Toeback suyghen / Ubbena BENKOELEN Jan Wierenga in Übbena wordt het koloniale verleden van Nederland levend gehouden. Aan de Asserstraat fl£ï staat een huisje met de naam Benkoelen. Hier woont de familie Alb. Hoenderken. Benkoelen blijkt te verwijzen naar een provincie op het Indonesische eiland Sumatra. Hiermee onderhield in vroeger tijden de Groninger tabaksfabrikant Lieftinck nauwe banden. Deze familie legde met de vergaarde rijkdommen in de 19e eeuw bij Übbena een landgoed aan. Middelpunt was een boerderij met de naam Benkoelen. Bossen, weiden, huizen en landerijen vormden samen deze uitgestrekte bezit- De grootvader van Alb. Hoenderken kocht de boerderij in 1911. Een volgende generatie zette het boerenwerk ter plaatse voort. Alb. Hoenderken zelf was er geen boer. Wel woonde hij zijn leven lang in de buurt/waar hij in 1985 zijn huidige . woning betrok. Deze draagt nu de naam. Hoenderken (72) weet nog, hoe in zijn jeugd de hele streek rond Übbena bekend stond als Benkoe- B enkuien ligt in het zuiden van Sumatra. De hoofdstad van deze provincie heet ook Benkulen. In de koloniale tijd van het voormalige Nederlands-Indië was er een residentie gevestigd. Achter de kustvlakte ligt vulkanisch berggebied met vruchtbare hellingen. Niet alleen tabak werd er verbouwd, maar ook koffie, rijst en een keur aan specerijen. Nog, trouwens. In vroeger eeuwen werd om Benkulen getwist door inlandse potentaten en de toenmalige wereldmachten Holland en Engeland. In 1824 kwam 't definitief in Nederlandse handen. • Het landgoed Benkoelen strekte' zich ruwweg uit van het Noord-Willemskanaal tot Zeijen. Tabaksfabrikant Franciskus Lieftinck gold als een belangrijk heerschap in deze contreien. Meneer Lieftinck had her. en der zo zijn belangen; hij was bijvoorbeeld onder Zeijen in het genot van het jachtrecht. Na een geslaagde speculatie op de beurs van Amsterdam kreeg hij een grote som gelds vrij voor de aankoop van woeste gronden nabij Übbena. De grond werd ontgonnen en bebouwd met een hoofdboerderij en diverse huisjes. Op de boerderij zelf ging namens de familie Lieftinck de oud-Indiesman Bernd Douwes wonen. Meneer Lieftinck zelf en zijn familie bivakkeerden er ook regelmatig. De boerderij kreeg hierdoor enigszins het karakter van een buitengoed. Voor de familie werden kamers vrijgehouden en een prieel en vijver gaven de hoeve een deftig aanzien. Noord-Drenthe - en het gebied van ■ de gemeente Vries niet in het minst - was een geliefde wijkplaats voor de stad-Groninger deftigheid. Meer-1 dere tabaksfabrikanten hadden er/ hun buitenverblijven. In de stad kwam een rijke tabaksindustrie tot bloei, tot op de dag van vandaag. voortgezet door de firma Niemeyer. De stadjers ontpopten zich als verwoede 'toebacksuyghers'. Lieftinck, wiens Groninger Roode Toren- Tabak zeer populair was, was aanvankelijk één van de grootste tabaksondernemers. Maar uiteindelijk moest het bedrijf, zoals vrijwel alle andere 'tabakkers' in Groningen, de vlag strijken. js\ lb. Hoenderken heeft nog M3k een aardig stukje curiosa in aanbieding. Een brief- ■ kaart, gericht aan de familie Hoenderken die door de onwetende afzender het adres 'Benkoelen' was toebedacht, kwam uiteindelijk terecht in het gelijknamige gewest op Sumatra. Jaren later, na vele onbegrijpelijke omzwervingen, kwam het poststuk'toch nog aan in Übbena. En als er één ding is, waar Hoenderken nog alle dagen spijt van heeft, dan is het wel dat hij het bereisde document is kwijtgeraakt Foto: Jan Zeeman --- Circuit Een demissionair ogende minister in Assen Harry Wubs Hij liep nog wat scheef, de minister. Dat lag niet aan een dreun van een verkiezingsnederlaag, het zijn de naweeën van de vervelende hernia die hem de laatste tijd teisterde. Nee, Ernst Hirsch Ballin is nog niet de oude. Dat zag Assen dinsdag zo. Hij was meer Hirsch dan Ballin eigenlijk. Toen hij begon te spreken nam hij eerst een slokje water. Had hij misschien stiekem een pijnstiller achter de kiezen gestopt?, Met zijn handen lag hij trouwens ook overhoop. In de zakken, eruit en er weer in. De minister - demissionair inmiddels en zo zag hij er ook uit - was helemaal in Assen om het officiële startsein te geven voor de nieuwbouw van de rechtbank. Het werd een gebeurtenis waar heel wat doorgeleerd personeel op af kwam. Gelukkig bleef Hirsch Ballin mee-eten en was er tijd voor een babbeltje met de hoogste baas. De minister was trouwens niet de enige hoge afgevaardigde van het ministerie. In zijn spoor kwam ook directeur-generaal mr. H. van Brammen naar dé Drentse hoofdstad. Rechtbank-president mr. J.R. Meijeringh sprak Drents deze dag. "Achternaó kiek ie kou in 't gat". Dat had mr. J.R. niet van zichzelf, maar hij had dat geleerd uit de - Drentse Volksalmanak. Dat verstond vooral Bartje goed, want de jonge Drentse held die niet veur broene bonen wilde bidden was voor deze gelegenheid ook weer even tot leven gewekt. Bartje is echt meer dan een standbeeld; hij bleek nog te kunnen spreken ook! V;i Het leuke van een bijeenkomst als dinsdag is dat je anders zo gestrenge rechters en openbare aanklagers gewoon in het wild ziet. Zonder toga zijn het net mensen, hoewel de gedistingeerde kledingkleur toch bleef overheersen. Een van de uitzonderingen was mr. J. van der Vinne. Hij oogde als iemand die in het eigen gebouw op excursie was en ten zeerste genoot. V:.': De jonge en good-looking mr. S. Tempel, de officier van justitie die ook met perszaken is belast, was ook al in een goede bui zo te zien. Wel had ook hij zich in het gedistingeerd gestoken, verstandig natuurlijk, want hij staat nog redelijk aan het begin van zijn carrière., . Goedgemutst lijkt tegenwoordig ook weer mr. H.A. Marquart Scholtz te zijn. Hij lijkt de morele dreun van de uitschakeling in de tv-quiz 'Per seconde wijzer' weer helemaal te hebben overwonnen. Zou hij trouwens nog steeds vinden dat de TT verboden moet worden? Er waren nog meer weledelgestrengen, zoals mr. J.M.M, van Woensel van het ministerie en kantonrechter mr. N.W. van Houten. Waren er dan alleen maar mensen van de staande en zittende magistratuur? Nee hoor, het meisje Dineke van As-Kleywegt, burgemeester te Assen, was er uiteraard ook. Ze had een drukbezette dag, want 's avonds werd ze alweer op Groningen Airport Eelde gesignaleerd, alwaar ze meevloog in een Cityhopper om boven haar woonplaats de verduisterde zon te kunnen zien. De waarnemend-regiochef van de politie Drenthe, Kees Hazelhoff, moest de honneurs waarnemen. Zijn baas, Menze Beuving, was namelijk met vakantie. Hazelhoff maakte meteen maar van de gelegenheid gebruik om geruime tijd met de minister te spreken. Ir. J. Doets vertegenwoordigde de MBO met graagte. Nee, dat is geen school maar de Maatschappij voor Bedrijfsobjecten, .een onderneming die een miljardenopdracht van Justitie kreeg en overal in het land nieuwe rechtbanken mag bouwen. Ja, ook in Groningen. De regie van deze dag was in handen van drs. M. de Kleuver, directeur gerechtelijke diensten in Assen. Zijn onvolprezen secretaresse Agnes Ganzeveld was overigens een voortreffelijke so.uffleuze voor Circuit. Ze kende alle namen en rugnummers. En alle titels en voorletters. Uit het hoofd nog wel! De minister met een verlegen Bartje © Nvhn/Han de Graaf De minister probeert weer een glas. Naast hem Dineke van As en Kees Scholten, lid van de Raad van bestuur van de ING. © NvhN/Han de Graaf . ..' De minister probeert een glas. Waamemend-politiechef Kees Hazelhoff houdt zekerheidshalve een oogje in het zeil. © NvhN/Han de Graaf ---