Het 'verduvelde tientje' van dr. Lieftinck verduvelde tientje". ■We schrijven 1972. Oud- minister van Financiën, dr. P. (Pieter) Lieftinck, was weer eens op bezoek in ons land. Op dat moment is hij directeur van het Internationale Monetaire Fonds (IMF) in Washington. Afgelopen vrijdag, zo werd in het weekeinde bekend gemaakt, is Lieftinck op 86-jarige leeftijd overleden. Voor velen in ons land zal hij als de man van het tientje, het tientje van Lieftinck, bekend blijven. Kort na de Tweede Wereldoorlog, op 24 juni 1945, trad Lieftinck voor het eerst op als minister van Financiën in het kabinet-Schermerhorn-Drees, een combinatie van PvdA, KVP, ARP, liberalen en partijlozen die moest gaan werken aan de wederopbouw van ons land. Herstel van de verstoorde economie was daarbij een van de grote opdrachten voor de kersverse PvdA-minister. In september 1945 presenteerde Lieftinck een plan om te komen tot een grootscheepse geldzuivering in ons land. Zo moesten niet alleen illegaal tijdens de oorlog verworven inkomsten aangepakt worden, maar moest tevens een nieuw monatair systeem op poten gezet worden. De minister verordonneerde dat een ieder alle bankbiljetten die men in bezit had, moest inleveren. In ruil daardoor kreeg men tien gulden als nieuw geld. Met dit 'tientje van Lieftinck' moest iedereen een week toe zien te komen. Na die week kreeg men maximaal 10.000 gulden van het ingeleverde geld terug op een rekening. Dat bedrag werd niet in contanten beschikbaar gesteld. Er mocht alleen door overschrijving op andere rekeningen mee be- taald worden. De geldzuivering is een feit. Lieftinck bleef nog tot 1 juli 1952 minister van financiën. Na het verblijf in het kabinet-Schermerhorn-Drees volgden de kabinetten-Beel, Drees-Van Schaik en Drees. Tijdens deze jaren trachtte Lieftinck als aanhanger van meer staatsinvloed in het economisch leven, de greep op het bankwezen te vergroten. De Nederlandsche Bank wordt genationaliseerd en in 1951 kwam hy met een wetsvoorstel om ook particuliere banken onder overheidsinvloed te brengen. Op 1 juli '52 diende Lieftinck bij premier Drees zijn ontslag in. Hij was benoemd tot hoofd van een missie van de Wereldbank die naar Turkije ging. De minister achtte dat voldoende reden om de nationale politiek te verlaten. Om er, zo bleek later, nooit meer in terug te keren. Na zijn activiteiten in Turkije leidde Lieftinck ook nog een soortgelijke missie naar Syrië. In 1955 werd hij benoemd tot directeur van de Wereldbank, een zetel die hij tot in 1971 bezette. Aan deze functie liep parallel een directeurschap van het IMF. Daar bleef Lieftinck echter langer in dienst. Tot in 1976. Vanaf 1978 was de oud-minister adviseur van de RABO-bank voor buitenlandse beleggingen en bedrijfsactiviteiten. Met zijn werkzaamheden voor de RABO-bank (een traditioneel CDA-bolwerk) keerde Lieftinck terug op zijn oude honk. Nog voor de oorlog werd hij lid van de CHU, de Christelijk-Historische Unie die later opging in het CDA. Na de oorlog (waarin Lieftinck gevangen zat in Haaren, Sint-Michielsgestel en Buchenwald) trad hij echter toe tot de PvdA, een partij die hij in de jaren zeventig verliet om lid te worden van DS'7O. Na zijn studie werkte Lieftinck enige jaren op het ministerie van economische zaken; in 1934 werd hij hoogleraar economie in Rotterdam. Lieftinck, die de laatste jaren in Washington woonde, wordt woensdag in familiekring begraven. • Dr. P. LIEFTINCK t --- Politieke visie op de EG PvdA - Europese overheid die 'actief, stimulerend en corrigerend' optreedt. Nationaal parlement en EP als controlerende organen. EP krijgt meer wetgevende bevoegdheden en beslist over alle uitgaven. Raad moet aantal bevoegdheden opgeven ten gunste van Commissie. CDA - Verenigde Staten van Europa. Hogere (Europese) overheid moet alleen doen wat lagere (nationale) niet kan (subsidiariteitsbeginsel). EP beslist mee over alle wetgeving en neemt deel aan benoeming van Commissieleden. Commissie functioneert als Europese regering. Raad teruggebracht tot 'Kamer van Staten'. WD - Europa wordt federale staat zonder nationale beperkingen. Verregaande politieke en culturele integratie. EP moet ten volle delen in politieke, wetgevende en budgettaire bevoegdheden van EG. Raad teruggebracht tot Europese Senaat. EP benoemt Commissie. D 66 - EP controlerend en met grotere bevoegdheid. Europese Raad moet bevoegdheden van begroting en wetgeving delen met EP. Regenboog - Gedecentraliseerd, pluriform Europa. Culturele verscheidenheid en democratische besluitvorming op alle niveau's. EP krijgt volledige wetgevende en controlerende bevoegdheden. SGP/RPF/GPV - Geen verdere integratie. Geen VS van Europa. Behoud van de 'kostbare Nederlandse waarden' noodzakelijk. Geen uitbreiding van bevoegdheden EP. --- Vrede en veiligheid PvdA - Meer gezamelijk Westeuropees optreden vanwege veranderde relatie tussen West-Europa-VS en Oost/West. Voorlopig binnen Navo. In het kader van Europese Politieke Samenwerking (EPS) eigen Westeuropese rol bij economische en politieke kwesties. Meer gelijkwaardige positie ten opzichte van VS. Gezamelijk programma om defensielasten terug te brengen. Vervlechting van Oost- en West-Europa. CDA - Uitbouw van EG tot Europese Veiligheidsunie in het kader van Westeuropese Unie (WEU) en EPS. Herstel Duitse eenheid in een Europees kader. Ten aanzien van Oost-Europa streven naar gemeenschap van alle volkeren in vrije zelfbeschikking. WD - In kader van de NAVO grotere verantwoordelijkheid Europa bij ontwikkeling gemeenschappelijk Westeuropees veiligheidsbeleid. WEU moet daar een belangrijke rol bij spelen. Economische samenwerking met Oost-Europa. D 66 - Zolang EPS niet is gerealiseerd, is WEU het meest geëigend om het Westeuropese veiligheidsbeleid uit te werken. Samenwerking moet leiden tot structurele verlaging van Westeuropese defensieuitgaven. Economische samenwerking met Oost-Europa in ruil voor hervormingen. Regenboog - Defensie is geen beleidsterrein van EG. Dat moet zo blijven, geen ontwikkeling in de richting van militair machtsblok. SGP/RPF/GPV - Geen bijdrage van EPS aan militaire veilig-, heid. Voorbehouden aan Navo. Tegen toenemende bemoeienis van EP met militaire en strategische zaken. --- Heer Bommel en het ontstoffen door Marten Toonder 4330: Toen heer Bommel en Tom Poes de volgende morgen uit de grot kwamen stond Oole hen reeds op te wachten. Hij keek wat schrikachtig rond, maar toen hij nergens een spoor van zijn moeder zag kwam hij op een drafje nader. "Heb nagedacht," sprak hij. "Over huis." "Dat is een mooie gedachte," prees heer Ollie. "Het denken aan het huis van mijn jeugd geeft ook mij altijd kracht en steun in moeilijkheden." "Hij bedoelt iets anders, denk ik," zei Tom Poes. "Hij had geen huis in zijn jeugd." "O, hm," hernam heer Bommel. "Wat bedoel je dan, jone vriend? Spreek vrij uit; ik ben er om je te helpen." "Vastschrevelen voor dag en nacht is moeilijk," zei Oole. "Huis staat dag en nacht, ja?" "Precies, gaf heer Ollie toe. "Dat is nu juist het aardige van een huis. Wat is daar moeilijk aan?" "Altijd staan koekt vast," verklaarde het ventje. "Huis is beweger, ja?" Zo sprekende hield hij een'papier omhoog waarop de tekening stond die heer Bommel de vorige avond in het zand had gemaakt. "Dat is een huis," zei de ontwerper. "Maar ik begrijp niet, wat je met die beweger bedoelt. Een huis is een huis!" "Ja, ja!" riep Oole uit. En hij holde plotseling weg. "Een vreemd manneke," mompelde heer Ollie. "Hoe kan ik nu met iemand werken, die zulke wartaal uitslaat? Maar komaan, ik kan het ook zonder hem. Ik heb tenslotte zelf een schrevelaar, wat jij? We gaan aan het werk, Tom Poes." --- PROGRAMMA'S: Grote verschillen in visie op EG Door onze redactie buitenland Tussen 15 en 18 juni gaan de Europeanen naar de stembus om nieuwe afgevaardigden voor het 518 leden tellende Europees Parlement te kiezen. Voor Nederland zijn in het Parlement 25 zetels beschikbaar. Het parlement bezit tegenwoordig enkele belangrijke bevoegdheden; zijn feitelijke in- vloed reikt veelal nog verder. De vraag is wat de Nederlandse politieke partijen met die invloed willen gaan doen als zij op 15 juni zetels krijgen in het parlement. CDA en WD nemen wat betreft hun verkiezingsprogramma's een aparte positie in: alleen hun programma's zijn identiek aan die van de Europese moederpartij, respectievelijk de Europese Volkspartij (EVP) en de Federatie van Liberale en Democratische Partijen (FLDP). By de huidige zetelverdeling in het Europees parlement staan 115 parlementsleden achter het CDA-programma (lees EVP) en wordt dat van de WD (lees FLDP) gedragen door 44 leden. Het PvdA-programma wordt daarentegen alleen door de PvdA zelf gesteund (momenteel 9 zetels) en niet door de grote Federatie van Socialistische Partijen. D 66, Regenboog (gemeenschappelijk programma klein links) en SGP/RPF/GPV hebben respectievelijk nul, twee en één zetel(s) en blijven programmatisch op zichzelf staan. De partijprogramma's hebben in hoge mate eenzelfde opbouw. Behalve D 66 beginnen ze met een politieke visie op de Gemeenschap. Daarna volgt het sociaal-economische beleid. Tn alle programma's staat de milieuproblematiek hoog genoteerd: de partijen denken dat dit onder de kiezers sterk leeft èn dat zijzelf via het EP een Europese aanpak kunnen bevorderen. Opmerkelijk is tenslotte dat vrijwel alle programma's afsluiten met een hoofdstuk over vrede en veiligheid. Dit is opvallend omdat de EG officieel niet aan defensiebeleid doet. Door er zo nadrukkelijk over te schrijven, bepleiten de politieke partijen impliciet en veelal ook openlijk dat zij dit nu wél gaan doen. In de EG ligt de macht voornamelijk bij de nationale bewindslieden van de diverse lidstaten die geregeld samenkomen in Brussel. Deze Raad van Ministers neemt de besluiten, hoewel steeds in andere samenstellingen naargelang het onderwerp. De besluiten die de Raad neemt worden voorbereid door de Europese Commissie. De Commissie, waarin nationale politici zitten, is het bestuur van de Gemeenschap. De Nederlander Frans Andriessen is momenteel Eurocommissaris voor de buitenlandse betrekkingen van de Gemeenschap. --- Milieu PvdA - Omvangrijke milieuinvesteringen zijn noodzakelijk. Daartoe creatie van Europees milieufonds. Formuleren van Europese milieunormen. CDA - Ook bij milieu inhoud geven aan subsidiariteitsbeginsel dat probleemgebieden gemeenschappelijke aanpak eisen. EG-milieubeschermingsstandaard. WD - Milieubeleid en economische groei niet met elkaar in tegenspraak. Streven naar een vanuit milieu-oogpunt te verantwoorden economische groei. Uitgaan van principe 'de vervuiler betaalt'. D 66 - Zo nodig accepteren achteruitgang materiële welvaart ten gunste van het milieu. Stimuleren Europese export van milieutechnologie. Regenboog - Geen verdere groei gemiddelde particuliere consumptie om milieu te ontzien. Hiervoor is verandering van economische structuur noodzakelijk. SGP/RPF/GPV - Vanwege internationale karakter milieuproblematiek gelijktijdig versterkte aanpak milieu noodzakelijk. --- Onderwijs/cultuur PVDA - Ontwikkeling van gezamelijk Europees cultuurgoed, met behoud van culturele verschillen. Bevordering van uitwisseling voor studenten en werkende jongeren. Wederzijdse erkenning van diploma's. Pluriformiteit media bewaken. Commercie krijgt geen directe invloed op programma-aanbod. CDA - Ontwikkeling van gezamelijk Europees cultuurgoed, met behoud van culturele veschillen. Europese omroeporganisatie voor goede benutting van het programma-aanbod van alle lidstaten. VVD - Ontwikkeling van gezamelijk Europees cultuurgoed, met behoud van culturele verschillen. Bevordering van uitwisseling. Beëindiging van staatsmonopolie omroepen. Gemeenschappelijk omroepbeleid. D 66 - Ontwikkeling van gezamelijk Europees cultuurgoed, met behoud van culturele verschillen. Europees mediabeleid met behoud van nationale omroepen. Meer samenwerking in onderwijs. Geen BTW op boeken, wel vaste boekenprijs. Regenboog - West-Europa moet culturele diversiteit behouden. SGP/RPF/GPV - Handhaving gelijkberechtiging van talen. Geen EG-bemoeienis met nationale onderwijsstelsels. EG-activiteiten moeten zich beperken tot uitwisselingsprogramma's, wederzijdse erkenning diploma's, samenwerking tussen universiteiten. --- Sociaal-economisch beleid PVDA - Europees raamwerk van collectieve arbeidsovereenkomsten. Vermindering werkloosheid is hoofddoel. Herverdeling van arbeid en actief arbeidsmarktbeleid. Bij bedrijfsfusies meer zeggenschap voor werknemers. Streven naar hoog niveau sociale voorzieningen. CDA - Werkgelegenheidsbeleid op basis van de sociale markteconomie. De interne markt levert een bijdrage aan het veilig stellen van de economische en sociale toekomst van Europa. Vastellen aantal sociale basisnormen voor gehele EG. WD - Meer zeggenschap voor werknemers. Bescherming positie werkende vrouwen. Europese eenheid bevorderen door verdubbeling regionale fondsen. Overleg sociale partners op Europees niveau. D 66 - Europese medezeggenschapsregeling voor bedrijven. Europees stelsel sociale zekerheid. Economische groei inzetten voor meer werkgelegenheid Regenboog - Interne markt pas mogelijk als het komt tot gemeenschappelijk sociaal beleid. In alle EG-landen uitkering op ten minste het niveau van bestaanszekerheid. SGP/RPF/GPV - Stelsel van sociale zekerheid moet zaak van de nationale overheid blijven. Kritisch over interne markt. --- Commentaar Lubbers bijgedraaid Premier Lubbers heeft nog eens laten weten dat hij er weinig heil in ziet om minister te worden als de PvdA de grootste partij wordt en de premier levert. Dan liever als leider van het CDA in de Tweede Kamer, liet hij weten. In een eerder stadium had Lubbers daar wat soepeler ideeën over. Hij achtte het niet onmogelijk dat hij een stap terug zou doen naar een gewoon' ministerschap. Die verandering van ambitie, premier of fractieleider maar geen minister, heeft hem een vermaning opgeleverd van PvdAf ractieleider Wim Kok. De oppositieleider vond het maar gedraai. Bovendien, zo liet Kok weten, gaat het niet om personen maar om het programma van het nieuwe kabinet. Van de premier was het wat impulsief om in eerste instantie te denken dat het best zou lukken om als gewezen premier een gewone ministerspost te accepteren. De teloorgang van het tweede kabinet Van Agt lag voor een belangrijk deel aan het feit dat Den Uyl als ex-premier grote conflicten had met de werkelijke premier. Lubbers heeft dat van nabij meegemaakt. Die ervaring zou Wim Kok ook wijzer gemaakt moeten hebben ondanks het feit dat hij toen nog geen politicus was. De politiet van de laatste tijd maakt heel duidelijk dat er veel afhangt van de mensen die moeten samenwerken in een kabinet. De persoonlijke verstandhouding tussen bewindslieden speelt een belangrijke rol in de samenhang van een ministersploeg. In dat licht is een pleidooi van de oud-DDA-bewindsman mr. W.F de Gaay Fortman veelzeggend De Gaay Fortman sr. heeft in het CDA opinieblad gepleit voor een grote bevoegdheid van de minister-president bij het aantrekken van bewindslieden. Nu houden partijen het recht aan zich om de kandidaten voor de ministersposten aan te wijzen. De elderstatesman van het CDA wijst er echter terecht op dat de rol van de premier door de tijd is veranderd. Hij is niet meer de gelijke van zijn ministers. Net als in de omringende landen, is de eerste minister steeds meer het gezicht van de regering geworden inplaats van puur een voorzitter van de ministerraad. Bij die verandering van het werk hoort ook eer grote bevoegdheid bij het aantrekken van de leden van zijn kabinet. --- Drastische inkrimping Sovjet-ministerie? Door onze redactie buitenland Premier Nikolai Ryzjkov van de Sovjet-Unie heeft voorgesteld het aantal regeringsbureaus drastisch te beperken en een aantal bevoegdheden over te hevelen naar de vijftien Sovjetrepublieken. Tijdens een vergadering afgelopen weekeinde van de Opperste Sovjet zei Ryzjkov dat er van de 50 ministeries voor Zware Industrie, Bouwnijverheid, Vervoer, Landbouw en Defensie 32 zouden overblijven. Onder de af te stoten ministeries zijn die van waterprojecten en gebruiksgoederen. De laatste staat bekend als het ministerie voor lichte industrie. De ministries die blijven bestaan zullen zich niet meer bezig houden met het dagelijks management, maar zullen zich in plaats daarvan richten op de lange-termijnplanning en wetenschappelijke en technologische ontwikkeling. Tijdens eerdere fasen van de perestroika heeft president Michail Gorbatsjov al duizenden ambtenaren van ministeries ontslagen, en verschillende ministeries samengevoegd. De zaterdag door Ryzjkov voorgestelde vereenvoudiging, die later deze maand door het parlement moet worden goedgekeurd, is de meest rigoreuze verandering tot nu toe. Tijdens de rechtstreeks uitgezonden parlementszitting zei Ryzjkov dat het aantal leden van de Raad van Ministers, waarvan hij voorzitter is, zal worden teruggebracht van honderd tot tien. Het dagelijks best'... r over de industrie zal voor een deel worden gedelegeerd aan de 15 republieken, die al meermalen hebben laten weten grotere zeggenschap te willen hebben in hun eigen zaken. zei Ryzjkov. Hy noemde met name de opheffing van het ministerie van bouwmaterialen, en zei dat de republieken voortaan zelf kunnen beschikken over hui voorraden. Veel parlementariërs hebben kritiek gespuid op de hardnekkige vertragingen in de bouw, die werden geweten aai problemen met de toelevering van materialen vanuit Moskou. Hoewel de voorstellen van Ryzjkov bedoeld zijn om de wildgroei aan bureaucratie te kappen, riep hij twee nieuwe commissies in het leven. De ene moet in het geweer komen bij natuurrampen en ongelukken, en het andere, dat onder leiding komt van de gerenommeerde econoom Leonid Abalkin. moet economische hervormingen uitwerken. --- Ronde Tafel-gesprek ook in Hongarije Door Hans Gelijnse, correspondent in Budapest Na meer dan een half jaar touwtrekken beginnen dinsdag in Budapest onderhandelingen tussen autoriteiten en oppositie, die Hongarije een meerpartijenstelsel moeten bezorgen. Afgelopen zaterdag werd over de spelregels van deze Hongaarse Ronde Tafel een akkoord bereikt tussen vertegenwoordigers van communistische partij (MSZMP), een aantal regimegetrouwe organisaties en een bundeling van negen oppositionele groeperingen. Er is geen tijdslimiet vastgesteld voor de besprekingen, evenmin is duidelijk wie de drie partijen morgen bij de plenaire openingszitting in het Hongaarse parlement aan de Ronde Tafel zullen vertegenwoordigen. Besloten is in elk geval dat parlementsvoorzitter Szuros de zitting zal presideren. Volgens Gyorgy Fejti, secretaris van het Centraal Comité van de MSZMP, kan een akkoord aan de Ronde Tafel worden gevolgd door 'vrije en democratische verkiezingen'. Hij ontweek echter een antwoord op de vraag hoe vrij die verkiezingen zullen zijn en wanneer ze moeten worden gehouden. „Over techniek en tijdstip van de verkiezingen moeten we het aan de Ronde Tafel eens worden", aldus Fejti. Peter Torgyessi, woordvoerder van de negen oppositionele groeperingen, was iets duidelijker „Verkiezingen kunnen er pas komen als de oppositiepartijen de kans hebben gekregen zich te organiseren. Er mag geen discriminatie zijn: de MSZMP beschikl over grote fondsen en een landelijke organisatie. Er zullen dus financiële en andere regelinge» moeten worden getroffen die elke deelnemende party gelijke kan-' geven". De deelnemers aan de Ronde Tafel hebben in elk geval aff gesproken dat het Hongaarse parement pas over wetgeving ka» besluiten nadat aan de onderhandelingstafel overeenstemming ibereikt. Dat geldt bijvoorbeeld voor noodzakelijke wijzigingen van de Grondwet, een nieuwe Kieswet, een Wet op # politieke partijen en een nieuwe Perswet. Torgyessi benadrukte zaterda? dat de oppositie niet betrokke' wenst te worden bij discussie over huidige economische problemen. „Het politieke leiderschap heeft Hongarije in een doodlopen de straat gebracht. Wij kunne" alleen meewerken aan een oplossing van de crisis als er politieke besluiten zijn genomen aan de Ronde Tafel. Het gaat om strategische politieke doelen, niet om dagelijkse economische problemen". ---