Commentaar Gekozen burgemeester Wanneer de Partij van de Arbeid zijn zin krijgt zullen in Nederland te zijner tijd de burgemeester en de Commissaris van de Koningin gekozen functionarissen worden. Aldus het besluit van het PvdA-congres in Groningen. Wat betekent dit congresbesluit in de praktijk? Niet — om te beginnen — dat nu ook inderdaad binnenkort de burgemeester en de commissaris gekozen zullen worden ( daarvoor zijn wel enkele wetswijzigingen nodig, wetswijzigingen, die ook nog eens voorafgegaan zullen worden door parlementaire debatten en van die debatten is vooralsnog geen sprake evenmin als van beraad op regeringsniveau over deze kwestie). Wèl betekent het, dat de politieke geesten, althans binnen de Partij van de Arbeid, rijp zijn voor de uitwerking van de gedachte, en we zullen er dus ongetwijfeld in de toekomst nog wel meer van horen. Inmiddels heeft het congres geen uitspraken gedaan — kon dat ook moeilyk — over de merites en consequenties van het besluit. Wat betekent bijvoorbeeld de verkiezing van een burgemeester voor de democratie? De bedoeling is natuurlijk principieel de hele procedure rond de aanstelling van een burgemeester te democratiseren. Rechtstreekse invloed van de kiezer op de benoeming van de hoogste gemeentelijke gezagsdrager — kan het democratischer? Soms wel, zijn wy geneigd te zeggen. Want wat betekent het verkiezen van een burgemeester in de praktijk voor een kleine gemeente? De kans — om het Algemeen Handelsblad te citeren — dat de eerste de beste populaire kroegbaas in het fluweel verheven wordt. Absurd gedacht misschien, maar wel een gevolg van het feit, dat in kleine gemeenschappen democratie vaak neerkomt op het stemoverwicht van de grootste schreeuwers. Dat behoeft niet persé dodelijk te zijn voor de democratie. Maar de zaak komt al heel anders te liggen, wanneer binnen zo'n kleine gemeenschap eigenlijk ternauwernood de figuren gevonden kunnen worden, die wat betreft opleiding en kennis, geschikt zijn voor bekleding van het ambt. Men gaat er dan al gauw toe over een populaire jongen de eer te gunnen en op die manier heeft men juist niet bereikt wat men wilde: namelijk de burgerij langs democratische weg de juiste man op de juiste plaats te laten brengen. Dit is beslist niet een gezocht en verwaarloosbaar probleem. Het is één van de problemen, die terdege zullen moeten worden bekeken. Voor wat betreft de verkiezing van een commissaris der Koningin gelden de hiervoor gereleveerde bezwaren in mindere mate. Ten eerste zou een commissaris door een gehele provincie moeten worden gekozen: men heeft dan om te beginnen al meer kans op een geschikte kandidatenlijst, voorts kan de democratie zich juist dankzij de grote kiezersgroepen doeltreffend ontplooien. Er pleit nog een argument voor de verkiezing van de commissaris. We zijn namelijk de afgelopen jaren nog al eens geconfronteerd met commissarisbenoemingen, die tot stand gekomen schenen te zijn teneinde niet al te zeer geslaagde politieke topmannen, dan wel licht gekneusd uit de politieke strijd tevoorschijn gekomen ministers, de kans te geven het allemaal nog eens beter over te doen met dank voor de vele en gewichtige diensten den lande bewezen. Wel, in zo'n situatie vinden wij het niet onredelijk noch vreemd, dat de bevolking — om het woord maar weer eens te gebruiken — inspraak krijgt bij de benoeming. En die inspraak is dan te verwezenlijken via de verkiezing van de functionaris. Wat dat betreft zien wij met belangstelling de verdere Ontwikkeling van het congresbesluit van de Partij van de Arbeid tegemoet. --- Op gladde weg pompend remmen Naar aanleiding van de tientallen dodelijke verkeersongelukken van de laatste weken dringt het Verbond voor Veilig Verkeer er bij de weggebruikers nog eens met klem op aan de volgende regels in acht te nemen: 1) Houd bij nat en glad weer rekening met verandering van wegdek. Juist bij een lichte opvriezing kan keibestrating spiegelglad worden. 2) Inhalen op tweebaanswegen blijft bij de huidige weersomstandigheden gevaarlijk. 3 Vermijd bruusk optrekken evenals Bterk remmen of scherp sturen. 4) Pas uw snelheid aan bij op- en afritten en op of onder viaducten. 5) Rem tijdig en geleidelijk en kruip niet te dicht achter een voorrijder, ga geleidelijk naar links bij het inhalen, nader bochten niet te snel en race er niet doorheen. Het Verbond adviseert de weggebruikers zolang de wegen glad en nat zijn om pompend en in cadans te remmen. De wielen worden dan niet geblokkeerd, zodat de kans op doorglijden wordt tegengegaan. d* «WW : SUUn könfm "D*{i«!.«. --- Onvolledig Geen wonder dat Nixons adviseurs zich pittig in de kuif gepikt voelen. Herbert Klein, Nixons voormalige perschef die nu de wijdse titel heeft gekregen van „manager voor com.municatie," zei onlangs in een snibbige opmerking over McGinniss: „Zijn boek is onvolledig. Je moet hem vergelijken met een korporaal die even in de stafkamer van de generaal is geweest, en nu meent dat hij weet hoe de oorlog wordt gevoerd." Afgezien van deze interessante op het militaire vlak gebrachte vergelijking, blijft het opmerkelijk dat geen van de talrijke door McGinniss geciteerde experts hun weergegeven opmerkingen heeft ontkend. De dag voordat Richard Nixon tijdens de verkiezingscampagne in Philadelphia een van zijn zogenaamde „open" televisie-vraaggesprekken zou houden, zei een van zijn „communicatie-experts" die belast was met de voorbereidingen voor het programma: „Laten we er niet omheen draaien: een massa mensen vinden Nixon'dodelijk saai. Ze Vinden hem een vervelende zeur. Koppijn voor iedereen. Ze beschouwen hem als het jongetje dat altijd keurig zijn schooltas bij zich heeft. lemand die 42 jaar oud was, toen hij geboren werd. Andere jongens kregen een voetbal voor kerstmis, maar Nixon kreeg een aktentas en hij vond het nog prachtig ook. Het soort jongetje dat altijd zijn huiswerk deed en niemand de kans gaf om te spieken. Zet diezelfde man nu op de televisie en je zit meteen in de problemen. Hij ziet er een beetje gek uit. Hij ziet eruit alsof iemand hem een nacht lang in een kast heeft opgehangen, om er de volgende morgen met een gekreukeld kostuum uit te springen, rond te rennen en te zeggen: „Ik wil president worden." Dit is het beeld dat sommigen van hem hebben. En dat is de reden waarom deze programma's belangrijk zijn. Ze doen de mensen deze dingen vergeten." DAT WAS, IN WEZEN de ongeschreven opdracht van deze experts: om de kiezers te doen vergeten welk beeld zij zich in de afgelopen jaren van Nixon hadden gevormd. De experts die afkomstig waren van o.a. bekende reklamebureaus in New York en van wie er een aantal later hun weg vond naar min of meer belangrijke posities in de regering, waren niet alleen kien op de belichting en make-up die Nixon het voordeligst zouden doen uitkomen, maar ook op de indruk die hij moest wekken. Voor het eerder genoemde zogenaamde „open" vraaggesprek in Philadelphia werd bijvoorbeeld naarstig gezocht naar een neger, niet meer dan één, die door zijn aanwezigheid bij de ondervragers zou moeten bevestigen dat Nixon ook het lot van de zwarte bevolking ter harte ging. McGinniss tekende toen het volgende gesprek op tussen twee adviseurs: Bij een andere gelegenheid, tegen het eind van de verkiezingscampagne, zou Nixon tijdens een spectaculaire marathon-uitzending vn de televisie telefonische vragen beantwoorden van luisteraars. Honderd vijfentwintig meisjes betraden de studio die de telefoons zouden bedienen. Frank Shakespeare, nu nog steeds een van Nixr ons belangrijkste raadgevers in televisiezaken, bedekte zijn ogen. „Dit is verschrikkelijk," riep hij, „dit is vreselijk. Waar zijn de zwarte gezichten? Waar zijn de zwarte gezichten?" Het probleem was dat twintig negermeisjes zich hadden aangeboden, maar zich unaniem hadden teruggetrokken. Het enige donkergekleurde meisje van de 125 werd vervolgens prominent op de voorste rij van de telefonistes geëtaleerd. McGinniss is vaak een wrede waarnemer. Hij beschrijft het pijnlijke ogenblik waarop mevrouw Nixon. gewend om met 't publiek mee te applaudisseren tijdens een toespraak van haar man, tijdens deze marathon-uitzending ook weer mee klapte — om tot de ontdekking te komen dat het publiek applaudisseerde voor iets dat zij zelf had gezegd. Hij beschrijft hoe Nixon in een studio in New York als de volleerde reklameacteur in korte tijd een aantal politieke „boodschapjes" laat opnemen die tijdens de campagne zullen worden uitgezonden, en hoe deze annonces worden aangepast aan de plaats waar ze zullen worden uitgezonden — ook al blijken ze elkaar dan min of meer tegen te spreken. Tussen de opnamen door zegt Nixon: „Het gaat uiteindelijk om orde en rust, en die verdomde groepen van negers en Puertoricanen daar. H.°t kan me niets schelen of ze blank of wat dan ook zijn, maar wanneer ze leraren molesteren, godverdomme, dan hebben ze geen recht om een school te leiden. Dat is waar het om gaat. Oké, nu maken we dat reclametje van vijf minuten." CRITICI VAN MCGINNISS' BOEK hebben erop gewezen, dat zijn reportage uiteindelijk meer zegt over de mentaliteit van de public relations en de reklamemannen die deze programma's voorbereiden, dan over Nixon zelf. Zij hebben er ook op gewezen dat McGinniss net zo goed een even indringend boek had kunnen schrijven over wat zich in Hubert Humphrey's campagne achter de schermen afspeelde (maar Humphrey's reklamejongens waren slimmer: zij gaven McGinniss geen toestemming om in hun potten te kijken). Dat kan zo zijn, maar de vraag blijft of de elektronische kandidaat, dus de politieke kandidaat die zich bedient van een kunstmatig geschapen televisie-image een reële bedreiging is voor de politiek zoals men die tot nog toe heeft gekend. In Amerika zijn Presidentiële kandidaten al sinds 1952 per televisie aan de man gebracht, toen Dwight Eisenhower zijn intree deed in de nationale politiek. Het gevaar van misleiding schuilt missschien minder in de image dan in de bereidheid van de televisiekijker om te geloven wat hij ziet. McGinniss schrijft: „Amerikanen hebben het medium van de televisie nooit helemaal verteerd. Het mystieke element dat steeds minder zou moeten worden, wordt steeds sterker. Wij maken beroemdheden niet alleen van de mensen die gebeurtenissen veroorzakan, maar van de mannen die de berichten daarover hardop voorlezen," McGinniss, kortom, heeft het hier over de fictieve televisie-persoonlijkheid. Of, zoals Daniël Boorstin in zijn boek „The image" het zegt, over „de menselijke pseudo-gebeurtenis. .. . met opzet gefabriceerd om onze overdreven verwachtingen over menselijke grootheid tevreden te stellen." --- VERTROUWEN NU OP DIEPTEPUNT door Pieter Terpstra Nee, als gastspreker op een eventuele Noordelijke manifestatie van begrip en eensgezindheid zullen we niet de nieuwe minister van Economische Zaken moeten hebben — zoals ik de vorige keer suggereerde — maar diens staatssecretaris Van Son. Aan hem is namelijk de bevordering van de welvaart van het Noorden toegedacht. Jammer, want het Tweede Kamerverleden van minister Nelissen gaf wel hoop dat hij minstens begrip voor de Noordelijke situatie zou hebben. Dat zou al winst zijn, want minister De Block heeft er helaas niet veel van begrepen. Ik vrees een beetje, dat staatssecretaris Van Son met betrekking tot zijn taak niet iemand is waarover we ons bij voorbaat in de handen kunnen wrijven. Vorig jaar mei heeft hij in Leeuwarden ter gelegenheid van van het vijftigjarig bestaan van de Provinciale Friese vereniging voor vreemdelingenverkeer een rede gehouden waaruit bleek dat hij over de toeristische ontwikkeling in ons land centralistisch denkt. We moeten maar hopen dat hij deze theorieën niet van toepassing zal brengen op de industrialisatie want dan zou hij ijveren voor een nationale industrie-acquisitie waarbij de grote brokken aan het Westen toevallen en de randgebieden met de kruimeltjes genoegen moeten nemen. Ja, dat klinkt bij voorbaat wel wat argwanend, maar reden tot argwaan ten opzichte van de regeringspolitiek is er de laatste tijd dan ook terdege. De burgemeester van Leeuwarden moest vorige week in de eerste afdelingsvergadering voor de begroting mededelen dat de vestiging van een werkplaats van defensie in deze stad een zeer dubieuze zaak is. Niet dat we destijds zo erkentelijk waren voor dit toegeworpen botje, maar het was in ieder geval toegeworpen en we accepteerden het als een voorbeeld van enige goede wil. Nu schijnt minister Den Toom het zélf ook wel wat kras te vinden dat de regering een eenmaal gedane toezegging niet nakomt en hij heeft een nóg kleiner botje opgezocht. Hij "onderzoekt de mogelijkheid" om een administratieve afdeling naar Leeuwarden over te brengen. Dan hebben we toch nog wat. We moeten overigens deze fooi niet weigeren want alles wat aan de versteviging van Leeuwarden als bestuurs- en administratief centrum kan worden gedaan is meegenomen. Om nog even argwanend te blijven: misschien zou een Kamerlid eens kunnen vragen of er bij de voorbereiding van het nieuwe spoorboekje al of niet rekening wordt gehouden met het voortbestaan van de spoorlijn Sneek-Staveren. Mocht dat niét het geval zijn dan zouden er heel wat reiskosten die voor de hearing in Den Haag zullen worden gemaakt bespaard kunnen worden. Maar gelukkig houdt het provinciaal bestuur er met vele anderen de moed nog in: het heeft een uitvoerig memorandum en een nota aan de staatssecretaris en de leden van de vaste commissie voor verkeer en waterstaat doen toekomen. Vooral de door de provinciale waterstaat opgestelde nota is belangrijk omdat er heel duidelijk en gedocumenteerd in gesteld wordt dat de sluiting van de spoorlijn financieel niet aanvaardbaar is. Bij opheffing van de spoorlijn zal uit overheidsgelden minstens een bedrag van f 800.000 moeten worden uitgetrokken voor een vervroegde uitvoering van vervangende wegenobjecten in de Zuidwesthoek van Friesland. Het verlies in de particuliere sector — als gevolg van de langere reistijd en van hogere tarieven voor 't busvervoer — bedraagt nog eens gemiddeld f 660.000 per jaar. In totaal leidt dit tot een financieel nadeel van f 1.460.000 per jaar. Het tekort van de spoorlijn van f 500.000 per jaar op eenvoudige exploitatie van personenvervoer zal bij overschakeling op busvervoer niet verder omlaag kunnen worden gebracht dan tot f 250.000. Het gaat dus feitelijk slechts om een vermindering van het exploitatieverlies op het openbaar vervoer met 250.000 gulden, waar tegenover de gemeenschap genoegen zou moeten nemen met een economisch verlies van bijna anderhalf miljoen naast een aantal bezwaren in het maatschappelijk en sociale vlak, aldus de nota. Het zou kras zijn als deze duidelijke cijfers genegeerd zouden worden. En als men daarnaast nog beleefde aandacht zou schenken aan de meer emotionele woorden van gedeputeerde staten dan zou het ronduit een schandaal zijn als men tóch nog tot sluiting van de spoorweg zou overgaan. Bedoelde woorden van gedeputeerden zijn als volgt: "Sinds mensenheugenis is de Zuidwesthoek van Friesland niet zo in beweging geweest als op 22 december toen een tweetal hearings en een aantal protestdemonstraties werden gehouden in Workum. Duidelijk bleek, dat er grote bezorgdheid, vrees, misnoegen en verontwaardiging over het voornemen van de staatssecretaris heerst en waartegen protest wordt aangetekend. De bevolking voelt zich in haar bestaan bedreigd." Een bewindsman die de nuchtere feiten en deze hevige verontwaardiging zou negeren om zijn zin door te zetten zou het laatste restje respect dat we hier nog voor de regeringspolitiek hebben, wegnemen en we zouden ons er in alle ernst over moeten beklagen in een zó centralistisch geregeerd land te leven. --- „The selling of the president 1968" een bestseller Amerikanen kozen niet Nixon de man, maar Nixon de image (Van onze correspondent mr. H. L. Leffelaar) DE OMSLAG VAN „THE SELLING OF THE PRESIDENT 1968" vertoont een typische reclamefoto van een geopend pakje sigaretten met vier die er trapsgewijs uitsteken. Men verwacht er een slagzin bij, zoiets als „een sigaret voor mannen". In plaats daarvan staart men in het gezicht van Kichard Nixon die op het omhulsel van het pakje staat afgebeeld in een poging om een warme glimlach te produceren. De foto is bekend, het was de verkiezingsposter die in de afgelopen presidentiële campagne werd gebruikt. Maar wat doet Nixon op het omhulsel van een pakje sigaretten? Joe McGinniss, een jonge journalist die er geen geheim van maakt dat zijn voorkeur uitgaat naar de Democratische partij, beantwoordt die vraag in zijn boek „The selling of the president 1968" dat nu al ruim elf weken op de bestsellerlijsten in Amerika voorkomt. Het is een boek dat tot verhitte gesprekken op de televisie heeft geleid, want waar McGinniss' reportage op neerkomt is dat de Amerikaanse kiezers niet Nixon de man hebben gekozen, maar Nixon de image. Een zorgvuldig door televisie-experts uitgekiende projektie van een Nixon zoals hij zou moeten zijn. McGinniss documenteert deze waarneming met talloze uit de mond opgetekende citate van Nixons reklame- en televisieexperts en met uitvoerig gecopiëerde memoranda die deze deskundigen aan elkaar en aan Nixon schreven over het onderwerp: hoe maakt de Republikeinse kandidaat voor het presidentschap zich geliefd bij de Amerikaanse kiezers? --- Persoonlijkheid Met andere woorden, de nieuwslezer op de televisie is in de ogen van de televisiekijkers een even grote persoonlijkheid als zij die het nieuws maken en vergaren. Dit is vooral in Amerika op te merken, waar de kwaliteit van de nieuwsdiensten van de belangrijke netwerken vaak wordt afgemeten aan de hand van hen die dat nieuws brengen. Nieuwslezers als Walter Cronkite, Chet Huntley en David Brinkley, zijn in de ogen van de apotheker in Jackson (Mississippi) minstens even belangrijk als Willy Brandt (als deze apotheker al ooit van zijn bestaan heeft gehoord). Het Nixon-fiasco in 1960, toen hij tegenover John Kennedy stond, wordt door de kenners zonder meer toegeschreven aan de televisie-debatten waarin Kennedy zich liet zien als iemand die zich op zijn gemak voelde, terwijl Nixon de indruk maakte van 'n in 't nauw gedrevene. Richard Nixon heeft, vermoedelijk met die ervaring in zijn verleden, in zijn laatste campagne geweigerd met Humphrey te debatteren, of zelfs maar met hem in hetzelfde televisiebeeld te verschijnen. Als er reden tot ongerustheid is over de manier waarop de televisie de indruk die mensen maken, kan manipuleren, dan zou men wellicht eerder ongerust moeten zijn over het recht van een politieke kandidaat om de kiezers een directe confrontatie te onthouden met zijn opponent. Want het is op zulke ogenblikken, dat de grootste kans bestaat om redelijke vergelijkingen te treffen, en beide pretendenten van hun opsmuk of make-up te ontdoen. McGinniss eindigt zijn boek met een opmerking van Richard Nixon: "Ik heb het avdies van de public relations experts in de wind geslagen, die zeggen dat ik mezelf urenlang op de televisie zou moeten bestuderen. Het is mogelijk dat het Amerikaanse volk mijn gezicht niet mag, maar ze zullen luisteren naar wat ik te zeggen heb". De pertinente onjuistheid van deze uitspraak daar gelaten, is het duidelijk dat Nixon deze uitspraak nooit gedaan zou kunnen hebben, als hij het had aangedurfd om met Hubert Humphrey in debat te treden. Want dan had hij een kant van zichzelf moeten laten zien die niet vastgelegd had kunnen worden in een gedrags-recept van zijn televisie-, public relations-, en communicatie-experts. Dan had hij zichzelf moeten zijn. En dat was waar zijn televisieimage, zoals uitgedacht door zijn adviseurs, niet in voorzag. --- kees Aangestipt Burgemeester „Burgemeester," sprak de loco-burge. meester terwijl hij de ambtsketen ge. reed hield alsof hij er een stuk wïli mee wilde strikken, „op mij rust de pijnlijke taak u als eerste gekozen burgemeester van het land te installeren. Pijnlijk des te meer als ik er. aan denk dat ik hetzelfde twintig jaar geleden met uw voorganger heb mogen doen. Wat een dag was dat, vergeleken bij deze. We haalden hem met een versierd rijtuig in aan de grens van de gemeente, op de plaats waar nu door zijn toedoen het nieuwe kanaal is gegraven, waaraan de aan. nemer zandman zo grof geld dacht te verdienen. Dat zat hem niet glad. Toen de burgemeester ontdekte dat het beton van de beschoeiing voor negentig procent bestond uit zand van het kanaal, dwong hij hem het hele werk over te doen, waardoor het kanaal nu in prima staat is en Zandman failliet." „Ik protesteer!" riep Zandman die als raadslid de installatie bijwoonde. „U maakt misbruik van uw bevoegdheid door mij over het hoojd van de nieuwe burgemeester te belasteren'." „Interrupties tijdens een installatierede duiden op een geringe beschaving," sprak de loco-burgemeester. „Aan de heer Zandman zal desgewenst tijdens de rondvraag het woord worden verleend. Intussen, meneer de burgemeester, ben ik blij dat de man zijn mond heeft opengedaan, want dat ontheft mij van de verplichting een blad voor de mijne te nemen. Wij weten allemaal dat u tot burgemeester bent gekozen met een meerderheid van slechts één enkele stem en de heer Zandman heeft er geen geheim van gemaakt tot de voorstemmers te behoren. Wanneer u, zoals een goed burgemeester betaamt te doen, uw oor in deze gemeente te luisteren hebt gelegd, zult u algemeen het vermoeden hebben horen uitspreken dat de steun die de heer Zandman aan uw benoeming heeft gegeven gekocht is met de belofte dat u, eenmaal in functie, wel een en ander te zijnen gunste zoudt kunnen uitrichten. In het bijzonder heeft men hier het oog op het uitbreidingsplan. Indien de bospercelen, die de heer Zandman destijds voor een spotprijs aan de hand van de noodlijdende landjonker heeft weten te ontwringen en die hij tijdig op naam van zijn zwager heeft gezet, tot bouwgrond verklaard zouden worden, zou hij, zelfs na afwikkeling van zijn faillissement, tot de meest vermogenden onder onze notabelen behoren. In dat verband stemt het tot nadenken dat alle schuldeisers van de heer Zandman uw kandidatuur hebben gesteund. Let wel, ik geef alleen weer wat de mensen hier zeggen Maar ik kan er, enigszins vooruitlopend op uw ambtsperiode, wel aan toevoegen dat deze periode bijzonder kort zal zijn wanneer u de uitgesproken beschuldigingen waarmaakt door het uitbreidingsplan te steunen en de gemeente een stoot onder de groene gordel te geven." Ditmaal was het de burgemeester die interrumpeerde. „Wat zijn dat voor schandelijke insinuaties?" riep hij uit. „Geen haar op mijn hoofd dat eraan denkt om het uitbreidingsplan goed te keuren!" De heer Zandman sprong op. „En daarvoor heb ik je in het zadel geholpen!" riep hij. „Ik eis nieuwe burgemeestersverkiezingen wegens het winnen van stemmen met valse belojten!" „De heer Zandman krijgt het woord bij de rondvraag", zei de loco-burgemeester. „Mag ik de burgemeester thans verzoeken zijn hoofd in deze ambtsketen te steken?" Maar de burgemeester had zich al vrijwillig naar het kanaal gespoed, waar zijn voorganger zoveel hartelijker was ontvangen. Toen hij zag dat het met een dikke ijslaag was bedekt, stak hij het over naar de aangrenzende gemeente, waarvan de burgemeester bijna aan zijn pensioen toe was. Er zou iets voor te zeggen zijn als diens opvolger toch maar door de Koningin werd benoemd. ---