Aan de Redactie! (*) Weinige dagen geleden werd mij verhaald, dat onlangs H. H. E. E. de ministers van staat naar Rotterdam waren geweest, ter bezigtiging van zekere fdbrijk van stoomwerktuigen, enz. enz.; ik twijfelde ecbler aan de waarheid van dit verhaal. Zoude er , zeide ik tot mij zelven, te Rotterdam eene fabrijk van zoodanige uitgestrektheid bestaan, dat zulke hooge staatsmannen, eenig en alleen met het oogmerk om dezelve te zien, zich derwaarts begeven , zonder dat van dezelve immer eenig gewag is gemaakt in de jiarlijksehe verslagen van Gedeputeerde Staten van Zuid- en Noord-Hotland? Dit konde ik naauwelijks gelooven. Te huis gekomen zijnde , Jas ik het verslag , gedaan in de vergadering op den 1"" Julij 1834, door die Gedeputeerde Staten gehouden , nog eens oplettend na , en vond daarin niets van eene zoodanige fabrijk vermeld, waarom ik het aan mij gedane, verhaal als een verdichtsel beschouwde. Den volgenden dag echter werd mij hetzelve weder verhaald en wel uit zoodanige goede bron , dat ik de echtheid niet langer mogt betwijfelen. Het belang, hetwelk ik altijd in dergelijke fabi ijken gesteld heb , deed mij besluiten zelve naar Rotterdam te gaan. Geheel verwonderd stond ik , toen ik mij in de fabrijk bevond. Ik zsg geen prachtig of kostbaar gebouw ; geene uiterlijke vertooning ; geene overdaad van deze of gene soort van werktuigen , maar eene eenvoudig tn doeltreffend fabrijk eti scheepswerf, voorzien van alle noodige werktuigen , en , zoo het mij toescheen , eenig en alleen bestemd , om goed werk tot billijke prijzen te kunnen levertn. Men vergunde mij deze fabrijk in haar geheel te mogen bezigtigen , waarvan ik dan ook gebruik (*) De geëerde inzender dezes briel's zal ons verpliglrii met soortgelijke welcns,- waard'ge artikelen. Redactie. maakte ; te meer nog, daar mijne belangstelling zoodanig, door al hetgeen ik zag , werd opgewekt, dal ik al dadelijk besloot, om van hetgeen ik gezien had, door middel van uw veel gelezen wordend blad, openlijke melding te maken : opdat deze voor ons vaderland zoo nuttige fabrïjk meerdere bekendheid zoude bekomen en daardoor algemeen nuttiger zoude worden; wetende, bij ondervinding, hoe groot dikwerf de behoefte onzer fabrikanten te dezen opzigte is. Deze fabrijk is gelegen op het eiland Fijenoord, regt tegen over de stad Rotterdam. Het hoofdgebouw is het voormalige pesthuis ; terwijl op den daarbij behoorenden grond vele lootsen en andere gebouwen zijn bijgebragt, alle dienende tot werk- en bergplaatsen. De fabrijk en de daarbij behoorende grond heeft eene grootte van circa 10 bunders J aan den eenen iant is de rivier de Maas, aan den anderen kant eene groote haven , waarvan men aan beide zijden kan in- en uilvaren , gelijk ook weder deze grond door nog eene andere haven is doorsneden ; welke beide havens behooren aan het etablissement. Over elk van deze havens , staat een groote hooge bok , voorzien van de noodige zware gijnen, blokken, spillen , enz. Met één derzelve, zoude, volgens gegcvene informatie , eene zwaarte van 36 last of 72,000 N. P. zijn geligt; de stoombooten kunnen onder dezelve heenvaren : zij zijn das bijzonder geschikt, om het in- en uitzetten der stoomketels en andere zware stukken , gemakkelijk , spoedig en min kostbaar te kunnen doen. Ook is over eene van deze havens, eene groote en tegen regen beschermende kap gebouwd , waaronder de grootste der stoombooten liggen kan , en welke kap is strekkende, om daaronder de schepen af te timmeren en te verwen; de stoomwerktuigen in de schepen te zetten , enz. In die haven lag toen een zeer groot zeestoomschip, genaamd de Pijlades , hetwelk men bezig was af te timmeren. Men zeide mij , dat hetzelve lang was 190 voet, breed 28 voet, hol 16 voet, en dat de daarin geplaatste stoomwerktuigen 200 paardenkracht hadden. Het ééne g«deelte van den grond is hoofdzakelijk bestemd tot scheepswerf; oj, dezelve bevindt zich eene dwarshelling, bestaande uit omtrent 20 lange hellingen. Aldaar stond op stapel eene stoomboot van eene lengte , zoo als ik er nimmer eene gezien heb. Men heeft mij derzelver lengte opgegeven te zijn , 220 voet. Zij moest den volgenden dag te water worden gebragt, en gedurende den winter worden voltooid, om met het vroege voorjaar van 1835 in dienst te treden. Na dit een en ander bezigtigl te hebben, begaf ik mij in het groote of hoofdgebouw; aldaar kwam ik het eerst in de ijzergieterij , dewelke veel grooter en uitgestrekter was dan eenige, welke ik hier te lande zag. In dezelve bevinden zich 3 cupola's en één togtoven ; eene zware kraan; een geheel ijzeren kelder; een oven tot drooging der vormen; en verder alles, wat noodig is voor eene ijzergieterij, tot zelfs voor de zwaaiste stukken. Ook werd aldaar nog een groote togtoven gebouwd, om meerder ijzer te gelijk te kunnen smelten. Gelukkig trof ik het, dat juist dien dag aldaar een vrij groot stuk gegoten we~d , zijnde een tandrad ter srwaarte van ruim 2000 N. P. Men verhaalde mij, dat aldaar was gfgolon een stoomcijlinder van 54 duim middellijn, ter zwaarte van 3000 N. f- Naast deze ijzergieterij vond ik eene metaaigieterij, alwaar men mij verhaalde , dat ook alles , ja zelfs de «waars'e stukkfen gegoten konden worden. Dien dag zag ik daar verschillende stukken gieten, als : een scheepsblok, roerhaken , vingerlingen , enz. enz. Van daar kwam ik in de groote smederij, voorzien vrn 14 smids - voren , kranen, enz. Onder deze vuren zijn er twee van buitengewone grootte, voor het smeden van zware s'ukken. Aldatr weid toen gesmeed eene zier zware as, ter dikte van 13 oud.» duimen. Tot nog toe geschiedde zulks met een' hamer van 250 N. P., welke met de hand , bij wijze van heiblok, behandeld werd; doch men was bezig met hetonriglen van eenen groMen hamer, welke door stoom gedreven zal wo >n, Naist deze smederij bevindt zich , aan de eene zijde , de kopers' erij ; daarnaast een lokaal, waarin zich verschillende zeer fraaije en gioaje draaibanken en boormachines bevinden. Men verhaalde mij , dat op twee dezer, onlang», voor het g mvernement verschillende ijzeren vuurrnonden waren ni'gebourd en we! op 80 poud kaliber; naast. d;e plaats is de bankwerkerswjnkel , waarin zich ook nog eenige draaibanken bevinden. Tusschen deze twee werkplaatsen bevindt zich de stoommachine,- welke dé meeste dezer draaibanken en boormachines in beweging brengi; ie capoia's en verschillende smidsvuren van wind voorziet, en ook nog in beweging stelt een werktuig , genoemd wordende : pers ma) chiue , dienende om in ijzeren platen gaten te slaan en dezelve af te snijden. Het is bewonderingwaardig te zien , in welken korten lijd, één enkel man, eene ijzeren plaat, geheel in de rondte , van nétte ronde gat».n voorziet, en de randen op de noodige grootte afsnijdt. Eene plaat ijzer ter dikte van f ondrn duim, heb ik, in den korten lijd van '4 nürs, geheel zien gereed maken; het getal der daarin geslagene 'gaten be'iep'7B. Op de tweede verdieping van het gebouw, zag ik nog eenewerkplaats." almede van zeer go-»de draaibanken voorzien ; eene werkplaats voor de modelmakers en schrijnwerkers; benevens de modelkamer, waarop eene zeer aanzienlijke kwantiteit van gebruikte modellen was. Onder anderen zag ik er de modellen van het op die fabrijk vervaardigde stoomvverktuig van 100 paardenkracht, als ook van verschillen Ie kleinere .stoon,werktuigen; van s'uuriiiacbiites , brand- en gangspiUen, tandraderen , roerwer* ; van groote 100 I- en ze»p-gmeltj)otien , Kuizen , klokke'i en vee! ander ijzer en metaal gielwerk. Van dit groote gebouw "komt men in de verschillende andere werkplaatsen , als : 3 ketelmakerijen ; onderscheidene nieuwe stoomketels van verschillende grootte en gedaante waren daar onderhanden ; andere werden gerepareerd. Men zeide mij, dat de grootste stoomketel, aldaar gemaakt, had gewogen 44,000 N. P.; wijders verschillende smederijen, timmermans- , verwers- en blokmakers-winkels , enz. Het getal smidsvurrn, op die fabrijk aanwezig, werd mij gezegd ie zijn 42 stuks, welke alle dagelijks gebruikt werden. Ook was men bezig aldaar eene zeer groo'e loots te bouwen, dewelke moest dienen, om daarin te construeren twee ijzeren sioomvaai tuigen , elk ter lengte van 100 voet. Men heeft mij gezegd, dat het getal werklieden, gemiddeld, in die fabrijk gebezigd woidende, 500 man bedroeg, waaraan, gemiddeld, ■'s wekelijks / 5000 wer d uitbetaald. Ten hoogste voldaan over mijn reisje naar Rotterdam , keerde ik terug naar Voorburg; mijne verwondering kan ik evenwel niet verbergen, dat bij het bezit van eene zoodanige fabrijk hier te lande, nog zooveel fabrijkanten zich behelpen met Engelsche werktuigen te laten komen. Als Nederlander , verheug ik mij over het bezit van eene zoodanige fabrijk in ons vaderland. Volgens de kennis, die ik van het fabrijkwearen bezit, is deze fabrijk in staat tot het maken van alle stoomwerktuigen zoo voor schepen als fabrijken , loodplelterijen , suikermolens, smeltpolten , en alles , wat voor fabrijken , traftjken , schepen of huizen , in ijzer of metaal noodig kan zijn : zoodat, volgens mijn gevoelen, geaf gd mag worden , dat deze fabrijk de Neder land-clie nijverheid in vele ojizigten van alle vreemde hulp onafhankelijk kan maken. Dit deed mij dan ook besluiten deze mijne bevinding en mijn gevoelen daarover openbaar te maken. Voorburg , 28 October dBU. TJ¥**¥ ---