Beschikking Hitler uit 1943 werkt nog na Nationaliteit Bruins volgens Duitsers van 1 briefje afhankelijk De vraag of de Bondsregering van West-Duitsland de aangehouden oorlogsmisdadiger Siert Bruins al dan niet aan Nederland zal uitleveren, hangt af van zijn nationaliteit zoals die door Duitsland wordt gezien. Doorslaggevend daarvoor is een simpele, ambtelijke brief van het door Himmler geleide ministerie van Binnenlandse Zaken in het Derde Rijk. Is die brief geschreven, heeft Siert Bruins hem nog als hij al geschreven is? Dat zijn de vragen, waarover de Westduitse Justitie zich nu buigt om de Bondsregering te kunnen adviseren over hét Nederlandse verzoek om uitlevering. Nederlander is Bruins in elk geval niet. Hij werd weliswaar in Nederland geboren. Maar hij trad in vreemde krijgsdienst. Daarmee zette hij zijn Nederlandse nationaliteit op het spel. (Hij werd strafbaar voor de Nederlandse wet); die nationalitgeit verloor hij pas op 25 april 1949, toen hij niet alleen bij verstek ter dood werd veroordeeld, maar ook van zijn Nederlanderschap vervallen werd verklaard. In de ogen van dé Nederlandse Justitie werd hij op dat moment statenloos. Werd hij automatisch Duitser, toen hij in Duitse dienst trad? Wel volgens een besluit van Hitler van 19 mei 1943 (het Führererlass RGBL I 315), dat letterlijk luidt: „Deutschstammige Auslander, die der Deutschen Wehrmacht, der Waffen-SS, der deutschen Polizei onder der Organisation Todt angehören, erwerben mit der Verkündung diesen Erlasses die deutsche Staatsangehörigkeit. Deutschstammige Auslander, die in die deutsche Wehrmacht, die Waffen-SS, die deutsche Polizei oder die Organisation Todt eingestellt werden, erwerben mit dem Tag ihrer Einstellung die deutsche Staatsangehörigkeit. In Einzelfall kann anderes bestimmt werden." --- Koninklijk Besluit Voor de Nederlandse wet geldt dit Führererlass niet. Drie dagen na Hitler bepaalde de Nederlandse regering in Londen (Koninklijk Besluit 22 mei 1943), dat door het na 9 mei 1940 verkrijgen of deelachtig worden van de nationaliteit of het onderdaanschap van een staat, waarmee ten tijde van die verkrijging geen diplomatieke betrekkingen werden onderhouden, het Nederlanderschap noch het Nederlands onderdaanschap werd verloren. Daarmee reageerde de Nederlandse regering niet op de beschikking van Hitler, maar op geruchten dat Japan de bevolking van bezette gebieden wilde nationaliseren. Wel dacht de Nederlandse regering ook aan landverraders als Bruins, blijkens de zinsnede in de toelichting op het Koninklijk Besluit: „Tevens heeft zij" (de regering) „er voor willen waken dat landverraders, welke voor het plegen van hun tegen ons vaderland of tegen onze bondgenoten gerichte misdrijven de nationaliteit van een andere staat weten te verkrijgen, daardoor hun gerechte straf kunnen ontlopen." Dat betekent ook, dat er geen enkel probleem was geweest rondom de nationaliteit van Bruins als hij in Nederland was aangehouden. Zelfs al zou hij dan volgens de Duitse wet de Duitse nationaliteit bezitten, dan zou de Nederlandse regering met dit Koninklijk Besluit in de hand een Duits verzoek om uitlevering (dat overigens zeer waarschijnlijk nooit gedaan zou zijn) van de hand hebben kunnen wijzen. --- „Ohne weiteres" Maar Bruins is niet in Nederland aangehouden. De vraag is dus of het Führerlass nu nog rechtskracht heeft in West- Duitsland. Op die vraag werd op 29 december 1953 zonder meer bevestigend geantwoord door het Bundesgerichtshof, toen het ging om het Nederlandse verzoek de uit de Bredase strafgevangenis ontsnapte oorlogsmisdadigers (kerst 1952) uit te leveren. Het Bundesgerichtshof sprak toen uit: ~Durch freiwillige Zugehörigkeit zur Waffen-SS erworben deutschstammige Auslander — mit Ausnahme französischer und luxemburgischer Staatsangehörigen — die deutsche Staatsangehörigkeit auf Grund des Führerlasses vom 19. Mai 1943ohneweiteres. " En dat betekende, dat geen der uit Breda ontsnapte zeven terugkeerden. Het „ohne weiteres" in deze uitspraak van het Bundesgerichtshof slaat op de toen gerezen vraag of zij, die eronder vielen, niet een bevestiging van hun gewijzigde nationaliteit hadden moeten hebben. Die bevestigingen werden (uiterst spaarzaam) afgegeven dooreen soort immigratiedienst van het onder Himmler ressorterende ministerie van Binnenlandse Zaken. Die vraag was voor de juristen zinnig, omdat in het Führererlass immers staat, dat in ~Einzelfall anders bestimmt werden" kan. Dat duidelijk niet anders was beschikt zou moeten blijken uit zo'n schriftelijke bevestiging aan alle betrokkenen persoonlijk." --- HOEFDE ftéfbS GEEN AJgïJ •SIREEK- !f\/W BLAD- /MJ\ I Toen we hier kwamen wonen, dacht ik; zo'n folkloristisch streekblaadje hoef ik niet. Maar gek, om de sla zat een Nieuwsblad en zonder erg heb ik dat helemaal uitgelezen. En de sla maar wachten . . . Nou, in dat Nieuwsblad van het Noorden staat alles wat je ook in een landelijk dagblad vindt, maar daarnaast las ik allerlei dingen waar ikzelf iets mee te maken had. Plaatselijke dingen en zo, en vooral - veel achtergronden daarvan. Toen heb ik hem een tijdje naast onze oude krant gehad, maar die bleef toen vaak ongelezen. En nu is het Nieuwsblad helemaal ons blad. Ook uw blad? . .. 08-7-BR. NIEUWSBLAD van het RDDRDEN 'bon Naam: Adres: Postcode Woonplaats: Bank- of gironummer: Ik neem een kwartaal- (f 40,55)*/jaarabonnement (f 159,35)*: betaling automatisch per bank'/giro' : ja'/nee*. In een enveloppe doen, geen postzegel opplakken, adresseren aan: Nieuwsblad van het Noorden, antwoordnummer 37, 9700 VB Groningen. *) Doorhalen wat niet van toepassing Is. --- Briefje nodig Werd deze vraag oen door het Bundesgerichtshof en kort daarop ook door een andere Duitse rechtbank ontkennend beantwoord, een Bondswet van 1955 wijzigde de situatie: van het moment af, dat deze wet in werking trad is wel zo'n bevestiging nodig om het Führererlass rechtskracht te geven. En nu is dus de vraag: is voor Bruins zo'n bevestiging afgegeven? Heeft hij dit oude ambtelijke briefje nog? Of kunnen zijn advocaten in de oude archieven van Himmler's ministerie aantonen, dat het heeft bestaan? Zo ja, dan ziet het er niet naar uit dat West-Duitsland hem zal uitleveren. Bruins wordt voorlopig vastgehouden op grond van artikel 16 van het Europese Uitleveringsverdrag, dat door Nederland op 21 januari 1965 en door West- Duitsland pas op 1 januari 1977 werd ondertekend. --- Veertig dagen Die voorlopige aanhouding kan niet langer duren dan veertig dagen. (Nederland heeft achttien dagen de tijd voor een van documenten als het bewijs van zijn veroordeling voorzien uitleveringsverzoek). Bij deze voorlopige aanhouding is echter voorlopige invrijheidstelling op elk ogenblik mogelijk, „met dien verstande dat de aangezochte partij (West- Duitsland) daarbij alle maatregelen dient te nemen, die zij noodzakelijk acht om de vlucht van de persoon wiens aanhouding is verzocht te voorkomen." KEESWIESE --- Dure Hollandse doeken In Londen hebben oude Hollandse meester op een veiling voor een ware sensatie gezorgd. Er werden recordprijzen voor de schilderijen betaald. De kroon spande daarbij een ijsgezicht van Isaac van Ostade, dat met ] ,08 miljoen gulden de vorige recordprijs voor deze meester (97.000 gulden) veruit overtrof. --- Proef bij Winneweer Rijkswaterstaat wil kruidiger wegbermen De bermen van de rijkswegen in de provincie Groningen kunnen er in de toekomst veel fleuriger uitzien. Bij Rijkswaterstaat is over het onderhoud op het ogenblik een beleidsombuiging aan de gang. Het tijdperk van de zeer kort afgemaaide wegbermen is voorbij. Men gaat meer inspelen op de gedachte van natuurbeschermers die alles willen laten groeien. Bij deze rijksdienst in Groningen denkt men vooral aan het behoud van Fluitekruid en andere kruiden. Hiervoor is in samenwerking met staatsbosbeheer bij Winneweer dit voorjaar een proef begonnen. Langs rijksweg 41 (Groningen- Delfzijl) heeft men twee 800 meter lange stroken aan weerszijden van de weg niet meer gemaaid. Het Fluitekruid, de grassen, distels en andere wilde planten zijn hoog opgechoten en ontnemen hier en daar de automobilisten het uitzicht op de witte paaltjes met de rode en witte reflectoren. Dat laatste is eigenlijk niet de bedoeling. „Het wegmeubilair zal nog wel te zien moeten zijn", vertelt H. Venema van Rijkswaterstaat in Delfzijl. „Het eerste gedeelte van de berm zullen we nog wel moeten blijven maaien." De stroken berm bij Winneweer zijn volgens hem voor de proef uitgekozen, omdat hier veel fluitekruid voorkomt. Onder meer zal gekeken worden hoe hoog de planten worden en hoe het kruid zich hier ontwikkelt. In de 100 p van deze maand zullen overigens de maaimessen er wel aan te pas komen, om de bermen niet te wild te laten worden. Dat gebeurt dan na de bloei en de uitzaai, zodat het kruid in de komende jaren opnieuw kan opbloeien. „De opzet is langs de rijkswegen fleuriger bermen te krijgen. Niet overal zal dit echter kunnen. Op plaatsen waar een goed uitzicht moet zijn (bij bebouwingen en kruisingen) zal de berm nog wel kort gehouden moeten worden." Financieel voordeel zit er volgens de heer Venema voor Rijkswaterstaat niet aan vast. Het onderhoud wordt eerder bewerkelijker, omdat de gemaaide planten niet kunnen blijven liggen, maar afgevoerd moeten worden. Nadeel van de hoge vegetatie is wel dat weidevogels eerder het slachtoffer worden van het verkeer. Automobilisten die dagelijks langs de proefstroken bij Winneweer komen zien hier meer dode vogels liggen dan bij de andere kortgehouden bermen. Bij Rijkswaterstaat in Drenthe is men al enige tijd bezig het maaien van de bermen te beperken. In deze provincie worden de bermen tweemaal per jaar - in voor- en najaar - aangepakt • Een bord geeft het speciale doel langs dit stuk weg aan, al zullen velen zich misschien afvragen waarmee men proeven neemt. --- Koninginneharing • Koningin Juliana nam gisteren het jaarlijkse vaatje Koninginneharing in ontvangst van Mevrouw van der Zwan- Spaans (r) echtgenote van de schipper van de Scheveningen 108. In het midden B. Vrolijk met echtgenote, reder van Cornelis Vrolijk 's Visserij Maatschappij (eigenaar van de SCH108). --- VS waarschuwen Sovjet-Unie tegen processen dissidenten (DPA, UPI, AFP) De Verenigde Staten hebben gisteren de Sovjet-Ünie een niet mis te verstane waarschuwing gegeven. Het lot van de Russische dissidenten Anatoli Sjtsjaranski en Alexander Ginzburg kan gevolgen hebben voor de verhouding tussen Washinton en Moskou. Maandag zullen de processen tegen deze twee activisten voor de mensenrechten beginnen. Sjtsjaranski wordt berecht wegens verraad en Ginzburg wegens anti- Russische-activiteit. „Beide processen zullen in de Verenigde Staten nauwgezet worden gevolgd . Wij menen dat het lot van de Sjtsjaranski en Ginzburg een belangrijke aanwijzing zal geven van de houding van de Russische regering inzake de naleving van de verplichtingen van de slot-acte van Helsinki en de bevordering van een gezonde sfeer voor opbouwende ontwikkeling van de Russisch-Amerikaanse betrekkingen", aldus de verklaring van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken. De processen kunnen ook van invloed zijn op het verloop van de besprekingen tussen de ministère van Buitenlandse Zaken Cyrys Vance en Andrej Gromiko, volgende week in Genève. Waarnemers zijn van mening dat het tijdstip van de processen, 48 uur voor Gromiko en Vance bijeenkomen, te opvallend is om toevallig te kunnen zijn. Vooral het geval - Sjtsjaranski trekt in de Verenigde Staten veel belangstelling, omdat president Carter zich persoonlijk voor hem heeft ingezet. --- Dienstweigeraar in DDR: vijf jaar gevangenisstraf Een Oostberlijnse rechtbank heeft de 22-jarige Nico Hübner wegens overtreding van de dienstplichtwet tot een gevangenisstraf van vijf jaar veroordeeld. De jonge Oostduitser beriep zich bij zijn weigering om dienstplicht te vervullen op de gedemilitariseerde status van het na-oorlogse Berlijn. De rechtbank oordeelde dat Hübner betrokken was bij „een provocatie van in West-Berlijn gevestigde inlichtingenagenten." --- Bloedproef: dure zaak Minister De Ruiter (Justitie) heeft de kosten van een bloedproef bij alcoholcontrole becijferd: een dure zaak. De totale kosten per geval bedragen ongeveer f 125 tot f 180, aldus de bewindsman. --- Bovenop vliegtuig over de oceaan •De 39-jarige Westduitser Jaromir Wagner is van plan plaats te nemen in een speciale stoel die bovenop een vliegtuig wordt gemonteerd en zo met een snelheid van 280 km per uur in 35 uur van Europa naar New York te vliegen. Eenspeciaal pak, helm en handschoenen moeten er voor zorgen dat hij niet bevriest. Op de foto oefent Wagner bovenop eenauto. --- Premier Mendes van Guinee-Bissao dodelijk verongelukt Premier Francisco Mendes van de Afrikaanse staat Guinee-Bissao is gisteren bij een auto-ongeluk omgekomen. Dit heeft de ambassade in Lissabon bekendgemaakt. Het ongeluk gebeurde bij Bafata, in het noordwesten van Guinee-Bissao. Nadere bijzonderheden kon de ambassade niet melden. Mendes was een van de oprichters van de „Afrikaanse Partij voor de Onafhankelijkheid van Guinee en de Kaapverdische Eilanden" (PAIGC) die sinds het begin van de jaren '60 ijverde voor beëindiging van het Portugese koloniale bewind. Afrikaanse diplomaten in de Portugese hoofdstad waren van oordeel dat de dood van Mendes kan leiden tot verscherping van de tegenstellingen tussen de zwarte inwoners van Guinee- Bissao en de overwegend lichter gekleurde bevolking van de Kaap-Verdische Eilanden. De eilandbewoners hebben het voor het grootste deel te zeggen in de regering. --- Nederlanders op weg naar huis Geen wachtenden meer op vliegveld-Boston (ANP, Reuter). Ruim 130 gestrande Nederlanders zijn gisteren vanuit New Ytfrk vertrokken naar Nederland. Daarmee is, althans voorlopig, een eind gekomen aan de lange wachttijden voor de goedkope Pan Am-vlucht Boston- Amsterdam op het Bostonse vliegveld Logan Airport. De passagiers zijn op eigen gelegenheid naar New York gekomen om mee te kunnen met een vliegtuig van Martinair. Voor de gestrande passagiers voert de chartermaatschappij een eenmalige vlucht New York-Amsterdam uit tegen een prijs van 100 dollar. Dat is ongeveer wat men van PanAm terug heeft gekregen voor de ongebruikte retourvlucht. Het toestel had overigens plaats voor 250 goedkope passagiers. PanAm heeft evenwel de laatste dagen z'n uiterste best gedaan zoveel mogelijk Nederlanders terug te vliegen. Mede daarom was het Martinair-toestel niet vol. Hoewel op het vliegveld van Boston gisteren geen wachtende Nederlanders meer stonden,, kunnen de opstoppingen zich opnieuw voordoen, zo vreest het Nederlandse consulaat. Er zijn nog ongeveer 4.000 toeristen in Amerika, die geprofiteerd hebben van het goedkope tarief. Hoeveel Nederlanders zich onder hen bevinden is niet bekend. Staatssecretaris Smit-Kroes van Verkeer en Waterstaat zei gisteren tijdens een vraaggesprek voor het NOS-journaal het onbehoorlijk te vinden dat PanAm over de „ruggen van de mensen" reclame probeert te maken. --- Vervroegd PTT uittreden Een experiment bij de PTT bij het vervroegd uittreden van 60-jarige werknemers. Dit advies heeft de commissie Positie Oudere Ambtenaren de ministerraad gedaan. De regering heeft over het advies nog geen standpunt ingenomen. --- korrel ---