CDA-toppers hardleers na rapport Gardeniers Van onze medewerker Wilfred Scholten DEN HAAG - Professor Kolnaar is zich nog steeds van geen kwaad bewust. Het SERlid en de vice-voorzitter van de CDA-programmacommissie was degene die voor de verkiezingen het woord 'bevriezen' liet vallen toen het over de AOW-uitkeringen ging. Er was toen geen redden meer aan: het CDA duikelde verder in de peilingen om uiteindelijk bij de Tweede Kamerverkiezingen op slechts" 34 zetels uit te komen. "Nee, ik heb geen spijt. Ik zou het weer precies zo doen", zegt Kolnaar onomwonden. "Ik blijf erbij dat alle uitkeringen bevroren moeten blyven. Dat het mis is gegaan komt door de presentatie. Het NOS-journaal pikte er slechts één zinnetje uit: dat over de AOW". Het CDA is hardleers, zo blijkt. Ruim een week na de presentatie j van het • rapport van de commissie-Gardeniers, waarin onverhuld het feilen van velen in de partij aan de kaak wordt .gesteld, zijn de hoofdrolspelers daarvan nog niet erg onder de indruk. Waarnemend party voorzitter Lodders gaf de verzekering dat veel anders moet in het CDA en dat de 'heling' van de partij gemakkelijk door de 'schuldigen' zelf ingezet kan worden. De vernieuwing van het CDA mag geen 'facelift' worden. Maar veel duidt wel in die richting. Schuld wordt doorgeschoven of gedeeld. 'Het is zeer te betreuren dat een zo diep ingrijpende boodschap zo eenzijdig als een economische noodzaak is gepresenteerd', schrijft de commissie over Kolnaars optreden. De opmerking heeft veel 'onrust' veroorzaakt. Het beeld ontstond dat de 'rekenmachines' bepalender zijn dan het christelijksociale gezicht van onze party', aldus Gardeniers. Kolnaar kucht, maar geeft geen krimp. "Als je een goed rentmeester wilt zijn, blijft de maatregel noodzakelijk". Professor Kolnaar, de adviseur die het 'sociale gezicht' van het CDA wegcijferde, is zich van geen kwaad bewust. De top van de partij zou het, ondanks de verkiezingsnederlaag, weer net zo doen. ■ MEVROUW LODDERS ...veel moet anders... ■ ELCO BRINKMAN ...een en al deemoed ■ SENATOR BRAKS ...de presentatie.:. --- Presentatie ' Het sociale gezicht kreeg ook deuken en schrammen door het harde verkiezingsprogramma, waarin onder meer werd gepleit voor de afschaffing van het minimumloon en de vermogensbelasting en het verlagen van het toptarief in de inkomstenbelasting. Een en ander 'beschadigde het beeld van een overwogen en evenwichtig program', aldus de commissie. "Ach, dit kwam meer door de presentatie dan door de .inhoud", zegt het Eerste Kamerlid Braks, voorzitter van de toenmalige programcommissie. "Maar dat was niet mijn verantwoordelijkheid. Ik heb geen campagne gevoerd. De partij heeft ons concept-programma destijds met enthousiasme ontvangen. Niet de sociaal-economische probematiek stond daarbij op de voorgrond, maar de maatregelen om de werkgelenheid te bevorderen. Heel makkeijk om achteraf te zeggen dat het sociale gezicht daarmee aangetast is". Fractievoorzitter Brinkman, die mag blijven zitten zoalang de kabinetsformatie voortduurt, was één en ar deemoed toen zijn falen als fractieleider en lijsttrekker aan de orde kwam. Uit de gemaakte fouten zouden hij en de hevig bekritiseerde fractie lering trekken. Twee dagen later laat hij echter ijskoud weten dat zijn fractie bepaalde conclusies niet deelt, zoals de aantasting van het sociale gezicht. Volgens hem is dat slechts' een kwestie van beeldvorming. Bovendien "heeft de fractie een beetje de indruk dat hetgeen ze aan goeds heeft gedaan in de afgelopen jaren, wat bescheiden in het rapport terecht is gekomen", aldus Brinkman deze week in het partijblad CDActueel. Er waren zelfs enkele fractieleden die een bespreking van het rapport in de fractie overbodig vonden, omdat dé kritiek nu wel bekend is. Ook zijn rechterhand, één van de 'directe (pr)-adviseurs' waar hij volgens de commissie teveel naar luisterde, loopt bepaald niet over van schuldbewustheid. Het kamerlid Hans Hillen: "Iedereen draagt schuld, maar wij zijn nu eenmaal gezichtsbepalende professionals en krijgen er dus harder van langs. Het zij zo". Over het sociale gezicht is hij niet bezorgd. "Het is de oude vraag over het verschil in soliditéit en solidariteit. Voor ons is dat hetzelfde. Net als bij de AOW is het een kwestie van presentatie". Voorzitter Jansen van de CDA-werkgroep sociale zekerheid gruwt van dit soort reacties. Hy stuurde een boze brief naar de fractie, omdat koers wordt gezet naar een centrumrechts kabinet. "Hoe kan het CDA daarin een socialer beleid voeren? Hebben ze er dan niets van begrepen?". Het CDA kan er volgens Jansen alleen weer bovenop worden geholpen door een mentaliteitsverandering in de partijtop. "Alsof alle fouten een kwestie van beeldvorming zijn geweest. Blijkbaar snappen ze niets van de kritiek van het rapport-Gardeniers. Die oude, verkeerde mentaliteit zit nog steeds in de fractie". --- Vrijblijvend De vraag rijst of de schuldigen aan de teloorgang van de partij, het CDA zelf uit het moeras kunnen trekken. Of moeten anderen het overnemen? Hillen: "Moeten we dan allemaal naar huis gaan? Moeten we als fractie dan als enige consequenties uit de kritiek trekken? De keeper van Ierland maakt één fout waardoor Nederland kan scoren. Moet die man, die 77 interlands foutloos heeft gespeeld, dan maar stoppen?" -•■/•' Ook Kolnaar dénkt er niet over voortaan gewoon wetenschapper en SER-lid te blijven. "Ik blijf gewoon aan als CDAadviseur. Sterker nog, ze hebben me al een paar keer weer om raad gevraagd". Jansen: "Ze mogen best blijven zitten, maar dan moeten ze wel de nieuwe lijn volgen. Kamerleden die dat niet willen doen, dienen op te stappen. Dat geldt ook voor het partijbestuur. Dat heeft ook veel fouten gemaakt". Het bestuurslid Post (kamerkring Haarlem), vlak na de verkiezingen zo aangeslagen dat hij-erop stond dat het hele partijbestuur zou moeten aftreden, heeft nog steeds geen bedankje naar het partijbureau . gestuurd. Het CDJA ergert zich ook aan de vrijblijvende sfeer, waarin iedereen blijft zitten waar ie zit. En er dus niets verandert. Vice-voorzitter Stadhouders in CDActueel: 'Een ieder moet uit het rapport de schoen aantrekken die hem of haar past. Eigen fouten worden echter weggewuifd in het belang van de formatie: het partijbestuur zet niet door, de partijtop handelt naar eigen goeddunken en de fractie is zich van geen kwaad bewust. 'Ze dronken een glas, ze deden een plas en alles bleef zoals het was'. Deze houding verbaast senator Braks ook een beetje. Zonder namen te noemen, zegt hij: "Als een partij de mensen in de partijtop vraagt verantwoordelijkheid te nemen, ben je niet verplicht om dat ook te doen. Die afweging moet je zelf maken. Kun je aan de gestelde opdracht voldoen? Op die vraag moetje een goed antwoord kunnen geven". --- Britten kijken toe bij Clintons overspel met Kohl Van onze correspondent Cees van Zweeden LONDEN - Op de persconferen tic in Bonn maakte Bill Clinton zich er met een kwinkslag vanaf. Op de vraag of Duitsland nu Groot-Brittannië had verdrongen als voornaamste bondgenoot, 'antwoordde de Amerikaanse president gevat: "Dat is zoiets als mij vragen een favoriet te kiezen in de World Cup, nu we er zelf uitliggen". Maar Clintons bezoek aan Duitsland liet deze week weinig ruimte voor twyfel. Liefder vol gewaagde de president van een 'werkelijk unieke relatie' met Duitsland, en voor zover ooit iemand had getwijfeld aan zijn respect voor Kohl wenste hij de bondskanselier volgaarne te bewieroken. Als hem op internationale vergaderingen gevraagd werd het woord te voeren, zo onthulde Clinton, stond hij gewoon op en zei: "Ik ben het met Helmut eens". Na deze ode aan Duitsland schreed Clinton door de Brandenburger Tor en declameerde met een schalkse blik naar Helmut Kohl: "Nichts wird uns aufhalten" (niets zal ons tegenhouden). De boodschap was wel duidelijk in Londen. 'Duitsland is beste bondgenoot van VS', kopte The Independent, jEn The Guardian: 'Amerikanen verbreken speciale band met Engeland. ■ President Bill Clinton en bondskanselier Helmut Kohl (rechts) nemen even een moment voor ontspanning in de tuin van de kanselarij in Bonn. © EPA --- Ups en downs Die 'speciale band' tussen Amerika en de 'moedernatie' Engeland ontstond tijdens de Tweede Wereldoorlog, toen de Amerikanen en Britten door een gemeenschappelijke vijand in eikaars armen werden gedreven. Daarna waren er ups en downs, maar in de jaren '80 begon de band heel innig te worden. Aan weerszijden van de oceaan was een ideologische wind gaan waaien die een - platonische - liefde tussen Ronald Reagan en Margaret Thatcher mogelijk maakte. Maar. onder Bush, - Reagans opvolger, bekoelde de liefde snel. George Bush haatte Thatchers betweterigheid, zoals de IJzeren Dame in een moment van openhartigeid in haar memoires toegaf.. Maar belangrijker was de invloed van James Baker, Bush' minister van buitenlandse zaken, op het denken in Washington. Baker wordt in de memoires gebrandmerkt als eèn naieve pragmatist, die 'Duitsland belangrijker acht dan de speciale relatie met het Verenigd Koninkrijk. Maar die hang naar Duitsland, schrijft Margaret Thatcher, was slechts een kinderziekte van Bush. Toen Saddam Hoesseins gemechaniseerde divisies Kuweit waren binnengerold, drong het snel tot hem door dat hij maar één bondgenoot had: Groot-Brittannië, dat 40.000 Desert Rats naar de Golf stuurde. Duitsland daarentegen moest zich afzijdig houden; zijn grondwet verbood het zenden van troe- --- Voetnoot ' Toekomstige historici zullen de plotseling aanwakkerende liefde ten tijde van de Golfoorlog waarschijnlijk als een voetnoot afdoen. Bill Clinton sloeg vrijwel onmiddellijk na zijn ambtsaanvaarding dé weg in die James Baker had gewezen. Voor zover zijn voorgangers nostalgische sentimenten hadden over een gemeenschappelijke taal en cultuur, heeft Clinton daar weinig last van. Tijdens de verkiezingscampagne in Amerika hadden Britse functionarissen gepoogd om Clintons tegenstander, Bush, van politieke munitie voorzien. Zij hadden gewroet in Bill Clintons verleden als student aan de Universiteit van Oxford. En hoewel de Britten niets hadden gevonden, was de boodschap duidelijk: premier Majors kompanen hadden liever Bush als president. --l;.. Maar meer dan door rancune laat Clinton zich leiden door realiteit. Clinton is, zoals hij duidelijk maakte op zijn persconferentie in Duitsland, een Ttealpolitiker'. Niet langer wensen de Amerikanen hun buitenlands beleid te stoelen op militaire bondgenootschappen uit het verleden. "Handelaren, niet alleen soldaten, zullen in de 21ste eeuw bepalen welke landen betrekkingen onderhouden", zei Clinton. Groot-Brittannië, de oudste industriële natie ter wereld, speelt in economisch opzicht nog maar een marginale rol. Duitsland heeft een bruto nationaal produkt dat bijna twee maal zo groot is, en zelfs Frankrijk en Italië zijn de Brit ten voorbijgestreefd. i --- Dwarsligger Daar komt nog bij dat Britse regeringen de afgelopen vijftien jaar «in Europa slechts de rol van dwarsligger hebben gespeeld. Alle initiatieven binnen de Europese Unie, en zelfs de vorming van de voorloper daarvan in 1952, zijn genomen in Bonn en Parijs. Tijdens de laatste verkiezingscampagne in het Verenigd Koninkrijk publiceerde een oppositiepartij een affiche die het Europabeleid van de Conservatieven aanschouwlijk maakte; op de poster waren de Britse eilanden I midden op de Atlantische Oceaan getekend, halverwege tussen Amerika en Frankrijk. Maar de ironie wil dat de Amerikanen geen innige band wensen met een land dat zo dicht tegen hen aangeschurkt ligt. Ze willen die band met de staat die werkelijke invloed heeft op het Oude Continent. De openlijke vrijage tussen Amerika en Duitsland werd in Londen nooit helemaal ernstig genomen. Daarvoor was een goede reden: in tijden van oorlog zouden Amerika en Groot- Brittannië vrijwel onmiddellijk weer tot elkaar worden veroordeeld. Duitsland immers mocht krachtens zijn grondwet geen troepen inzetten buiten het grondgebied van de NAVO-landen. Maar uitgerekend tijdens Clintons bezoek aan Duitsland werd ook die hinderpaal geslecht. Na de Golfoorlog was Kohl de grondwet ruimer gaan interpreteren. Hij had Duitse blauwhelmen naar Somalië gestuurd, en een AWACS-vliegtuig en eenfregat naar Bosnië. Daarvoor was hij door de oppositie voor het Constitutioneel Hof gedaagd, dat echter deze week de bondskanselier in het gelijk stelde. ft "We gaan hu niet een sfeer van 'op naar het front' scheppen", zei Helmut Kohl in reactie op de historische uitspraak. Maar een Duitsland dat is losgemaakt uit de ketenen van zijn eigen grondwet, is voor Bill Clinton een nog interessanter bondgenoot - een bondgenoot die hij nu zonder scrupules kan voordragen voor een perma nente zetel in de Veiligheids raad van de Verenigde Naties. Vandaag . zullen voor het eerst sinds augustus 1944 weer Duitse tanks door de straten van Parijs rollen. Ze komen om de bevrijding van Parijs door de Franse 2de pantserdivisie vijftigjaar geleden te herdenken. Het is misschien tekenend voor het isolement van de Britten dat hun regering heeft geweigerd Duitse militairen uit te nodigen voor de VE-parade door Londen in 1995. , ■ . ■ .. . - - In Londen waart de geest van Churchill nog altijd rond. Dat maakt Groot-Brittannië voor de Amerikanen, die Roosevelt al lang zijn vergeten, een minder interessante bondgenoot. --- Ongeduld Vellekoop Nog zeven nachtjes slapen en dan mogen we van de informateur horen hoe het nu verder moet met het vaderland. Ik lig niet wakker van de spanning. Vroeger, lieve kinderen, was er nog wel eens een politicus die beloofde dat hij iets ging verbeteren. Het onderwijs bijvoorbeeld, of de volkshuisvesting of de sociale voorzieningen. Tegenwoordig ga je al door voor links als je minder dan twintig miljard gulden wil snijden in de goede werken van de overheid. Desondanks, nu het Nederlands elftal al weer thuis is en de Tour de France na de eerste berg beslist, moet je ergens je aandacht op richten als je door de zegeningen van de vakantiespreiding pas tegen de herfst met je gezin kan vertrekken naar een bestemming waar een informateur meestal een bejaarde is, die een paar uur per dag een rommelig kantoortje met verbleekte toeristische folders bestiert. En per saldo was het ook wel weer lollig, hoe onze politieke . kopstukken op hun diverse neu- zen keken, toen de majesteit even deed waarvoor ze in diepste wezen door ons allen wordt betaald, namelijk staatshoofd zijn. Het vermakelijke van zo'n koninklijke ingreep zit niet alleen in het meerstemmig tandenknarsen van de fractieleiders die geen van allen hun zin kregen. De bekommerde staatsrechtgeleerden, die zich afvragen of de vorstin niet buiten haar grond- " wettelijke boekje is gegaan, vormen een extra attractie. Ik verkeer bij die discussie in' een wat tweeslachtige positie. Enerzijds ben ik een passief tegenstander van het erfelijk koningsschap. Omdat ik ook donders goed besef dat ik daarmee behoor tot een bijna verwaarloosbare minderheid in dit land, maak ik er verder geen werk van. Het leidt voorlopig toch tot Maar anderzijds is het een beetje te veel gevraagd van mij om een valse grijns te onderdrukken als het alom beminde knuffelsymbool de Bolkesteinen en de Brinkmannen openlijk schoffeert. Die weten immers maar al te goed dat de Koningin vele malen populairder is dan zij zelf, juist bij de meeste mensen die op hen hebben gestemd. Hardop zeggen hoe nijdig zij zijn over de aanwijzing van Kok tot informateur staat gelijk aan politieke zelfmoord. Dat is eigenlijk een slechte zaak, constateer ik proestend. Maar nog veel droeviger vind ik eigenlijk de openlijke sollicitatie van WD en CDA naar de oppositie. Drie van de vier grote partijen zijn nodig voor een meerderheidsregering, maar zo'n coalitie is veel te ingewikkeld " om de volle vier jaar uit te zit- ten. De partij die de verantwoordelijkheid voor droevige bezuinigingsronden en permanent gekrakeel ontloopt, wordt bij de vervroegde verkiezingen bijna zeker beloond met een vette stemmenwinst.. Hoe sluw die redenering ook lijkt, het is een aanfluiting voor het politieke bedrijf. Als ik op een partij stem, verwacht ik dat die partij probeert zo veel mogelijk macht te krijgen om de ideeën uit te voeren waarvoor ik heb gekozen. Wie willens en wetens de oppositie zoekt, belazert zijn kiezers, om het even plat te zeggen. Maar intussen wekt de positie van de onverwacht benoemde • informateur ook weinig afgunst. In plaats van onbekommerd sjacheren om zo veel mogelijk van zijn eigen partijprogramma in een regeerakkoord te krijgen, moet Kok boven de partijen staan. Intussen mag Wallage zo lang Kokje spelen. En als de echte Kok, die tijdelijk even iemand anders is, met zijn voorstellen komt, moet Wallage als inval-Kok roepen dat dit onaanvaardbaar is voor de PvdA. Dat moet de anderen er weer overtuigen dat het eigenlijk hele goede voorstellen zijn. Niet dat die doorzichtige truc zal werken. Zelfs als informateur Kok het CDA-programma overschrijft, zal Brinkman hem nog pootje haken. Al was het maar om de Koningin te pesten, die hij vanwege de kiezers niet openlijk kan beknorren. En Bolkestein is veel te bang dat het CDA de kiezers bij hem weglokt als hij met de PvdA gaat regeren, dus hij zal over het laatste dubieuze miljard bezuinigingen blijven kissebissen. ;• ï", De conclusie. De Koningin is niet buiten haar'constitutionele boekje gegaan. Dit land heeft in grote meerderheid graag deze antieke staatsvorm, dus moeten we niet zeuren als het staatshoofd haar rechten gebruikt. Het is haar bevoegdheid om iemand te benoemen die aan een kabinet gaat sleutelen. . Veel belangrijker is de vraag of het slim was van de majesteit om een partijleider tot informateur te benoemen. Het lijkt alsof zij omwegen vermijdt door niet opnieuw een wijze buitenstaander te vragen. Maar als de poging van Kok is mislukt — en dat is dus zacht gezegd zeer waarschijnlijk — zijn we weer terug bij af en heeft het ferme. koninklijke ongeduld slechts vertraging en ergernis opgeleverd. --- Ongelegen Op Prinsjesdag moet de rijksbegroting-1995 op tafel liggen. Aanvankelijk zou het nieuwe kabinet het regelen, maar nu dat er nog steeds niet is en de tijd bovendien dringt (slechts twee maanden scheiden ons van de derde dinsdag in september) zit de demissionaire minister van financiën er mee opgescheept. Wim Kok moet zijn toch al niet eenvoudige taak van informateur combineren met 's lands penningmeesterschap en dat laatste dan ook nog in een staatsrechtelijke situatie die hem praktisch vleugellam maakt. Demissionaire kabinetten plegen slechts op de winkel te passen en worden niet geacht ver-reikende beleidswijzigingen te entameren. Het opstellen van de begroting en de kabinets-(in)formatie wordt extra bemoeilijkt door financiële tegenvallers, als gevolg waarvan grotere gaten in de toch al krappe bestedingsruimte zijn ontstaan dan oorspronkelijk werd aangenomen, j Een van die tegenvallers heeft het kabinet zelf veroorzaakt. Het beloofde vlak voor de verkiezingen een forse lastenverlichting aan bedrijven en burgers. Gerede twijfel daarover (wij kwalificeerden de belofte indertijd als een goedkope verkiezingsstunt) blijkt achteraf maar al te terecht de twee miljard gulden die er mee zijn gemoeid, zijn niet op te hoesten. Het liefst zou Kok het besluit terug draaien, maar zijn demissionaire staat verhindert dat. Een tweede belangrijke,tegenvaller komt van buiten af: de combinatie van een dalende dol; larkoers en een dalende olieprijs. Het scheelt de staat direct een fors bedrag aan "aardgasbaten", omdat aardgas in het kiel- zog van de olie goedkoper wort* en bovendien altijd wordt afgerekend in dollars. Dat de staat die opbrengsten al jaren consümp' tief besteedt, dat wil zeggen: te' dekking van lopende uitgaven. wreekt zich uitgerekend i weef eens op een wel heel ongelegen moment ---