Hoe je in een koude juninacht achtduizend mensen het Terschellinger strand op krijgt De vier al wat oudere jongelui dragen uitdossingen die hooguit tot een jaar of tien geleden voor modieus door konden gaan. Ze staan op de kade van Harlingen en praten vol onbegrip over het wegblijven van het publiek bij Pinkpop, het Zuidlimburgse, popfestival dat dit jaar mogelijk voor het laatst plaatsvond. Als het maar. even kan, gaan ze volgend jaar toch weer naar Geleen. Even verderop heeft een Amsterdams bedrijf een auto voor piano- en vleugelvervoer geparkeerd. Op de volgeladen, laatste vrijdag-boot naar Terschelling valt een reportagewagen van de NOS-radio op. , De langste dag is op Schylge niet meer wat het geweest is. Het begon twee jaar geleden, toen caféhouder Joop Mulder van De Stoep op Midsland en zijn buurman.Piet — Piet *Wyb' naar het gelijknamige etablissement — het in hun hoofd haalden eens per jaar wat hedendaagse pretkunst aan het reguliere recreatieprogramma van braderieën en volksdansdemonstraties toe te voegen. Hun festival werd Oerol gedoopt, Terschellings Fries voor overal en duidend op het alom aanwezige van de tientallen kleinschalige muziek- en theateraktiviteiten. De aanwezigheid van fooi Jango Edwards trok meteen al een horde alternatiefvolk naar Terschelling, maar pas dit jaar wordt het festival serieus genomen, zo constateert Joop („Oerol? Dat ben ik!") Mulder niet zonder trots in zijn tot centrale regelkamer omgebouwde woonzolder boven De Stoep, waar hij — zelf afkomstig van het Friese vasteland — ooit als barkeeper begonnen is. Hij verklaart zijn inzet uit een soort schuldbesef: „Je kunt de mensen hier wel de hele dag volgooien en de kassa gaan tellen als ze 's nachts naar buiten rollen, maar dat vind ik niet genoeg". Beneden stampt Hans Dulfer met zijn funkgroep Reflud, de Rotterdamse poeèet Jules Deelder hangt na zijn bescheiden aandeel als presentator in de enige koele hoek van het café rond. Buiten zijn er nog zeker een stuk of twintig wachtenden voor u. Eén paar deuren verder staat er ook al een rij voor Wyb. De portier blijkt van het klassieke botte soort. Eigenlijk hebben we er ook niks te zoeken: de show van Jango Edwards is al afgelopen.: ..■;.' >■ ..'■ „Er komt een hoop verkeerd volk mee" weet een eilander over Oerol te melden.. Terschellings burgemeester Haaksman wil die stelling niet onderschryven, maar wyst wel op het gevaar van nachtelijke geluidshinder en de zorg voor het natuurbehoud. Verder heeft de burgervader er weinig mee op dat de organisatoren zich in het kielzog van Paradiso in Amsterdam willen opstellen, zo zegt hij. Maar de kleinschalige theateraktiviteiten vindt ook de burgemeester wel mooi, al blijft hij Oerol zien als een initiatief van de eilander horeca. De gemeentelijke medewerking beperkt zich tot het verstrekken van 2500 gulden en het geven van vergunningen. . : Overdag is Oerol vooral /bo/s-theater. Wat dat zoal inhoudt, ontdekken we zaterdagsmiddags als we halverweg Midsland en Midsland-aan-Zee een rouwende dame met ingelijste foto en bos bloemen lopend op de rijweg aantreffen. Ze wordt gevolgd door vier gezonnebrilde nonnen en een jongeman met een rol zwarte kunststof bij wijze van kruis op zijn nek. De stoet houdt stil. De rouwende dame steekt een bloem in het hek van het protestants-christelijk ogende recreatiecentrum ET 10. Een andere mevrouw zet twee witte schoenen van ouderwetse snit neer en schrijft met blauw krijt 'Oma kom terug* op het asfalt. Een busje van de Rijkspolitie kykt toe, terwijl dé stoet (van theatergroep Tender) richting zee voortschrijdt en wij richting Midsland op gezette afstanden nog meer curieus schoeisel en dito teksten aantreffen. Midsland is vooral voor jeugdige kampeertoeristen het horecacentrum van Terschelling en de Oosterburen is hun plek. „Ik kom hier al vijf jaar en ik heb nog nooit iets anders gezien dan deze straat", zo zaleen jongen uit Hoogezand 's avonds aan de bar melden. De alternatieve theaterdrukte op deze zaterdagmiddag was aan hem niet besteed. ' < , De meeste aandacht trekt performer Johnnie Melville die middag. Zonder een woord te zeggen houdt hij de honderden in zijn ban, inhakend op houdingen, gebaren en gelaatsuitdrukkingen van de omstanders. Vooral kinderen blijken dankbare aangevers. Als de inspiratie even ontbreekt, j kykt Melville verveeld op zijn denkbeeldige horloge. „Tree", roept een dame-metkind in de kennelijke veronderstelling daarmee het gevraagde tijdstip door te geven. Als gestoken reageert Melville en wijst naar een boom. Als vervolgens enkele meeuwen zijn blikveld binnenvliegen, gaat de mimer over op schietbewegingen. Later op de middag steelt hij nog een keer de show, nu in een met synthesizermuziek ondersteund Jango Edwards-achtig cabaretesk programma. Ook nu blijkt zijn improvisatievermogen perfect. Verderop in de straat jagen enkele Nikkelen Nelissen door het publiek. Elders bokst een ingenieus uitgedost insect met een mooi, sereen programmaatje op tegen het mime-, muziek- en theatergeweld. Als ik mijn bijdrage in de insectenkop deponeer krijg ik bij wijze van dank een geel papiertje in de hand | gedrukt. Het insect werd gespeeld door Wiepke Poldervaart van het Trajekt Tejater uit Gouda, zo lees ik. De naam ontbreekt in het officiële Oerol-programma. \ \ \ fï „Ach, zelf zie ik niet zo veel van Oerol", zegt de taxichauffeur zonder een vleug van spijt. Maar ook hij is er bij, als 's zaterdagsnachts op het strand bij Midsland aan Zee het slotspektakel wordt gehouden. Een lange stoet fietsers, wandelaars en ' automobilisten groeit om een uur of elf op het strand aan tot een duizendkoppige menigte, kleumend in de koude wind. 'Het slotspektakel is dit jaar een gezamenlijke produktie van de Dormu Dancers van de Japanner Shusaku en de Japanse slagwerkgroep Ondekoza. Terwijl Jules Deelder weer even als presentator mag figureren vallen de eerste, gelukkig meteen dé laatste, druppels uit het donkere zwerk. Het lijkt een in strandtenue uitgedoste en van verband om het hoofd voorziene heer in standstoel niet te deren. Terwijl een tiental zwarte dansers uit het gelegenheidsdecor-annex-kleedka- mers tevoorschijn komen,' gulpt hij rochelend bloed door het hoofd verband. Een dame en een heer in achttiende eeuwse kledij maken de scène compleet, als het felle schijnwerperlicht eerst door een brandende stoel en vervolgens door een tientallen meters lang brandend lont -wordt ondersteund. Ruim anderhalf uur lang glijden zowel statische als extatische beelden voorbij. Naakt worstelende dansers, gezwaai, met vuurballen, een meisje met een | zandstrooiend emmertje schreeuwend op een strandhokje. Het publiek van naar schatting achtduizend koppen vraagt om de onderliggende betekenis die zorgvuldig bedekt blijft onder schoonheid. Medelijden met de niet of vrijwel niet geklede dansers. Om kwart voor één 's nachts begint Ondekoza. De slagwerkers wisselen ingewikkelde ritmes op imposante trommels. Tussen strand en Midsland treffen we hier en daar merkwaardige schoentjes aan in de berm. Het einde van Terschellings rituele Midzomernachtfeest. tl* • *~ " • ™-ïïl>TT }M ..SYPWYNIA • Ondekoza tijdens de dotnacht van Oerol' 84. (foto: Gerrit Volgers) --- Springlevende muziek op Trekzak Trefdag De Bourgondische uitbundigheid die lepelbasspeler Ge. rard Voets uitstraalt, daar lusten ze wel pap van, in de caféruimte van sociaal-cultureel centrum De Oude Ulo. Een fikse teug bier en hup, we zitten in de Berliner Luft, Gerards vaste compaan, de bejaarde monicaman Toon Eekels zit binnen een halve maat op het spoor en ook de Limburgse quetschbühlspeler Piet Huys heeft geen problemen met het volgen van zijn Brabantse collega's. De marsen, walsen en polka's worden geraffineerd en zwierig uitgevoerd. Met Soul, zou je kunnen zeggen. De invloed van de Franse valse musette in de muziek van de zuiderlingen . is onmiskenbaar. (Niet verbazingwekkend I bij mijn moeder thuis, in het Westbrabantse Steenbergen, werd vóór de oorlog nog Frans gesproken.) Het contrast met de noordelingen die in de zaal ernaast aan een soort super session bezig zijn — vijftien harmonicaspelers in de leeftijd van zestien tot zesenzestig, plus ukelist en een zeer jeugdige slagwerker is treffend. Het geluid dat de Groningers en Drenten aan hun Hohners ontlokken zou je misschien met „slepend geloei" kunnen omschrijven. Dat staat er minder vriendelijk dan ik bedoel maar ik kan het ook niet helpen: de trekharmonica klinkt mij hier toch als 'n soort vestzak-harmonium. Achter al die wulpse liederen Sien la me los, Adam sloeg Eva, Tante Veronica speelt op de Harmonica, hoor ik ruischende wolken en dorstige herten. --- Verse Bolknak „Zitte gij in de WW?" roept Gerard Voets als Eekels zijn gouden harmonica even neerzet om een verse bolknak op te steken. Trink, Bruderlein trink zingt zijn instrument, de bezoekers van de Derde Nationale Trekharmonica Trefdag zingen mee, uit volle borst en hun zorgen hebben ze thuisgelaten. „Als hij in de gang is en hij heeft fantasie in de kop — daar kan Robert Stolz niet tegenop," pocht Voets even later over zijn collega, die het vanachter zijn brilleglazenals-asbakjes. allemaal best vindt. Na nog een rondje bier voelt Voets zich mans genoeg om een oudere dame die ook een trekzak heeft omgehangen via haar dochter het hof te maken (een oud gebruik in het Brabantse). : ;,• mtt Als hij uren later „officieel" moet optreden is hij te onbekwaam om het podium te bestijgen en bovendien heeft hij inmiddels ruzie gemaakt met zijn muzikale . wederhelft. Met als gevolg dat Piet Huys wordt opgetrommeld om Voets té vervangen en dat gaat hem natuurlijk best af. In de caféruimte gaat de marathon gewoon door: de subtiele Bulgaarse dansjes van de Groninger formatie Squish (voorheen Sint Jan) worden meer dan eens overstemd door 'n flard Ik zou zo graag een borreltje lusten of een krachtig holadiejee! --- Engels herdersliedje Goedbeschouwd is de trekharmonica het volksmuziekinstrument bij uitstek in ons land. Sinds de tweede helft van de vorige eeuw werd ze gebruikt door rondtrekkende liedjeszangers, door schippers en schaapherders, op feesten en kermissen en in de kroeg. Tot op de dag van vandaag: met name Terschelling en het Zuiden zijn bolwerken van de harmonica-cultuur. Dat er in het Noorden een groeiende belangstelling is voor de knoppenbalg is voornamelijk te danken aan de activiteiten van De Oude Ulo en enkele particuliere enthousiastelingen. De cursussen in het sociaal-cultureel centrum trekken telkens zon 25 a 30 man. Bij de jongere aspiranten hebben de meisjes de overhand — waarom is niet helemaal duidelijk. In ieder geval waren er zaterdag weer ruim tweehonderd trekzakgekken naar Leek getogen. Je zag er getaande agrarische gezichten, maar ook 'n joch dat gezien zijn jack het A-Team aanhing. Men kwam er voor de concerten, de workshops, de expositie van oude instrumenten. Om ontspannen met elkaar te spelen, van elkaar te leren en voor gezelligheid, niet te vergeten. De workshopleiders blijken niet allemaal even begaafd, in. didactisch opzicht, maar in een smal kantoortje zit „ombudsman" Paul Noordermeer een meisje geduldig de beginselen van de akkoordenleer bij te brengen. Een andere muzikante probeert een deur verder een Engels herdersliedje in de vingers te krijgen. Overigens zijn er tendenzen die er op wijzen, dat de trekharmonica bezig is uit de sfeer van het nostalgisch Arcadië te geraken. De springlevende muziek van Voets, Eekels en Huys kun je in dit verband noemen, maar ook de aanpak Van De Link, een gezelschap dat de Trefdag afsloot met muziek waarin ruimte was voor (Neder)pop en jazz. Eerder had EUTS (woordvoerder Kees van der Poel: „dat is geen enge Amerikaanse ziekte, maar de afkortingen van Eerste Utrechtse Trekzak Sociëteit) een waarzinnige performance gegeven, waaruit bleek, dat niet slechts de harmonica, maar ook het cabaret nog volop toekomst heeft. EDDY DETERMEYER --- Met Tim verdwijnt het gezicht van Teis Door onze redacteur JACQUES J. d'ANCONA Een uitnodigend, bijna theatraal armgebaar. Een brede glimlach. Directeur Tim Kuik aan de ingang van zijn theater voor de aanvang van een voorstelling. Een gastheer die zijn gasten ontvangt. Dat beeld zal het Noordelijke theaterleven missen nu hij — nog vrij plotseling — is overleden. . Een avondje in het Stadskanaalster Geert Teis was een avondje Kuik, omdat hij in al zijn facetten ' onontkoombaar en overstelpend was. „Tim Tam Kuik" zei Wim Kan altyd en Kuik was er trots op, dat hij een 'naam! was onder de artiesten, want hij voelde zich artiest mèt hen. Dat was waarschijnlijk een van de redenen dat hij niet probleemloos heeft geleefd, dat hij scherpe. en meedogenloze kritiek opriep naast en na de even onredelijke, mateloze waardering die hem vooral in de beginfase van zijn woelige directeurschap ten deel viel. Tim Kuik was het theater in persoon. Zelf stond hij graag op de bühne. Hij hield van stunts, van een speciaal geënsceneerde huldiging van een jubilerend artiest. Als het'daarop aankwam,-was Kuik niets te dol,, Bij_de laatste. voorstelling van de Snip en Snap Revue kwam hij als een nieuwe juffrouw Snap in een jurk op het toneel om Walden en Muyselaar uit te luiden. • TimKuik voor zijn Teiscentrum. (foto: WJI. ten Veldhuys) --- Vitaliteit . Steeds bedacht hij iets nieuws voor de opening van het theaterseizoen, al was het de laatste jaren merkbaar dat zijn gezondheid en zijn vitaliteit terugliepen. Natuurlijk was er sprake van een wisselwerking. Een man als Tim Kuik met zijn bruisende stijl van heersen en leven maakte het zichzelf en anderen niet gemakkelijk. Zijn directieschap kende perioden van strijd en oorlog. Met name tussen de jaren 1976 en 1983 waren er talloze conflicten binnen en rond het Geert Teis Centrum. Zijn beleid is hevig aangevochten door degenen die vonden dat Kuik teveel op het grote publiek speelde, te weinig theaterexperimenten en vernieuwing in zijn programma bracht. Hij heeft dat altijd bestreden en ontkend en sprak steeds over een kleine zaal als zijn diepste wens. De grote theaterzaal was in zijn visie een ruimte waar mensen kwamen om een 'avondje uit' te gaan. Daar moest gezelligheid overheersen. Die zaal moest vol zitten. !. „Elke stoel die leeg staat, kan ik wel opvreten," aldus Tim Kuik in het bloemrijke taalgebruik dat hem eigen was. Als de mensen binnenkwamen, liet hij een kopje Teis Brazil' serveren. Brieven aan het cultureel centrum waren vaak gericht aan Tim Teis, omdat mensen niet beter wisten. Grote conflicten waren er ook in de verhoudingen binnen het personeelsbestand by Geert Teis. Zijn mensen hebben Kuik vaak verweten dat hij een eigenmachtig beleid voerde en hen te weinig inspraak gunde. Er waren tijden dat er elke avond iets te doen was in het centrum waardoor het personeel overwerkt raakte. Kuik spaarde zijn medewerkers niet, zoals hij zichzelf ook niet ontzag. Het gevolg was wel dat de spanningen in Stadskanaal oplaaiden tot een gigantisch tumult waarbij Tim Kuik zich er vaak op beriep dat het publiek achter hem stond, omdat mensen uit het gehele Noorden een jaarabonnement namen bij Geert Teis. Ook daarin was zijn artiest-zijn terug te vinden. Als amateur stond hij al vroeg op de planken, onder meer als 'Kuuk uut Runen' met liedjes, parodieën en imitaties. Toen hij als verkoopleider bij een nationaal kledingconcern in Groningen solliciteerde naar de functie van directeur bij het Geert Teis Centrum, was hij zelf verwonderd dat hij benoemd werd. Het ging een aantal jaren goed. Toen de conflicten eenmaal losbarstten, moest Kuik ervaren dat hij in opspraak raakte. Zijn personeel stond niet meer unaniem achter hem, er waren constant moeilijkheden over de exploitatie, onder meer over de horeca-sector en hij kreeg een supervisor boven zich. --- Ziekteverlof De totale Stadskanaalster. gemeenschap ging zich met de gang van zaken bemoeien, zowel met het interneals met het artistieke beleid. Het bestuur trad af, het dagelijks , bestuur werd naar huis gestuurd en er kwam een beleidscoördinator, nadat 'superdirecteur' Wernsen het al vlot voor gezien had gehouden. Tim Kuik ging een tijd met ziekteverlof, maar het was typerend voor hem dat hij 'terug kwam' zoals dat in sporttermen heet. : ' . -rfs* Het vorig jaar werd hij volledig gerehabiliteerd, voor zover daarvan sprake moest zijn en opnieuw bekleed met het algemeen directeurschap. Tim Kuik genoot een bijzondere reputatie. Wat je ook van hém kon zeggen ■— en de gemeenschap heeft die kans niet laten passeren — hij was op en top theater. „Het is geen kunst om zaken te brengen waar geen sterveling op afkomt," zei hij. Een uitspraak die hem onderscheidde van vele van zijn collega's. Ook ze. konden niet om hem heen en waardeerden hem vooral om het gevoel waarmee hij zijn vak bedreef. --- 'Moby Dick' Globe en Brabants Orkest' Muzikale walvisvaart verdrinkt in chaos Moby Dick (1851) van Herman Melville is een van de klassieke avonturenromans uit de wereldliteratuur. Het boek beschrijft de verbeten jacht van kapitein Ahab en zyn bemanning op de legendarische witte walvis. Maurice Horsthuis, die eerder, muziek maakte voor verschillende produkties van Toneelgroep Baal, bewerkte Moby Dick tot muziektheaterstuk, dat in het kader van het Holland Festival werd uitgebracht door Globe en Het Brabants Orkest. In de regie van Gerardjan Rijnders is Moby Dick een voorstelling geworden die op te veel gedachten en stijlen hinkt om werkelijk te kunnen overtuigen. Je proeft een vleugje Baal, ziet wat Orkaterabsurdisme, lacht om momenten van Werktheater-gezelligheid. Maar meer dan een los-zanderige aaneenschakeling van soms leuke en soms langdradige scènes is Moby Dick niet geworden. Wat Horsthuis en Rijnders geprobeerd hebben is het gezelschap walvisvaarders model te laten staan voor een samenleving,, waarin ieder individu vanuit een ander motief streeft naar hetzelfde doel, in dit geval het vangen van Moby Dick. De walvis zelf symboliseert de gezelligheid — via een komisch zang- 'en dansnummer van Huib Rooymans in wit walviskostuum —, maar ook de dood. Dat laatste blijkt overigens pas uit de slotscène, waarin de walvisvaarder verandert in een walvismuil die lijkt op een grafkamer. Doet een dergelijke interpretatie al gezocht en modieus aan, inhoudelijk wordt zü door de voorstelling nauwelijks waargemaakt. Wat, is bijvoorbeeld de functie van de op zich aardige parodie van Wim van der Gryn op een Greenpeaceactivist? En in hoeverre is de "muiterij" van het orkest, dat een half uur voor afloop demonstratief de orkestbak verlaat, meer dan een incident? Sportgelijke vragen laten zich naar aanleiding van de meeste scènes stellen. Je kunt je nauwelijks aan de indruk onttrekken, dat Rijnders en zijn acteurs Moby Dick vooral hebben aangegrepen om eens lekker aan te rotzooien. Op zich ia dat niet zon ramp, maar de muziek van Horsthuis — waarin 19de-eeuwse romantische klanken vermengd zijn met een meer hedendaags idioom — en het bijzonder fraaie decor van Paul Gallis verraden meer pretentie. Juist daardoor werkt de chaos van de voorstelling niet op de lachspieren, maar raak je er door geïrriteerd. Wordt het tijd voor een echte muitery op de Globe? M ■■•■'.. HENK SCHOLTEN Gebeurtenis: première van de muziektheatervoorstelling "Moby Dick" naar het gelijknamige boek van Herman Melville. Plaats: Stadsschouwburg in Tilburg. Door: Zuidelijk Toneel Globe en Het Brabants Orkest Libretto en muziek: Mauriee Horsthuls. Toneelbeeld: Paul Gallis. Regie: Gerardjan Rijnders. Met: Lucia Meeuwsen, : Wim van der Grljn, Babette Mulder, Hulb Rooymana, Theo de Groot, DÏane Lensink, Jentien de Boer, Ton Selter, Michel van Rooy en Adriaan Olree. Bijzonderheid: vanavond en morgenavond in Carré in Amsterdam, op 4 november In de Stadsschouwburg In Groningen. ---