„Interview 'Ik ben alles liever dan biermagnaat' Warme belangstelling voor schone kunsten en interessante vrouwen. 'Hij vergeet drankjes aan te bieden, maar koopt desnoods het café als hij daar brood in ziet'. Een tochtje van een paar meter deed Heineken de das om: ontvoering. De 65-jarige Alfred Henry (Freddy) is miljardair. Tijdens zijn schooltijd viel hij niet zozeer op door zijn intellectuele vaardigheden maar wel door zijn zakelijk instinct. Voor de poort van de school kocht hij van de bakker in een klap alle puddingbroodjes op. Zijn hongerige medescholieren konden slechts water- en tandenknarsend een broodje voor een lief prijsje van hem overnemen. Hoewel hij een zeer begaafd ondernemer werd, had hij graag een ander beroep gehad. Liever architect, musicus of chirurg dan biermagnaat. Onlangs reikte prins Claus de Prijs van de Amsterdamse Stichting voor de Geneeskunde en 250.000 gulden uit aan de Amerikaanse professor lauterbur. Voorzitter van deze stichting is de heer Freddy Heineken, sinds kort ex-president-directeur van het gelijknamige concern. Hij betaalde het bedrag uit eigen zak. Wat bewoog de bierbrouwer, bekend als een van de rijkste, maar tegelijk een van de zuinigste mensen in Nederland? Een portret van een miljardair die geen koffie buiten de deur drinkt, omdat hij de 12,25 daarvoor een belachelijke prijs vindt. Heerlijk, helder, Heineken. "Van zijn bier weet ik niets," zegt een vriendin, "maar Freddy beeft inderdaad heel heldere ogen. En bijzonder mooie, gevoelige handen. Dat is echt het mooiste aan hem, die handen." "Hij lijkt een beetje op zo'n hond - een basset, meen ik • die je met zijn geplooide, gerimpelde kop zeer aandachtig en waaks opneemt," vindt een onder. Alfred Henry Heineken. Een 65-jarige reus in bieren, klein van stuk en bij voorkeur gegoten in ruim vallende pakken, waarmee een lichte corpulentie wordt verbloemd. Géén sportman, hoogstens een baantjestrekker in het zwembad bij zijn vesting in Noordwijk. Veel meer een levensgenieter, een liefhebber van lichte muziek, van moderne schilderijen, van praten in hoog tempo met een Gladstone Mild tussen de vingers en een pilsje of een Vat 69-whisky onder handbereik. Freddy H. is miljardair. Hij zou er even góéd voor moeten gaan zitten om, als hij dat zou willen, al zijn huizenjachten, auto's, kunstschatten en andere bezittingen ook maar globaal te inventariseren. Hij is al veertig jaar met dezelfde vrouw getrouwd, de gedistingeerde Amerikaanse Lucille Cummins en heeft een aantrekkelijke, in de rechten afgestudeerde dochter Charlene. Zij heeft sinds vorig jaar een toppositie in het Heineken-concern. Er zou niets aan zijn glorie mogen mankeren. Toch maakt hij op de mensen die hem goed kennen de indruk niet écht gelukkig te zijn. Misschien komt dat omdat hij de dood van zijn broer Robbie nooit helemaal te boven is gekomen. De jongen, evenbeeld van zijn ongewoon mooie moeder, overleed op 18-jarige leeftijd aan kanker, de rest van de familie in diepe ellende achterlatend. Misschien komt het door zijn onrustige natuur, die emoties voortdurend verjaagt en verdringt. Niet zeuren is zijn instelling, zeggen zijn vrienden, en voort gaat hij weer. Hij is geen tobber, menen zij. Geen mens die door diepe dalen gaat, maar ook niet iemand die de heuvels van de hoogste gelukzaligheid beklimt. Freddy Heineken: "De humor is weer terug." --- Handelsgeest Lastig voor zichzelf en, vooral vroeger, voor anderen. "Hij was niet onhandelbaar als kind, eerder brutaal," schrijft Nieuwe Revu-verslaggeefster Jossine Modderman, een van de zeer weinigen die Freddy Heineken te spreken kreeg. "En zijn ouders vonden het beter als hij bij een leraar ging wonen van de middelbare school die hij toen bezocht." Dat was het befaamde Kennemer Lyceum in Overveen, dat al decennia prat gaat op zijn even prominente leraren als oud-leerlingen. De jonge Heineken viel er overigens niet zozeer op door intellectuele vaardigheden — "ik was al blij dat ik mijn eindexamen HBS haalde" — dan wel door zijn ontwakende handelsgeest. Zodra de pauze was aangebroken, snelde hij naar de man die voor de poort gereed stond om roombroodjes aan hongerige scholieren te slijten. Freddy kocht haastig de hele handel op en deed die vervolgens met een kleine winst van de hand aan zijn tandenknarsende, maar nog meer watertandende schoolgenoten. Business aan de basis. Toch was hij liever iets anders geworden dan een begaafd ondernemer. "Architect, musicus, chirurg. Medische research, dat had ik wel willen doen. Ja, alles, behalve biermagnaat," heeft hij zelf eens gezegd. Misschien zijn het die onvervulde verlangens geweest die hem in diepste wezen nog altijd parten spelen. Of anders wellicht de afpersingen van zijn bedrijf, die hem jarenlang grote zorgen baarden en die uiteindelijk, als een onontkoombare kettingreactie, tot zijn ontvoering leidden. --- Primeur Het is niet algemeen bekend, maar Freddy Heineken werd ontvoerd op dezelfde dag — woensdag 9 november 1983 — dat hij op zijn brouwerij in Zoeterwoude met het hele Nederlandse politie- en bewakingswezen een dronk uitbracht op de goede afloop van de derde chantagezaak die zijn concern binnen driejaar teisterde. Mannen van de BVD praatten er met collega's van de Inlichtingendienst Buitenland; PTTers wisselden boven een glas van gedachten met rechercheurs van de Rijkspolitie en gastheer Alfred Heineken toostte met minister Korthals Altes op het behaalde succes in de afpersingszaak rond een 41-jarige Haagse arts, die had geprobeerd de brouwerij te chanteren met vergiftigde blikjes bier. De afkoopsom was niet minder dan 20 miljoen dollar en een half miljoen gulden geweest. Vier weken lang hadden vijftig rechercheurs en tientallen andere veiligheidsmensen achter de dokter aangezeten. Toen hij eindelijk in een Haagse telefooncel met 41 kwartjes op zak werd aangehouden, was de spectaculairste jacht op een chanteur, ooit in Nederland gehouden, ten einde. Hij werd tot vijf jaar veroordeeld. Driejaar daarvoor had iemand uit Utrecht anderhalfjaar gekregen voor een stuntelige poging Heineken een kwart miljoen af te zetten in ruil voor de "adressen" waar zich vergiftige vaten bier zouden bevinden. Maar de bedenkelijke primeur van deze truc hadden drie ex-vliegers van Transavia. In hun vak hadden ze menige stunt uitgevoerd; nu — eind 1979 — schrokken zij er niet voor terug het Heineken-bedrijf anderhalf miljoen af te persen. Het drietal creëerde een Zuidafrikaanse bevrijdingsorganisatie, leek aan de winnende hand, maar ging ten slotte toch aan amateurisme ten onder. In januari '80 werden de mannen, elkaar verdringend in een telefooncel te Hoorn en zoekend naar muntjes, door de politie gearresteerd. Zij gingen "slechts" acht maanden achter slot en grendel, hetgeen een vermoeden van klassejustitie opriep. Hoe het ook zij, de drie brachten een spiraal van geld en geweld aan het draaien, waarvan Freddy Heineken en zijn chauffeur Ab Doderer ten slotte persoonlijk het slachtoffer werden. Heinekens villa in Noordwijk werd wel scherp bewaakt en ook het directiegebouw in Amsterdam was op alle mogelijke manieren beveiligd, maar een tochtje van een paar meter over het Tweede Weteringplantsoen in de hoofdstad — na terugkeer dus van dat feestje in Zoeterwoude — deed hem de das om. --- Niet zeuren Het typeerde Freddy Heineken. Hij begreep wel dat hij zich een beetje gedeisd diende te houden, maar in een legertje lijfwachten zag hij weinig en zijn bezoeken aan de Heineken Hoek en Excelsior, het restaurant van zijn eigen hotel I'Europe mochten vooral niet in het gedrang komen. En café Hoppe aan het Spui in hartje Amsterdam niet te vergeten. Hij placht daar regelmatig een pilsje te pakken en bood, aldus wil het beroemdste verhaal in het hoofdstelijk uitgaanscircuit, eigenaar Harry Musterd op zeker moment vier miljoen voor zijn zaak. Musterd hapte toe, werd de volgende morgen als miljonair wakker, maar liet een halfjaar later helaas het leven. Freddy Heineken en Ab Doderer werden op 30 november 1983 door zeventig politiemensen bevrijd, nadat tip 547 enig licht in de duisternis had gebracht. Na afloop van zijn "detentie" vatte Heineken deze meest traumatische ervaring van zijn leven aldus samen: "Drie weken op je rug aan de ketting liggen, slapen, lezen, peinzen, eten, drinken en eigenlijk voornamelijk proberen in leven te blijven, leiden niet tot een erg interessant verhaal. Het was wel een emotionele tijd, maar niet erg gevarieerd." Droger en nuchterder kan het nauwelijks. Niet zeuren. Ook over zijn geestelijke gezondheid kon hij kort zijn. "De humor, die eigenlijk nooit is weggeweest (maar tegen wie kon je die kwijt) is er weer." Na de "bevrijding", zoals Heineken de goede afloop pleegt te noemen, nam zijn leven een andere wending. In het artikel van Jossine Modderman, dat door Freddy Heineken in orde werd bevonden, staat: "Hij huurde bodyguards in (nam er enkelen over van onze koningin en van het Amsterdamse politiekorps), trok zich helemaal terug uit de publiciteit en schuwde meer dan ooit openbare plaatsen. Veel mensen die hem vrij regelmatig in Amsterdam zagen, zien hem na zijn ontvoering nauwelijks meer." Het relaas dat de journalist Peter de Vries over de affaire schreef beviel hem maar matig. Toen hij het ergens in een winkel zag liggen, zei hij tegen de juffrouw achter de toonbank: "Ik zou dat vlugschriftje maar niet te veel verkopen. Het is namelijk niet zo'n goed boek." De snelle grap was er weer. Zijn gevatheid had hem niet verlaten. --- Krenterigheid Ook zijn legendarische zuinigheid — zelf spreekt hij koket van "krenterigheid" —, was in volle omvang teruggekeerd. Na de "bevrijding" bestelde hij bij een Indonesisch restaurant, waar hij veel kwam, een diner voor een groot aantal vrienden. "Stuur de rekening maar naar de zaak," zei hij tegen de eigenaar. Die antwoordde, iets te vlug: "Welnee, ik ben veel te blij datje weer terug bent." Heineken, nog vlugger: "Je brengt me op een idee. Bedankt!" Hij vergeet drankjes aan te bieden, maar koopt desnoods het hele café als hij daar brood in ziet. Ook bij het aanschaffen van kunst is hij op de penning, waardoor hij nét niet de beste werken van Appel en anderen verwierf. Een beetje klein in het grote, misschien ook ingegeven door gene om poenig te doen. In de oorlog kocht vader Heineken ook nooit op de zwarte markt om aan eten te komen, hoewel hij daar het geld voor had. "Andere mensen kunnen dat óók niet," zei hy dan. Het is niet helemaal hetzelfde, maar dit soort gevoel voor beschaving en sociale verhoudingen heeft zoon Alfred Henry van vader Henri Pierre geërfd, alsook een warme belangstelling voor schone kunsten en interessante vrouwen. Freddy produceerde de film 'Als twee druppels water' om een goede vriendin de kans te geven daarin als actrice te schitteren en combineerde aldus op hoofse wijze het aangename met het nuttige. --- Groot hart Heineken sr. was doctor in de chemie; een hartstochtelijk lezer; een verdienstelijk klassiek pianist en een zegen voor het Concertgebouw. Hij gaf de zaal ooit nieuwe stoelen omdat hij de oude zo ongemakkelijk vond zitten. Heineken jr. heeft van de familienaam een bierig begrip in de hele wereld gemaakt; was de enige industrieel die ooit een reclameprijs kreeg; schreef verschillende populaire liedjes en heeft "weliswaar een kleine boekenkast, maar een groot hart," zoals een trouwe vriendin het kernachtig uitdrukt. "Hij komt wat ongevoelig, wat gereserveerd over, maar dat is hij beslist niet. Freddy is een goed mens." Toen hem vele jaren geleden werd gevraagd of hij op zijn vader leek, zei Freddy Heineken: "Dat weet ik niet. Ik weet wél dat we elkaar heel graag mogen. En ik betrap me erop dat ik doe zoals hij. Bijvoorbeeld: ik hou mijn sigaret vast zoals hij dat doet. Ik strijk over mijn voorhoofd zoals ik het hem duizenden keren heb zien doen." En nu is er dan, naast de H.P. Heinekenprijs van 250.000 gulden voor biochemie, ook een Prijs van de Amsterdamse Stichting voor de Geneeskunde, waarvoor A.H. Heineken persoonlijk en gul eveneens een kwart miljoen beschikbaar heeft gesteld. Het bedrag ging naar een Amerikaan voor diens baanbrekend onderzoek op het gebied van weefsels en tumoren. In dit geval moet Freddy Heineken niet alleen aan zijn vader, maar ook aan zijn broer hebben gedacht. Hans Hoffman --- Stuurman aan wal Sprookje Een modern sprookje bij gebrek aan mensenkennis. Zo zou je kunnen samenvatten wat er in die veelbesproken nederzetting op nieuw land, Lelystad, gebeurd is met de zogenaamde Van Damwoningen. Het is om zo te zeggen een kreukherstellend verhaal. Toen Marcel van Dam, de huidige Vara-voorzitter, bewindvoerder was op Volkshuisvesting, wilde hij onsterfelijk worden met speciale woningbouw voor jongeren. Tieners en twenners hadden recht op een eigen leven en op een eigen dak boven hun hoofd. Het recht om te doen en te laten wat hun hartje begeerde. Geen avondklok meer, geen geroep van "Pietje opstaan" onderaan de trap, geen controle op wie er komt en gaat. De rond 1980 her en der in Nederland gebouwde Van Dam-woningen vormden de tastbare bekroning van de jongerenemancipatie in de jaren zestig en zeventig. De nieuwe volwassenheid kreeg eigen leefruimte. Inspirerende woonkernen zouden het worden, ideale gemeenschappen waarin de socialistische droom werkelijkheid werd. Verlost van bevoogding en onderdrukking zou de werkende jeugd lief en leed delen in vrijheid en verantwoordelijkheid. Het Nederland van de toekomst zou gestalte krijgen in paradijselijke communes. Niet van Rotter, niet van Stellen, Volen of Monniken. Evenmin van Alblasser of van Appinge en zelfs niet van Onderden. Breed zwaaiend met zijn gepluimde hoed zou de gelaarsde kat dan antwoorden: Maar met die Hof van Eden voor de rijpere jeugd is het nooit iets geworden. Eén langgerekt treurverhaal van rommel en rotzooi. Meteen in het begin ging het al fout, zodat tientallen woningen (van de 130) leeg bleven. De drugshandel vond er een comfortabel onderkomen. Vernielingen, brandstichting en verkrachting bepaalden er de huisorde. Weldoener Van Dam bleek de polderstad te hebben opgezadeld met een getto van criminaliteit. De rest van het sprookje is gauw verteld. Steeds meer bewoners trokken weg. Velen gingen met hangende pootjes terug naar Moeder. Na vijfjaar waren er nog tien over. Daar hebben ze toen in Lelystad vervangende woonruimte voor gezocht. Er gingen stemmen op de haard van onrust en verzieking met de grond gelijk te maken. Zonde van de acht miljoen gulden gemeenschapsgeld, die dit politieke bieridee gekost heeft, vonden anderen. Deze week werd het complex feestelijk heropend als een wooncentrum voor 55-plussers. De dichtgespijkerde Van Dam-karkassen zijn omgetoverd in fleurige seniorenbehuizingen, in frisse tinten geschilderd en voorzien van alle comfort. De bewoners behouden er hun zelfstandigheid maar verder begint er al een hechte gemeenschap te groeien; er zijn sociëteitsruimten, een hobbykamer en een bibliotheek. De veiligheid is optimaal: het geheel is door water omringd en de enige toegangsweg wordt bewaakt door een huismeester. De dank van de bewoners ging uit naar die geniale politicus, zonder wie hun dit late geluk op aarde niet beschoren was geweest. Daar in De Buizerd - want zo heet dat ouderenparadijs in de polder - zeggen ze geen "proost" tegen elkaar. Ze heffen hun glaasje, kijken elkaar monkelend van pret in de ogen en dan klinkt het: "VANDAM!" Peter Hofstede ---