Lezers In deze rubriek kunnen lezers hun mening geven. Anonieme brieven verdwijnen ongelezen in de prullenmand. De brieven moeten volledige naam en adres bevatten. Het maximum aantal woorden is 150. --- 'PANIEK' Met alle respect voor de Vereniging Milieudefensie: ik geloof niet, dat een auto met drie inzittenden per 1000 km 260 kg kooldioxide uitstoot (aangenomen de auto rijdt 1 op 10). Misschien komt dat nog, een auto op basis van koolstofinjectie. In dat geval zou de auto bij gebruik van 1 kg C op 10 km ca. 260 kg C02 produceren = p.p. ca. 87 kg en ook geen 260 kg. M.a.w. lariekoek van milieudefensie, paniekzaaien waar betere argumenten op hun plaats zouden zijn om vakantiegangers te bewegen niet per auto te rijden. Ruinen, S. KELDER --- 'GEVAL' Over enkele maanden wordt u 65 jaar. Niet gek. Nou ja, u bent dan wel bejaard... maar toch een reden om met plezier de 65 kaarsjes op uw verjaardagstaart uit te blazen. Velen beleven die vreugde niet. Bovendien is onze maatschappij (nog) zo ingericht, dat dan maandelijks een geldbedrag tegemoet kan worden gezien. De AOW. Geweldig!!! U stapt fier naar de Sociale Verzekeringsbank en vult het aanvraagformulier in. Enkele dagen erna wordt de aanvraag schriftelijk bevestigd. Keurig!! U bent geregistreerd. Dan... leest u: Uw gevalsno. is... Tot uw 65e een gerespecteerd burger. Na uw 65e "een geval. Welk warhoofd bij de Soc. Verzekeringsbank heeft dat bedacht? Groningen, R. EIKELBOOM --- 'FIETSPAD' Dat gehannes van enkele buurtbewoners moet nu eens afgelopen zijn. In het Nieuwsblad v.h. Noorden stond "Aktie voor bomen aan Damsterdiep". Wat voor stommiteit is dit nu van de buurtbewoners? Het staat vast dat deze bomen verwijderd moeten worden omdat hun wortels het fietspad vernielen en schade toebrengen aan de riolering. Volgens mij hebben de meeste bewoners klakkeloos, zonder hun hersens te gebruiken, hun handtekening onder de aktie geplaatst. Ik ben niet tegen een aktie, maar een aktie moet geen nutteloze argumenten inhouden. De Gemeente heeft geprobeerd bij deze bomen stuk voor stuk de wortels in bedwang te houden door het fietspad te asfalteren. En dit hielp niet. Wat nu? Ik ben iemand die minstens vier maal per dag langs het Damsterdiep fietst. Er is op dit fietspad niet te fietsen, jë krijgt gewoon rugpijn van dat hobbelige fietspad. Ten tweede zyn deze bomen zeer onveilig voor een voetganger, die de weg over wil steken. Een voetganger heeft geen uitzicht op de weg waar bussen, taxi's en andere automobilisten maar doorjakkeren. Groningen, D. ADAMUS --- Lancering ruimteveer Atlantis uitgesteld CAPE CANAVERAL - De lancering van het Amerikaanse ruimteveer Atlantis van het ruimtevaartcentrum Cape Canaveral (Florida) is gisteren wegens het slechte weer met ten minste 24 uur uitgesteld. Op de basis stond een sterke wind en er dreigde onweer. Het was de derde keer dat de lancering werd uitgesteld nadat technische mankementen tot twee maal toe een vertrek van de Atlantis in de weg hadden gestaan. --- Onbekend In het koele kantoor van het Expertise Centrum, net achter het Haagse Vredespaleis, woelt Tas regelmatig met zijn vinger door zijn grijze hangsnor. De stropdas iets losgetrokken, vanwege de warme zomerdag. De directeur lijkt geen snelle manager, eerder een bedachtzaam observator. Dat komt goed uit. Eén van de andere taken van zijn stichting is het geven van een contra-expertise, zeg maar een deskundige tweede mening. Daarbij moet je een beetje afstand kunnen nemen, de zaken rustig overdenken. "Bij de beoordeling van ons werk bleek dat bij de klanten als een sterk punt over te komen," zegt Tas. Daarnaast wordt er gedaan aan onderzoek en kennisoverdracht aan ambtenaren. "Alleen wreekt zich ook hier het zwakste punt van ons centrum," aldus Tas. "Te weinig overheidsinstanties weten wie wij zijn en wat wij doen. Wij zijn te onbekend." Het paspoortproject en de parlementaire enquête die naderhand hierover werd ingesteld, heeft veel reacties losgemaakt in de trant van: 'de overheid wil van alles, maar ze kunnen geen eens een boekje maken om de grens mee over te kunnen'. Tas pareert meteen met een tegenvraag: "Kan het bedrijfsleven dat allemaal wel goed dan? Velen hebben dat altijd gevonden, maar na de problemen bij Philips weten we wel beter. Het ligt dus niet alleen aan de overheid." Nee, Tas wordt er niet moe van op te wijzen dat automatiseringsprojecten vaak mislukken door de organisatie en niet door de complexe techniek. Bij het opzetten van zulke systemen zijn altijd allerlei personen en instanties betrokken. Dat betekent dus overleg, het met elkaar eens worden over welke informatie uit een systeem moet rollen en wie welke informatie moete geven. Dat heeft alles te maken met zaken als macht, belangen, bevoegdheden, verantwoordelijkheid en privacy; met politiek dus. "Veel voor de hand liggende zaken blijken dan vaak niet geregeld te zijn," concludeert Tas. "Het maken van een paspoort is geen enkel probleem. Maar juist de organisatie ervan veroorzaakt de moeilijkheden." --- Kluisgat Kokanje door Gerrit Jan Zwier De bijbel en de scheepvaart hebben de Nederlandse geest gevormd en gestempeld en het is dan ook geen wonder dat beide hun sporen in onze taal hebben achtergelaten. Zowel aan de christelijke als aan de maritieme traditie, die elkaar zo fraai ontmoeten in de uitdrukking „schipper naast God", heb ik op deze plaats al eens eerder aandacht geschonken. In het boekje „We zien wel waar het schip strandt" van Jan Berns draait alles om zee- en scheepvaarttermen. Met name de zeilscheepvaart is een groot leverancier van spreekwoorden en zegswijzen geweest. In de eerste regels van het gedicht „Lof der stoomvaart" van J. Slauerhoff, wiens Vlielander oom Teunis Pronker de laatste Nederlandse kapitein van een groot zeilschip is geweest, wordt aan die tijd van hout en doek weemoedig terug gedacht: Voorgoed is 't zacht, sierlijk gebogen hout Geweken voor het harde en stijve staal; Zeilschepen zijn nu schimmen uit een oud En vaak gedaan, nu gansch vergaan verhaal. Maar in de taal is die voorbije tijd springlevend bewaard gebleven. Vaak weet men niet eens meer dat de wieg van bepaalde woorden en uitdrukkingen op het dek van een zeilschip gestaan heeft. Men denke bijvoorbeeld aan woorden als ruimschoots, grootscheeps, afwimpelen, optuigen en aftuigen, aftakelen en toetakelen, overstuur zijn en overstag gaan. Hetzelfde geldt voor gezegden als „voor het lapje houden" (in zeemanstaal heet een zeil soms een lap), „van wanten weten" (het want is het touwwerk van een schip, en een zeeman die van wanten wist, kende dit touwwerk door en door) en „een glaasje op de valreep" (de valreep is de opening in de verschansing waar men aan boord komt en het schip verlaat). Wie een grote vlag voert, heeft een hele grote mond. De reden kan zijn dat hij met een nat zeil loopt, dat wil zeggen dronken is. Vroeger werden, aidus de toelichting van Berns, de zeilen nat gemaakt als men in de wind moest oploeven; daardoor vingen ze meer wind en dat maakte het laveren gemakkelijker. Wie een slokje te veel op heeft, laveert ook gemakkelijker, al zeilt hij niet altijd tussen de klippen door. Wie door een kluisgat aan boord is gekomen, in plaats van door een kajuitsraam, had bij de gewone zeeman een streepje voor. Het kluisgat is het gat waardoor het ankertouw of de ankerketting loopt. De kapitein, die vertrouwd is met het kluisgat, die met andere woorden „voor de mast gediend heeft", op het voorschip waar zich vroeger de bemanningsverblijven bevonden en waar het nederige werk werd verricht, is zijn loopbaan kortom onderaan begonnen. Heel mooi vind ik de uitdrukking „Geen schip zo oud, zei het schippersmeisje, of het doet somtijds wel een reisje". Waarmee gezegd wil zijn dat ook wat rijpere jongedames wel eens zin hebben in een liefdesavontuurtje. Een dergelijke jongedame wordt door sommige zeelui, wier voorkeur alleen naar groene blaadjes uitgaan, wel een „schip met zure appelen" genoemd. Het kan ook geen kwaad hier nog eens op de maritieme herkomst van het gezegde „met de kloten voor het blok staan" te wijzen. In technische zin is de kloot „de mastknop, de ronde knop op de top van de mast, waarin een schijfje voor een vlaggelijn zit". Vroeger stond het woord kloot voor iets ronds. Zo werd de wereldbol de aardkloot genoemd. Bij het Twentse klootschieten is de kloot een ronde bal of schijf die over de grond gerold wordt. Raakt het blok, dat is het „houten of ijzeren voorwerp dat om een nagel draait, met een gleuf waardoor touwwerk of draad loopt", geblokkeerd voor de kloot, dan staat men dus met de kloten voor het blok. Wie aan deze machteloze situatie een eind wil maken, moet de „kloten zien te klaren", dat wil zeggen: de vlaggelijnen in de kloot zien te ontwarren. Lukt hem dat niet, dan kan hij beter bakzeil halen, inbinden dus. De zeilen worden dan dusdanig gebrast dat het schip stil blijft liggen of zelfs achteruit vaart. Lukt dat evenmin, dan moet hij het maar over een andere boeg gooien, of desnoods alles en iedereen zijn achtersteven toekeren. --- OVERHEIDSMONSTERS: Adviescentrum tegen nieuwe ongelukken Van onze correspondent Wilfried Scholten De informatiesystemen van de rijksoverheid blijven een aanhoudende zorg. De techniek is het probleem niet, de organisatie wel. Het Expertise Centrum helpt. "W|j zijn een fenomeen," zegt de directeur. Over rekening rijden, Big Brother en de geruisloze koppeling van overheidsbestanden. Het Paspoortmonster, dat enkele jaren geleden nog in Den Haag dood en verderf zaaide, heeft niet alleen slachtoffers gemaakt. De onmacht van de overheid om een paspoort te fabriceren heeft zoals bekend enkele bewindslie- den, ambtenaren en ondernemers de kop gekost. Maar minder bekend is dat in de bloedige voetsporen van het alles verscheurende monster ir. P.A. Tas werd aangesteld om voortaan aankomend monstertjes' doeltreffend te verdelgen of - beter nog - voor te zijn. Met zijn Expertise Centrum moet Tas overheidsorganen adviseren over het opzetten van projecten waarbij automatisering en informatiesystemen een belangrijke rol spelen. Zaken die uitgerekend in de paspoortaffaire mis liepen. Als waarschijnlijk enige stichting in Nederland mag het Expertise Centrum (EC) zichzélf na drie werkzame jaren gaan evalueren. De afgelopen jaren heeft het EC aardig wat projecten onder handen gehad. Zoals het succesvolle mammoet-informatiesysteem van de Gemeentelijke Bevolkings Administratie (GBA), dat alle bestanden van de 314 gemeenten omvat. En ook in de toekomst valt er nog het één en ander te doen. Directeur Tas zegt dan ook zonder blikken of blozen over het eigen functioneren: "Ik denk dat we objectief kunnen vaststellen dat we het redelijk goed hebben gedaan. Ons advies is dan ook: laat het Expertise Centrum bestaan. Het heeft een zinvolle taak." ■ Ir. P. A. Tas, directeur van het Expertise Centrum. Foto: GPD ■ René van der Linden (CDA) werd slachtoffer van het Paspoortmonster. ■ Maij-Weggen krijgt bij haar plannen advies van het Expertise Centrum. --- Bliksemafleider Het voordeel van dit realisme', zoals Tas dat zelf noemt, is dat het schrikbeeld van een overheid die via informatiesystemen het hele doen en laten van haar burgers kan nagaan, ook nog lang op zich laat wachten. Big Brother heeft ons nog niet helemaal in de gaten. Hoewel... "Er wordt door de politiek veel drukte gemaakt over de automatisering van de gemeentelijke bevolkingsadministratie. Maar dat dient als bliksemafleider. Ondertussen gaat het koppelen van allerlei bestanden wel gewoon door." Als voorbeeld noemt Tas de belastingdienst en studiefinanciering. Waarden als privacy staan dan tegenover de bestrijding van fraude. "In feite zijn dat twee beleidsuitgangspunten van de overheid die met elkaar strijdig zijn. Over die onderlinge spanning gaat het debat echter niet. Terwijl je er wel een zeker evenwicht tussen moet vinden." Het Expertise Centrum bestaat nu driejaar. De aanleiding (de paspoortaffaire) is al genoemd. Maar verschillende adviescommissies hadden jaren daarvoor ook al een onafhankelijk bureau met kennis van overheid en informatisering bepleit. Pas toen bleek wat er mis kan gaan, werd het centrum opgericht. Wel een beetje laat. De meeste departementen hadden zich al op de automatisering gestort. Is het gevolg nu niet een koninkrijk van 14 onverenigbare computersystemen? Tas: "Het is onze taak niet om ons daar mee bezig te houden. Wij helpen als een ministerie daarom vraagt. Of er niet beter gecoördineerd had kunnen worden, weet ik niet. Mijn ervaring is dat men zich niet laat coördineren. Dat is een illusie. Maar ik ben niet pessimistisch. Je moet het niet van boven af willen bepalen. Ik geloof niet in blauwdrukken. Van onderop moet het gebeuren. Daarbij moet wel goed overlegd worden. Maar als je dat per geval doet, valt er best veel te regelen." De boodschap is duidelijk: als er dan iets geregeld moet worden, is er het Expertise Centrum. "Wij zijn een fenomeen," zegt Tas trots. "In het buitenland zijn er geen vergelijkbare organisaties. En het werkt, dat blijkt." --- Rekening rijden Een ander voorbeeld is het rekening rijden'. Minister Maij- Weggen van Verkeer en Waterstaat en haar voorgangster Smit-Kroes hadden het idee opgevat via een elektronisch systeem de automobilisten te laten betalen voor hun ritten in de spits. Tas: "De techniek was wel moeilijk, vooral het aflezen van de kaartjes met een elektronisch oog. Maar daar viel wel uit te komen." Wat meer problemen gaf was de handhaafbaarheid van het systeem: fraude lag op de loer. En ook het privacy-aspect was moeilijk. "Die maatschappelijke impact maakt het juist moeilijk." Bovendien is er volgens Tas altijd de neiging van de overheid om dit soort zaken snel te realiseren. "Dat is helemaal verkeerd. Je moet voor deze zaken de tijd nemen, rustig aan doen," meent directeur Tas. Met die wijsheid in het achterhoofd is het Expertise Centrum geïntereseerd in een belangrijk nieuw project: het zogenaamde 'Civic Service Centre'. Een fraaie benaming voor het overheidsloket waarbij de burger informatie kan opvragen. Eén plek dus waar men terecht kan met vragen over welzijn, gezondheid en onderwijs. "Ook hier zal de techniek niet het grootste probleem zijn, maar de organisatie. Je gaat hier ingrijpen in een stelsel dat de afgelopen 40 jaar zo gegroeid is." Overigens zet Tas een domper op de blijkbaar naïïeve gedachte, dat uiteindelijk aan één loket zowel over zowel gas en licht, huursubsidie en belastingen informatie kan worden opgevraagd. "Een illusie. Ik kan me niet voorstellen dat een computer zoveel informatie kan geven. Maar ja, de hemel mag weten wat er over 40 jaar allemaal mogelijk is. Voorlopig zijn we echter al blij als we een deel van de versnipperde informatie bij elkaar kunnen stoppen en de burger kunnen aanbieden." --- Commentaar WEU-leger naar de Balkan? Terwijl in Joegoslavië het geweld tussen Serven en Kroaten escaleert, reist dit weekeinde voor de vierde keer een EG-delegatie (onder leiding van de Nederlandse minister van Buitenlandse Zaken Hans van den Broek) naar dat land om te proberen een staakt-het-vuren te bewerkstelligen. Veel hoop op succes koestert de missie niet. Vandaar dat zowel de Luxemburgse minister van Buitenlandse Zaken Jacques Poos (de vorige EG-voorzitter) als Van den Broek de mogelijkheid van een Westeuropese militaire interventie niet uitsluit. Tijdens de dit weekeinde te ondernemen bemiddelingspoging zal het EG-drietal (Van den Broek, Poos en de Portugese minister van Buitenlandse Zaken, Joao de Deus Pinheiro) voorstellen de controle over een wapenstilstand in handen te geven van Kroatische eenheden en het nationale leger van Joegoslavië. Voorwaarde is uiteraard wel dat de strijdende partijen eerst bereid moeten zijn tot de aanvaarding van een staakt-het-vuren. Daar lijkt het niet op. al was het maar omdat de Serven het gevoel hebben aan de winnende hand te zijn. In het kader van hun suggestie eventueel militair in te grijpen hadden Poos en Van den Broek het gisteren over het sturen van een soort vredesmacht, die zou mnpt-pn nnpreren onder auspiciën van de West Europese Unie (WEU), het defensie-verbond van negen van de twaalf EG-lidstaten. De secretaris-generaal van deze organisatie, de Nederlander Wim van Eekelen, heeft er ook al eens op gezinspeeld dat "zijn" organisatie uitstekend in staat zou zijn om als politiemacht op te treden bi| botsingen tussen bevolkinsgroepen in Midden- en Oost-Europa, zoals nu in Joegoslavië. Op zichzelf is de gedachte best verdedigbaar. Het nationaliteiten-conflict in de ooit kunstmatig gevormde republiek Joegoslavië is een zaak die allereerst Europa aangaat. Europa als geheel heeft er terwille van stabiele politieke verhoudingen alle belang bij dat de Balkan-republiek niet in politiek onbeheersbare brokken uiteenvalt. In dat perspectief valt ook te verklaren waarom de EG zich zo intensief met de tragische gebeurtenissen in Joegoslavië bemoeit. Toch rijst de vraag of het zenden van een "politiemacht" onder WEU-vlag een goede oplossing is, Zeker zolang Üost-Europese landen zelf geen lid zijn van deze organisatie (waarop is aangedrongen door onder anderen Van den Broek) blijft een WEU-leger een instrument van de voormalige "vijand", het Westen. Beter ware het daarom een politiemacht onder VN-vlag naar de roerige Balkan te sturen. --- ANWB op weg naar het driemiljoenste lid Van onze correspondent Het autogebruik moet drastisch dalen, wil ons nageslacht nog kunnen genieten van het schone Hollandse landschap. Desondanks publiceerde de ANWB deze week een verheugend' jaarverslag. Het driemiljoenste lid komt eraan. Het gros van de Nederlanders wordt nog steeds lid van de ANWB om gebruik te kunnen maken van de Wegenwacht. Maar de ANWB is meer dan een hulpdienst langs de weg. De hoofddirectie is dik tevreden met de goede resultaten van het afgelopen jaar. "We doen het aardig" vindt hoofddirecteur mr. P.A. Nouen. Het immer groeiende autopark zorgt - mede - voor een gestage toename van het aantal leden. Volgend jaar januari hoopt Nouen het driemiljoenste lid de hand te drukken. Hij wil echter af van het imago dat de ANWB er is voor de autobezitter. "We zijn een toeristenbond." Nouen: "De ANWB onderstreept het milieubeleid van de overheid. Als vereniging pleiten we voor een verstandiger autogebruik. Let wel: een verstandiger autogebruik. Kijk naar de ideeën die we aandragen voor een verbetering van het milieu." Hij wijst onder meer op de toeristische treinroutes die maandelijks worden gepubliceerd in het blad De Kampioen en op het Combikaarten-project, dat in samenwerking met het openbaar vervoer is gerealiseerd. In de reiswereld begint de ANWB een geduchte concurrent te worden. Dochteronderneming Vrij Uit vakanties verzorgde in 1990 voor ruim een half miljoen vakantiegangers de accomodatie. In november van dit jaar gaat de ANWB ook reizen verkopen, daarbij begeleid door Holland International. Want: "We moetende kwaliteit voor onze leden hoog houden". Dat de ANWB borg staat voor de ruim 90.000 wegwijzers in ons land herinnert het modale lid zich niet zo gauw. Zijn lidmaatschap wordt meestal in één adem genoemd met het lidmaatschap van de Wegenwacht. Op dit moment zijn 2,6 van de 2,9 miljoen leden tevens verzekerd van hulp bij pech-langs-de-weg. De service van de Wegenwacht wordt de komende tijd vergroot. Mede daardoor heeft Nouen alle vertrouwen in een verdere groei. ---