De kaleidoscopische carrières van Rob Geraerds en J. G. de Haas Een halve eeuw lang, van 1924 af om precies te zijn, hebben in het Nieuwsblad van het Noorden de literaire bijdragen van J. G. de Haas gestaan. Maar slechts weinig mensen zullen geweten hebben dat al die jaren J. G. de Haas en de acteur Rob Geraerds één en dezelfde persoon waren. De laatste naam is een pseudoniem, hoewel je zo langzamerhand moeilijk meer uit elkaar kunt houden wie wié is. Het paspoort van Rob Geraerds vermeldt dan ook twee namen, met daaronder twee verschillende -handtekeningen. Rob Geraerds: „De naam Geraerds is wettig gelegaliseerd in de tweede wereldoorlog. Dat kon toen nog. Er waren namelijk ook enkele Hazen die volkomen fout waren. Er was aan het toneel ook een Jacques de Haas, een militante NSB'er en die overeenkomst met mijn naam heeft me nogal wat last bezorgd. Maar omdat ik voor het Nieuwsblad altijd al onder m'n eigen naam geschreven had, wilden ze het liever zo houden. Vandaar." Op de dag van mijn komst heeft Rob Geraerds net op verzoek van een encyclopedie zijn biografie geschreven. Het zijn twee dichtbetikte velletjes en het lijkt 'n onmisbare handleiding om een beetje lijn te krijgen in Rob Geraerds' loopbaan. Een loopbaan die begint in de journalistiek, zich daarna afspeelt in het toneel en uiteindelijk terecht komt bij de radio en de televisie. Achter deze summiere omsomming gaan tientallen rollen en evenzovele produkties schuil, om van de activiteiten van Rob Geraerds als regisseur, dramaturg, schrijver en criticus nog maar te zwijgen. Alleen al van het bekijken van die biografie word je m0e.... — Kun je zoiets echt in één mensenleven klaarspelen? Rob Geraerds: „Zeker, door systematisch te werken. Ik geloof dat een mens in zijn leven enorm veel verzetten kan als hij maar systematisch werkt, hoewel ik moet toegeven dat ik al die tijd wel hard gewerkt heb. Mijn werkzaamheden voor het Nieuwsblad zijn slechts een fractie van de totaliteit geweest, maar dan wel een interessante fractie. Voor de oorlog heb ik wekelijks een rubriek geschreven in de bijlage „Ter Verpozing" die dan eens ging over literatuur, dan over toneel en tentoonstellingen en film. Later werd die taak overgenomen door de toenmalige hoofdredacteur, wijlen i Jan Übink, waarna ik een wekelijkse literatuurrubriek maakte." Een halve eeuw geleden ondernam Rob Geraerds ook een activiteit, die nu op grote schaal ook bij het Nieuwsblad van het Noorden plaats vindt: het organiseren van reizen voor de lezers. Rob Geraerds: „In die jaren was ik namelijk leider van een reisvereniging en toen stelde ik yoor om zoiets ook hier te doen. Zo zijn we bijvoorbeeld eens met een stel boeren naar de Rivièra en Italië geweest. Dat was verschrikkelijk leuk." Later kreeg Rob Geraerds voor zijn literaire rubriek de steun van schrijver Johan van der Woude. Rob Geraerds: „Het ging mij wel hinderen om iedere week een boekbespreking te doen. Er waren pillen bij van 500 pagina's, waar enorm veel tijd in ging zitten. Ik lees niet zo snel en als ik een boek bespreek heb ik het van de eerste tot de laatste letter gelezen. Dat gebeurt ook wel eens anders, weet ik, maar ik heb het altijd op die manier gedaan. Het leuke daarvan is, dat je op den duur een gezagsstem krijgt." „Het moderne kan ik gelukkig aanvoelen, daar kan niemand verbaasder over zijn dan ikzelf" „De hele opbouw na de oorlog is een zaak geweest van vredesprofiteura" „Ik dank God dat ik er niet meer tussen- hoef te staan vanwege het geld" „Het schouwburgbestuur is van een lastig en hinderlijk organisator verlost" „Al die lapzwanserij, daar kan ik niet meer tegen" TONEEL... Rob Geraerds als de BurgeredeUnan van Molière. TELEVISIE: Rob Geraerds als Dr. Cameron in „Memorandum van een dokter'9. RADIO.., Rob Geraerds in de regie-kamer van de TROS. --- Amateurtoneelspeler De loopbaan van Rob Geraerds begon bij de Opregte Haarlemse Courant, na een korte leerlingperiode schreef Rob Geraerds er reisartikelen, buitenlandoverzichten en ten slotte toneelkritieken. Toen kwam er een nieuwe hoofdredacteur, waarmee Geraerds het niet zo goed kon vinden („later ontpopte hij zich als een van de grootste collaborateurs in beide wereldoorlogen"); in 1924 debuteerde Rob Geraerds, die een verwoed amateurtoneelspeler was, in het gezelschap van Johan Fabricius. Rob Geraerds: „Het beviel uitstekend, maar ja, ae zaak floreerde niet. Het was toen nog een tijd dat het toneel nog niet de subsidies van nu kreeg en dat was dus vallen en opstaan." Het werd dus weer de journalistiek, bij de Telegraaf ditmaal, waar Rob Geraerds zijn opleiding kreeg van de legendarische Han Hollander en werkte onder mensen als Luger en Barbarossa. De Telegraaf dirigeerde hem naar de Haagse redactie, hetgeen Geraerds niet zinde. Hij nam ontslag. Rob Geraerds: „Maar ondanks de routine die ik ondertussen gekregen had heb ik de benen uit mijn achterste gelopen om een baan te vinden. Het was toen de beruchte crisistijd en alles zat hardstikke vol. Ook bij het Nieuwsblad was toen geen plaats voor mij. Toen liep ik tegen Rika Hopper aan. Zij wilde het Rika Hopper Theater openen met een eigen gezelschap. Ik kon bij haar komen voor vijftig gulden per maand. In die dagen ook niks, maar het was tenminste een begin." Een half jaar later werd Rob Geraerds , gecontracteerd door Eduard Verkade bij het „Verenigd Toneel" in de Amsterdamse Stadsschouwburg. „Als een ko- meet ben ik in twee jaar omhooggeschoten," vertelt Rob Geraerds met enige trots, „ik heb er prachtige rollen gespeeld." En hij somt op: drie maal Arent in De Gijsbrecht, de boer in „De Vlucht" van Galsworthy, de vader in „Uitkomst" van Heyermans, „De kapitein van Köpenick", pastoor Nansen in Heyermans' ..Allerzielen" en dan is het nog maar een greep uit de grote hoop. H°t wisselvallige karakter van het toneel in die jaren valt af te lezen uit Rob Geraerds' loopbaan. Achtereenvolgens is hij verbonden aan de Koninklijke Vereniging, 't Rika Hopper Theater, het Nederlands Tooneel en het Groot Nederlands Tooneel. In 1935 sticht hij met zijn eerste vrouw, de schrijfster Rie Beyer, „Het Nederlands Jeugdtoneel." Rob Geraerds: „Het kindertoneel zat toen nog in het verdomhoekje, het werd meestal gedaan door mensen die in het toneel geen droge boterham konden verdienen en daarom maar voor kinderen gingen spelen. Wij vonden dat het anders moest en daarvoor hebben we die jeugdgroep opgericht. M'n lieve mensen, de helft van wat nu op de bühne rondloopt, heeft daar toen bij mij z'n opleiding gehad: Nell Koppen, Ton Lutz, Luc Lutz, Han Bentz van den Berg.... tientallen. We werkten met prima mensen, we hadden prima decorontwerpers, het zag er allemaal piekfijn uit. Maar later heeft Den Haag mij in de steek gelaten.... katholieke ministers en zo, een heel politiek gekonkel, kortom. --- Gronings toneelgezelschap Ook ondernam Rob Geraerds, samen met de directeur van de Deventer schouwburg, in de jaren dertig pogingen om te komen tot de stichting van een noordelijk toneelgezelschap, dat als uitvalsbasis de Groninger Stadsschouwburg moest krijgen, want, vertelt Rob Geraerds, „Groningen was één van de beste toneelsteden in Nederland, zo niet dé beste in die jaren." De start in Deventer slaagde wonderwel, met figuren als Rika Hopper, de jonge Max Croiset, Georgette Hagendoorn en Ben Royaards. Maar in Groningen nam het Schouwburg-bestuur een houding aan, die zich later zou herhalen bij het totstandkomen van de Noorder Compagnie. Een houding, die gekenmerkt werd door groot scepticisme, gebaseerd op de angst dat dan de westelijke gezelschappen Groningen wel eens minder frequent zouden aandoen. Eerst voerde Rob Geraerds — uniek voor geheel Nederland — het abonnementensysteem in, en toen dit — tot grote verbazing van het schouwburgbestuur — slaagde, was er evenwel nog weinig toeschietelijkheid voor een noordelijk toneelgezelschap te bespeuren. „Dat waren geen toneelmensen," merkt Rob Geraerds op, „ze waren verder wel heel lief, ze voelden veel voor kunst, maar wisten ze verder veel. Dat het niet gelukt is heeft me erg gespeten." Op 5 april 1938 schrijft Rob Geraerds een vlammend ingezonden stuk in het Nieuwsblad van het Noorden: „Het schouwburgbestuur is van een lastig en hinderlijk organisator verlost. Het kan tevreden zijn, dat het mijn plannen heeft weggetraineerd. En het bestuur kan het nu verder ook kalmpjes aandoen — zo in het tempo van 1838 — het heeft immers in Groningen een monopolie-positie! Ware dit laatste niet het geval, het bestuur, zou stellig niet kunnen handelen, zoals het nu doet." Rob Geraerds trekt van het Noorden naar het Zuiden en wordt regisseur van de Koninklijke Schouwburg in Antwerpen. Niet voor lang overigens, want onder druk van de mobilisatie trekt hij weer naar Nederland. Wanneer de oorlog dreigt uit te breken zit hij net in Valkenburg voor een reeks voorstellingen. Uiteindelijk valt de beslissing: toch maar in Nederland blijven. --- Desillusie Na de oorlog hoeft het allemaal niet /meer zo van Rob Geraerds. De eerste ~vrije jaren" zijn voor hem een desillusie: ~Ik had geen zin meer. De oorlogsjaren lagen er tussen. Ik ben niet betrokken geweest bij de heropbouw van het toneel. Dat vond ik allemaal een beetje troebelig. Ik wil er liever niet over praten, maar die hele heropbouw is een troebele zaak geweest, met veel profiteurs. Dat waren geen oorlogsprofiteurs, dat waren vredesprofiteurs, zoals ik ze altijd heb genoemd heb. Dat heb ik een hele smerige zaak gevonden, want er zaten mensen in die nog nooit iets gepresteerd hebben en nu nog niks presteren in functies.... nou ja, namen noem ik liever niet en ik wil er ook niet verder over praten. Voor mijzelf zag ik een toneelcarrière in ieder geval niet meer zo zitten." --- Christmas Carols Het wordt dan solo-toneel. De produktie, die bij Rob Geraerds hierin het meest bekend is geworden, is wel „Christmas Carols" van Charles Dickens. Duizenden keren gespeeld, met verschillende tournees naar het buitenland. Het begon in 1947. Rob Geraerds vertelt: „Het is eigenlijk een wonderlijke geschiedenis, dat stuk is altijd op de een of andere manier aan mij verbonden geweest. Het is eerst in Den Haag uitgebracht bij Johan Fabricius en toen speelde ik er een paar kleine rolletjes in. Bij Rika Hopper speelde ik er een wat grotere rol in. En later in Deventer hebben we het weer op het repertoire genomen. Cruys Voorberg speelde toen Marley. Twee seizoenen hebben we dat gespeeld, tot diep in januari. Uitverkocht! Overal! Maar dat stuk is nooit gegaan zonder mij. Op een gegeven moment zei een vriend tegen mij: dat stuk ken je door en door. Waarom doe je het niet alleen? Dan krijg je alle rollen precies zoals je ze gespeeld wilt hebben. Op een morgen heb ik in Utrecht, voor de inspectie van het onderwijs, de eerste voorstelling gegeven. De pers was ook uitgenodigd. Het was in één keer raak. Daarna heb ik nog de Camera Obscura bewerkt voor solotoneel en ook nog „Le Bourgeois Gentilhomme" van Molière." Maar „Scrooge en Marley" uit de Christmas Carols waren niet uit het repertoire weg te branden. Rob Geraerds: „Na de oorlog heb ik het grote toneel geen ogenblik gemist. Ik vind solotoneel verrukkelijk om te doen. Waarom weet ik niet. Ja, je hebt alleen de verantwoording voor wat je doet en dat vind ik heel belangrijk. Het er alleen voorstaan, precies zo doen zoals je zelf wilt.... Ik heb een heel groot stemmenbereik, maar ik zal het niet lang meer kunnen doen. Niet dat je stem minder wordt, maar toch minder plooibaar. Ik heb vrouwenstemmen altijd geïdiceerd, maar zó dat er toch nooit iemand om gelachen heeft en dat moet zo blijven. Als die ondertoon van die stem blijft doorklinken, dan wordt het niet meer goed, daar kun je niets aan d0en...." --- Dr. Cameron Inmiddels zijn de radio en de televisie de aandacht op gaan eisen van Rob Geraerds. Het laatste medium brengt Rob Geraerds de rol, die hem de grootste nationale bekendheid zal geven: „Dr. Cameron in „Memorandum van een dokter" van A. J. Cronin. „Die serie is een uitzonderlijk succes geworden," vertelt Rob Geraerds met enige trots, „maar dat is door de NCRV helemaal niet uitgebuit, want in totaal zijn er twintig delen uitgezonden over vijfjaar gerekend. Dus dat is nog niks. Als zakenman in de kunst zeg ik dan, dat dat afgewerkt moest worden." Er volgen nog een paar kleine televisierollen, maar Rob Geraerds is dan vooral in een andere sector van de omroep aan het werk. Hij wordt dramaturg bij de TROS, regisseert bij de AVRO en doet ook een aantal regies bij de BRT. Tussendoor vele tientallen rollen in hoorspelen en nog altijd het solotoneel. Binnenkort gaat hij met „Scrooge en Marley " op tournee naar Zuid-Afrika. Een welgevuld bestaan, dat hem uitermate goed bevalt. Het grote toneel mist hij bepaald niet: „Ik dank God dat ik er niet meer tussen hoef te staan vanwege het geld. Een van de zegeningen van de ouderdom is dat je je die luxe kunt permitteren als je je hele leven lang gewerkt hebt, dat je kunt zeggen, ik hoef niet meer zo nodig." Tot aan het begin van dit seizoen zag Rob Gereards nog wel veel toneel, als recensent voor een aantal bladen en vroeger ook voor de RONO, voor welke om roep hij tot voor kort wekelijks een rubriek verzorgde. Maar met kritiek op het huidige toneelbestel is hij uitermate voorzichtig: ~lk vind dat moeilijk. Ik vind wel dat het zo'n beetje constant blijft. Er is wel een algemene wereldnood aan goede stukken, vandaar dat men veel teruggrijpt naar oud repertoire. Het moderne kan ik gelukkkig aanvoelen, daar kan niemand verbaasder over zijn dan ikzelf. Dat ik het onderscheidingsvermogen heb om te zien wat modern is uit gebrek aan technisch kunnen of wat modern is van binnenuit. Als u begrijpt wat ik bedoel. Daar heb ik echt een zintuig voor ondanks mijn leeftijd. Ik hoorde laatst van een acteur, die van jongeren het verwijt kreeg: ja, jij kent je vak te goed. Dat mag blijkbaar niet meer, je mag je vak niet meer kennen, alles moet van binnenuit komen. Je hoeft niet meer belijdend christen te zijn, je moet belijdend kunstenaar zijn. Al deze lapzwanserij, daar kan ik niet meer tegen. Ik ben zowel in de journalistiek als aan het toneel opgevoed en vakkennis is de basis van alles, de artisticiteit moet daar bovenop komen. Een balletdanser die zijn vak niet kent, bereikt ook niks. Eerst moet hij zijn vak aan de barre leren en pas als hij zijn vak verdomd goed kent, dan kan er iets uitkomen. „Al dat gehannes over inspraak en uitspraak, mijn God, mensen die nog niet lopen, praten of staan kunnen, die moeten inspraak hebben. Daar kan ik niet tegen. Zorg nou maar eerst eens, dat ze je op de tiende rij kunnen verstaan. Nee, ik heb er geen spijt van dat ik deze leeftijd heb. Ik vind het een griezelige wereld op het ogenblik. We hebben eerst geleefd onder de triomf van de middelmaat en ik vind dat we zo langzamerhand onder de triomf van de ondermaatse aangelegenheden gaan leven. Het is allemaal vaak 10 ondermaats. En dan nog, wat er allemaal gebeurt op het gebied van geweld en misdaad, drukgeschiedenissen.... het is niet meer de wereld van het verstand, van de overreding, maar van de geweldspsychologie. Ik vind het allemaal griezelig, erg griezelig, waar je je beter maar niet al te erg in kunt verdiepen." de Engelse taal en het leren telefoneren. Directe practische kennis dus. ---