Marechaussees sportten in kazerne Assen • De sportvereniging van de Koninklijke Marechaussee-Noord hield gisteren in de kazerne aan de Beilerweg in Assen de jaarlijkse binnensportdag. Hieraan deden 70 leden van de diverse noordelij: ke brigades mee. Dit jaar werden de sporten schieten, kaarten en sjoelen het onderwerp. „We noemen deze jaarlijkse binnensportdag ook wel onze saamhorigheidsdag," zegt, opperwachtmeester A: de Jong, één van de organisatoren. ,Jïn die dag houden we als het even kan altijd op, óf anders één of twee dagen voor- of na de verjaardag van koningin Beatrix, omdat zij de schutsvrouwe is van het wapen van de Koninklijke Marechaussee." De winnaars op. de verschillende onderdelen waren B.J. Mensen (Ter Apel) bij het schieten, B. Nanninga (Coevorden) bij het kaarten 'en H. Turksma (Ter Apel) bij het sjoelen. --- kort nieuws ROLDE — Doelman Frans Hoek van eredivisionist Volendam komt zaterdag 19 mei naar Rolde. Hij verleent die dag medewerking aan de jaarlijkse jeugddag van Rolder Boys. De Boys-jeugd mag de Volendam-keeper met het nemen van strafschoppen onder vuur nemen. r,. '*s»«l«rta »v.ie/ - --- Anderhalf jaar cel voor huwelijkszwendelaar Van onze correspondent LEEUWARDEN — De rechtbank in Leeuwarden heeft gisteren de 28-jarige acquisiteur W. V. uit Drachten tot een jaar en zes maanden gevangenisstraf veroordeeld, nadat er veertien dagen geleden driejaar tegen hem was De Drachtenaar was huwelijkszwendel, flessetrekkerij en meermalen gepleegde oplichting ten laste gelegd. De man had zich enkele honderdduizenden guldens toegeëigend, onder meer door alleenstaande vrouwen geld af te troggelen onder valse naam en valse voorwendsels. Van een aantal van zijn slachtoffers plunderde hij, terwijl hij zich voordeed als de zoon van een vermogende directeur van"een platenmaatschappij en een bekende zangeres, de spaarbankboekjes totaal leeg. In het Noorden en Oosten van het land liet hij verder een flink aantal onbetaalde hotelrekeningen achter. --- Bonna houdt nog vast aan sprookjesorder Van ónze correspondent i AMSTERDAM — De \lerse Bonna Trading wil er nog niet van weten dat de droom van een gigantische order voor de Amsterdamse scheepswerf NSM op niets lijkt, te berusten. In een persverklaring (de eerste sinds de aankondiging van de order op 25 novem-, ber) stelt Bonna dat "de oprichting van de financieringsoperatie samen met de NSM thans in een positieve fase verkeert." De NSM. is volledig ingelicht over de methodes waarop de financiering van de schepen berust, aldus een via dé NSM aan het ANP.verzonden telex.,; die ïis ''getekend , 'doór^.Ronald, Goslitzski, de man achter het Bonnaproject. NSM-directeur Ketting wilde niet reageren op de telex. De financiering van het project roept nog steeds vraagtekens op. Ondanks herhaalde vragen heeft Bonna nooit willen zeggen hoe zijnde order denkt te kunnen financieren. Geschermd werd met privé-fondsen. Ook nu zegt Bonna dat de "financiering vertrouwelijk blijft voor redenen van veiligheid en het succes van de operatie." ;• l Gisteren liep de termijn af voor de promesse .van ruim f 90 miljoen als aanbetaling voor de order van een prototype bestaande uit één duwboot en drie duwbakken. De promesse kon door NSM echter niet worden verzilverd. Bonna kwam niet met geld over de brug en zegt nu dat het tot eind april zal duren voordat het! gehele constructie- en financieringsprogramma in werking kan tredehßfiGtójS fi'?g r --- NOORDER RONDBLIK Het eigen gezicht van de Friese dorpen Friesland kent honderden dorpen, allemaal gemeenschappen van arbeiders, vissers en winkeliers, boeren, ambachtslieden, klerken en bazen. En al die nederzettingen hebben zich ontwikkeld al naar gelang de mogelijkheden die zich voordeden. Daardoor heeft elk dorp een heel eigen gezicht gekregen. Er zijn zoveel verschillen, dat er geen modeldorp of gemiddeld dorp is aan te wijzen. Of ze nu terpdorpen, koloniedorpen, kerkdorpen of vissersdorpen worden genoemd, , het zijn altijd gemeenschappen .van mensen, die het een dorp noemen, met hun burenhulp, de dorpsfeesten, de verenigingen, meestal met de kerk en het café en tegenwoordig ook vaak met een eigen dorpshuis. Over die dorpen in Friesland door de tijden heen gaat deel 2 van „Frisia lllustrata", de reeks samengesteld door Gert Elzinga, Peter Karstkarel en Dick van der Maarel. Ik vertelde u over deze reeks, en met name over deel 3, het vervoer, in de rubriek van 17 januari j.l. '.' De dorpsgemeenschappen zijn altijd hecht georganiseerd geweest. Op kerkelijk gebied, maar ook in de zorg voor de waterhuishouding, de landbouw, het onderwijs en de armenzorg. En in sommige tijden zelfs in bestuur en rechtspraak. Een vast patroon is daarvoor niet aan te geven. Wel hadden de dorpen gemeen dat de bewoners voortdurend gedwongen waren gezamenlijk voor hun belangen op te komen. In de vroege middeleeuwen deden de dorpen dat geheel zelfstandig. De Friese dorpen bezaten een ongehoorde onafhankelijkheid, die verder in de Nederlanden en in Europa nauwelijks te vinden was. In de onderlinge machtsverhoudingen binnen de dorpsgemeenschap was het bezit van land een bepalende factor. Grootgrondbezitters hadden vaak een grote invloed op het dorpsleven. En vanaf omstreeks 1200 kregen ook de kloosters het in veel dorpen voor het zeggen. Bindende kracht in een dorpsgemeenschap was de kerk. leder dorp bouwde zijn eigen kerk. ; De zelfstandigheid van de Friese dorpen was zo groot, dat Jorwerd in het midden van de 15e eeuw een eigen zegel had en het nabijgelegen Baard in diezelfde tijd zelfs een eigen oorlog voerde. Dat was aan het einde van de Friese vrijheid, de lange periodevan partijschappen, van de strijd tussen Schieringers en Vetkopers. De hertog van Saksen maakte daar een eind aan en daarmee ging ook de zelfstandigheid van de dorpen verloren. Al drie eeuwen voor Christus waren in de kwelderstreek terpen te vinden, die bij hoog water dienden als vluchtheuvels voor. mens en dier. Dev bewoners van de terpdorpen waren boeren, die zich vrijwel uitsluitend bezig hielden met veeteelt of landbouw. Op belangrijke knooppunten van waterof landwegen ontstonden dorpen, waar de bewoners leefden van de handel tussen de dorpen onderling en met de steden. Ook bij de dammen, sluizen, bruggen en tollen groeiden nederzettingen. En natuurlijk aan de Zuiderzeekust, aan de Middelzee en aan de meren. In de 10e eeuw waren de bewoners van Oostergo en Westergo al begonnen met het indijken van de Middelzee. Het tij en het gevaar van stormen werden te grote risico's voor de landbouwers in de oevergebieden. In de eeuwen die volgden verzandde de Middelzee. Volgens de oude Friese wetten hadden de bewoners van de dorpen in de omgeving recht op het nieuwe land. Dat is ook de reden dat er in het drooggevallen gebied van de Middelzee geen dorpen zijn. Behalve Nijland, een brutale nederzetting, die de afgunst van de bewoners van de omliggende dorpen wekte. Het verhaal gaat dan ook al sinds eeuwen, dat de inwoners van het nabijgelegen Hartwerd; die terecht aanspraak maakten op het nieuwe land, de pogingen van de Nijlanders om een kerk te bouwen, lange tijd hebben gesaboteerd. Wat de Nijlandérs overdag aan hun kerk bouwden, vonden ze de volgende morgen weer afgebroken. De Nijlandérs werden daar zo radeloos van, dat ze hun toevlucht namen tot een godsoordeel. Ze spanden tegen de avond twee ossen voor een wagen met bouwmaterialen en legden zich te ruste. De volgende dag troffen ze het span ossen bij een poel aan. Dat zou de stichtingsplaats van de kerk moeten worden. Kerk en toren zijn sinds 1275 enkele malen vernieuwd en uitgebreid, maar de Hartwerders en de inwoners van Wolsurn, Folsgare en Hidaard hebben' Nijland verder met rust gelaten. Zon sage wordt soms al te gemakkelijk als fantasie afgedaan. In ieder geval is het verhaal van de kerkstichting in Nijland zo hardnekkig, dat in de kerk nog beschilderde ruitjes met de twee rodeossen zijn te vinden. • . Dorpen als Heeg, Woudsend en Kollum zijn door hun gunstige ligging aan het water aanzienlijke dorpen gebleven. Kollum had, net als Dokkum en Harlingen, een gunstige ligging aan zee, waardoor zeevaart, handel en de daarmee gepaard gaande bedrijvigheid zich konden ontwikkelen. Kollum is bovendien eeuwenlang de belangrijkste nederzetting nabij de Ommelander grenzen geweest. .In de steeds wisselende. strijd tussen Friezen en Groningers heeft het dan ook vaak te lijden gehad van plundering en brandstichting. Desondanks heeft het dorp nu, net als'Makkum en Lemmer, die havenplaatsen zijn gebleven, een zekere stedelijke allure. De Lemmer werd vooral een vëerhaven en een overslaghaven. Een. echte handelshaven is het nooit geworden, want het dorp had een dun bevolkt achterland met een gebrekkig wegennet. Maar vooral het waterverkeer vanuit Groningen maakte gebruik van de Lemster haven. Pas in de tweede helft van de 18e eeuw kregen ook de Friezen meer belangstelling voor deze haven. De grietman liet de wegen in Lemsterland verbeteren en regelde de beurt- en veerdiensten. Er werden nieuwe, ruime veerschepen in de vaart genomen, die zo in trek waren, dat wel drie weken voor de reis een plaats in de kajuit van de Lemster schuit gereserveerd moest worden. Zon anderhalve eeuw later werden deze stoere, maar toch niet zo gerieflijke schepen vervangen door de fraaie salonboten met hun comfortabele hutten en couchettes. De tram op Lemmer verzorgde met de boot een bijna rechtstreekse verbinding op ! Amsterdam. In dorpen, die rond verkeersknooppunten groeiden, bleken handel en nijverheid zich vaak ook het best te kunnen ontplooien. Joure en Balk, historisch gezien niet eens dorpen, maar uit buurschappen gegroeide vlekken, zijn opmerkelijke voorbeelden van niet-agrarische nederzetingen, die aan het einde van de 16e eeuw vooral door hun markten flink aan betekenis wonnen. Balk kon zich ontwikkelen op het punt waar de weg tussen de toen belangrijke dorpen Harich en Wijckel met een kleine brug, een balk, het water van de Luts kruiste. De weekmarkt voor Gaasterland, die bij de brug werd gehouden, maakte Balk tot een vlek van allure, met later een kerk en een rechthuis. Zo heeft elk dorp en elke vlek zijn eigen unieke geschiedenis. Er zijn maar weinig nederzettingen die zich gelijkmatig ontwikkeld hebben. i • Op de foto boven het dorp Swichum, even ten zuiden van Leeuwarden; in 1913 met de kerk waar Bernard van Aytta pastoor was en het Aytta Godshuis, dat zijn neef Wigle (de bekende Viglius van Aytta) in 1572 had laten bouwen. Links onder: de buitenhaven van Lemmer en rechts onder het dorp Nijland op een tekening, die J. Bulthuis aan het eind,van de 18e eeuw maakte. --- 'Bewindsman moet opnieuw gaan onderhandelen' Waddenclub tegen Dollardopties van staatssecretaris GRONINGEN — Het uitbaggeren van de omleiding van de Eems voor de aanleg van de Dollardhaven bij Emden kost 'slechts' 100 miljoen Duitse marken in plaats van 400 miljoen, zoals aanvankelijk was berekend. De baggerspecie wordt voor dit bedrag in de Noordzee gedumpt en niet voor een deel op de zandplaat de Geiserücken in de Dollard. Dit zegt de Wadden vereniging in een brief aan de bijzondere kamercommissie Waddenzee. De vereniging vindt dat staatssecretaris Van Eekelen op deze mogelijkheid moet aandringen in overleg met de Duitsers. ; Tot nu toe onderhandelt de staatssecretaris over heel andere zaken. Er is min of meer een compromis bereikt waarin men er van uitgaat, dat de helft van de baggerspecie wordt opgespoten op de Geiserücken en de andere helft gelijkelijk wordt verdeeld óver Duitsland en Nederland. Er is berekend dat er in totaal 40 miljoen kubieke meter baggerspecie vrijkomt. In het onderhandeïingsvoorstel van de staatssecretaris zal. daarvan dus 20 miljoen moeten worden opgespoten op de Geiserücken, 10 miljoen op Nederlands gebied en 10 miljoen op Duits gebied. De bagger zou in de buurt van Delfzijl opgespoten worden. . De Waddenvereniging vindt dat dit uitgangspunt voor de onderhandelingen met de Duitsers van tafel moet. Men is van mening dat een bedrag van 100 miljoen gulden voor afvoer van alle baggerspecie naar de Noordzee, alleszins redelijk is, gezien de totale kosten van 1,5 miljard Duitse marken voor het Dollard-havenplan. .• Op een hoorzitting over de Waddenproblematiek zal de Waddenvereniging deze optie morgen naar voren brengen. Men wijst erop dat de Tweede Kamer in meerderheid een motie heeft aangenomen waarin het ophogen van de Geiserücken veroordeeld wordt. De Waddenvereniging vindt dat de Kamer zich aan die uitspraak moet houden en de staatssecretaris opnieuw naar de onderhandelingstafel moet sturen. : ' • • Staatssecretaris Van Eekelen ...Waddenclub tegen... --- Asser lakendief door politie gepakt ASSEN — De Asser politie heeft gisteren de 23-jarige H.P. uit Assen aangehouden. Hij bekende bij warenhuis Vanderveen zes overlakéns ter waarde van f 240,- te hebben gestolen die hij daarna voor f 100,- aan zijn plaatsgenoot H.P.R. verkocht. H.P.R. heeft de heling bekend --- DETI-directeur lucht zijn hart 'Structuurschets schaadt economie in het Noorden' Van een onzer verslaggevers ASSEN — „De Structuurschets Stedelijke Gebieden 1983 is een uiterst bedreigend beleidsstuk voor de provinciale en gemeentelijke overheden en het bedrijfsleven in het Noorden. Ten onrechte schaadt het de leefbaarheid en de kansen op nieuwe economische activiteiten." Dat schrijft directeur ir. H. Ledeboer van het Drents Economisch Technologisch Instituut (DETI) in een reactie aan het ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijk ke Ordening en Milieubeheer. '?*;( -,; v- g Het DETI vindt dat in het stuk een te zwaar accent is gelegd op de planologische problematiek van de Randstad. „De structurele achterstand van het Noorden," die via het ISP weggewerkt moet worden, krijgt door deze fundamentele beleidswijziging een duw in de verkeerde richting. In plaats van een verdere versterking van het op zich goede vestigingsklimaatvoor bedrijven in Drenthe, wordt met deze structuurschets gekozen voor een verarming en verwatering van de economische structuur en regionale arbeidsmarkt," aldus Ledeboer. „Minder dichtbevolkte gebieden zijn naar het tweede plan geschoven," constateert hij. Zowel Limburg als het Noorden moeten er volgens hem terdege rekening mee houden dat het normale Rijksbeleid minder middelen zal opleveren om de ruimtelijke ordening en de sociaal-economische ontwikkeling in regionaal opzicht te ondersteunen. „Het heeft er veel van weg dat het Kabinet zijn aandacht overmatig sterk wil richten op het randstedelijk gebied met enkele dichtbevolkte uitlopers." Ledeboer meent dat een traditioneel stimuleringsgebied als het Noorden op de tocht wordt gezet. Als voorbeelden noemt, hij de verminderde toewijzing van woningen, de afzwakking van de groeipoolstatus van Emmen, Assen en Leeuwarden, eenzijdige beperking van beleidsmiddelen voor het Noorden tot het stadsgewest Groningen en het verzwakken van de trefkans van het regionaal sociaal-economisch • beleid voor, het Noorden. ■ •' De DETI-directeur vindt het onjuist dat zonder de problemen in de regio in beschouwing te nemen, wordt gekozen voor de oplossing van infrastructurele knelpunten in de dichtbevolkte gebieden in het Westen. Als voorbeelden van op stapel staande belangrijke projecten om de sociaal-economische ontwikkeling te stimuleren in het Noorden noemt hij onder meer de herinrichting van de Drents-Groningse Veenkoloniën, de aanleg van de Zuk derzeespoorlijn en de verdere ontsluiting en aanleg van bedrijventerreinen. Volgens medewerker K. Stol van het DETI pleit het instituut voor regionale industriële ontwikkeling; het lokken van bedrijven met overheidspremies en goede planologische faciliteiten.' Daarom is het DETI ook ontevreden met het in het stuk voor Drenthe op nul gestelde migratiesaldo. Volgens Stol een kenmerk van economisch zwakke gebieden. Het DETI vindt dat uitgegaan moet worden van een jaarlijks vestigingsoverschot van minstens 2000 tot 3000 mensen. --- Oefenterrein in Lauwersmeer is in 1988 klaar Van onze correspondent DEN HAAG — Van de ongeveer 60 nieuwe arbeidsplaatsen die het- ministerie van Defensie zal scheppen rond het oefen- en schietterrein in het Lauwersmeer, dat in 1988 gereed zal zijn, zullen er ongeveer 35 vervuld kunnen worden door burgerpersoneel, i Staatssecretaris Hoekzema van Defensie zegt dat in antwoord op schriftelijke vragen van de Kamerleden Faber en Couprie (CDA). De werkzaamheden bij de aanleg van het terrein zullen werk bieden aan 40 mensen. Voor de bediening van hèt toekomstige tele-' communicatiecentrum zijn ongeveer 10 mensen nodig, zo raamt de staatssecretaris. --- Woede over dijkenkwestie Friezen dreigen te kappen met het CDA DEN HAAG — CDA'ers in Friesland hebben gedreigd massaal hun lidmaatschap op het CDA op te, zeggen als de Kamerfractie van deze' partij niet vasthoudt aan het bedijken van een stuk kwelder langs de Wad-'t denzeekust. Tot deze dreigers hoort det hele afdeling Ferwerderadeel van het CDA. Zij zyn woedend over wat zij het "verraad" van het CDA aan het Bin: nenhof noemen. Het CDA, dat over de dijkenkwestie zeer verdeeld is, komt er niet meer uit." De bedijking zoals de Friezen willenzit er niet meer in. Een bespreking in de CDA-fractiecommissie voor de Waddenzee heeft de voor- en te-* genstanders in de fractie gistermiddag geen stap nader tot elkaar gebracht.' De fractie lijkt zich neer te leggen bij het standpunt van het kabinet dat de bestaande dijk opgehoogd moet.wor-* den en dat de boeren desnoods zelf een lage zomerdijk mogen ophogen. De Friese CDA'ers hebben hun be; dreiging om voor de partij te bedanken geuit in een telefoongesprek met het CDA-Tweede Kamerlid Ad Lansink' een van de tegenstanders van indijk king in de CDA-fractie. Hij kreeg te horen dat men het beu was om door dé eigen partij in de steek te worden gela-. ten. Lansink en nog een aantal "na-, tuurbehouders" vinden - mét mensen die snel een veilige dijk willen - dat be-' dijking het milieu schaadt en dat het Friese plan leidt tot uitstel van een veilige zeedijk. * Het bedijken van het stuk kwelder noemt de CDA-fractie "geen politieke realiteit meer" en een "gepasseerd station". De christen-democraten willen zich nu liever inspannen voor het binnenhalen van een Friese algemene faculteit in Leeuwarden. . ---