CDA en PvdA willen opheldering Sluiting van vier Avebefabrieken schokt Kamer (Van onze regionale parlementsredacteur) De onthullingen gisteren in deze krant over de afslanking van het Avebeconcern (sluiting van vier fabrieken) hebben de Tweede Kamer in het geweer gebracht. Het CDA wil op korte termijn opheldering van minister Braks van Landbouw en Visserij. Dat zou dan moeten gebeuren tijdens een vertrouwelijk mondeling overleg tussen de Kamercommissies van economische zaken en landbouw. CDA-Kamerlicl De Vries was gisteren uiterst ongelukkig met de publikatie van de plannen die voor het Avebeconcern moeten leiden tot verbetering van het rendement. „Het was de bedoeling dat de komende weken die plannen met betrokkenen zouden worden worden doorgepraat. Maar kennelijk kon een van de mensen die hierbij betrokken is die wetenschap niet voor zich houden. Eind oktober zou de Avebeproblematiek naar buiten worden gebracht, maar dat is nu versneld en ik vraag me af of dat wel in het belang van de zaak is." Het CDA-Kamerlid vreest dat te veel wordt gekeken naar de maatregelen in de sfeer van produktieverandering door vier van de tien Avebe-fabrieken af te stoten. „Er moet ook worden gekeken naar de verhouding vreemd en eigen vermogen van het bedrijf. Zoals iedereen weet moet die beter". Dat betekent wel dat het ministerie met meer geld over de brug moet komen, want de arbeiders en de boeren van Avebe hebben die middelen niet. Ook de PvdA wil veel meer weten over Avebe dan tot nu toe bekend is gemaakt door minister en bedrijf. De fractie heeft een lange reeks vragen over Avebe ingediend in het kader van de begroting. Kritiek hebben de socialisten op de manier waarop boerenaandeelhouders en de arbeiders van Avebe worden ingelicht. De PvdA wil ook opheldering over de huidige verliesgevende situatie waarin Avebe verkeert. • Premier Van Agt, hersteld van zijn darminfectie, praat met zijn vingers tegen de Tweede Kamer op de tweede dag van de algemene beschouwingen. --- IN LEEUWARDEN Vader vindt zoon dood bij bezoek In een huis in Leeuwarden is het stoffelijk overschot van de 33-jarige J. K. D. gevonden dat daar volgens de politie zeker tien dagen moet hebben gelegen. De doodsoorzaak is nog niet precies bekend, maar men vermoedt dat K. een natuurlijke dood is gestorven. De man werd gevonden door zijn vader die hem wilde bezoeken. --- Arrestaties (75) bij opening metroproject Amsterdam (GPD.ANP) — In Amsterdam zijn vanmiddag tijdens rellen rond de opening van het laatste metrotraject ongeveer 75 demonstranten gearresteerd. Zij zouden zich volgens de politie hebben schuldig gemaakt aan ondermeer vernielingen tijdens de ongeregeldheden in de stad. Onder voortdurend geschreeuw van „Amsterdam metro-vrij" en „alle advocaten vrij" zijn vanmorgen ongeveer 200 demonstranten van de Dam naar het Centraal Station in de hoofdstad getrokken. Sommigen waren uitgerust mét fletskettingen en stokken. Bij het station werden rookbommen gegooid. Een persfotograaf werd er door een rookbom geraakt en liep tweedegraads brandwonden op. Leden van de ME omsingelden rond half een het gebouw van het paleis van Justitie aan de Prinsengracht, hoewel de ook daar aanwezige demonstranten zich op dat moment rustig hielden. Inmiddels kwam de metrotrein met genodigden voor de opening van het laatste metroproject Weesperplein- Centraal Station op het metrostation CS aan. Oorspronkelijk stond een ontvangst in de ruwbouw van het Noordhollands Koffiehuis op het programma, maar volgens een politiewoordvoerder werd uit veiligheidsoverwegingen besloten deze bijeenkomst in het metrostation te houden. Later trok een groep van ongeveer 400 mensen richting Nieuwmarkt. Onderweg werd halt gehouden bij het voormalig kraakpand aan de Prins Hendrikkade, Daar werden stenen gegooid in de richting van de politie die in het pand zat. Even later trok de massa verder. Met een verkeerspaal werden daar ramen van het metrostation uit de kozijnen gedrukt. Vervolgens trok de stoet richting Waterlooplein. ~Op naar het volgende station", klonk de kreet. Gisteravond waren er in de hoofdstad al onlusten uitgebroken. De directe aanleiding was de arrestatie van vier advocaten en twee administratieve medewerkers van hèt Advocaten-collectief Noord wegens opruing via een affiche in hun kantoor, waarin het publiek werd opgeroepen tijdens de officiële opening sabotage te plegen en voorwerpen te gooien. • Bij de opening van het metrotraject werd vanachter de dranghekken met rookbommen naar politie en persfotografen gesmeten. --- NIEUWSBLAD VANDAAG dagweek 36 pagina's WEERSVERWACHTING Het Grand Théatre In Groningen wordt morgen voor de tweede keer „heropend". De aktlevoerende vereniging Grand Théatre Grandioos wil van de leegstaande bioscoop een theater, concertzaal en repetitielokaliteit maken. Syp Wynla bekeek de behoefte aan een dergelijk gebouw en de haalbaarheid van de plannen: pagina 29. Congres Kamers van Koophandel: „Wetenschap en bedrijfsleven komen te weinig bij elkaar over de vloer": pagina 3. Kernfusie-onderzoek loopt vast op tekort aan brandstof: pagina 4. Huizenmarkt krabbelt aarzelend uit diep dal: pagina 7. van het KNMI tot morgenavond aanhoudend koud Half tot zwaar bewolkt en mogelijk enige tijd regen, voornamelijk in de zuidelijke provincies. Aanhoudend koud met middagtemperatu* ren rond 12 graden. --- 'Moraal' van de dag Ruim drie uur Dries en Van der Stee , sprak laaggeschat een uur of twee, wat lang is voor - kort samengevat •: „de Nederlandse zak is plat." JAN MORAAL --- Kabinet bereikt akkoord over beperking renteaftrek hypotheken 'Werkpasje' in strijd tegen sociale fraude (Van onze parlementaire redactie) Om misbruik van sociale voorzieningen tegen te gaan overweegt de regering de invoering van een controlekaart, die nu al de populaire naam van werkpasje heeft gekregen. Wanneer de plannen doorgaan dient straks iedere werknemer zo'n kaart te hebben wanneer hij bij een bedrijf wil gaan werken. Zwart werken kan volgens regeringsfunctionarissen op die manier aan banden worden gelegd omdat dan geen enkele werkgever iemand in dienst mag nemen die geen pasje kan tonen. Degenen die gebruik maken van een sociale uitkering (ook bij ziekte) moeten de kaa*'t inleveren bij de sociale dienst. Een van zijn darminfectie herstelde premier Van Agt noemde deze kaart gisteren tijdens de tweede dag van de algemene beschouwingen in de Tweede Kamer een mogelijkheid om fraude van zowel werknemers als werkgevers afdoende te bestrijden. Werkgevers wordt het door het pasje moeilijker gemaakt de sociale wetten en de belastingen te ontduiken. Minister Van der Stee van Financiën kwam gisteren ook met een aandacht trekkende mededeling: binnen het kabinet is overeenstemming bereikt over de beperking van de aftrekbaarheid van hypotheekrente. Deze maatregel zal deel uitmaken van een algehele aanpak van de bestaande renteregelingen. Dat was overigens alles wat Van der Stee aan bijzonderheden wilde meedelen. Over de inhoud van de hypotheekaftrekmaatregel wilde hij niets zeggen. Daarvoor verwees hij naar het in no,vember te houden debat over het belastingplan voor volgend jaar. Uit de Kamer kreeg de minister toen het verwijt door zijn houding de huizenbezitters nog meer in onzekerheid te laten. --- Eigen woning Behalve de vage mededeling over hypotheekregeling, stelde Van der Stee ook een nota in het vooruitzicht over de fiscale behandeling van de eigen woning. Daarbij zal ook het huurwaardeforfait (het bedrag dat woningbezitters moeten optellen bij hun inkomsten voor hun belastingopgave) aan de orde komen. • Uit een en ander valt op te maken dat vooral de VVD water in de wijn heeft moeten doen. Zoals bekend dreigde vice-premier Wiegel op een gegeven ogenblik zelfs met een kabinetscrisis indien het CDA zou blijven aandringen op een beperking vah de hypotheekrenteaftrek. Later werd besloten de hypotheekaftrek onderdeel te maken van een algemeen plan voor renteregelingen. Op pagina 5 kunt u meer lezen over: ★ De loonvoorstellen; ★ Het onderwijs. --- Onbekende slaat ei stuk op hoofd vrouw Een onbekende automobilist heett in Emmen een rauw ei kapot geslagen op het hoofd van de 51-jarige mevrouw J. G. G. De klap kwam zo hard aan dat een deel van haar gezicht gekneusd werd. Mevrouw G. stond met haar fiets aan de hand te wachten langs de Boslaan in Emmen toen een auto langzaam naderde. Het portierraam was naar beneden gedraaid en daaruit schoot, op het moment dat de auto naast de vrouw was, een hand met het ei naar buiten. Aldus het slachtoffer, dat evenmin als de politie enig idee heeft van het motief. --- Als opvolger Toxopeus: Aanwijzingen voor benoeming Vonhoff sterker (Van onze parlementsredacteur) ' De aanwijzingen dat burgemeester H.J.L. Vonhoff van Utrecht de nieuwe commissaris van de Koningin in Groningen wordt, lijken sterker te worden. Nadat Vonhoff gisteren (zoals in een deel van onze edities gemeld) met zijn vrouw een bjiksembezoek aan mr. Toxopeus in Groningen bracht, werd hij gisteravond ook gesignaleerd in Den Haag. Henk Vonhoff, die in VVD-kringen hoge ogen gooit voor de Groningse post en ook voor de socialisten aanvaardbaar zou zijn, wilde geen commentaar geven op zijn uitstapjes. „Uit het feit dat ik zowel in Groningen als in Den Haag was, kunt u afleiden dat de actieradius van de burgemeester van Utrecht groot is," aldus Vonhoff. Een toespeling op zijn benoeming ontlokte hem de uitspraak: „Laten we het erop houden dat die mogelijkheid er is. Ach nee, laat ik het houden bij: geen enkel commentaar." In Den Haag oppert men ook de mogelijkheid dat het een afleidingsmanoeuvre is en dat minister Wiegel mr. H. Koning, staatssecretaris van Binnenlandse Zaken, die in Groningen op school ging en in Bourtange een tweede huis heeft, zal benoertien. De benoeming wordt volgende week verwacht. • H. VONHOFF --- 'Niet ontvankelijk verklaard' Raad van State: geen behandeling beroep oefenterrein (Van onzer regionale parlementsredacteur) De Raad van State heeft de beroepen tegen de aanwijzing van de Marnewaard tot militair oefenterrein niet ontvankelijk verklaard en zal zich dus verder niet met de inhoud ervan bezig houden. Dit betekent dat er voor landbouw en natuurbeschermingsorganisaties geen mogelijkheid meer is tegen de plannen voor het oefenterrein in het geweer te komen. De Raad van State heeft de zaak als gemeld op 23 september behandeld en heeft kennelijk onder druk van de minister van Ruimtelijke Ordening, versneld zijn oordeel gegeven. De organisaties die nu buitenspel zijn gezet, zijn de Stichting Natuur en Milieu, de Landelijke Vereniging tot Behoud van de Waddenzee, de Recron (recreatie-ondernemers) en het Landbouwschap Groningen. Mr. K. van der Zwiep van de Waddenvereniging zei: "De aanwijzing van de minister was toch heel duidelijk een beschikking waartegen beroep mogelijk moet zijn." De enige mogelijkheid dat een oefenterrein in de Mamewaard nog kan worden voorkomen, is voorbehouden aan de Tweede Kamer. Die kan de minister de aanwijzing laten intrekken. Dat zou kunnen als deze herfst blijkt dat het onderzoek naar de grondwaterstanden, de gevolgen voor de natuur en het gebruik van zware voertuigen uitwijst dat het allemaal niet kan. --- Luchtbrug op Iran uit Libië en Syrië (UPI.AFP,Reuter) — Van Syrië en Libië lopen luchtbruggen voor wapens en munitie naar Iran via de Sovjet-Unie en verder ook door Grieks, Turks en Bulgaars luchtruim. Dit hebben gisteren Israëlische luisterdiensten gemeld. Met het overvliegen van materieel werd volgens deze diensten woensdag begonnen. ledere vlucht zou heen en terug tien uur vergen. Welk oorlogsmateriaal precies wordt aangevoerd kon niet gezegd worden, maar wel werd bekend gemaakt dat Syrië verschillende typen raketten, waaronder de Russische SAM-7-raket naar Iran overvliegt. De vliegtuigen die voor de luchtbrug worden gebruikt zijn van het type Boeing 747, 727 en 707 . Het Sovjet-bureau Tass beschuldigde gisteren Amerika er opnieuw van „zijn voorbereidingen te versterken voor gewapende inmenging in het gebied van de Perzische Golf onder dekking van verzekeringen dat het neutraal is in het conflict tussen Iran en Irak". Tass wees daarbij vooral op de levering van een radargrondstation en het beschikbaar stellen van Awacs-radarvliegtuigen aan Saoedi-Arabië. (GPD, AFP, UPI, DPA, AP, Reuter) — Het conflict tussen Irak en Iran is militair en politiek zo vast komen te zitten, dat beide partijen gisteren een diplomatiek offensief zijn begonnen. Vredesacties van de VN Veiligheidsraad of Islamitische conferentie zijn totnutoe doelloos gebleken, gezien de onverzoenlijke standpunten van Bagdad en Teheran. Irak. dat gisteren via ambassadeurs boodschappen richtte tot 29 Europese, Afrikaanse en Aziatische landen, wil bemiddeling die Iran afwijst. Bagdad stelt dan ook Teheran verantwoordelijk voor de escalatie van de oorlog, die op 22 september begon. De Iraanse premier Rajai verklaarde gisteren, zoals in een deel van onze edities gemeld, dat hij een zware delegatie naar „revolutionaire en moslimlanden" stuurt om steun te krijgen voor het Iraanse standpunt. Hij beschuldigde de Iraakse leider Saddam Hoessein ervan „een nieuwe krankzinnige actie" te voeren. Rajai doelde daarbij op het afschieten door Irak van (volgens Iran) „reuzenraketten" van twee meter, met een grote lading en een bereik van 60 km op het belangrijke Iraanse olieknooppunt Dezful. Er zouden zeker 110 burgers zijn gedood en enorme verwoestingen zijn aangericht. Volgens de premier troffen de raketten ook de plaatsen Andimeshk en Ahwaz. Irak had dinsdag al gemeld Dezful te hebben ingenomen. In de provincie Khoezestan heeft Iran een tegenoffensief aangekondigd, Bani- Sadr zei in een radio-uitzending dat de Iraanse strijdkrachten gistermiddag bij Ahwaz massaal in de aanval zijn gegaan. Het Iraakse leger stuit verder op felle tegenstand in de Iraanse oliehaven Khorramshar. Ten aanzien van de olieproduktie krijgt de oorlog tussen de twee landen al tastbare gevolgen. Iran — eerste grootste olie-exporteur in de wereld — moet nu zelfs al olie invoeren. Met het oog op de duur van de oorlog vragen deskundigen zich af hoelang het onder deze omstandigheden nog zal duren voor het land failliet is. Zij menen dat dit tamelijk vlug kan gebeuren. Iran zou dan economisch afhankelijk kunnen worden van de Sovjet-Unie, zo wordt gevreesd. Politieke waarnemers wijzen er in dit verband dan ook op dat de gematigde president Bani-Sadr streeft naar een snel, voor Iran niettemin gunstig einde van de oorlog en vooral naar vrijlating van de Amerikaanse gijzelaars teneinde het land uit zijn isolement te halen. Voor de militante geestelijke leiders is de ineenstorting van de Iraanse economie kennelijk van ondergeschikt belang. Over het algemeen wordt aangenomen dat Bani-Sadr zijn positie heeft kunnen versterken, met name door het verkrijgen van een goede verstandhouding met zijn generaals. --- Bosperceel in Emmen zoek In de gemeente Emmen wordt 120 hectaije grond geschikt gemaakt voor de aanplant van bos, maar niemand weet waar dat terrein ligt. Dat moest burgemeester drs. H.A. Beusekamp gistermiddag in de raadscommissie algemene en bestuurlijke aangelegenheden antwoorden op vragen van raadsleden. „We hebben alles geprobeerd om te ontdekken waar dat terrein ligt, maar het blijft een raadsel," aldus de heer Beusekamp. Ook Staatsbosbeheer weet van niets. De aanplant moet gebeuren met middelen die in het kader van het Integraal «Structuurplan voor. het Noorden beschikbaar zijn gesteld. --- Gemaskerde mannen beroven echtpaar Drie gewapende en gemaskerde mannen hebben vannacht een overval gepleegd in Herbaijum (Franekeradeel). Ze sprongen rond middernacht door een raam binnen bij de kunstschilder J. Huisman. De schilder had ƒ 1500 in huis maar dit was de overvallers niet genoeg. Ze bonden het echtpaar Huisman vast aan bed en doorzochten het huis. Ze richtten vernielingen aan en probeerden brand te stichten. Voor ze weggingen werd het echtpaar opgesloten in een bedstee en werd de telefoonkabel doorgesneden. Mevrouw Huisman die door klappen van de overvallers een hoofdwond had en haar echtgenoot moesten zich onder medische behandeling stellen. Eveneens vannacht werd irt café De Hoeve bij Wolvega ƒ30.000 buit gemaakt, vermoedelijk door dezelfde daders. De eigenares van het café werd in een kast opgesloten. ---