Berlage en het 'tussendoortje' in Usquert Van onze verslaggever Rob Zijlstra USQUERT - Het is een grote rotzooi in het Berlagehuis aan de Raadhuisstraat 3 in Usquert. Schilders maken er momenteel de dienst uit. Zij leggen de laatste hand aan de restauratie van het voormalige gemeentehuis van Usquert. Nog een paar weken en dan kan de architect Hendrik Petrus Berlage (1856 - 1934) tevreden zijn. Het naar hem genoemde 'huis' moet er eind deze maand weer net zo uitzien als bijvoorbeeld op 15 april 1930, toen het, in aanwezigheid van de dan 74-jarige architect, officieel werd geopend. Met dit verschil dat de muren, de stalen deuren en de platte daken nu geïsoleerd zijn. De medewerkers van de Regioraad Noord-Groningen, sinds enige maanden de nieuwe huurder, zijn verplicht gebruik te maken van het oude bureaumeubilair. De fax, het antwoordapparaat, de elektrische typmachines en de computers met beeldschermen en printers staan erop. De zestig jaar oude bureau-stoelen bleken minder comfortabel. De stoelen zijn er, her en der verspreid, nog wel, maar aan de bureaus staan eigentijdse ontwerpen op wieltjes. Lang was het onzeker wat er met het Berlagehuis zou gaan gebeuren. Als gevolg van de gemeentelijke herindeling kwam het gebouw per 1 januari vorig jaar leeg te staan. Usquert ging toen op in de gemeente Hefshuizen, inmiddels de gemeente Eemsmond. Over wat er met het gebouw moest gaan gebeuren bestonden - naast bezorgdheid - tal van ideeën. Zo had PvdA-gedeputeerde Gerard Beukema in 1987 al eens voorgesteld er een arbeidersmuseum in onder te brengen. Ook het idee om er een filiaal van het Groninger Museum van te maken werd geopperd. Daarnaast meldden zich nog eens tientallen mensen die er wel in zouden willen wonen. Het toenmalige gemeentebestuur van Usquert had nog een andere kopzorg: na onderzoek bleek dat het Berlagehuis schreeuwde om een opknapbeurt, waarvoor 450.000 gulden nodig was. Een veelvoud van de bouwkosten: die bedroegen in 1929 64.475 gulden. Twee dagen voor de invoering van de herindeling werd de stichting Behoud Berlagehuis Usquert opgericht. De stichting kreeg het eigendomsrecht en de taak voor het gebouw een goede bestemming te zoeken. Niet veel later meldde de in Amsterdam gevestigde vereniging Hendrick de Keijser zich, die het Berlagehuis voor een symbolisch bedrag overnam. De Amsterdamse vereniging stelt zich ten doel gebouwen met een bijzondere architectonische waarde voor het nageslacht te behouden. De vereniging draagt zorg voor de huidige restauratie en ook voor het onderhoud in de toekomst. De Regioraad, een samenwerkingsverband van acht Noordgroninger gemeenten, huurt het Berlagehuis van Hendrick de Keijser. In een ruimte achter in het gebouw, naast het cachot, ligt niet alleen veel rotzooi en het materiaal van de schilders, ook staat daar, deels bedolven, een maquette van het Berlagehuis. De maquette maakte elf jaar geleden deel uit van de tentoonstelling 'Berlage in Usquert' in het Groninger Museum. Het fraai uitgevoerde kartonnen bouwwerk heeft blijkbaar geen waarde meer. Er zijn meer curiositeiten te vinden in het gebouw. In de schuilkelder bijvoorbeeld. In een kastje boven het piepkleine aanrecht ligt een vergeeld velletje papier, met de vermelding 'april 1963'. Het is een rekening aan de gemeente Usquert, die 28 jaar geleden een complete keukeninventaris blijkt te hebben aangeschaft ter waarde van 183 gulden en 64 cent; in een andere kast staan nog drie volle btisjes 'Sanitary Fluid', een goedje om een chemisch toilet mee te reinigen. En in de hoek van de schuilkelder staat een raar apparaat met een zwengel, waarvan niemand van de medewerkers van de Regioraad weet wat het is. Men vermoedt een sirene. Om Usquert eventueel niet de stuipen op het lijf te jagen, is afgesproken: ten allen tijde aftlijven. En ook aardig is een schrijven van het ministerie van Binnenlandse Zaken uit oktober 1961, dat eveneens nog in het keukenkastje ligt. De envelop bevat een boekje waarin onder meer staat wat te doen bij een aanval met kernwapens. Er staan tips in 'hoe u zichzelf en uw gezin kunt beschermen'. ■ Een van de opvallendste elementen van het Berlagehuis in Usquert is de toren, die de kritische architect op eigen kosten verhoogde. Foto: Wladimir van der Burgh --- Miljonairs Het verhaal hoe Usquert aan Berlage kwam, is niet minder curieus. Berlage had geen enkele binding met het Noorden. In de jaren twintig telde Usquert nog geen 1800 inwoners, maar wel twaalf miljonairs. Een van hen was burgemeester T.E. Welt, hereboer en aristocraat. Toch stond Usquert in de wijde omgeving bekend als een 'rood' arbeidersdorp (vandaar ook het voorstel van het Berlagehuis een arbeidersmuseum te maken). De twee wethouders die burgemeester Welt ter zijde stonden, waren de landarbeiders H. Kiewiet en J. Geerling. Beide socialist in hart en nieren. Vooral Geerling heeft een belangrijke rol gespeeld in het aantrekken van architect Berlage. De wethouder bezocht regelmatig partijcongressen van de SDAP in Amsterdam. In de hoofdstad liep hij dan langs de Beurs van Berlage aan het Damrak. Geerling was onder de indruk van dit bouwwerk van Berlage, een bouwmeester die sympathie toonde voor de sociaal-democratie. En had hij ook niet hele volksbuurten in Amsterdam-zuid ontworpen? Maar niet alleen voor de Usquerder socialisten was Berlage 'aanvaardbaar'. Ook burgemeester Welt en de andere rijke hereboeren, die toen veel gezag hadden, zagen Berlage wel zitten. Een man met een internationale faam. Een bouwwerk van deze architect zou Usquert beroemd maken. In juni 1928 besloot de gemeenteraad een beroep te doen op Berlage. Onduidelijk is waarom Berlage de opdracht van de gemeente aannam. Aangenomen wordt dat de bouwmeester de opdracht zag als een tussendoortje. Vlak voordat Berlage 'ja' tegen Usquert zei, was hij al bezig met een veel omvangrijkere opdracht van de gemeente Den Haag: de bouw van een gemeentemuseum. Het is niet uitgesloten dat Berlage voor zijn ontwerp van het gemeentehuis een beroep heeft gedaan op de schetsen van het museum. Veel denkwerk bleef hem hierdoor bespaard. De stijl van het Usquerder gemeentehuis is nauw verwant met die van het Haags Gemeentemuseum. --- Overdreven Het eerste ontwerp dat Berlage naar Usquert stuurde, vond de gemeente te omvangrijk en te overdreven. En ook veel te duur. Berlage paste daarop de schetsen aan, waarmee de gemeenteraad, vijf raadsleden, op 2 april 1929 met algemene stemmen akkoord ging. Precies vijf weken later werd met de bouw begonnen. Op een terrein dat de gemeente al eerder had aangekocht. Van burgemeester Welt... Als uitvoerend architect werd B. Jager uit Uithuizen aangetrokken. Berlage zelf controleerde met regelmaat elk detail. Hij koos de kleuren van de stenen, de tegels (rood, zwart, groen) én de interieurs. De meubels werden op advies van Berlage ontworpen door de meubelfabriek LOV Oosterbeek. Zelf ontwierp hij bijvoorbeeld de tuin, de klok van de toren en de vlaggemast. Op 31 december 1929 was de bouw voltooid, de inwijding volgde 27 dagen later, de officiële opening op 15 april 1930. Het ambtelijk apparaat van Usquert verliet haar oude onderkomen: de plaatselijke herberg. De burgemeester kreeg een eigen brievenbus. De poststukken kwamen zo rechtstreeks in een houten bakje in zijn kantoortje terecht. De raadszaal, op de eerste verdieping, had twee ingangen: één voor de burgemeester, wethouders en raadsleden en één voor het publiek. Ook de garderobe was gescheiden. De veldwachter kreeg een eigen kamer in het nieuwe gemeentehuis. Dit verklaart ook de aanwezigheid van het cachot, een hok van amper twee bij drie meter. Een houten bed en een wc, eveneens van hout, staan er nog. En zoals dat hoort in een cel, bekraste muren: PZ '41, staat er bijvoorbeeld. Ofschoon aangenomen wordt dat het Usquerder gemeentehuis door Berlage gezien werd als een tussendoortje, nam de bouwmeester de opdracht wel serieus. Dit kan onder meer worden opgemaakt uit verhaal van de toren. Vlak voor het einde van de bouw wilde Berlage de toren gewijzigd zien. Hij vond deze niet mooi. Te klein. Berlage achtte een aanpassing noodzakelijk. Dit betekende echter dat er 1200 gulden extra op tafel moest komen. Een bedrag dat de gemeente niet wilde betalen. Berlage betaalde daarop de verhoging van de toren uit eigen zak. In de hal op de eerste verdieping liet Berlage de volgende tekst aanbrengen: 'Heil 't nieuwe huis Usquert's gemeentenaren. Tot vreugd waar raadzaal hunnen raad vereent. Vermoge hij dan, tot bloei van de gemeent, steeds nieuwe kracht tot wijzen raad te garen.' Tijdloos Bij de ingebruikneming van het gemeentehuis zei burgemeester Welt: "Een gemeentehuis te bekomen dat wat stijl en lijn betreft, zoo weinig mogelijk afhankelijk is van de wisselende smaak der tijden..." En inderdaad, het Berlagehuis is nog steeds in trek. --- 'Ouderwets' snoep kopen bij Droppie STAND VAN ZAKEN Hoewel het interieur van Droppie bescheiden oogt, zijn er maar liefst 140 soorten drop te koop. Samen met de andere artikelen brengt dit het assortiment op ruim 400 verschillende soorten snoepgoed. Droppie bestaat als snoepwinkel al zo'n 22 jaar onder dezelfde naam in de Astraat. Vorig jaar veranderde de zaak van eigenaar en is nu eigendom van Jack de Wette. Hij en zijn schoonmoeder Rieka staan in de winkel. Sinds de overname vorig jaar is het assortiment aanzienlijk uitgebreid. Vooral ook met nostalgische snoep- en dropsoorten. Bij Droppie zijn veel artikelen te koop die elders in de stad niet of moeilijk verkrijgbaar zijn. Zo verkoopt Droppie laurierdrop, twee soorten salmiak, Arabisch Gum (volgens Jack de Wette de 'champagne onder de droppen'), ulevellen, kaneelpijpen, hoestbonbons en diverse soorten pepermunt, waaronder 'Hete Bliksem'. Verder zijn er verschillende soorten chocola, toffees, Engelse fudges, drop uit Engeland etc. Alle soorten snoep zijn los verkrijgbaar en kunnen - indien gewenst - ook feestelijk worden verpakt. Bovendien is Droppie één van de weinige winkels waar kinderen nog ouderwets' voor een dubbeltje snoep kunnen kopen. De winkel is gespecialiseerd in drop. Andere snoepsoorten worden ingekocht al naar gelang de vraag van de klanten. Van de toenemende trend dat mensen steeds meer op hun voedingsgewoontes gaan letten en steeds gezonder gaan eten, ondervindt Droppie geen schade. Integendeel, de verkoop stijgt alleen maar. De Wette: "Je kunt overigens wel merken dat fabrikanten rekening houden met de trend naar gezonder eten en hun assortiment aanpassen. Wij hebben bijvoorbeeld verschillende soorten drop zonder suiker en met minder zout. Ook in ander snoepgoed zit soms helemaal geen suiker." Onder de cliëntèle van Droppie zijn veel vaste klanten. Sommigen komen drie tot vier keer in de week snoep kopen, andere komen iedere dag. Rieka: "Er zijn er die hun bestellingen afwisselen, maar weer anderen kopen steevast hetzelfde. Die hoeven niet eens te zeggen wat ze willen. Dan kijken we elkaar alleen maar aan en dan weet ik voldoende." De Wette: "Wat ook veel gebeurt is dat mensen drop opsturen naar familie en vrienden in het buitenland. Dan kopen ze bijvoorbeeld vijf kilo drop om naar Canada te sturen! Vooral naar landen waar drop moeilijk verkrijgbaar is als bijvoorbeeld Australië, Canada, Italië en Rusland is het opsturen erg populair." En Jack en Rieka zelf, zijn zij ook snoepers? Jack de Wette: "Nieuwe dingen probeer ik wel altijd uit ja, maar verder kan ik er goed afblijven." Rieka: "Als je de hele dag tussen zoetigheid staat, krijgt je een beetje een weeïg gevoel. Snoepen doe ik dan ook nauwelijks. Maar ik wip wel bijna iedere dag even naar de overkant om een lekker visje te halen!" Correspondentie voor 'Stand van Zaken', Nieuwsblad van het Noorden, stadsredactie t.a.v. Annejoke Smids, Postbus 60,9700 MC Groningen. ■ De etalage van Droppie Foto: Wolter Kobus --- Presentatiegids De nieuwe bedrijfspresentatiegids voor de provincie Groningen is uit. Het boekwerkje ligt bij alle Kamers van Koophandel in Nederland, in alle gemeentehuizen in de provincie Groningen en bij alle Groninger bedrijven met meer dan tien werknemers. De gids is ontstaan vanuit de behoefte bij vele bedrijven en instellingen om veel en veelsoortige informatie bij elkaar in één overzichtelijk boekwerk te hebben. De gids is in drie delen gesplitst. In het eerste deel, de Telegids, staan bedrijven en instellingen ingedeeld in de rubriek van hun eigen keuze. Het tweede deel, de Adressengids, geeft rubriekgsgewijs de namen en adressen van alle bedrijven met vijf of meer werknemers. Die gegevens zijn afkomstig van de Kamer van Koophandel en zijn gebaseerd op de gegevens uit het handelsregister per 1 februari van dit jaar. Deel drie ten slotte, de Informatiegids, bestaat uit artikelen over bedrijven of instellingen. ★ Het Centraal Bureau voor de Rijwielhandel (CBR) heeft een nieuwe voorzitter: R. Buiter uit Groningen. Hij werd benoemd tijdens de onlangs gehouden officiële opening van het nieuwe kantoor van het centraal bureau in Baarn. Het CBR is een vereniging met 3800 leden, die de belangen behartigt van producenten en detaillisten die werkzaam zijn in de rijwielindustrie. ★ In het artikel van vorige week in deze rubriek over Kunstenaarsbenodigdheden' is de suggestie gewekt dat de produkten zonder btw in rekening te brengen zouden worden verkocht. Dat is onjuist. Ook de winkel 'Jan Best Kunstenaarsbenodigdheden' berekent, net als alle andere bedrijven in Nederland, verplicht 18,5 procent btw. ★ A.Kwint bv, het toeleveringsbedrijf voor de scheepsbouw, industrie, bouw en agrarische sector, is vorig jaar verhuisd van de Meeuwerderweg naar de Scandinaviëweg. Tot een officiële opening van het bedrijfspand was het echter nog niet gekomen. Dit gebeurt vrijdag 24 mei. Kwint, dat Ook vestigingen heeft in Rotterdam en Leeuwarden, maakt sinds 1989 deel uit van de Kopeke Groep te Spijkenisse. ★ Ondernemers in het Middenen Kleinbedrijf in Noord-Nederland hebben in juni en juli de mogelijkheid gratis exportadvies in te winnen. Dit kan bij 'Exportise-exportadvies' aan de Herebinnensingel. Twintig hoog opgeleide mensen bieden zich aan om exportonderzoek te verrichten voor de bedrijven. De onderzoekers doen mee aan een scholingsproject dat opleidt tot Internationaal Stafmedewerker in het bedrijfsleven. --- VOLLEDIGE Vergunning Loon (1) Het gaat niet om de ambtenaren in mijn leven, het gaat om het leven in mijn ambtenaren, verzuchtte onlangs een overheids-personeelschef in het westen van het land. (Vrij naar gewezen filmdiva Mae West, die te pas en te onpas riep dat "het niet gaat om de mannen in mijn leven, maar om het leven in mijn mannen".). Deze man trachtte zijn werkvolk aan te zetten tot betere prestaties en voerde daartoe de zogenoemde 'flexibele beloning' in. Dat systeem behelst in grote lijnen dat de overheidsdienaren die hun werk beter doen dan de collega's daar ook meer pegels voor incasseren. Wilde voorheen een personeelschef van de overheid een ijverige ambtenaar wel eens onthalen op een etentje, een bloemetje of een heus schouderklopje, tegenwoordig wordt het chequeboek getrokken. Nu door de bezuinigingen minder ambtenaren meer werk moeten doen, kan de overheid moeilijk op een dubbeltje meer of minder kijken. De gemeente Groningen gaat de flexibele honorering nu ook invoeren. Die beslissing was overigens al genomen voor duidelijk werd dat er binnen vier jaar vierhonderd medewerkers van de gemeente hun biezen moeten pakken. De gevolgen zullen ingrijpend zijn. Kreeg tot op heden elke ambtenaar automatisch, ijverig of niet, zijn periodieke loonsverhoging, in de toekomst moeten de handen er weer voor wapperen. Hetzelfde geldt voor bevorderingen. Ambtenaren — in het moderne dieventaaltje van de afdeling personeel en organisatie van de gemeente opmerkelijk genoeg aangeduid als human resource'— zullen worden beoordeeld op hun verrichtingen. Bij veel diensten van de gemeente wordt er al geëxperimenteerd met allerhande methoden om de inzet van de medewerkers te voorzien van een 'cijfer'. Een consultantsgroep' zal trainingen geven aan de medewerkers die deze beoordelingsgesprekken moeten voeren. Er zitten heel wat haken en ogen aan de nieuwe personeelsplannen van het stadhuis. Dijdt de nu al wankelende stapel met gegarandeerd onleesbare nota's en ambtelijke oprispingen nog verder uit? Zijn opzichtig beter gehonoreerde overheidsdienaren in het vervolg helemaal niet meer weg te branden bij de gemeente? Wie weet. De ambtenaren zullen met ingang van volgend jaar geleidelijk aan allen worden ondergebracht in vier catergorieën. Zij die onvoldoende functioneren, voldoende, goed of zelfs uitstekend. Mede op basis van die beoordeling krijgt een ambtenaar een extra periodiek of komt in aanmerking voor bevordering. Gemeentepersoneel dat hoopvol uitziet naar het beoordelinggesprek moet in het achterhoofd houden dat het niet meteen rijk wordt van een goed rapport. Want, waarschuwen de plannenmakers haastig, "naast beloningsmogelijkheden in de primaire arbeidsvoorwaarden zijn er ook mogelijkheden in de secundaire". En die zijn beduidend minder klinkend: het beruchte boeken- en platenbonnenwerk. Pechvogels moeten het zelfs doen met een immateriële beloning. Waardering en een schouderklopje. Het doet allemaal een beetje denken aan je zuinige oma. Had je jezelf zo trots als een pauw met een mooi schoolrapport naar moeke gehaast, stilletjes hopend op minstens een rijksdaalder. Geeft ze je een schouderklopje en...een appel. (G.v.H.) --- Nieuwe bezoekers ■ Konden we u gisteren nog melden dat het laatste pleziervaartuigje (De Tijdrover) zijn anker had gelicht en de touwen had losgegooid bij de steigers van de Groninger Motorboten Club, deze morgen lagen er opnieuw enkele schepen afgemeerd. Toch was deze activiteit niets vergeleken bij die van vroeger. Zoals blijkt uit deze nog maar twee maanden geleden gemaakte foto was het toen heel wat drukker op het water in het Verbindingskanaal. Foto: Archief NvhN --- Water De drie nieuwe fonteinen in de vijver van het Noorderplantsoen zijn een lust voor het oog en een aanwinst voor waterminnende Groningers. Maar mensen van het kaliber 'zonde van m'n dure belastingcenten' hadden dezer dagen een extra reden om te mopperen. Passanten van de vijver die zich te voet dan wel per fiets voortbewogen, moesten bij het naderen van de fonteinen de paraplu opzetten. En een enkele automobilist liet de ruitenwissers een paar keer heen en weer gaan. Dat kwam doordat de twee buitenste fonteinen de nattigheid een tikje al te enthousiast richting hemel spoten. De in de zonneschijn glinsterende waterdruppeltjes kwamen niet alleen in de vijver, maar ook op de straat terecht en bezorgden de verkeersdeelnemers een onverwachte koude douche. De oorzaak is nog onduidelijk. Van verschillende kanten is geopperd dat baldadige jeugd aan de sproeiers heeft zitten knoeien. "Vervelend", reageert een ambtenaar van openbare werken op onze melding. Hij probeert telefonisch contact op te nemen met de betreffende wijkpost, maar daar blijkt niemand aanwezig. Ten slotte besluit hij de klacht per fax door te geven, met het verzoek er zo snel mogelijk iets aan te doen. Als de wijkpost net zo reageert als de man van de plantsoenendienst die bezig was het gras rond de vy'ver te maaien, kan de bui nog wel even aanhouden. Terwijl de verwaaide fonteinregen gestadig op hem neerdaalde, zei hij gelaten: "Ach, het is maar water." (B. de J.) Met bijdragen van Gerdt van Hofslot en Ben de Jonge Eindredactie: Max Palfenier. ---