(Advertentie) Voor Fries stamboekvee schijn JË je ook wat meer te |§| moeten betalen, pip q'W U •• ' y}>7 '■ Sonnema Berenburg. JL BBF De authentieke Fries met 71 kruiden. --- De desertie van Martin Alonso Pinzon Columbus verliet na 48 uur het eiland San Salvador. Er was immers niets te halen. Hij nam een paar Indianen mee en op hun aanwijzingen voer hij verder. Hij zag veel eilanden liggen en ging ook op enkele aan land. Die gaf hij vervolgens de namen van het koningspaar en hun kinderen. Maar hij liet zich nog geen uur ophopuden als hij zag dat er geen goud te laden was. Columbus wilde zo snel mogelijk naar het land dat door de Indianen Colba of Cibao (het tegenwoordige Cuba) werd genoemd. Dat moest volgens hem het met goud beladen Chipango van Marco Polo zijn. Op woensdag 24 oktober schreef hij in zijn dagboek: "Vannacht om twaalf uur heb ik de ankers gelicht om naar Cuba te gaan, waarvan ik heb gehoord dat het heel groot is, met veel handel en dat er goud is en specerijen en grote schepen en markten." Columbus heeft alleen maar een stuk van de noordoostkust van Cuba geëxoploreerd. Hij vond het wel het mooiste dat mensenogen ooit hadden gezien. Halverwege de reis verder - tydens de oversteek van Cuba naar Haiti - zag Columbus dat de pinta, waarover Martin Alonso Pinzon het bevel voerde, van de kleine vloot weg voer. Het was 21 november 1492. In zijn dagboek noteerde hij dat Pinzon dat deed "uit hebzucht, omdat een Indiaan bij hem aan boord hem waarschijnlijk veel goud had beloofd". Tot dan toe was de schipper uit Palos de la Frontera een zeer toegewijd medewerker geweest. Toen enkele dagen voor het vertrek nog niemand in Palos bereid was gebleken om met Columbus mee te gaan, omdat men geen enkel vertrouwen had in de expeditie, haalde hij de nodige zeelieden over. Na dertig dagen op zee dreigde de ontevreden bemanning Columbus overboord te zetten en terug te keren naar huis. Martin Alonso bracht ze tot bedaren en adviseerde een kleine koerscorrectie, waardoor vier dagen later land in zicht kwam. Er moet onenigheid zijn ontstaan tijdens het krabben langs de Noordoostkust van Cuba. Wellicht ging het Martin Alonso Pinzon te langzaam en wilde hij meer contact met de bevolking, speciaal met het vrouwelijke deel dat als Eva door het oerbos liep. Columbus liet zijn mannen slechts zeer kort aan wal gaan. Op eigen houtje voer Pinzon 45 dagen rond het eiland Hispaniola en min of meer toevallig kwamen Columbus en hij elkaar weer tegen op 6 januari, toen Columbius zich gereed maakte om naar huis terug te gaan. Pinzon bood zijn excuses aan, maar daar wilde Columbus niets van weten. Hij beschuldigde zijn onder-commandant van desertie. Daarna hebben beide mannen elkaar nooit meer aangekeken en geen woord meer met elkaar gewisseld. Op de terugweg werden de twee schepen bij de Azoren overvallen door een zware storm en verloren ze het contact. Columbus wist de haven van Lissabon te bereiken en Pinzon meerde af in Bayona, ten noorden van Portugal in Galicië. Onmiddellijk na aankomst op Spaanse bodem zond Pinzon een boodschap naar de katholieke koningen die op dat moment in Barcelona verbleven. Zijn boodschap arriveerde enkele dagen eerder dan het bericht van Columbus, die daar naderhand ontzettend kwaad over werd. Pinzon stierf kort na zijn terugkeer in Palos en werd begraven onder het altaar van de kloosterkerk van La Rabida. Volgens de historicus Juan Manzano is het zeer waarschijnlijk dat Martin Alonso Pinzon het eerste bekende slachtoffer is geworden van de toen nog geheimzinnige ziekte syfilis. Zijn nabestaanden hebben Columbus de eer van de ontdekkingen betwist. Volgens hen en een aantal getuigen was Columbus in paniek geraakt, toen er na dertig dagen nog geen land in zicht was, zodat Pinzon het commando over de kleine vloot moest overnemen en de eigenlijke ontdekker van de Nieuwe Wereld zou zijn geweest. --- De verovering van de Nieuwe Wereld ecologische ramp Ontmoeting met Europa was doodvonnis voor miljoenen Door Jan van Beek Uit de enorme mensenmenigte die op de trappen van de basiliek van Notre Dame en op de stoepen aan weerszijden van de straat haar schamele koopwaar heeft uitgestald, kwam met een paar sprongen een jonge neger op mij af en drukte zijn roze handpalm voor de lens van mijn camera. "Waarom fotografeer jij hier? Vind je het mooi deze ellende?". Hij moet gezien hebben dat hij mij behoorlijk had laten schrikken, want hij trok zijn hand weg en glimlachte. Ik probeerde hem uit te leggen dat iedere reiziger graag beelden maakt van wat hij ziet. Nee, ik vond die ellende niet mooi, maar wel boeiend. Hij haalde zijn schouders op en hurkte weer naast zijn kleedje met een paar potten en ander eetgerei. Met dat ene zinnetje had hij precies onder woorden gebracht wat ik al enkele dagen vagelijk voelde. Ik geneerde mij steeds meer, wanneer ik het chaotische leven in de marge het menselijk draaglijke in de Haitiaanse hoofdstad probeerde vast te leggen. Het lijkt alsof de bestuurlijke capaciteit van de regering nooit verder is gekomen dan het verzorgen van de tuinen rondom het presidentiële paleis en het park van de helden van de onafhankelijkheid. In de stad werken alleen nog het economische systeem van de absolute armoede, de straathandel en de minibussen, de even kleurrijk als primitief beschilderde Tap-Tap, die voor enkele centimes langs door de passagiers bepaalde routes rijden. Verder functioneert er niets meer. Vuilnis verspert in grote bergen de weg. De huizen zijn vervallen. Sanitair werkt niet meer of is verstopt. Mensen doen hun behoeften in de goot van wat vroeger winkelstraten waren. Er hangt de weeë lucht van verrotting. ■ Port-au-Prince, de hoofdstad van Haïti komt om in huisvuil Foto: GPD --- Armste land Haïti is het armste land van het westelijk halfrond. Volgens de statistieken zijn - geloof - ik alleen Guinee en Burundi in Afrika armer. Het zegt me weinig; wat is armer dan arm? Ik geloof dat volgens de cijfers het gemiddelde inkomen van de vyf en een half miljoen inwoners ongeveer driehonderd dollar per jaar bedraagt. Nog geen vijftig gulden per maand. Elke keer als ik mijn hotel verlaat stort een groepje jonge Haïtianen zich op mij om mij te begeleiden. Zij doen het voor mijn bestwil, zeggen ze, omdat ik mij anders onwennig zou voelen in de vreemde stad, waar alles anders is. Als ik ze uitleg dat ik dat nou juist wil, mij onwennig voelen omdat ik blank ben, om te weten te komen hoe ik daar mee om kan gaan, veinzen zij mij niet te begrijpen. Waarschijnlijk ben ik volgens hen gewoon een gierige vrek, die te beroerd is hun diensten met een fatsoenlijke fooi te honoreren. --- Medeverantwoordelijk Claude heefl geen enkele behoefte om mij te vergezellen. Hij wil mij alleen maar de vraag stellen of ik mij als Europeaan medeverantwoordelijk voel voor de maatschappelijke puinhoop die Haiti geworden is. Ik merk op dat Haïti al bijna twee eeuwen geleden onafhankelijk werd en feitelijk de eerste zelfstandige negerrepubliek ter wereld was. Hij zou de schuld dus bij zijn eigen volk en leiders moeten zoeken. Dat vindt hy een goedkoop argument, want wie bedreef de genocide op de oorspronkelijke bewoners, de Taino-indianen? Wie heeft vervolgens de negers naar dit Caribische eiland gesleurd? Wie heeft het gevoel voor geweldadigheid in hen wakker geroepen? Wie heeft het goud ontgonnen en de natuurlijke hulpbronnen leeggehaald? Wie heeft de instituties geschapen? Ik ben slechts een simpele reiziger in het kielzog van Columbus. Dan brandt hij los. Er moet toch een reden zijn dat juist in de landen die door Columbus als eerste zijn ontdekt, vijfhonderd jaar later armoe nog steeds troef is. San Salvador: geen middelen van bestaan. Cuba: economisch aan de rand van de afgrond. Dominicaanse Republiek: al geruime tijd bankroet. Haïti: komt om in vuilnis en verpaupert totaal. Van de vijf naties die Amerika hebben bezet, heten alleen de Spanjaarden Veroveraars'. De Engelsen, de Portugezen, de Fransen en de Hollanders, die eveneens grote delen van de Nieuwe Wereld in beslag namen, zijn nooit zo betiteld. Zelf de Dikke Van Dale kent het woord Conquistador', de veroveraars van Amerika in de zestiende eeuw. Volgens de Spaanse historicus Francisco de Solano komt dat omdat de Spanjaarden hun veroveringsoorlog tegen de Moren in eigen land voortzetten in de Nieuwe Wereld. Veroveren met het zwaard en bekeren met het kruis in de hand. In de praktijk van de kolonisatie waren de Spanjaarden anders. Zij zonden uitsluitend mannen uit, die zich ter plekke vermengden met de autochtone bevolking. De Spanjaarden schiepen hun eigen wereld van mestiezen en mulatten. De Britten en de Fransen zonden hun religieuze dissidenten weg in familieverband. Veijaagde gezinnen met vrouwen en kinderen vestigden zich in de Nieuwe Wereld en probeerden zich daar te handhaven. De Noordamerikaanse kolonisatie werd een kopie van de meest orthodoxe Britse, Hollandse en Franse samenleving. De Spanjaarden maakten door vermenging een nieuwe samenleving, die geen historische en culturele achtergrond had en zich maar moest zien te redden. De betrekkelijke achterstand in de voormalige Spaanse kolonies kan ook ontstaan zijn door het feit dat de Spanjaarden zich als eersten uit de veroverde gebieden terugtrokken. Die terugtocht was totaal. Zij lieten hun bezittingen volledig in de steek, als hun onechte kinderen, wat zij ook waren. --- Anti-kolonialisten Tot hun verdediging kan worden gezegd dat zij eveneens de eerste belangrijke anti-kolonialisten hebben geleverd, zoals pater Bartolomeo de las Casas. Die schreef in het begin van de zestiende eeuw, toen de veroveringen nog maar veertig jaar aan de gang waren: "Wij kunnen als waarheidsgetrouw feit aanvoeren dat in die bedoelde veertig jaar door de tyranieke en duivelse praktijken van de christenen meer dan twaalf miljoen zielen, mannen, vrouwen en kinderen een smadelijke dood zijn gestorven en ik geloof zelfs de waarheid niet te kort te doen als ik het aantal op meer dan vijftien miljoen schat". Over Haïti schrijft hij in zijn 'Kort relaas van de vernietiging van de Indiën': "Op het eiland Hispaniola, waar de christenen het eerst aan land gingen, begon de grote verwoesting, de ellende en de uitroeiing van dit ongelukkige volk. De Spanjaarden namen eerst vrouwen en kinderen van de Indianen af om die te misbruiken. Daarna aten zij al hun levensmiddelen op, die met veel arbeid en zweet bijeen waren gebracht. Wat bij de Indianen voor drie families van dertig personen genoeg geweest zou zijn voor een hele maand, verslindt een Spanjaard in één dag". Het relaas van Las Casas is gruwelijk. Hij vertelt dat de Spanjaarden met elkaar weddenschappen afsloten dat zij met één zwaardslag iemand doormidden konden klieven of met een piek zijn hoofd konden splijten. Pasgeboren kinderen rukten zij aan béide beentjes van de borst van hun moeder en slingerden ze met het hoofdje tegen de rotsen. Ook maakten zy brede galgen en hingen daaraan telkens dertien Indianen op ter verheerlijking van de Verlosser en zijn twaalf apostelen, legden er vuur onder en verbrandden ze levend. Bartolomeo de las Casas heeft al die gruwelen en nog veel ergere met eigen ogen zien gebeuren. Die volledig Europese minimaatschappij veranderde in een paar jaar de ecosystemen volledig. Alles werd anders, voedingspatronen, wooncultuur, verplichte arbeid, gedwongen verplaatsing, de bescherming van het bos, ziekte, pijn, alles. Niet alleen het fysieke geweld elimineerde de oorspronkelijke bevolking. De Europeanen importeerden naast hun sociale en economische orde ook hun ziekten. Binnen één generatie stierf de helft van alle Indianen aan pokken, influenza, gele koorts en aan de uit Afrika geïmporteerde malaria. Morgen de laatste aflevering: Waar zijn de botten van ColumbuB? --- Postzegelen met Bert van Eijck Nederlander ontwerpt postzegel voor Armenië De ontwerper Will van Sambeek (56) uit Amsterdam heeft de eerste postzegel voor de vroegere Sovjet-republiek Armenië ontworpen. Deze zegel met een frankeerwaarde van 50 kopeken, is uitsluitend bedoeld voor het postverkeer met het buitenland. Het is voor het eerst sinds 1922 dat Armenië weer een eigen postzegel uitgeeft. Aanleiding is de ingebruikname van een telefooncentrale en satelliet-grondstation. Armenië is daarmee de eerste republiek in dit gebied met direct internationaal telefoonverkeer. De postzegel met als landsnaam Armenia toont een landkaart, de berg Ararat (gelegen op de grens met Turkije) en de schotel van een satellietgrondstation. Voor Armeniërs is de Ararat een heilige berg omdat daar, volgens het Oude Testament, de ark van Noach na de zondvloed bleef steken. De zegel wordt uitgevoerd in de kleuren van de Armeense vlag: rood, oranje, blauw. Omdat in Armenië geen drukmogelijkheden van voldoende kwaliteit beschikbaar zijn, komen de zegels bij de bekende postzegeldrukker Joh. Enschedé in Haarlem van de persen. De uitgiftedatum is 24 oktober; de oplaag is niet bekendgemaakt. De Nederlandse ontwerper kreeg de belangrijke postzegelopdracht via een buitenlandse klant, die in Armenië het grondstation bouwde. Dit Amerikaanse telecommunicatiebedrijf bemiddelde tussen het ministerie van postzaken en Will van Sambeek. De uit Amsterdam toegezonden eerste ontwerpen kregen zo'n goed onthaal, dat de Armeense PTT-minister persoonlijk naar Nederland kwam om het postzegelcontract te ondertekenen. Will van Sambeek heeft verschillende Nederlandse postzegelseries ontworpen: ter gelegenheid van het gouden luchtvaartjaar 1968, de Olympische Spelen in München 1972 en de zomerzegels in 1982 gewijd aan de Floriade. ■ De Armeense postzegel, ontworpen door Will van Sambeek en gedrukt bij Joh. Enschedé in Haarlem. --- AGENDA Veendam: 17 oktober gebouw Dukdalf, De Reede 1,19 u.: Beurs De Verzamelaar. Groningen: 19 oktober speeltuin Ons Belang, Zaagmuldersweg 82c, 10 u.: Postzegelruilbeurs. Leeuwarden: 19 oktober zaal Boekema, Heliconweg, 10-16.30 u.: Postzegelruildag Vereniging van Postzegelverzamelaars Friesland. Stadskanaal: 19 oktober De Wijkplaats, Luxemburglaan 2,13 u.: Beurs De Verzamelaar. Heerenveen: 21 oktober restaurant Tropenfauna. Binnenweg 9, 19 u.: Beurs De Verzamelaar. --- Bijzondere stempels Drie bijzondere poststempels heeft PTT Post deze maand in gebruik. Het eerste stempel is speciaal voor luchtpostverzamelaars. Zij houden 19 oktober hun 30ste Dag van de Aerofilatelie op Schiphol. Een postvliegtuig uit 1911 is afgebeeld in het bijzonder stempel. Te stempelen correspondentie kan men toezenden aan de directeur van het. hoofdpostkantoor, postbus 99100, 1100 NA Amsterdam- Zuidoost. Op de envelop vermelden: stempel Aerofilatelie. Medewerkers van PPT Post Filatelie in Groningen staan van 25 tot 28 oktober met een stand op twee tentoonstellingen in Duitsland. Er zijn ook twee bijzondere poststempels. De eerste expositie is Philatelia '91 in Keulen; de tweede is in Sindelfingen. Beide stempels zijn ook in Groningen verkrijgbaar. Te stempelen correspondentie toezenden aan PTT Post Filatelie, postbus 30051,9700 RN Groningen. Op de omslag vermelden: stempel Philatelia '91 of Sindelfingen. ■ Drie bijzondere poststempels van PTT Post, --- Olympische kaarten Samen met het Nederlands Olympisch Comité (NOC) is PTT Post gisteren een wenskaartenactie gestart, gericht op olympische sporters. In postkantoren en postagentschappen zijn zeven verschillende setjes van vier wenskaarten verkrijgbaar. De 28 verschillende kaarten beelden elk op humoristische wijze een olympische sport uit. De prijs per setje kaarten is vijf gulden; de helft daarvan is bestemd voor het NOC waarvan PTT Post sponsor is. De startoplaag bedraagt een half miljoen stuks. Naast de wenskaarten komen tr olympische postzegels. Op deze zegels, die zoals in deze rubriek gemeld 4 februari 1992 in omloop komen, zijn vijf olympische sporten uitgebeeld: atletiek, schaatsen, roeien, hockey en volleybal. ■ Twee van de in totaal 28 olympische wenskaarten: Koninklijke Nederlandsche Voetbalbond (links) en de Stichting Nederlandse Hippische Sportbond. ---