Ook Japan gaat zware tijd tegemoet De beroemde drie aapjes, die ook in het Westen bekend zijn door hun „horen, zien en zwijgen", zijn in Japan geboren en behoren er tot de folklore: Mizaru, hij die geen kwaad ziet, Kikazaru, hij die geen kwaad hoort, Iwazaru ten slotte, hij die geen kwaad spreekt. Ze zouden met elkaar een symbool kunnen zijn van het machtige Japanse ministerie van internationale handel en industrie, het Miti. Dit departement ontkent namelijk in alle toonaarden dat er ook maar iets kwalijks aan de hand zou zijn met de Japanse markt. Amerika en Europa betogen weliswaar voortdurend dat Japan weigert buitenlandse produkten te importeren, maar dat is niet waar, zegt het Miti: het ziet geen kwaad, het hoort geen kwaad en het spreekt geen kwaad. Nou ja, het doet verwijtend. Het heeft neiging om al diegenen berispend toe te spreken, die vinden dat Japan te weinig doet om zijn markt open te breken. De laatste maanden geeft Miti documenten en zelfs speciale rapporten uit om toch maar aan te geven dat er werkelijk niets aan de hand is. Een gesloten distributiesysteem? Miti erkent: tot op zekere hoogte kan een bui- tenstaander er moeilijk in doordringen, maar — zegt het belerend — dat geldt ook voor de Japanse buitenstaander.. Een Japanner die niet tot een bepaalde handelsgroep behoort, komt er evenmin in en daarom vindt Miti verwijten misplaatst. Bovendien is de westerse fabrikant te weinig geneigd om tegemoet te komen aan de wensen van de Japanse consument: die consument stelt hoge eisen aan veiligheid, duurzaamheid, verpakking, ontwerp en vooral aan service. Sommige producenten uit het Westen( voldoen niet aan deze verlangens, zeker niet als het gaat om service. Zij zorgen er onvoldoende voor dat er vervangende onderdelen beschikbaar zijn en over het algemeen hebben ze geen zin om voor de opbouw van een goed-functionerend service-apparaat hoge investeringen te plegen, dit alles volgens Miti. Een recent rapport van het departement richt zich rechtstreeks en uiterst minzaam tot belangstellenden voor de Japanse markt: „Wij zullen blij zijn om adviezen te kunnen geven, we zijn immer bereid om te helpen obstakels te verwijderen die de handel in de weg kunnen staan". Op zulke momenten is Miti volkomen gelijk aan het aapje Kikazaru: het weet niet wat kwaadspreken is. Japans Philips-president C. Bossers zegt erover: ~Men kan hier heus wel een deel van de markt veroveren, maar het kost heel veel tijd en ook veel geld". Bossers weet waarover hij spreekt: Philips is al jaren bezig zich een plaats in Japan te veroveren. Toen dit land de grenzen formeel openstelde voor buitenlandse produkten, omstreeks het einde van de jaren zestig, begin zeventig, besloot Philips zijn activiteiten in dit land te vergroten. Men kende in Japan de naam van dit Nederlandse bedrijf door de Philipsgrammofoonplaten, die al voordien werden geimporteerd. Bossers: ..Je komt er hier verdraaid moeilijk in. Het is vrijwel onmogelijk een bestaand bedrijf over te nemen en dat houdt in dat men van onderaf moet beginnen. We zijn hier een samenwerking aangegaan met Matshuhita Electronics en sindsdien hebben we wel enige resultaten geboekt. Zo hebben we rond dertig procent van de markt voor koffiezetmachines, hetgeen neerkomt op zo'n achthonderdduizend per jaar. Ook met scheerapparaten zitten we vrij goed, met rond vijf procent." Over de opmerking van Miti, dat de Japanse consument specifieke eisen stelt, zegt Bossers: „Dat is juist. De Japanse consument is vermoedelijk de meest verwende van de hele wereld. Dat komt door de hoge kwaliteit van het Japanse produkt. In een dergelijk land moet je van goeden huize komen om te kunnen concurreren. Misschien dat sommige niet-Japanse industrieën dit niet helemaal begrijpen of willen begrijpen. Vaak heeft een buitenlands bedrijf niet het geduld om op rendement te wachten: het duurt hier allemaal langer en dat houdt inderdaad in dat niet iedereen er aan kan beginnen. Er moet namelijk bereidheid zijn om er geld aan te spenderen en het vol te houden". Philips werkt met ongeveer driehonderd man, de top is westers. „Ik kan niet anders zeggen dan dat wij bij onze Japanse mensen dezelfde loyaliteit aantreffen die bij de werknemers van Japanse bedrijven is te vinden: er is een grote trouw aan de zaak". Een zelfde ervaring had de Amerikaanse oudjournalist Frank Gibney, die directeur werd van een uitgeversmaatschappij in Tokio. In een boeiend boekje vertelt hij hoe hij Japan leerde kennen tijdens de Amerikaanse bezetting, het daarna als journalist bezocht, er werkte en er ten slotte als zakenman terugkeerde. In het begin van zijn „zakenperi' maakte hij grapjes met zijn kinderen over de insignes van de Japanners: ieder rechtgeaarde Japanse werknemer draagt een speldje met het embleem van zijn bedrijf. Gibney en zijn kinderen probeerden met elkaar uit te vinden wie bij welke onderneming hoorde. Eenmaal ingeburgerd moest hij echter toegeven: ..Ik erger me als ik mijn eigen speldje niet kan vinden voor ik naar mijn werk ga." I'hilips-president Bossers vindt overigens dat er in het Japanse denken wel wat aan het veranderen is. „Tot voor kort beschouwde men hier de problematiek van de overschotten op de handelsbalans als een puureconomische aangelegenheid, die eigenlijk alleen Japan aanging. De politieke kant werd onderschat. Maar het gaat allerminst om een eenzijdig economische aangelegenheid, integendeel, er is sprake van een politiek probleem in optima forma. Voor Japan is er alle reden om deze zaak door de bril van anderen te bekijken. En dat zie ik de laatste tijd meer en meer gebeuren, vooral onder Amerikaanse invloed. De verhouding Japan- Amerika is in deze kwestie van primair belang". Er zijn nog meer elementen die Japan tot bezinning kunnen brengen. Andere landen zijn bezig zich te ontwikkelen tot een „werkplaats van de wereld", Zuid- Korea bijvoorbeeld. De Japanse scheepsbouwers kijken niet zonder vrees naar de ontwikkeling in dat land, want de werven daar produceren tegen lagere prijzen. De textielsector heeft eveneens met felle concurrentie te maken en staat voor vrijwel dezelfde problemen als die van Europa. Dit zei onlangs Naohiro Amaya. topman van het Miti: „Japan krijgt het moeilijk. Het zal alleen kunnen overleven in de maatschappij-nieuwe-stijl met haar trage economische groei als het ervoor zorgt nieuwe trekpaarden aan zijn economie toe te voegen. Dat zal in de elektronica moeten gebeuren: computers en hoogwaardige systemen dienen een belangrijke plaats in ons export-pakket te gaan innemen. Doen we dat niet, dan lopen we het gevaar in een felle strijd te worden gewikkeld met de nieuwe rivalen van onze industrie in Zuid-Korea en in andere, snel tot ontwikkeling komende landen". Daarmee ia tevens de teneur van de Japanse ontwikkeling tussen gisteren en morgen aangegeven. De expansie begon met textiel, waarna al spoedig camera's en elektronica volgden. De scheepsbouw was het derde trekpaard: de reuzentankers werden er aan de lopende band gebouwd. Inmiddels kwam de autoindustrie tot grote ontwikkeling, terwijl verder machines en kleinere consumentengoederen een plaats in het exportpakket verwierven. Nu is het dan de beurt aan de hoogwaardige elektronica, de computers, de geheugens met de bijbehorende, gecompliceerde apparatuur. De vervaardiging daarvan eist mensen van hoge kwaliteit: Japan zal zeker zorgen dat het daarover in voldoende mate beschikt. Ondertussen beseft men in dit land meer en meer dat er aan de andere sectoren hard zal worden getrokken: nieuwe concurrentie op de wereldmarkt, dreigende protectie in westerse landen, concurrentie ook op de binnenlandse markt als het Westen zijn zin krijgt. Japan is onthutst en voelt zich min of meer bedreigd: het heeft nog geen sluitend antwoord op deze uitdagingen gevonden. Tot nu toe heeft het in andere concepties gedacht: het vond het best een geisoleerde werkplaats in de wereld te zijn en het stuurde zijn handelsreizigers op pad. Nu eist de wereld van Japan dat het zijn economie integreert in het buitenlandse beleid, ze wenst dat het een duidelijker, bewuster rol op het wereldtoneel speelt en daarvan in alle onderdelen - ook in de economie - de consequenties trekt. De beroemde drie Japanse aapjes krijgen het in de komende jaren zwaar te verduren. Mizaru zag geen kwaad: hij zal in de toekomst beter om zich heen moeten zien en zal dan tot de conclusie komen dat zelfs hij niet brandschoon is. Kikazaru hoorde niets vervelends: zodra hij echter de handen van de oren weg neemt, klinken hem van vele kanten harde, scherpe en kritische stemmen tegen. De enige die onveranderd mag blijven is Iwazaru: hij die geen kwaad spreekt. Vermoedelijk zal hij echter, naar Japanse gewoonte, solidair met zijn collega's willen blijven en mee wensen te veranderen. Dat nadeel zal op de koop toegenomen moeten worden. In de aflevering van zijn serie over Japan gaat onze speciale medewerker G. A. de Kok in op de buitenlandse investeringen in dat land. Philips-president in Japan C. Bossers: „Je komt er hier verdraaid moeilijk in." Japanners zelf vinden dat het allemaal best meevalt. Maar daarvoor hebben ze dan ook drie folkloristische aapjes: Mizaru, die geen kwaad ziet, Kikazaru, die geen kwaad hoort en Iwazaru, die geen kwaad spreekt. Tóch maakt Japan het de buitenwacht moeilijk. De toekomst zal bewijzen, zo luidt dan ook de concluie, dat het land zich zal moeten aanpassen. • Ook op het terrein van de scheepsbouw hebben de Japanners de wereld versteld doen staan. Door hun scherpe concurrentie hebben zij menig ander land met een scheepsbouw-industrie — ondermeer Nederland — danig in het nauw gedreven. In 1971 liep van een van de Japanse werven 's werelds grootste tanker (foto) van stapel. Het was de Nisseki Maru, metende 372.400 ton, met een lengte van 347 meter en een breedte van 54,5 meter en een diepte van 35 meter. Dit alles voldoende om 450 miljoen liter olie in zijn ruimen te bergen. --- HET ANDERE BUITENLAND bijdragen van onze correspondenten en onze redactie buitenland Harki's in Frankrijk: zorgelijke minderheid (Van onze correspondent in Parijs, Rudolph Bakker) ..Vooral de jonge harki's in Frankrijk staan klaar om Zuidmolukkertje te gaan spelen en om dingen te doen die onherstelbaar zijn. Als ze gijzelaars gaan maken, zullen ze daarvoor Algerijnen uitzoeken". Dit dreigement komt uit de mond van een zekere monsieur Paul Ripoll. Hij is president van een vereniging van oudgedienden en oud-gevangenen en hij sprak deze woorden tijdens het bezoek van de speciale afgezant van de eerste minister — Dominati — aan Nice. Ripoll's woorden vonden hun weerklank in het dagblad ~Le Monde". Het zijn de jonge harki'swaar de Franse staat na een onverantwoordelijke sluimer van vijftien jaar plotseling een angstig opengesperd oog op heeft laten vallen. President Giscard d'Estaing heeft in januari van dit jaar besloten dat het nu maar eens afgelopen moet zijn met het harki-probleem. Hij stelde een speciaal bureau in, ressorterend onder de minister-president, geleid door monsieur Dominati, die nu bliksemreizen langs de nederzettingen onderneemt om de stemming te peilen en beloften te doen. Op het ogenblik zijn er nog vijfentwintig harki-nederzettingen. Ze zullen eind volgend jaar opgeheven dienen te zijn. Monsieur Dominati maakt haast, maar wordt gehinderd door het administratieve probleem dat de harki's in feite onder het ministerie voor arbeid vallen. Heeft Ripoll gelijk met zijn dreigement en zijn vergelijkingen met de Zuidmolukkers? Ik volgde monsieur Dominati naar enige harki-nederzettingen (het woord „kamp" mag onder geen voorwaarde in de mond worden genomen) om er achter te komen of Ripoll overdreef. En om meteen het antwoord te geven: dat deed hij hoogstwaarschijnlijk. In Parijs staat monsieur Ripoll als een enigszins extreme snoeshaan bekend die. ondanks zijn status, van de Algerijnse regering het recht heeft zich vrij in dat land te bewegen. Heen enkele Franse muzelman heeft dit recht. Is monsieur Ripoll een opstoker van nauwelijks smeulende vuurtjes? Een van de resterende nederzettingen ligt in Le Ciotat, even ten oosten van Marseille. Waar de autoroute naar Nice de afslag Le Ciotat nadert, liggen de barakken, hoog uittorenend boven de baai en het dorp beneden. Het is een van die plekken langs de Rivièra waar een hotelspeculant het water in de mond loopt. Maar het zijn morsige bouwsels die hier bijeenstaan, stovend in de herfstzon, de oleanders wuivend tussen de ellende. Terzijde van de asfaltstraatjes die de barakken verbinden, zitten vier Arabieren (men dient te zeggen „Fransen") op een matras en spelen kaart. Een van hen heeft een puntsnor, een burnous en een tulband. In de buurt van de schoolbarak is iets dat lijkt op een trefpunt: tegen een blinde muur zitten wat jongens op een steen, die een riool bedekt. De knieën opgetrokken, de handen slap bungelend tussen de benen, hebben ze van hun vaders goed algekeken hoe een Arabier de kunst van het nietsdoen beoefent. Ze vertellen me dat ze werkloos zijn en de hele dag maar zo'n beetje rondhangen. Wat ze willen, weten ze ook niet, naar Algerije terug echter onder geen beding. Tenslotte is het hier ook warm, de sociale toestanden zijn beter, en ze hoeven niet zo lang in dienst. Nog afgezien van het feit dat ze direct na aankomst in het oude vaderland lamgeslagen zouden worden, om daarna in het gunstigste geval op het eerste vliegtuig terug te worden gezet. Ik lees het artikeltje uit „Le Monde" voor met de „noodkreet" van monsieur Ripoll. Het valt moeilijk de reactie te beschrijven, omdat het moeilijk valt te beschrijven wat er niet is. Dode, slaperige ogen keken me aan. Nee, van die meneer Ripoll had niemand nog gehoord. En gijzelen? Ze zagen niet in wie (later hoorde ik in Parijs dat de heer Ripoll probeert te bewerkstelligen dat voor iedere in Algerije vastgehouden Franse muzelman in Frankrijk een Algerijn gekidnapt wordt. Wellicht is hij bang zelf in Algerije te worden aangehouden i. Ken zekere opwinding is er onder de jeugdige harki's de afgelopen tijd zeker, geweest. De eigen leiding van het kamp St. Maurice Ardoise werd gekidnapt, waarop het kamp in allerijl werd opgeheven. Hier leefden de harki's achter prikkeldraad, met nummers en voedingskaarten. Het was ook doorgangsoord voor verdrevenen uit andere ineengestorte koloniën. En de militaire discipline was er gehandhaafd omdat — zo meldde men mij in Marseille — ~de harki's aan die discipline nu eenmaal gewend waren en moeilijk meer zonder konden". Een ander protest werd georganiseerd toen harki's zich in de crypte van de ~Madeleine" in Parijs verschansten en een hongerstaking begonnen. En er was een serie telefonische bedreigingen aan het adres van twee harki-meisjes, die in Marseille op een onderafdeling van de prefectuur werken, waar men zich het lot van de harki's in de omgeving aantrekt. In feite zijn hun problemen dezelfde als die welke de andere Franse jongeren ondervinden die veelal geen beroep of vak hebben geleerd. Plus dat ene: het racisme, dat in het algemeen wordt overschat, hoewel het degenen die hel treft bitter stemt, en terugdoet treden in zichzelf. Ook de leider van de grootste vereniging van Franse muzelmannen, monsieur Khiari, vertelt me rassendiscriminatie te hebben ondervonden bij het zoeken van een huis, hoewel hij samen was met zijn vrouw, die een rasechte Parisiènne is. Het absurde van het geval is, dat veel harki's qua uiterlijk nauwelijks van zuidelijke Fransen te onderscheiden zijn. De weigering komt dan ook veelal pas op het laatste moment, als de harki — of het harki-kind — met zijn arabische naam op de proppen komt. Een jongeman uit het kamp in Le Ciotat ontmoet ik op de dag dat hij naar Parijs zal gaan om een baan te zoeken. Monsieur Khiari en zijn organisatie wachten hem in de hoofdstad op. Van de prefectuur in Marseille krijgt hij een gratis treinkaartje. „Franse" werkloze jongeren genieten dit voorrecht niet. Veel van de overgebleven harki's in de nederzettingen zijn Kabylen. Ik spreek een Kabylenvrouw, die regelmatig met haar kleine kinderen naar Algerije gaat om de familie op te zoeken. De Franse staat waarschuwt voor dergelijke expedities als het om mannen en grote jongens gaat. In Algerije erkent men de Franse nationaliteit van de harki's niet en de Franse ambassade kan er niets meer voor ze beginnen. (Binnengelaten worden ze op hun geldige paspoort wel, maar daarop duikt de politie op en arresteert ze als landverraders). In Marseille is een beroemde arabierenwijk, waarin de harki's niet durven binnengaan. Ze worden door de anderen, en dat geldt in vele gevallen ook voor de Algerijnse gastarbeiders, als verraders beschouwd. Dat neemt niet weg dat dezelfde rijdende arabierenwinkel die de arabierenwijk van Marseille bezoekt, ook langs de harki-nederzettingen komt. Zaken zijn zaken. Daar kopen de harki's alles wat ze op de eerste de beste markt in Algerije ook hadden kunnen krijgen. De eenzaamste harki's wonen in Parijs. Daar zijn veel mannen alleen, waarvan de vrouwen indertijd niet meekwamen. Zelf zeggen ze: omdat de Algerijnse regering het verbood, maar het was toch ook wel omdat de vrouwen zelf geen zin hadden zich in het Franse avontuur te storten. Door dit alles hebben deze mannen hun vrouw en hun kinderen in zestien jaar niet gezien. De vrouwen zijn niet zelden hertrouwd. De eerste jaren na de Algerijnse oorlog werden veel harki's die naar Parijs waren gevlucht daar door de FLN — het Algerijnse bevrijdingsfront — op bekende arabische wijze gemutileerd. Het beste af zijn de harki's die een eigen huis en een behoorlijke baan in Marseille of in andere grote steden hebben weten te vinden. Over hen hoort men nooit iets, en dat is ook hun bedoeling. De problemen van deze „uitplanting" zijn echter vele. Zodra meer dan één harki-familie in dezelfde flat terecht komt, wordt het meteen een kleine kashba, is de afscheiding weer volmaakt en het racisme gewekt. Autoriteiten die voor de huizen zorgen en de harki's bewegen de nederzettingen te verlaten, hebben als politiek dan ook nooit meer dan één enkel gezin in een flatgebouw „uit te zetten". Alle partijen zijn er tenslotte gelukkiger mee. Het eerste en laatste echte „kamp" is nu afgebroken. Het lag in Saint Maurice I'Ardoise. De laatste bewoners zijn overgebracht naar het dorp Saint Laurent les Arbres (ten noorden van Bordeaux), waar de burgemeester me vertelde dat de harki's er zonder problemen in de gemeenschap zijn opgenomen. De historie van het kamp Saint Maurice I'Ardoise is de historie van Frankrijks uiteenvallende imperium. Vluchtelingen van vele nationaliteiten — die hun lot met dat van Frankrijk verbonden hadden — kwamen hier samen. Zij leefden er in tragische omstandigheden. Vooral de vluchtelingen uit Inhina — het latere Vietnam — wisten zich echter bliksemsnel van de slag te herstellen en hun leven weer in eigen hand te nemen. De aard van de Arabie bracht met zich mee dat deze evolutie stroever verliep. De goede wil bij de regering is er nu. ~I)e verkiezingen staan dan ook voor de deur", commentariëren sommige harki's smalend. Volgens de encyclopedie Larousse betekent ~harki's": militairen die als hulptroepen in het Franse leger in Noord-Afrika deelnamen. In een recent boek over het probleem worden de harki's omschreven als: „muzelmannen in de Franse ordetroepen, die geen militaire status bezaten". Een veelvuldig optredende verwarring ontstaat wanneer men onder harki's ook de Algerijnen (muzelmannen) verstaat die van jongsaf en beroepshalve deel uitmaakten van de Franse strijdkrachten, en als zodanig meevochten bij Verdun in Wereldoorlog I zowel als op alle militaire slagvelden van Wereldoorlog 11. Een deel van hen nam weliswaar ook aan de strijd in Algerije deel. Het cijfermateriaal over de harki's is even verwarrend als hun status. Het aantal Algerijnen in Frankrijk bedraagt volgens de laatste statistieken (uit '75) ruim 870.000 (als de aanwassende beweging voortgaat, zijn er in het jaar 2000 2,5 miljoen). En dan zijn er nog de 210.000 Algerijnen met de Franse nationaliteit, hier algemeen „Franse muzelmannen" genoemd. Men mag aannemen dat deze categorie voornamelijk bestaat uit oudgedienden, harki's en beroepsmilitairen. Het aantal harki's onder de Franse muzelmannen beloopt ongeveer 40.000. Hiervan bevinden er zich nog ruim 3800 in speciale nederzettingen. De rest is in de Franse bevolking opgegaan. ---