(Advertentie) Meneer van Veen kan toch niet moe zijn? ' " '' Over nam op de voor- --- Havo-examen Nederlands neigde naar vwo-niveau Van een onzer verslaggeefsters EXAMEN 1990 Op de eerste dag van deze examenperiode stond voor de leerlingen van lbo, mavo, havo en vwo Nederlands op het programma. De vwo-ers moesten een tekst samenvatten. De andere scholieren kregen een oefening tekstverklaren. Het examen voor de lbo- en mavo-leerlingen, bestond uit drie teksten over de invloed die televisiekijken heeft op het leesgedrag van jongeren. De teksten waren overgenomen uit een FNV-uitgave voor schoolverlaters, uit het dagblad De Gelderlander en het tijdschrift voor academici, Intermediair. Bij de dertig meerkeuze-vragen kwam onder meer het verschil tussen analfabeten en functionele analfabeten aan de orde. Daarnaast waren er negen open vragen. In het eerste deel stond steeds in welke alinea's het antwoord te vinden was. De laatste negen vragen waren wat dat betreft een stuk lastiger. De leerlingen konden hier niet zoeken naar een concreet antwoord. Ze moesten de tekst in brokken verdelen en aangeven wat de verschillende schrijvers met hun betoog bedoelden. Vraag 11: "Hoe kun je de boodschap van de tekst 'Op is op' karakteriseren?", zal menige leerling hoofdbrekens hebben gekost. Want daar moesten vier alinea's worden gevangen in een van de woorden: geruststellend, opvoedkundig, pessimistisch of zakelijk. De kandidaten voor het havoexamen kregen een bewerking voorgeschoteld van een artikel van de Amsterdamse hoogleraar Herman Pleij, dat in december 1988 werd gepubliceerd in het weekblad De Haagse Post. Met het oog op sinterklaas schreef Pleij een beschouwing over het nut van spelen en speelgoed. De letterkundige geeft aan hoe de middeleeuwse mens het spel vooral ziet als een nuttige training voor het echte leven. Hij schetst hoe die visie in de loop van de tijd verandert, hoe de industrieel erin slaagt gefrustreerde ouders geld uit de zak te kloppen. De havo-tekst bevatte lastige woorden waarvan maar een deel werd verklaard. Daarbij maakten de samenstellers eigenaardige keuzes. Voor het woord affectie', waarvan de betekenis desnoods uit de context kon worden opgemaakt, werd een verklaring gegeven. Maar die ontbrak bij de term 'haar-fetisjisme'. De vwo'ers schreven een samenvatting van een artikel over de 'ethiek van het verzekeren'. Leerlingen die regelmatig de krant lezen en bekend zijn met de problemen van de aidspatiënt, hebben daarvan ongetwijfeld voordeel gehad Peter Arends, docent Nederlands aan de Christelijke Scholengemeenschap in Emmen, maakte zich niet zoveel zorgen over het examen dat de vwo-ers gisteren moesten afleggen: "De tekst moet goed te doen zijn." Met de havo-tekst had hij meer moeite. "Daar hou ik mijn hart voor vast. Met name de vragen vereisen inzicht." "Hele pittige tekst", beaamt Niko Mensink van het Delfzijlster Fivelcollege. "Ik ben bang dat vooral de leerlingen die altijd al moeilijkheden hadden met deze materie zich rotgeschrokken zijn en verstijfd van schrik met de vragen begonnen zijn." Met die vragen viel het volgens Mensink wel mee. Maar over het onderwerp van de tekst was hij niet zo te spreken. "Het neigde meer naar het atheneum dan naar het havo-niveau." Het mavo examen was volgens B. Hokke van het Rölingcollege in Groningen goed te maken. "Er kwamen geen onverwachte zaken aan de orde." Wel waren er volgens hem problemen met de lay-out van de tekst. "Sommige leerlingen waren de vragen 37 tot en met 39 vergeten. Die stonden op het laatste vel. En dat kost punten." Bij het Landelijke Aktie Komitee Scholieren kwamen gisteren inderdaad veel klachten binnen van het examen Nederlands voor het mavo. De leerlingen vertelden dat de een-nalaatste bladzijde van het examen vrijwel leeg was, terwijl op de achterzijde nog een aantal vragen volgden. In totaal belden negentig eindexamenkandidaten met klachten. Behalve Nederlands voor de leerlingen van het mavo, havo , lbo en vwo, stond er nog Latijn op het programme voor de vwoleerlingen, muziek C en D voor de mavo- en lbo-ers en handelskennis voor de mavo- en havoeindexamenkandidaten. Conrector E. Bolhuis van het Fivelcollege vond na een vluchtige blik dat het examen teveel theorie bevatte. Toch dacht hij dat de handel-examens dit jaar voor de havo-kandidaten redelijk te maken was. --- Spookdorpen De Rijksplanologische Dienst in Den Haag hikte lange tijd tegen het rapport van Huigen aan. De lange reeksen cijfers in het rapport lieten één vraag onbeantwoord: hoe komt het toch dat nog steeds mensen in die vermeende spookdorpen wonen? De dienst besloot in enkele probleemgebieden' onderzoekers aan het werk te zetten die boven water zouden moeten krijgen wat de huidige dorpelingen van het leven op het platteland vinden. In Drenthe toog Hans Elerie aan het *erk. In het noordelijk deel van Groningen Wemy Kiers en Age Stinissen nam Oost-Groningen voor zijn rekening. Om meteen maar met de deur in huis te vallen: "Ik erger me dood over de negatieve wijze waarop het leven op het platteland voortdurend voor het voetlicht wordt geplaatst," zegt Hans Elerie. "Ik wou tijdens het onderzoek ook de negatieve dingen horen, en helaas, die heb ik vrijwel niet gevonden," zegt hij. En Hans Elerig kan het weten. In het dagelijkse leven is hij coördinator van de Brede Overleg Groep Kleine Dorpen in Drenthe, de overkoepelende organisatie van de Drentse verenigingen van dorpsbelangen. De drie onderzoekers voelden ruim honderd dorpsbewoners in Groningen en Drenthe aan de tand over het bekende rijtje onderwerpen: winkels, openbaar vervoer, de school, het postkantoor, en voorzieningen als dorpshuis en bibliotheek. Zijn de slechte busverbindingen werkelijk zo onaangenaam slecht? In Drenthe blijkt men heel vaak minimaal twee auto's per gezin ter beschikking te hebben. En wie zelf geen auto heeft, regelt met de buren of vrienden het wekelijkse ritje naar de supermarkt in het dorp verderop. Slechts een zeer kleine groep is nog afhankelijk van het openbaar vervoer. Hans Elerig: "Mensen hebben zich in de loop der jaren aangepast aan het feit dat de busverbindingen slecht zijn." Wemy Kiers: "Merkwaardig is dat iedereen het openbaar vervoer koestert. Niet voor zichzelf maar voor andere mensen. De bus moet blijven, vindt iedereen, maar niet voor mezelf. Vandaar datje allerlei onderzoekjes tegenkomt waaruit zou blijken dat méér mensen met de bus zouden reizen als de verbindingen maar beter zouden zijn. Daadwerkelijk gaat men dan toch niet vaker met de bus. Dat is het verschil tussen een norm die mensen hebben van wat goed is of zo behoort te zijn en hun werkelijk gedrag." Over de toekomst van het openbaar vervoer hebben de drie onderzoekers een uitgesproken mening: "De bekende bus die overdag van dorp naar dorp trekt, zonder passagiers, dat kan niet meer. De lijndiensten zijn voor het grootste deel niet meer levensvatbaar. Men moet een serieus onderzoek doen naar de werkelijke behoefte per gebied en daar een op maat gesneden openbaar vervoer voor ontwikkelen," zegt Age Stinissen. "Hierbij moet je denken aan belbussen, buurtbussen, combinaties met taxibedrijven." --- Dorpswinkel Een andere treurige geval: de dorpswinkel. Age Stinissen: "Het is verbazingwekkend hoe weinig men in de dorpen voor de dorpswinkel over heeft. De dorpswinkel is te duur, heeft een te klein assortiment en vaak producten die over tijd zijn. Zo'n winkeltje is alleen belangrijk voor tussendoorboodschappen, dingen die men vergeten is te kopen in de supermarkt." Wemy Kiers: "Men moet niet vergeten dat zich op het plattelend een cultuur van de diepvrieskist heeft ontwikkeld. Mensen hebben alles in de diepvries, van groente en vlees, tot gebak, brood en ingevroren vruchten. Hierdoor is men niet dagelijks afhankelijk van winkels in de buurt. Dit betekent dat mensen hun leefpatroon veranderd hebben. Men koopt één keer per week, of soms wel één keer per maand een enorme hoeveelheid proviand in bij een goedkope supermarkt. De rest, melk en andere verse producten, worden thuisbezorgd door de SRV-man. Ik heb een oude man gesproken die het treffend zei: 'Het afkalven van de dorpswinkel is heel langzaam gegaan. Dat heeft niemand gemerkt.' De dorpswinkel is geen essentiële voorziening. Of er wel of niet een winkeltje is, maakt niets uit voor de leefbaarheid van een dorp." Een ander heikel punt is de dorpsschool. De plattelandsschooltjes hangt eens in de vier jaar een zwaard aan een heel dun draadje boven het hoofd: de telling van het aantal leerlingen. Scholen met minder dan 23 kinderen, worden dan opgeheven. Ook hier doen zich merkwaardige situaties voor. In één van de bestudeerde dorpen wonen momenteel 40 kinderen jonger dan 12 jaar. Slechts een slordige 20 gaan naar de openbare basisschool in het eigen dorp. De rest trekt dagelijks naar de christelijk school twee dorpen verderop, of gaat naar de Vrije School in Groningen. "Hoe dan ook, men ziet de school als het hart van het dorp. Wanneer de school zou moeten verdwijnen, zo vreest men, gaat het dorp ten onder. Dat is een gevoel van de mensen," zegt Wemy Kiers. "Men is bereid om veel, heel veel offers te brengen om de school te behouden." Overigens, zou het al heel wat zijn als niet om de vier jaar het lijstje met leerlingen zou worden geteld, maar dat de te verwachten groei van bevolking als norm werd genomen voor het al dan niet voortbestaan van de school. Hans Elerie: "Bewonersaantallen ontwikkelen zich heel grillig. Er zijn dorpen waar net scholen zijn gesloten, maar binnen enkele jaren zijn er weer genoeg kinderen in die dorpen om een school te kunnen laten draaien. Ook voor de scholen zou een beleid moeten worden ontwikkeld dat gebaseerd is op deugdelijke prognoses en niet op een momentopname één keer in de vier jaar." --- Dynamisch Doen er zich werkelijk geen problemen voor op het platteland? Behalve dan met het openbaar vervoer en de dorpswinkels, die allang zijn afgeschreven als we de onderzoekers moeten geloven. Hans Elerie: "Er zijn allerlei kleine problemen. Opvallend is dat daar ook oplossingen voor bedacht worden. Er is een gezonde dynamiek op het platteland waar te nemen waardoor het leven voor wie er woont, heel dragelijk is. Ik ben zelf verbaasd hierover. Ik ben van mening dat de resultaten van dit onderzoek gevolgen moeten hebben voor het beleid van organisaties als de Brede Overleg Groep Kleine Dorpen in Drenthe." Wemy Kiers, tot voor kort bestuurder van de Vereniging van Kleine Dorpen in Groningen: "Ik denk dat er een eind moet komen aan het opstellen van die eindeloze boodschappenlijstjes met dingen die mis zouden zijn in de dorpen. De mensen in de dorpen hebben daar geen boodschap aan. Veel problemen worden in de dorpen zelf opgelost. En hier en daar, waar men er niet uitkomt, zou van hogerhand hulp moeten worden geboden. Wat er echt mis is met de kleine dorpen, is het zwaar overdreven negatieve beeld over de leefbaarheid ervan dat regelmatig in omloop wordt gebracht." --- Groninger kwelders: eeuwige jachtvelden of natuurgebied? Van onze verslaggever Rob Zijlstra J f~W ijn dit nu de kwelders?', ƒ vraagt een dame staand de zeedijk bij Noordpolderzijl. "Ik zou het denken," antwoordt een tweede mevrouw terwijl ze haar neus snuit in een papieren zakdoekje dat na bewezen dienst achteloos op de grond wordt geworpen. Met moeite lopen ze verder. Het valt niet mee, op naaldhakken de met schapestront bezaaide zeedijk bewandelen. De twee vrouwen maakten deel uit van een gezelschap natuurbeschermers dat vrijdagmiddag aanwezig was bij de overdracht van 70 hectare Noordgroninger kwelder aan de Stichting Behoud Natuur en Leefmilieu (SBNL) uit Wijk bij Duurstede. Andere natuur en milieu-organisaties, waaronder de Landelijke Vereniging tot Behoud van de Waddenzee, hebben fel geprotesteerd tegen de overdracht. De stichting is in hun ogen een belangenorganisatie van jagers. Directeur van de SBNL, J.L.M.M. Damen, ontkent niet dat straks jagers de kwelders zullen betreden. "De natuur, en de bescherming daarvan, is niet voorbehouden aan een selecte groep," is zijn betoog. "Het begrip natuurbescherming moet je ruim zien." Vice-voorzitter van de SBNL ir. A.A.C. van Leeuwen: "De doelstelling van de stichting is het zo goed en verantwoord mogelijk beheren van de kwelders. We houden daarbij rekening met de belangen van de gebruikers; de landbouwers, de vissers en de recreanten. Daaronder vallen ook ook de jagers." De Waddenvereniging, de stichting Kritisch Faunabeheer, de Milieufederatie Groningen, de Dierenbescherming Groningen en de Vogelbescherming houden er een andere mening op na. "De SBNL verwerft natuurgebieden, waarbij een beheer wordt gevoerd dat niet in eerste plaats gericht is op het intact laten en bevorderen van de natuurlijke waarden, maar op het 'oogsten' van in het wild levende diersoorten." De buitendijkse kwelders langs de Noordgroninger kust zijn voor een groot deel eigendom van landbouwers. Om te voorkomen dat diverse organisaties elkaar in het vaarwater zitten, heeft de provincie bepaald dat de stichting Het Groninger Landschap en Natuurmonumenten de eerste gegadigden zijn voor aankoop en beheer van de kwelders. Landbouwers zijn echter vrij om hun grond te verkopen of in beheer te geven aan derden, aan de SBNL bij voorbeeld. Directeur G. Sterkenburg van Het Groninger Landschap is voorzichtig in het doen van uitspraken over de SBNL. "Ik weet weinig van die club, wel weet ik dat ze nauwe banden onderhouden met de Koninklijke Nederlandse Jagers Vereniging. Het beheer dat zij voorstaan voegt volgens mij niets toe aan wat er al is." Sterkenburg zegt het gek te vinden dat Het Groninger Landschap, dat zelf 80 hectare kwelder in eigendom heeft, vrijdag niet was uitgenodigd bij de officiële overdracht in Noordpolderzijl. "Alsof ze ons er zorgvuldig buiten willen houden." Ook Gerda Allersma van de Waddenvereniging was niet welkom. De SBNL werd in 1981, met steun van de Koninklijke Nederlandse Jagers Vereniging (KNJV) in het leven geroepen. Naar eigen zeggen komt zestig procent van de ruim 5.000 donateurs uit jagerskringen. Bij een paar jaar geleden gehouden donateursactie van de stichting vielen prijzen te winnen, waaronder een jachtgeweer. In het blad De Nederlandse Jager van de KNJV wordt de SBNL aangeduid als een zustervereniging. Volgens Rita Stockman van Kritisch Faunabeheer is de stichting destijds opgericht om onder de noemer van natuurbescherming de jacht veilig te stellen. Het beleid ten aanzien van de kwelders, sinds tien jaar een Beschermd Natuurmonument, is gericht op: zo veel mogelijk rust, een onbeperkte invloed van de zee en zo weinig mogelijk menselijk ingrijpen. Aan het gebruik zijn regels gesteld: De Natuurbeschermingswet verbiedt bezoekers het natuurmonument te verontreinigen, daaruit planten mee te nemen of er dieren te storen, te vangen of te doden. Dit verbod geldt echter niet voor eigenaren. De Waddenvereniging snapt niet dat het provinciebestuur van Groningen de kwelders laat beheren door "een organisatie die onder de noemer van natuurbeheer niets anders is dan een belangenorganisatie voor de plezieijacht". De Waddenvereniging in een persbericht: "Als de provincie werkelijk het belang van de kwelders als natuurgebied erkent, dan zou het verbieden van de jacht één van de eerste stappen moeten zijn. Hierbij zou worden aangesloten bij het beleid van de Duitse deelstaten Sleeswijk-Holstein en Nedersaksen. De eerste heeft de jacht op het wad al verboden, Nedersaksen verbiedt het binnenkort." Vonhoff kreeg vrijdag uit handen van vice-voorzitter Van Leeuwen de milieuprijs uitgereikt, een zilveren patrijs. "Omdat de commissaris zich bijzonder verdienstelijk heeft gemaakt voor de natuur en het milieu in de provincie Groningen," zo luidde het 'juryrapport'. "De pers begrijpt natuurlijk net zo goed als wij dat die prijs ook een beetje bedoeld is als publiciteitsstunt," verklaarde directeur Damen later. De tientallen aanwezigen knikten allen toen Vonhoff in zijn toespraak betoogde dat de jacht een positieve bijdrage kan leveren aan het behoud van de natuur. Instemming bleef achterwege toen Vonhoff zijn verhaal vervolgde met de opmerking dat hij de kweldergebieden ("een van de belangrijkste natuurgebieden in Nederland") minder geschikt acht als jachtterrein. ---