Trijfel door Nico Scheepmaker GRAND PRIX Een treffende politieke cartoon in het Engelse zondagsbladt The Observer. Links zie je een gepantserde auto, waaruit drie gehelmde politiemensen op drie zwarten schieten. Het bloed spat alle kanten op, en een van die zwarten zegt, dodelijk getroffen: ~En dan is Mrs Thatcher nog bezorgd dat SANCTIES ons schade zullen berokkenen". r<. . Het hele probleem van de Engelse terughoudendheid, zeg maar onwil om sancties tegen het Zuid- Afrikaanse regime te nemen in een notedop weergegeven. En wat voor de regering-Thatcher geldt natuurlijk evenzeer voor de regering-Reagan, de regering-Lubbers en nog veel meer regeringen, in verschillende gradaties. Natuurlijk is het een complex probleem. Waarom wel een boycot tegen Zuid-Afrika (waar wel buitengewoon gemakkelijk en uit de losse pols op zwarten wordt geschoten alsof zij een konijnenplaag vormen inplaats van de grote meerderheid van dé bevolking), en niet tegen de Sowjet-Unie, dat nu al vijfjaar lang in een andermans land een oorlog voert die nu al veel meer slachtoffers heeft geëist dan de hele naoorlogse apartheidspolitiek in Zuid-Afrika. Of tegen Polen, waar een kleine minderheid die haar wil oplegt aan de overgrote meerderheid. Ik noem maar twee voor dé hand liggende voorbeelden van landen die dichter bij ons bed liggen dan Zuid-Afrika. . •"".'•'« Ten eerste hoefje de ene goede handeling niet na te laten omdat je de andere ook nalaat. Een scheidsrechter die een zware overtreding in het strafschopgebied wegwuift omdat hij het geven van een penalty te problematisch vindt, en even later in het andere strafschopgebied ook een strafschop weigert te geven, speelt niet quitte, maar is dubbel-fout. En ten tweede is rassendiscriminatie en de daaruit voortkomende willekeur van gevangenneming, marteling, en moord en doodslag voor het gevoel nog een graadje erger dan zomaar burgeroorlog (zoals in Spanje, tussen twee politieke stromingen), en nog een extra graadje erger dan oorlog tussen twee landen. Zoals het nu eenmaal ook schandelijker wordt gevonden je eigen vader, moeder of broer dood te.slaan dan je buurman, en zeker als dat broertje toch ai gehandicapt 'is. Voor de publieke opinie hadden de kapers van de Achille Lauro beter tien jonge, gezonde Amerikaanse toeristen kunnen doodschieten dan die ene verlamde 69-jarige joodse Amerikaan Leon Klinghoffer in zijn invalidenwagentje, want dat vergeven de Amerikanen hen nooit,- ook al kun je verstandelijk beredeneren dajt beter tien jonge gezonde Amerikanen in leven kunhen blijven dan een oude verlamde A merikaan. --- BOYCOT GP \Daarom valt het te betreuren dat in. hetzelfde week-end waarin het huis van Dan „Cheeky" Watson, een voormalige (blanke) speler van het nationale Zuid-Afrikaanse Springbok-rugbyteam die sympathiseert met de anti-apartheidsbeweging in Zuid-Afrika en zich later aansloot bij een zwart rugbyteam, door een bomaanslag compleet verwoest werd (waardoor twee zwarte vrienden vanWatson, die in zijn huis verbleven, ernstig werden gewond), in Kyalama de Grand Prix van Zuid-Afrika gewoon verreden kon worden. Helemaal 'gewoon' is ook weer niet waar, want na een oproep van de Franse regering werd de Grand Prix geboycot door de Franse stallen Ligier en Renault, terwijl slechts („slechts"?) 27 landen tv-beelden van de race uitzonden, tegenover 44 twee weken eerder van de Grand Prix van Brand Hatch. Ook Studio Sport zond geen beelden uit, evenmin als de Franse, de Italiaanse, de Oostenrijkse, de Spaanse en de Belgische tv, maar de Nederlander Huub Rothengatter verscheen wel degelijk aan de start, ook al viel hij al. na enkele ronden uit. Maar dat had meer te maken met zijn elektrische systeem dan met zijn afkeer van de apartheid. En de kranten, deze smaakmakers van de publieke opinie, hoe berichtten die over de Grand Prix? Helemaal niets schreef Trouw. Een wedstrijdverslag zonder meer, zonder vermelding van welke boycot dan ook, kon men vinden in de Engelse Daily Telegraph, Daily Express en The Sun, het Duitse BILD, de Amerikaanse International Herald Tribune, en de Nederlandse Telegraaf. The Times meldde wel het 'terugtrekken' van beide Franse merken, maar niet de reden. De Sueddeutsche Zeitung gaf alleen de uitslag. Het Parool, :de GPD-bladen, de Volkskrant, het Algemeen Dagblad, NRC-Handelsblad, de Franse Liberation, de Engelse Guardian, de Belgische Gazet van Antwerpen, Het Laatste Nieuws en Le Soir, en de Italiaanse Stampa Sera maakten allemaal melding van de diverse boycots, sommige uitvoeriger (Le Soir, de Volkskrant, NRC-Handelsblad, de GPD-bladen) dan de andere. Het feit. bijvoorbeeld dat wereldkampioen Prost eerst gezegd had wegens de apartheidspolitiek niet op het podium te zullen gaan staan (ongeacht de uitslag), en na de race toch als derde aankomende met winnaar Mansell en Rosberg weer vrolijk de champagneflessen traditiegetrouw liet rondspuilen, werd alleen gemeld in de drie Belgische kranten, de Franse krant, het AD, NRC-Handelsblad en de GPD-bladen. En het waarom vond ik weer alleen terug in :de GPD-bladen, de Franse Liberation en de Belgische kranten: hij was zo kwaad geworden over alle telefoontjes die hij de avond voor de race tot middernacht van tegenstanders van de apartheid te verduren had gekregen, dat hij alsnog de kont tegen de krib had gegooid en toch op het podium was verschenen! '--Si --- Grieks-Cyprioten gaan eerder naar de stembus De Grieks-Cyprioten zullen op 8 december, enige maanden eerder dan de Grondwet voorschrijft, naar de stembus gaan om een nieuw parlement te kiezen. Een motie hiertoe werd eind vorige week aangenomen met alleen de kleine socialistische partij van Door onze correspondent Frans van Hasselt Lyssaridis tegen. Deze wilde de verkiezingen op 19 januari houden, opdat tevoren de kiesgerechtigde leeftijd nog zou kunnen worden verlaagd van 21 tot 18 jaar. De regerende Democratische Partij van president Kyprianou trachtte een verlaging van de kiesgerechtigde leeftijd op nog kortere termijn door te' drijven, maar de twee grootste partijen, de communistische Akel en de rechtse Democratische Concentratie van Kliridis wezen dit als ongrondwettig af. Het nieuwe parlement zal worden uitgebreid van 35 tot 58 Grieks-Cyprische leden. Er worden bovendien 22 zetels leeggèhouden voor de Turkse minderheid — in het oude parlement was dat 15. De Turks-Cyprioten hebben echter sinds jaren hun eigen — alleen door Turkije erkende — staat en hun eigen parlement. Zij achten zich niet meer gebonden aan de Cyprische grondwet van 1960 die onder andere in een gemengd parlement voorziet. De uitroeping van de vervroegde verkiezing betekent hoogstwaarschijnlijk een nieuwe vertraging in de onderhandelingen tussen Grieks- en Turks-Cyprioten met als bemiddelaar de secretaris-generaal van de Verenigde Naties Peres de Quellar. In januari van dit jaar kwam deze met een pakket voorstellen voor een federaal Cyprus, dat door de Turks-Cyprische leider Denktash werd aanvaard, maar op voorbehoud stuitte bij Kyprianou. Dit leidde tot een nog steeds voortdurende crisis . onder Grieks-Cyprioten onderling, omdat de tweede grootste partijen vonden dat de president zich positiever had moeten opstellen. Toen Kyprianou weigerde zijn houding te veranderen, werd door een parlementsmeerderheid zyn aftreden geëist. Kyprianou is echter in 1983 voor vijfjaar tot president gekozen — merkwaardig genoeg dank zij de steun van de communisten — en kan volgens het Amerikaanse systeem, in de grondwet vastgelegd, niet door een parlementsmeerderheid ten val worden gebracht. Hij boekt bovendien de genoegdoening dat Peres de Quellar zijn voorstellen toch nog weer zo anders formuleerde dat ze voor Denktash onaanvaardbaar werden. Het communistisch rechtse monsterverbond in het Grieks- Cyprische parlement, dat tot, nu toe over 23 van de 35 zetels beschikte, hoopt nu bij de komende verkiezingen een tweederde meerderheid te verwerven. Dan kan zy een grondwetswijziging doordrijven waardoor de president wel tot aftreden kan worden gedwongen. Kyprianou van zijn kant heeft slechts gezegd, met het resultaat van de verkiezingen „ernstig rekening te zullen houden". Hij hoopt op lichte winst van zijn betrekkelijk kleine partij (nu 19,5 procent van de stemmen en 9 zetels) zodat, met indirecte samenwerking van de socialisten, de plannen van het monsterverbond zouden zyn gestrand. --- Verzuiling Het verlies door de zuilen van hun greep op de achterban werkte dit falend cultuurbeleid krachtig in de hand. Eigen schuld dikke bult. Dan hadden de Hilversumse radio-omroepen de televisie maar niet binnen moeten halen. Om in het Gooise namenwereldje te blijven: het Paard van Jan de Troye. De sociale wetenschap in ons land heeft inmiddels erkend, dat de'televisie juist dank zij haar verzuil - de toepassing grote invloed heeft uitgeoefend op het proces van ontzuiling. De snelle opkomst in de jaren '50 en '60 doorbrak op een radicale manier het isolement van de;, onderling gescheiden levende , volksdelen. 'Dit gold,' aldus de socioloog prof. Ellemers, 'natuurlijk in de eerste plaats voor de katholieke en orthodox-protestantse volksdelen, maar misschien toch ook enigszins voor onkerkelijken, liberalen en socialisten. Miljoenen Nederlanders namen binnen het bestek van enkele jaren voor het eerst van hun leven kennis van denkbeelden, achtergronden en dé ideeënwereld van andersdenkenden. Anders dan bij de radio, waar jarenlang KRO en NCRV via de ene zender en AVRO, VARA en VPRO via de andere zender uitzonden, werden de televisiekijkers nu via de aanvankelijk enige zender dagelijks met een andere - voor velen tot voorheen vrijwel onbekende - 'zuil' geconfronteerd.' De nieuwe omroepwet Vrolijk/Klompé van 1967 brak het gevestigde bestel open, maar spaarde de zuilen. Een van de nieuwkomers was de TROS, gelegaliseerde editie van het door de karabijnbrigade geknevelde REM-eiland (een tv-zeepiraat zoals Veronica dat op radiogebied was). En ziet, in groten getale trokken de 'arbeiders' - zowel zij die VARA-lid waren als KRO-lid - naar deze volksomroep die onder de leus 'Geen geleuter' streefde naar het brengen van programma's die door het grootst mogelijke aantal mensen als prettig werden ervaren. Een dergelijk pretentieloos op de massa gericht programmabeleid zou al spoedig de term 'vertrossing' doen inburgeren. Tien jaar later, toen de Veronica Omroep Organisatie (VOO) eveneens in het wettelijk bestel haar opwachting had gemaakt, kreeg de populaire:, manier van tv-maken nog een tweede koosnaam: vervoozing: Maar het waren niet alleen deze twee omroepen die zich aan het nieuwe model vergrepen. Nog voor Veronica en tv verscheen, had de AVRO zich de nieuwe.manier van tv maken al toegeëigend. Later volgden KRO (die nu onder leiding van Ad Langebent een klein stapje terug wil doen), NCRV (tot ongenoegen, van een deel van de achterban die prompt de EO in het leven riep) en tweeëneenhalf jaar geleden gaf tenslotte ook de VARA toe. Onder leiding van ds. Van den Heuvel werd een degradatie naar de B-status voorkomen. Nooit meer de Internationale, maar Hazes' Amor, Amor, Amor. Als men zich realiseert dat het juist de bestaansreden van de zuilen was om de communicatie met hun eigen aanhang te monopoliseren en daarbij zoveel mogelijk ongewenste invloeden van buitenaf te weren, dan beseft men vermoedelijk ook hoe gruwelijk de gretigheid waarmee zij het medium tv hebben opgeslokt zich heeft gewroken. Het was de domheid van de eeuw. Zij hadden het zaakje rustig moeten overlaten aan een dubbele constructie zoals de Britten die tot ieders tevredenheid kennen: een pu,- blic service (BBC, bij ons de NOS) en daarnaast een commerciële omroep (ITV). Nu maakte zich, via de oorspronkelijk voor een tweede net in handen van sponsors uit het bedrijfsleven bedoelde kijkcijfers, een sluipende commercialisering van ons 'unieke' omroepbestel meester. De actualiteitenrubrieken die in de jaren '60 nog het 'eigen gezicht' van de diverse omroepen hadden bepaald, zakten af tot nietszeggende, onderling inwisselbare presentaties met dito onderwerpen. Waar bleef de identiteit, de K Van KRO, de C van NCRV en de eerste A van VARA? Het primaat van de levens-en wereldbeschouwing is immers onherstelbaar ondergesneeuwd onder een lawine van kwissen, Amerikaanse series en ander populair amusement. De KRO gooit hoge ogen met de Play Back Show. Daar is op zichzelf niets tegen, doch dan moet men ook de pretentie van het Hogere laten varen. Anders is het Nederlandse omroepbestel niets anders dan tot burcht verheven huichelarij, die de goegemeente jaarlijks honderden miljoenen kost. --- ADIEU HILVERSUM: Het paard van Jan de Troye Deel 2 Uit. de cijfers van de dienst Kijk- en Luisteronderzoek (KLO) van de NOS over het tv-seizoen 1984/85 laat zich het globale kijkgedrag van de Nederlandse bevolking afleiden. Wanneer wij louter en alleen op het gedrag afgaan, blijkt dat de gezamenlijke omroepen een teveel aan informatieve en kunstprogramma's hebben geproduceerd. Laatstgenoemde vertonen zelfs een zwaar overschot, ondanks de beperkte zendtijd die voor kunst beschikbaar is. Je hoort steeds weer roepen dat het een schandaal is dat er zo weinig kunst op de televisie gebracht wordt, maar wie zouden het toch we- Door Fred van Garderen en dr. Peter Hofstede zen die daarover schande toepen? Uit de NOS-cijfers blijkt zonneklaar dat er daarentegen sprake is van een relatief teveel aan kunst op tv, aanzienlijk meer dan de kijkers zich door de strot laten wurgen. Wat ook uit de cijfers blijkt is een ongestilde honger naar meer sport, amusement en drama. Van de hardnekkige mythe dat de omroepen toch vooral 'cultuur' moeten brengen, een sprookje dat bij ons zelfs in de wet is doorgedrongen en dat de Binnenhofpolitici op hun klein duimpje kennen, blijft niets over voor wie de werkelijkheid onder ogen durven zien. Omroeppolitiek vormt een onderdeel van een wijdere cultuurpolitiek, zelf het prodükt van koehandel tussen de partijen. De christelijke partijen ging het vooral om het behoud van hun grondwaarden, de socialisten, om volksontwikkeling en cultuurspreiding, de liberalen om een beschavingsoffensief uit nutsoverwegingen. De overheid kreeg daarbij twee rollen toebedeeld: ten eerste, die van rechtvaardige verdeler van subsidies tussen de zuilen en ten tweede, die van opperste smaakbewaker. Minister Brinkman tracht beide rollen te vertolken. Hij probeert tot elke prijs het verzuilde bestel;te handhaven (ofschoon hij, en dat is het inconsequente van de bewindsman, met de andere hand een buitenlands commercieel satellietstation als Sky Channel over het hoofd aait) en hij speelt de hoogste rechter bij het toekennen van een literaire staatsprijs in afwijking van het advies der namens hemzelf ingestelde jury. Bezien wij nu de resulta-, 'ten die de cultuur- en omroeppolitiek in ons land sedert 1945 heeft opgeleverd. Dan dringt zich het beeld op van een schatrijke machthebber of een gearriveerd maar lichtelijk gaga geworden zakenman die bakken vol geld uitgeeft om zijn ideeën in het hoofd van zoveel mogelijk mensen te stampen. Zulk geld wordt doorgaans over de balk gesmeten. Sinds enkele jaren weten wij uit allerlei onderzoeken dat het beleid tot culturele verheffing van de Nederlandse bevolking, dat in totaal vele miljarden heeft gekost, nog steeds kost en wel zal blijven kosten, gedoemd is te falen. Of het nu onderwijsbeleid betreft, kunst- en museumbeleid, toneel en orkestenbeleid of omroepbeleid, steeds komen de investeringen in hoofdzaak slechts ten goede aan de burgerlijke bovenlagen die altijd al in de. culturele adelstand verheven waren. • MARGAKLOMPE • JAN DE TROYE --- Amusement Uit onderzoek weten wij dat politieke en levensbeschouwelijke oriëntaties nauwelijks een rol van betekenis meer spelen bij de keuze van amusement en informatie op radio en televisie. Uitsluitend minderheden hebben nog 'last' van principes die tot media-selecties leiden. Voor hen zijn er de opinie-weekbladen, maar daar begint ook al lelijk de klad in te komen. Slechts een op de vijf landgenoten ziet tegenwoordig nog heil in een confessionele omroep, een slinkend percentage, gezien de sterke vergrijzing bij de aanhang van KRO, NCRV en VARA. Jongere generaties blijken er heel andere culturele voorkeuren op na te houden, maar daar weten de gevestigde smaakmakers geen raad mee. De programmamakers van Veronica en de aanbieders van videobanden blijkbaar wel. De officiële cultuurpolitiek heeft nog geen antwoord gevonden op de populaire behoeften van de hedendaagse jeugd en van de 'arbeidsloze massa's' met hun zeeën van meestal ongewilde vrije tijd. In het blad "Vrije tijd en samenleving' schrijft de cultuursocioloog Knuist: 'Een discussie over nieuwe uitgangspunten voor het ; '/. . ' mediabeleid wordt geblokkeerd, omdat een politieke meerderheid in het parlement vasthoudt aan de traditionele beginselen van verzuiling.' Ook Knuist slaat de spijker op zijn kop. Kunnen wij hier nog wel spreken van een democratie? De volgende aflevering gaat over de macht van het geld en de rol daarin van Hilversum. --- Heer Bommel en het einde von eindeloos door Marten Toonder 01694: Heer Bommel keek verstard zijn buurvrouw na tot ze verdween in de grijze herfstavond, en toen wendde hij zich huiverend om. "Alles wordt afgebroken," mompelde hij. "De markies en de burgemeester. Het hele leven. Wat is Bommelstein zonder Doddeltje? En zonder Bommelstein? Nu is alles me ontvallen! En wie zou ze met die dame bedoelen? Misschien die waarzegster van vanmiddag? Zou ze soms- Maar nee... Ze geeft immers niks om me? Meneer Bommel, zei ze!" Zo tobbende slofte hij met nietsziende blik voort totdat hij aan het einde van het weggetje op de heide belandde..Die was grijs en verlaten, en de zon.ging onder in een gele lichtstreep aan de einder, die regen voorspelde. "Bommelstein ligt op de Wethouder Kneepstraat," fluisterde hij smartelijk in het ritselen van de wind. "Ach, mij rest niets anders dan naar een ver land te gaan. 'Een verre reis over het water', zei die waarzegster. Een eenzaam en vergeten leven leiden, dat is het enige. Er is niemand meer, die zich iets van me aantrekt. Zelfs Torn Poes schrijft liever brieven, dan dat hij naast me staat om het onrecht te bestrijden. Vroeger, ja; toen was alles anders. Geen zee ging ons te hoog, en samen grepen we iedere poel van verderf aan. Maar nu - alleen de herfst des levens tegemoet; dat is mijn lot." Maar zo alleen was hij' toch niet, want Torn Poes was druk met hem bezig. Toen hij zijn brief gepost had, ging hij naar Bommelstein omdat hij meende, dat heer Ollie nu misschien wel in staat zou zijn om over alles te praten. Maar dat viel tegen. "Heer Olivier heeft op betreurenswaardige wijze het huis verlaten," zei Joost, die hem opendeed. --- NIEUWSBLAD van het NOORDEN --- Vermaning De opgraving bij de 'waarheid over Tje-J Vermaning' aan het {$ had moeten brengen gaat me» door. De provincie. Drenthe een ton had uitgetrokken voor fe> onderzoek dat zou worden uitgevoerd door is het gekrakeel in de voorbed dingsfase zo zat dat de hele opj ratie voortijdig is afgelast. , De 'affaire-Eemster' staat ba van de' eigenaardigheden waat de vondsten die Vermaning zelf j eens bij het Drentse plaatsj deed de belangrijkste rol speet den. De onderzoekers wilden dej (vals verklaarde) werktuigen eerst zien voordat s gingen opgraven. . heeft de stukken verkocht aar drie vrienden waaronder de or. verzoenlijke Ad Wouters uit Let en daarmee meteen zijn lot 'i handen gegeven. De huidige eigenaren willen istenen niet voor onderzoek vrijgéven. omdat ze de. onderzoekers niet vertrouwen. -Achterdocht voert de boventoon. Ze zien meer heil in alternatieve onderzoeken de laatste tijd is in het diepste geheim van alles en nog wat uitge- De APAN, de vereniging var amateur-archeologen, vond we dat de opgraving moest doorgaan. De strijders voor dé'rehabilitatie van Vermaning' verdeelden zich in twee kampen en daar tussenin bevond zich de Assenaar zelf. Dat hij zich erg onzeker moet hebben gevoeld blijkt uit het feu dat hij een aantal keren van koers wijzigde. . Het resultaat van, twee jaar praten is nu nul komma nul. Het bestuur van de APAN is ut gestapt. Tjerk Vermaning is terug bij af. Drenthe kan zich'de uitgave van een ton besparen. Dat is een pluspunt. Was er tóch al twijfel over de vraag of de opgraving wd iets kon bewijzen, de sfeer var haat.: nijd en achterdocht zou™ een opgraving bij Eemstér zekeri niet zijn opgeheven. ■ * --- Zuid-Afrika Tegen alle waarschuwingssij nalen in, blijft Botha vashoif den aan de apartheid. Het overleg van prominente blanke ïï kenlieden met de ANC, de bij de houding aansluitende wensen van blanke studenten, de vele reacties van afschuw op.* terechtstelling van Benjamin' Mcloise. de eis van de blanke oppositie dat de president moet aftreden, de groeiende betrokkenheid van individuele blanken bij het iedere dag weer voorkomende geweld, het besluit van de Gemenebestlanden: het helpt niets. Integendeel Botha dreigt het Westen met een tegenboycot. "Als Zuid- Afrika zijn chroom-export stopzet, zouden een miljoen Amerikanen hun baan verliezenen de 'si to-industrie in Europa zou lamgè legd worden". In zijn rede in Bethlehem (Oranje Vrijstaat) zei tó nogmaals niets te willenweten van invoering van het " algemeen kiesrecht (one man, orie voteli» een eenheidsstaat, ■ noch van overleg met.de zwarte leiders vee het ANC. Het ultimatum van net Gemenebest noemde Botha zon-' der blikken of blozen onaanvaaii In een snel tempo verhardt zie* de situatie in Zuid-Afrika. Botha's houding levert hiertoe een aanzienlijke bijdrage. Waar ook 't blanke, lang niet altijd progressieve kringen, het besef doordringt dat er drastische veranderingê" moeten komen, blijft • Pretoria stokdoof. Het punt is vrijwel bereikt dat het niet meer. om # apartheid zelf gaat, maar om het prestige van partijen. Botha'? uitspraken brengen hem" dicht bi de dag dat hij zonder enorf persoonlijk gezichtsverlies n# meer terug kan. Dan kan allee11 het geweld een ."oplossing" brengen en geldt in de politieke e" maatschappelijke jungle va" Zuid-Afrika slechts nog het reed' van de sterkste. Afgezien nog van de heid van een Zuidafrikaanse f genboycot - de deskundigen vf het daar nog niet over Botha heeft zich met zijn jongs* dreigement.volledig overgelever" aan. de apartheids-ayatollah5 Zelfs Thatcher moet gaan dat gezamenlijke van de internationale f. meenschap een langdurig bW" vergieten nog kan voorkomen. ---