Trijfel door Nico Scheepmaker TAKENPAKKET Voor ik met vakantie ging heb ik aan de liefhebsters onder de lezers (en de liefhebbers onder de lezeressen) een takenpakket uitgereikt, waarmee zij de trijfelloze periode konden zoetbrengen. Het ging om: dromen waarin bekende figuren voorkomen; woorden en uitdrukkingen als „kippevel" die in een andere taal op een ander dier overspringen („goose-flesh" is ganzevlees in het Engels); extreme vormen van zuinigheid; en curieuze verhalen over'sou- Ik kreeg ruim zestig reacties,' en in dé komende weken zal ik daar te hooi en te gras uit citeren. De meeste reacties betroffen de zuinigheid, op de voet gevolgd door het kippevel. De dromen met bekende persoonlijkheden waren minder in aantal, dus daar begin ik vandaag dan maar mee. Een bejaarde lezeres uit Zaandam vertelde de volgende droom: --- CLAUS „Ik liep langs een groot water. Alom heerste diepe stilte. Ik werd wat moe, en wilde in het gras gaan'< zitten. Toen klonk de stem van een onzichtbaar, iemand: nee; u moet even wachten met zitten gaan, u moet bij dat lage struikgewas gaan zitten! ■ "Ik liep daar naar toe, toen opnieuw die stem klonk: gaat u hier maar zitten, dan zult u iets ongewoons zien gebeuren! Maar er gebeurde aanvankelijk niets. Ik keek om me heen en zag links van me één heel hoge brug.. Toen klonk er vanaf rechts een zacht geluid,'dat harder en harder'en steeds hoger, en hoger werd. Ik verwachtte een vliegtuig of een helikopter xtë'zien aankomen, maar het bleek een zware motor te zijn, die in de richting van de brug ging. Ik schrok, want ik zag, dat:prins; Claus "op de motor zat, met achterop de motor een-zwart pak. Bij de brug ging hij met de motor rechtstandig omhoog en vloog er over-, heen. De menigte aan de overkant van het water begon te juichen en riep: hoera; hij heeft het gehaald! Ik was de enige die gezien had wat er in dat zwarte pak zat dat intussen van dé motor.was af-' gevallen. Ik zag iets roods en blauws'en éenpaar teentjes: het was een kind, dat in het water in de diepte verdween". --- CRUIJFF 'Ikzelf had in dé nacht van 31 juli in Cadaquès de volgende 'droom: „Ik fietste met Johan Ctüijff gelijk op in de De Clerqstraat in'Amsterdam'. We hadden het oven sportfotografie. ■ Veel spelers op. foto 's i van. spelmomenten, herkennen het afgebeelde moment niet omdat de fotograaf riet iets te vroeg of te laat heeft afgedrukt: We waren het erover eens, Johan en ik, dat de kunst van de sportfotografie'erin bestond precies op dat moment af te drukken, waarop de afgebeelde'speler zich later, bij het zien van de foto onmiddellijk zou thuisvoelen' en zou'zéggen: ja, dat herinner ik me, dat was hèt moment! : Opeens zei: ik: „Ik' zag zojuist'je schoonvader! ". „ Waar '• dan ?", vroeg Cruijff. 'De straat was vol met duizenden fietsers, op weg naar huis. „Dat weet ik niet", zei ik, „ik zag hem onbewust". Johan keek eens goed om zich heen en zag toen, temidden van al die fietsers, wel opeens zijn schoonmoeder fietsen. We fietsten naar, elkaar toe, en daarna bracht ik, in mijn eentje, Johans schoonmoeder naar huis. Ze bleek Caroline Euwe, de dochter, van wijlen Max Euwe te zijn. Ik' vertelde haar dat ik haar, temidden van'al die fietsers, ONBEWUST gezien had, maar,dat ik dacht dat ze Johans schoonvader was ". --- FREEK "• Johanne Kruit uit Biggekerke stuur-! de twee heel fraaie dromen in, waarvan ik nu die uit februari 1983 citeer, over, Freek de Jonge: „Ik droomde dat ik op de markt in Domburg was. Het was er erg druk. Ik stond met mijn boodschapmand opzij vaneen kraam en keek naar de mensen. Ik werd zenuwachtig van al die mensen en ook omdat ik niet meer wist waar ik] mijn fiets had neergezet, want ik wilde] weg. Ineens stond Freek de Jonge naast me. Hij keek naar de jurk die ik in mijn hand had en die'ik waarschijnlijk net had gekocht, maar dat kon ik me niet goed herinneren: Het was een mooie jurk met veel bloot etizo. Freek zei: „Ik vind je een leuk wijf, zullen we samen naar bed gaan?" Ik zei „Ja, dat is goed". We gingen naar zijn hotel en op zijn kamer begon hij meteen zijn trui en zijn broek uit te trekken. Ik zat op het bed te kijken en vond hem ontzettend mager. Ineens zag ik het rare kleine opgerolde dingetje op zijn buik. Net een oprol f luit je van de kermis. Ik stond op en raakte het aan en vroeg nieuwsgierig wat dat was. Hij liet het in- en uitrollen en zei: Dat is mijn tóvérfluitje,-daar put ik mijn inspiratie uit. ' Ik was heel erg teleurgesteld en wilde niet meer met hém naar bed.' Ik geloof dat ik me erg bedrogen voelde, en zei: Dit 'vind ik helemaal niet leuk...".'. --- Heldendaden De nieuwste geschiedenis van Tsjaad — 50.000 jaar terug een watervlakte zo groot als nu Frankrijk — is de geschiedenis van de ontdekkingsreizigers en militairen die heldendaden voor hun vaderland wilden bedrijven en eropuit waren de witte plekken op de kaart van Afrika in te vullen. Commandant Lamy was er een van, omgekomen in de beslissende slag tegen de inheemse heerser Rabbah, in 1900. Naar hem werd de latere hoofstad Eort-Lamy genoemd, later door de eerste president Tombalbaye omgedoopt in N'Djamena, „de stad waar het goed rusten is". Een andere houwdegen was kolonel Victor- Emmanuel Largeau, die: van' 1902 tot 1915 over Tsjaad „regeerde", dat zich toen nog vanuit1 Fort-Lamy in" noordelijke en oostelijke richting in het vage verloor. Het *nu omstreden palmbos Faya-Largeau is naar de kolonel vernoemd: :*• •■■ . • ' De Franse regeringen in die tijd had- den niet' veel belangstelling voor Tsjaad..Op het congres van Berlijn van 1885, toen veertien koloniserende landen beloofden in Afrika godsdiensten en culturen te sparen, en er met de lineaal rechte grenzen trokken op een kaart van gebieden die geen der staatslieden ooit in levenden lijve had aanschouwd, was Frankrijk alle blij met „Tsjaad", omdat het een verbinding 'vormde tussen'zijn gebieden in Noord- en Oost-Afrika." In de jaren '20 was er sprake van ;,de schande" Tsjaad. Misstanden waren aan het daglicht gebracht door de beroemde shrijver André Gide, die een jaar door Congo en de rivier af tot Fort- Lamy reisde. Die schande werd echter niet veroorzaakt door het, gouvernement, maar door particuliere handelsondernemingen die — om het zacht te zeggen |— niet door het Verdrag van Berlijn gebonden wareni Generaal Cortadellas drukt in zijn interview nog beter dan Christian Bouquet, in een van de schaarse hedendaagse boeken over Tsjaad (Uitg.v I'Harmattan, Parijs, 1982) uit wat er in de betrekkelijk korte jaren van de kolonisatie (1922-1960) gebeurde. „Toen de kolonisatie kwam" — aldus de generaal — „weigerden ide moslims; onze overheersing te accepteren. Ze heben zich weliswaar onderworpen, maar nooit, meegewerkt. De zwarten in het zuiden daarentegen, voor wie we het heil en de vrijheid betekenden, begonnen meteen mee te werken. Toen de onafhankelijkheid kwam, hebben we de macht overgedragen aan de mensen die op dat moment bestuurders waren., Dat waren ' allemaal zuiderlingen. En die hebben een regering op touw gezet die tegen onze instructies in gebaseerd was op wraak. De noorderlingen en vooral de Toubous hébben dat niet verdragen en ze zijn bijnaimeteeri tot verzet overgegaan".y V— . ' •Zowel** Christian Bouquet'? inü'zijrt „Tsjaad", als onze landgenoot Buijtenhuijs, die een indrukwekkende studie over de opstandelingénbeweging Frolinat (Uitg. Mouton) schreef, zijn het erover eens dat de toestand waarin Tsjaad tercht is gekomen, voor alles het gevolg is van zijn etnische verschillen. Deze stelling is altijd fel door bepaalde Afrikaanse nationalisten bestreden en tevens door de Franse socialisten, tot aan het eind van de jaren '60 toe, en die de schuld gaven aan het Franse koloniale bestuur.- . I ;H¥*H> \ - --- Heer Ollie en een Bommelding door Marten Toonder 01390. Heer Bommel liep aarzelend voort, totdat het pad een scherpe bocht maakte. "Ik moet naar de' Gele Vang," stelde hij vast. "Maar waar. is dat? Als ik... Als ik maar niet verdwaald ben! In de Zwarte Bergen kan van alles gebeuren..." Dat was waar.'. Op het moment dat hij de hoek omsloeg, werd hij vol in de tors getroffen door. een voortsnellende vreemdeling, die niet'goed uitkeek. Het was een lelijke botsing, die de voortschrijdende heer de adem benam, en hem sterren voor de ogen toverde. Maar de ander was er slechter aan toe, omdat hij door de haast niet vast op de voeten stond. Hij sloeg dan ook achterover, met zijn hoofd op een steen, en bleef onbewegelijk liggen. "Oemps..." stamelde heer Ollie, langzaam van de schrik bekomen. Hij boog zich over de gevallen gedaante, en hernam: "U moet in het vervolg beter uitkijken. Dit is een smal wegennet, bedoel ik. U kunt elk ogenblik een heer in gedachten tegenkomen, en dan..." Hij zweeg, want hij werd getroffen door de bewegingloosheid van de ander, en hij krabde zich bezorgd het hoofd. "Dit is niet in orde," mompelde hij. "Deze ongelukkige is er slecht aan toe! Wat nu? Hulpbehoevenden moeten geholpen worden, dat staat in mijn opdracht. Maar aan de andere kant... Wat nu, bedoel ik?" --- Tsjaad als natie is een fout uit de geschiedenis Door Rudolph Bakker correspondent in Parijs Missionarissen werden in Tsjaad nooit gegeten. In de grond van de zaak zijn al die vier miljoen moslims, animisten en christenen vredelievende mensen. Ze willen met rust worden gelaten in een zinderend land met hoge luchten, waarin de vlakten zonder, duidelijke scheiding overgaan: En ze willen niets met elkaar te maken hebben in dit schier grenzeloze gebied, waar ieder naar de eeuwenoude gewoontes leeft die het produkt zijn van de worsteling met een niet eindigende armoe. "\ Hun ongeluk begon toen Fransen, Duitsers en Engelsen eind vorige eeuw, als de kolonisators van Afrika, lijnen begorien te trekken rond de toen nog witte plekken op de kaart, en ze verplicht werden te doen of ze allemaal deel uitmaakten van een en dezelfde natie. Een volk van Tsjaad bestaat echter.niet. Wat bestaat, is een staalkaart van 140 taalgroepen en van even veel onafhankelijke stammen. • Opnieuw staan Franse troepen langs een oost-westlijn die het land in een noorden en een zuiden verdeelt. Moet die lijn de grens worden van twee nieuwe Afrikaanse staten? Wie het hardop durft te zeggen, wordt tot nu toe de mond gesnoerd. ',#^- Een dezer dagen landde op het vliegveld van N'Djaména, de hoofdstad van Tsjaad, de compact ogende Franse generaal Poli. Zijn toestel vervoerde ook een koppel herdershonden, die op snuffel en speurdiensten zijn afgericht. De generaal heeft van president Mittérrand opdracht gekregen het commando te voeren over de ruim 2000 man die de afgelopen weken Tsjaad zijn binnengebracht. De troepen worden gesteund door Mirages en Jaguars en door de van de grond af te vuren Crotale-raketten, die. vliegtuigen; volgen' als een herdershond," en: ze Vervolgens vernietigen. Crotale betekent ratelslang. :.. De geschiedenis herhaalt zich. In 1978 landde}: generaal,;Forest op het vliegveld.van N'Djameria. Hij was door Giscard gezonden;* die] ook' zo'nl 2000* man; langs: dezelfde oost-westlijnl had geposteerd,. tégen de 'invalléhfvari-de!, noordelijke'< legers* die,' net als nu,'zwaar gesteund door de Libische kolonel Gadaffi, hét palmbos Faya-Largea lm' bezit hébben genomen. Ook generaal Forest had de steun van Jaguars, maar nóg niet van Crotales, waarschijnlijk wel • al ■ van herdershonden. En deze dagen was in het socialistische -dagblad ;,Le. Matin een verhelderend interview te lezen met generaal Cortadellas, die bij de eerste Franse ingreep in Tsjaad;in '69 door president De Gaulle was uitgezonden om er de rebellie uit het; noorden' tegen de toenmalige president Tombalbaye, een zuiderling, teoriderdrukkén. De generaal verloor bij die actie veertien Franse en ruim honderd vijftig zuidelijke soldaten. --- Vernedering , Waarschijnlijk was Tsjaads eerste president na de onafhankelijkheid in 1960 de directe bron van het huidige kwaad. Tombalbaye was een zuiderling en hij begon er al gauw mee — zoals de generaal zojuist zei — de noorderlingen te vernederen. Als vier jaar later de Franse troepen de drie noordelijke provincies ontruimen,'breekt daar al gauw een opstand tegen Tombalbaye uit. In '66 ontstaat dan het 'Frolinat', het Nationale front voor de bevrijding van Tsjaad. Frolinat is — ondanks een „onzinnig en op het marxisme geinspireerd manifest" (Bouquet) — wel' het antwoord van de noordelijke stammen op de zuidelijke overheersing. „Ze wensen de zuidelijken immers niet anders te zien dan de slaven waarin ze al duizend jaar", aldus generaal Gortadellas, „als enige bron van inkomsten hadden gehandeld". Het zuidelijke vuur wordt met name de Toubous zo na aan de schenen gelegd, dat hun leider, de 'Derde' met zijn volgelingen naar Libië vlucht. Zijn zoon blijft achter en richt een eigen .'tweede leger op. Het is Goukouni Oueddei. De toestand wordt dan zo onoverzichtelijk, dat president De Gaulle zich er door Tombalbaye toe laat verleiden niet alleen Franse troepen naar de vroegere kolonie terug te brengen, maar ook vroegere koloniale ambtenaren," die op hun oude post worden hersteld, evenals bij de 'vrij'-wording van hun macht ontheven stamhoofden. Het Frolinat wordt met de modernste wapens bestookt, waarschijnlijk ook met napalm, en de rust keert weer. In '71 gaan de Fransen naar huis terug, met achterlating van 600 adviseurs en een garnizoen in Sarh, het voormalige Port-Archambault. Had generaal De Gaulle toen niet door dat Frankrijk pas aan het begin van de ellende stond? Wat zijn troepen hadden vernietigd, was niet meer aan het topje van de ijsberg. In '73 wordt • president Tombalbaye krankzinnig, onder de druk ,van de macht en onder de invloed van zijn Haitiaanse adviseurs die hem wikkelen in vreemde mythologiën en • een 'big brother' van hem maken, die macht heeft over mens en dier. Intussen heeft Goukouni Oueddei in het noorden het bevel over zijn leger overgedragen aan Hissene Habré, die pas uit Parijs komt waar hij rechten heeft gestudeerd. Goukouni is daar diep van onder de indruk. De relatie tussen de mannen loopt echter fout, uit persoonlijke rancune maar ook om een echt politiek conflict. Dat gaat om de noordelijke grensstrook van --- Uranium In dat zelfde '73 bezet de Libische kolonel Gadaffi de grensstrook, denkend er uranium te vinden, en voor de vorm op basis van een Italiaans-Frans akkoord uit '36, dat nooit werd geratificeerd. Hissene Habré was er achter gekomen dat in feite president Tombalbaye een afspraak over de bezetting met kolonel Gaddafi had gemaakt en daarvoor in ruil een 'lening' van 500 miljoen franc had ontvangen, die Tombalbayé hoogstwaarschijnlijk in eigen zak stak. Ook generaal Cortadellas herinnert zich de lening." Habré verzette zich hartstochtelijk tegen de Libische bezetting. Goukouni daarentegen tilde er niet zazwaaraan.,.,,,'" *;"■ "":'.,...'..'■.'". ".,'--.!". j in ,175 medestander Malloum wordt uit 'dé' gevangenis ontslagen en aan het hoofd van de staat geplaatst. Het jaar daarop is de Franse premier Jacques Chirac in N'Djamena en beginnen Franse | troepen opnieuw Tsjaad binnen te komen om Malloun te helpen tegen de aanvallen van het Frolinat. In '74 had Hissene Habré enige gijzelaars gemaakt, onder wie de Franse etnologe Francoise Claustre. Habré begint onderhandelingen met het bewind van president Giscard. Hij vermoordt dienst officiële onderhandelaar en gaat er i ten slotte | met een deel van! de afkoopsom van 10 miljoen franc vandoor. In '78 nemen de troepen van Frolinat de oase Faya-Largeau in,' daarbij zwaar ondersteund door 5000 man troepen van Gaddafi, onder wie* Oostduitse en Cubaanse 'adviseurs' en huurlingen. Op. dat moment vraagt president Mallou opnieuw grootscheepse steun en begint de tweede Franse actie,* ditmaal onder leiding van generaal Forest. De kaarten liggen echter al gecompliceerder dan ten tijde van Dé Gaulle — zo merkt ook generaal Cortadellas op — en president Giscard handelt aarzelend, bijna timide, net als nu president Mitterrand. Waarbij de socialistische regering nu wenst te vergeten in welke termen indertijd de socialistenleider het initiatief van zijn voorganger in het parlement aan de kaak stelde. Nakaarterïd komt auteur Bouquet tot de conclusie dat in die dagen president Giscard „politiek" voor Hissene Habré als de meest veelbelovende noordeling koos. Ondanks het feit dat de Toubou toen een heel slechte pers in Frankrijk had. Hij werd echter niet alleen uit een benarde situatie van afvallige van het officiële Frolinat door de Franse troepen gered, hij werd zelfs opgewerkt tot eerste-minister van de zuidelijke president Malloum en dat was vragen om ruzie. Of lokte president Giscard de onvermijdelijke, confrontatie uit. Terwijl Franse troepen Goukouni tegenhouden, formeert Hissene Habré in N'Djamena een overwegend 'noordelijk' kabinet. Het gevolg is een grootscheepse exodus van zuiderlingen, die naar hun stamland, teruggaan en, daar aangekomen, helpen bij het , vermoorden van de moslims. In feite — zegt Bouquet — was dat het moment van de definitieve noord-zuiddeling. De broedertwist tussen, Hissene Habré en Goukouni, die daarop eindeloos voortgaat, doet aan deze ontwikkeling dan niet meer toe of af. In '80 moet Hissene Habré, die zich van Malloum ontdaan heeft, op de vlucht voor Goukouni, die met kolonel Gadaffi een fusie tussen beider landen aangaat. Dat zint echter de omringende zwart-Afrikaanse wereld allerminst en Gadaffi trekt; dan zijn mannen terug. Een inter-Afrikaanse legermacht neemt de honneurs waar, tot vorig jaar juni Hissene Habré N'Djamena opnieuw binnentrok. Wat moet een man als de socialistische president Mitterrand met een dergelijke middeleeuwse logica?■„ Officieel steunt de Franse regering ieder 'wettig gezag' in Tsjaad. Maar de columnist Jean-Francois Kahn merkt in Le Matin op dat „noch Habré,J noch Goukouni".. (na hun verkiezing in '81 door de socialisten bejubeld) „ooit middelseen vrije verkiezing aan de macht gekomen zijn, en dat ze die macht louter ontlenen! aan hulp van buitenaf. Als Tsjaad: tegen Gaddafi moet worden gesteund", aldus Kahn, „waarom dan niet koning Hassan van Marokko tegen het door Gadaffi geholpen Polisario, of j Israël: tegen de door Gadaffi gesteunde PLO". : " • : President Mitterrand zal vandaag in het regeringsgetrouwe dagblad Le Monde opening van zaken geven, zo heeft het presidentieel paleis beloofd." Daar wachten de door Tsjaad in meerderheid geërgerde Fransen nu met spanning op. i --- Pinochet staat manifestatie van oppositie toe Van onze redactie buitenland SANTIAGO — De Chileense regering heeft een. oppositiegroepering ' toegestaan volgende maand een openbare bijeenkomst te beleggen. Dat is in tien jaar. militair, bewind slechts een keer eerder voorgekomen. De regering gaf de groepering, het zogenaamde "project voor nationale ontwikkeling" (Proden), toestemming om op 4 september een manifestatie te houden in een openbaar park. Op die dag is het 13 jaar geleden dat er ' voor laatst . presidentsverkiezingen werden gehouden in Chili. Winnaar was toen wijlen Salvador Allende', wiens marxistische regering drie jaar later omver werd geworpen door ge-; neraal Augusto Pinochet, de huidige president van Chili. In een officiële verklaring van de regering stond: "De regering erkent en eer-, biedigt het recht van de burgers om hun meningen en standpunten te uiten binnen Jde .wettelijke normen". De leider van Proden, de oud-senator Jorge Lavandero, vroeg' dinsdag nog om .• het aftreden van Pinochet en een terugkeer naar de democratie binnen 18 maanden. De enige andere grote demonstratie die de afgelopen jaren werd toegestaan, vond plaats in 1980 en werd georganiseerd door tegenstanders van een door de militairen opgestelde nieuwe grondwet. Deze wet, die werd goedgekeurd in een referendum, stond toe dat Pinochet tot ten minste 1989 kon blijven regeren om toe te zien op de overgang naar een democratisch --- Eet smakelijk, kameraad door Ger Vaders jfcHs 'De Samenzwering tegen Mao' *}f van Yao Ming-Ie (een pseudoniem) is een verbazingwekkend boek. Niet omdat het van de officiële lezing over de dood van China's noi 2, maarschalk Lin Biao, weinig heel laat. Daarover bestond bij de China-kenners van het begin af aan gegronde twijfel. Die officiële versie luidde, als volgt: Lin Bao, de legendarische generaal, was deelgenoot in 'Project 571': een samenzwering tegen de grote roerganger Mao Zedong. Toen het complot ontdekt werd had Lin Biao geprobeerd per vliegtuig naar de Sovjet-Unie te ontkomen. Het toestel, een Trident stortte echter neer in de Mongoolse volksrepubliek, waarbij alle inzittenden omkwamen. In dat verhaal zaten nogal wat gaten. Lin Biao, een genie op militair gebied, die als veldheer terecht met Napoleon is vergeleken, redde Mao Zedong, toen de geweldige chaos in het land na de Grote Sprong'Voorwaarts tot muiterij in de hoge regionen van de partij leidde. Lin plaatste zich met het leger vierkant achter Mao en werd als beloning tot kroonprins gezalfd. Dat riep de eerste twijfel op.! Waarom zou iemand, die slechts hoefde te wachten tot de macht hem in de schoot zou vallen, een riskant complot op touw zetten? Niettemin, onthullingen zijn sedert de valse dagboeken van Hitler en Mussolini uiterst verdacht. Wie is deze Yao ; Ming-le? De grote China-kenner Simon Leys weet het evenmin. De uitgever had hem slechts verteld, dat het een Chinees was, die. toegang had exclusieve, geheime informatie.:' Met' alle' reserves en onbeantwoorde vragen in zijn achterhoofd consteert hij niettemin, dat hët beeld, dat wordt geschetst over het geheel genomen aannemelijk is en samenhangend. 'De psychologie, het gedrag en de levensstijl,van de heersende': klasse worden hier getrouw beschreven'. Het zijn deze laatste dingen,' die schokken.; In een commentaar op dit boek zegt Liang Heng (Intermediair), die ten tijde van de Culturele Revolutie rode gardist was, dat het'boek (met" alle, fouten en mogelijke onjuistheden) ■ 'eèn • overtuigende aanklacht tegen het Chinese socialisme is'; De top van de partij.'die geacht werd j het proletariaat te': vér: tegenwoordigen, werd een gepriviligeerde, corrupte en op macht beluste klasse, wier levenswijze gelijk was aan die van de feodale keizers en Vedelen'; Wat dat betreft gedroeg de zobn|van Lin Biao; Lin Liguo, zich als de meest gedegene-1 reerde.prins uit het keizerlijke .verleden., • Hij X 'verzamelde;; ■■ 7" één* ( groep ' trouwelingen om'zich heen, de ,Shahghai-groep', die stad en land afreisde om aantrekkelijke meisjes te ronselen voor zijn privé-bordéel. Die meisjes werden onder het voorwendsel van een gezondheidskeuring voor de militaire controlecommissie naar een onderzoekkamer gebracht, waarvan één muur j volledig bestond uit eenzijdige doorkijkspiegels. Vanachter die spiegels keek Lin Liguó toe. Om het genot te.verhogen werden de ruimten verbeterd mèt geluidsisolatie, versterkers, regelbare lampen, closed circuit-televisie en een bal met gespiegelde lenzen, die in het midden van het plafond hing. Niet alleen in Shanghai had Lin Liguo dergelijke vertrekken, maar ook in Hangzhou en Nanjing. Uit de'patiënten'; die het onderzoek met vlag en .wimpel doorstond, vormde de zoon'van Lin Biiao een ver-; zameling van' een. twintig maïtresses, die 'de engelen van de tijger' werden genoemd. Lin Liguo was overigens niet de enige van de groten uit het rode Hemelse Rijk, die zich wentelden in weelde, corruptie en seks. Soms vermengde zich dat ook nog niet politiek. De vrouw van Lin ging.met mannen uit de omgeving van Mao Zedong naar bed om als een Chinese Mata Hari achter de plannen van de tegenstanders van haar echtgenoot te komen. Maar ook de hoogbejaarde voorzitter wist van wanten. Hij was echter zo bijgelovig, dat hij een bedgenote pas accepteerde, nadat een waarzegger had nagetrokken; of zij niet op een ongelukkige' dag was geboren. Hij neemt niet graag risico's. Dat is ook de kern van het boek. Mao Zedong heeft een hekel aan numero's 2. Die hebben .namelijk de ambitie om numero 1 te worden. Alle numero 2's in het China van de Grote Roerganger komen dan ook aan een eng, gewelddadig einde. Lin Biao is de laatste in de rij. Volgens de lezing,,die het boek van de gebeurtenissen geeft, i begon de 'uit* nemende leerling' tegen de grote leermeester te complotteren, toen hij zekerheid had, dat hij op het punt stond het zoveelste j slachtoffer te worden in de voortdurende strijd om de macht in communistische partij. Mao was hem echter voor. Hij. nodigde'Lin uit voor een diner. Een militair vliegtuig had levende kreeften en zalm overgevlogen, een bataljon zocht wilde ginsing in het veld. Het 'laatste) avondmaal' begon met het,opentrekken van een fles keizerlijke wijn, die ,482 jaar geleden was gebotteld in een kruik van Mingporselein. Mao j Zedong gebruikte zijn eetstokjes om Lin Biao's bord rijkelijk te Voorzien van de zeldzame pezen van een tijger.dié pas geschoten was in Manchoerije. 'Eet smakelijk, kame-' raad'. De sfeer was buitengwoon hartelijk. • Op weg naar de uitgang werd de Rode Vlag-auto met het echtpaar Lin Biao met anti-tankraketten opgeblazen. , ---