Kunst Internationale theatergroep Kiss met 'Oresteia': Fascinerende ontwikkelingsgang uit oerbronnen van het bestaan Gebeurtenis: toneelvoorstelling. PlaaU: Krulthuls, Groningen. Gezelschap: Kiss. Stuk: „Oresteia", een trilogie van „Agamemnon" van Aeschylos, „Elektra" van Sofokles en „O-restes" van Euripldet. Spelers: Phllippe Sarnin, Saul Reichlln, Mac McDemottroe, Matthijs RUmke, Gilbert Cosset, Davld George, Jepke Goudsmlt, Annette Gudmundsen-Holmgreen, Gill Gladatone en Eva Sigsgaard. Publiek: 100 (stampvol). Bijzonderheid: zaterdag 23 oktober In de kleine zaal van de Muzeval. Emmen. Vier uur lang klassiek toneel. Vier uur lang ademloos zitten en vooral staan kijken. Op een kaal, zwart speelvlak gingen tien spelers van de internationale theatergroep Kiss terug naar de oerbronnen van het bestaan. En vandaar maakten zij een tocht door de tijd, een ontwikkelingsgang naar het heden, die ongelofelijk fascinerend was om te zien. Geen toneel van grote gebaren. Met minieme tekens soms werden signalen' uit het verleden gegeven. Geen imposant decor. De spelers vormden een telkens veranderend lijfelijk decor. Geen overdadige muziek: een paar eenvoudige instrumenten en de eigen stemmen werd steeds een passend klankdecor opgetrokken. Geen uitbundige kostumering, maar. spijkerpakken als werkkleding. Zo werden met louter lichamen als instrumenten lijnen getrokken van het verste verleden naar nu. Met filmische beelden uit de oertijd werd uit de duisternis langzamerhand een koor van mensen zichtbaar, waaruit individuen zich losmaakten, die in monologen spraken en pas later met elkaar in dialoog kwamen. Van archetype naar vaststaande karakters — goed slecht — naar meer genuanceerde, twijfelende mensen. Van keelklanken naar een antieke taal — het oud-Grieks — gevolgd door het jongere Latijn. En op het laatst werd in een moderne taal gesproken: het Engels. D» langzame overgangen, daar was het Kiss om te doen. Bewustworden wat in het onderbewuste was weggedoken. De drie stukken, die op elkaar aansluiten werden achter elkaar gespeeld om die lijnen te kunnen trekken. Het verhaal: een familietragedie in het huis van Pelops. Zijn kleinzoon Agamemnon gaat scheep naar Troje. Om een gustige wind van de goden te krijgen offert hij zijn dochter Iphigineia. De „Agamemnon" van Aeschylos begint met het volk van Argos, dat in koor verhaalt over de strijd in Troje. Agamemnon keert als triomfator terug. Zijn vrouw Clytaimnestra verwelkomt hem. Cassandra, die als oorlogsbuit uit Troje meegenomen is, waarschuwt voor naderend onheil, maar de goden hebben gewild dat haar voorspellingen, door niemand geloofd worden. Zodra Agamemnon en Cassandra in het paleis zijn, worden zij door Aigistos vermoord die een verhouding met Clytaimnestra heeft (wordt vervolgd). Dit is nog erg statisch toneel, dat meestal plechtstatig koorwerk oplevert. Maar Kiss maakt er een heel lijfelijk spel van. Van het oud-Grieks is natuurlijk geen woord te'verstaan, maar het bewegingsspel van de groep spreekt voor zichzelf. Neem het beeld van de moord. Cassandra spreekt haar onheilsboodschap. Tevergeefs. Jammerend scheurt zij haar kleren aan stukken en verdwijnt achter een zwart kleed, opgehouden door een speelster. Daarvoor liggen acht anderen. Hartverscheurende kreten. Het kleed wordt gedraaid en Agamemnon, naakt, met een rode lap als een bloedbaan over zijn lijf, stort in de handen van het koor. Weer wordt het kleed gedraaid en Cassandra, ook met een bloedlap om zich heen, valt in handen van het koor. Op elkaar blijven ze liggen. En Aigistos, met zwarte handschoenen aan (fascist) treedt naar voren om de moord te rechtvaardigen. Zo ook Clytaimnestra, die beweert de moord gepleegd te hebben om het offer van Iphigineia te wreken. (Vervolg.) De „Elektra" van Sofokles zit vol lange monologen. Elektra, de dochter van Agamemnon, wil zijn dood wreken. Zij wacht op haar broer Orestes, die hun moeder Clytaimnestra en Aigistos moet vermoorden. Eerst wordt bericht dat Orestes dood is. Maar hij leeft. En hij voltrekt het vonnis. (Wordt vervolgd.) Ook hier weer schitterende beelden. Clytaimnestra die hoort dat Orestes dood is en zich neervlijt in een holte van lichamen. Geen nuanceringen, zoals bijvoorbeeld in de „Elektra" van het Publiekstheater, vorig seizoen. Daar werd het verweer van Clytaimnestra heel aannemelijk gemaakt. Bij Kiss is ze gewoon een slecht mens. Een vast karakter. (Vervolg.) Pas in de „Orestes" van Euripides komt de twijfel los. Vooral bij Menelaus, de oom van Orestes en Eektra. Het volk wil beide moedermoordenaars doodstenigen. Hun grootvader Tyndarus is daar ook voor. Menelaus twijfelt, wikt voor en tegen. Als het er naar uitziet dat zij ter dood gebracht zullen worden, beramen Orestes en Elektra een nieuwe moord. De vrouw van Menelaus, Hele na hun tante, wordt gedood. Zij nemen hun nichtje Hermione als gijzelaar (hoe modern) mee. Maar uiteindelijk grijpt de god Apollo in en beslecht de familievete. In dit laatste deel is er wat meer aankleding. Helena wordt wuft met een verenkrans ten tonele gevoerd. Er wordt weer in dialoog over en weer gesproken. Er is sprake van overleg met elkaar, van plannen maken. Een heel dynamisch einde. GERT FOKKENS • Agamemnon en Cassandra zijn vermoord. De dader Aigistos staat triomfantelijk voor de lijken. Een scène uit de fenomenale "Oresteia" van Kiss. --- Drie dagen 'Tuin van het Paradijs' Drie avonden en één middag is werktheater Kruithuis in Groningen herschapen in de „Tuin van het Paradijs". Toneel- en mimespeler Peter van der Linden van toneelgroep De Appel treedt er op als gids in de sprookjeswereld van Hans Christiaan Andersen. Hij vertelt en speelt fragmenten uit lange sprookjes van de Deense grootmeester, sprookjes als de ooievaar, de reiskameraad, de kleine zeemeermin. Na de pauze komt hij met kleinere sprookjes als de tondeldoos, de waterdruppel, de theepot, stopnaald en de schaduw. Een bejubelde voorstelling. Peter van der Linden wordt begeleid door twee musici, Jan Erik Noske en J/frn Plas of Peter Weekers en Hans Visscher, die improviseren op gitaar en fluiten. Het spiegelend speelvlak van plexiglas is van Machteld Mulder. De voorstellingen vanavond, morgenavond en overmorgenavond beginners om half negen. Woensdagmiddag om drie uur is er een voorstelling voor kinderen. • Peter van der Linden in "De Tuin van het Paradijs", drie dagen in het Groninger Kruithuis --- Skywhale mist creativiteit Gebeurtenis: optreden van de Engelse jazzrockgroep Skywhale. Plaats: Jongerensentrum VERA te Groningen. Bezetting: Paul Todd, fluit, tenorsaxofoon, percussie; Stanley Thewiios, fluit, sopraansaxoloon, percussie, synthesizer; Jon Beedell, elektrische piano, synthesizer; Dougal Moate, bas; Roy „Styx" Dodds, drums; John Schofield, conga's, bongo's, percussie, telefoon. Publiek: 40. Techniek èn creativiteit. Het een èn het ander. Goede pop- (en jazz-)- muzikanten moeten aan beide eisen voldoen. Waar je de nadruk legt, wat je de hoogste prioriteit geeft is discutabel, maar wanneer een van deze basiselementen ontbreekt, is er iets mis met de muziek. Dat de jongens van Skywhale over een redelijke techniek beschikken, zal niemand kunnen ontkennen. Echte fouten zul je niet horen, behalve misschien bij drummer Roy Dodds met zijn onvaste tempi. Voor het overige: keurige muziek. Wat ontbreekt bij Skywahle (behalve gitarist-komponist Stevie Robshaw, die momenteel met een ingeklapte long in het ziekenhuis ligt — door zijn afwezigheid was de groep uiteraard wel gehandicapt), dat is oorspronkelijkheid, creativiteit Alles klonk gisteren veel te voorspelbaar en verveelde dus na een paar nummers. Het schema is ongeveer als volgt: de blazers spelen het thema, unisono, de pianist improviseert daarop Vervolgens komt Jon Beedell met een secundair thema en daar wordt door een van de blazers dan weer een jurkje aan gebreid Of: er zijn twee thema's, de piano produceert een obstinaat motiefje en de fluitisten leggen daar een liedje bovenop, simultaan dus (Eerlijk gezegd ben ik er niet helemaal zeker van, dat ik het zo saai genoeg opschrijf) De synthesizer, het is het oude liedje, wordt weer als een maf orgeltje gebruikt Het is natuurlijk leuk, dat je de klankkleur razendsnel kunt veranderen tijdens een solo maar in zo'n apparaat zitten veel meer mogelijkheden je kunt een hele struktuur programmeren, met herhalingen en verschuivingen en alle denkbare andere variabele funkties En als er nu maar één solist bij zou zitten die echt de moeite waard was. Dan zou Skywhale, de rest van de groep, daar aan opgehangen kunnen worden. Maar van de andere kant: zo'n hypothetische goede solist heeft het natuurlijk snel bekeken bij een dergelijke band. EDDY DETERMEYER --- Babs Gonzales' leven wordt verfilmd Het boek ~Ipaid my dues" van veteraan-bebop zanger Babs Gonzales wordt door Swiss Films Ltd verfilmd. In januari wordt begonnen met de opnamen. Gonzales is in Groningen geen onbekende: vorige maand nog trad hij tijdens een van de Sunday in the ' Parkmiddagen op. ~I paid my dues" is het levensverhaal van Gonzales; het boek bevat tal van persoonlijke herinneringen aan jazzgrootheden uit de jaren veertig en vijftig zoals Jimmy Lunceford, Dizzy Gillespie, Billie Holiday en James Moody. Up de foto: producer Paul Maurer (rechts) overhandigt Babs Gonzales zijn cheque voor de filmrechten. --- Engelse pop deze week centraal in Groningen De Engelse popmuziek staat ook deze week nog centraal in Groningen. Magna Carta, de falkgroep die vijf dagen geleden in Assen te horen was, treedt donderdag 16 september in het Jongerensentrum VERA op. Liefhebbers van de meer „symfonische" aanpak kunnen diezelfde avond in De Evenementenhal terecht: daar speelt de formatie Camel. Camel draait sinds 1972, maar drie leden, Andy Latimer (gitaar), Dong Ferguson (bas) en Andy Ward (drums) kenden elkaar al langer: vier jaar eerder maakten zij deel uit van de formatie Brew en in '71 vormde het drietal de begeleidingsgroep van Philips Goodhand Tait. Het vierde lid van Camel is Peter Bardens (toetsen). In het begin van de jaren zestig werkte deze samen met Mick Fleetwood en Van Morrison, daarna voerde hij verschillende eigen popgroepen aan. Het Nederlands-Engelse folkduo Johnny Kuiper-Piers Hayman is vrijdag 17 september in café-chantant De Plu's te vinden. Toen ze elkaar in '74 in de Haarlemse Waag tijdens het Teerlingfestival ontmoetten, beschikten ze allebei reeds over een rijke ervaring als soloartiest. Hayman won in 1969 een Festival in Ostende, werkte voor de BBC en studeerde viool en gitaar. Kuiper heeft zich bekwaamd in het hanteren van de blokfluit, piano en gitaar. Het duo brengt romantische „luistermuziek". Daags daarna wordt deze Engelse week (voorlopig?) afgesloten door de groep Druid. Deze formatie, die in 1974 nummer één werd in de door het muziekblad Melody Maker uitgeschreven competitie voor jong talent, produceert met Camel en Yes vergelijkbare muziek. Het optreden is in het Jongerensentrum VERA, om negen uur. • De folkgroep Magna Carta --- Luchtig fantasiespel over 'verloren' rolstoelpatiënt Gebeurtenis: toneelvoorstelling. Plaats: Kruithuis, Groningen. Stuk: „Sigismundo ceases to count". Spelers: William Ward en Miake Visscher. Publiek: 70. Een Kafkaïaans krantenbericht: „Patiënt 27 uur zoek" in lift van Amerikaans ziekenhuis". Het gaat over ene Erwin Pawelski (54) ("een ex-marinier,- die met een beroerte in het Memorial Veterans Hospital van Chicago werd opgenomen Op een gegeven ogenblik werd hij in een lift gezet Daarna werd hij vermist Pas na 27 uur vond een arts hem, vooroverhangend in zijn rolstoel in de drukgebruikte lift Een lichtcirkel op het toneel Vanach ter het publiek komt een man met een witte jas over een rokkostuum naar voren Hij duwt een rolstoel voor zich uit, waarin een omzwachtelde figuur in een geruite kamerjas zit Hij grapt tegen de stomme figuur Kijkt op een kaart hoe die heet. Erwin Pawelski Duwt de rolstoel dan in de lichtcirkel Geluiden van het open- en dichtgaan van een lift Gezoet' Boven lichten cijfers op, 3 2 1 t)e man in rokkostuum verklaart dat het incident in de lift niets te maken heeft met het overlijden van Pawelski veertien dagen later En dan begint het spel, waarin gefantaseerd wordt welke gedachten de verloren rolstoelpatiënt die 27 uur gehad zou kunnen hebben. Fragmenten uit het verleden van Pawelski. Zijn vrouw, die bloemen water geeft en over vakantie praat. Hij wil naar Italië, zijn kind opzoeken. Vrouw: „We hebben geen kinderen". Hij: „Jawel..." En dan volgt een oorlogsverhaal Hoe hij bij een Italiaanse een kind verwekte, terwijl de hele familie rond het bed zat... Dergelijke realistische scènes worden afgewisseld met absurde fantasieën, over zijn vrouw, die na zijn dood in badpak mee doet aan de verkiezing van miss weduwe. Soms ook surrealistische beelden als die, waarin een vrouw in rokkostuum een vis de borst geeft, ter wijl melk uit haar mond loopt Er is een krankzinnig ballet voor twee patiënten in rolstoel, die schoonrijden op een wals van Strauss En een cabaretnummertje. waarin verschillende manieren om zelf moord te plegen gedemonstreerd worden William Ward, Mieke Visschei hebben het krantenbericht luchtig uit gewerkt Geen aanklacht tegen het zie kenhuis als grootbedrijf, waarin de pa tiënt letterlijk en figuurlijk vergeten wordt Meer satirische speldeprikken op de Amerikaanse samenleving in het al gemeen Het is toch te los, te fragmen tarisch geworden om steeds te kunnen boeien Er zitten wel leuke vondstjes in maar met name William Ward probeert vaak te leuk te doen Hij is een technisch erg knap acteur, met een fe nomenale stemtechniek Maar hij is ooi erg ijdel op de toer: kijk eens wat ik alle maal wel kan Zo'n verklaring van de ziekenhuis-directie bijvoorbeeld geelt hij een komisch toontje, dat misstaat. Een wat drogere presentatie zou veel venijniger werken. En daarbij komt dat de scènes, waarin allerlei seksuele frustraties uitgewerkt werden, wel erg modieus waren. GERT FOKKEN ---