'Succesvol' verouderen vergt enige inspanning Van onze verslaggever Angeli Poulssen Het slikken van slaaptabletten, algehele narcose, overmatig alcoholgebruik of langdurig naar afstompende programma's als Prijzenslag kijken. Al deze factoren beïnvloeden op den duur de hersenfuncties van de mens. Onderzoeker Peter Houx van de Rijksuniversiteit Limburg bekeek wanneer deze cognitieve functies, zoals bijvoorbeeld het concentratievermogen, beginnen af te nemen en hoe dat voorkomen zou kunnen worden. Aftakeling hoort by ouder worden. Wanneer iemand van tachtig wat langzaam .van begrip is of sommige dingen sneller vergeet, kijkt niemand daarvan op. Toch blijkt uit het onderzoek van Houx, dat wanneer je heel zuinig op je hersenen bent geweest, de kans I . - groot is dat je op je zeventigste nog evenveel informatie kunt opnemen en onthouden als iemand van twintig. Het leerproces gaat alleen langzamer en men moet de leerstof vaker herhalen. Maar om zo'n geestelijk fitte oudere te worden, moet je een fiks aantal hindernissen ontwijken. Wie bijvoorbeeld bij de neuroloog in behandeling is geweest voor een beroerte van voorbygaande aard, epilepsie, migraine, hersenvliesontsteking of een hersentrauma zal eerder last hebben van een afname van de hersenfuncties. Dit geldt ook voor mensen die diabetes hebben, of een andere systeemziekte zoals een lever-, nier- of schildklieraandoening. Na hersenschuddingen waarbij men meer dan een uur bewusteloos was, of een zware algehele narcose die meer dan drie uur duurde, is de kans op voortijdige aftakeling van de cognitieve functies ook groter. In dezelfde risicogroep zitten mensen die complicaties hadden bij hun geboorte of die recent bij een psychiater onder behandeling zijn voor zware depressies. Overmatig alcohol- en druggebruik zijn natuurlijk notoire boosdoeners. Wie meer dan 35 glazen bier per week (vrouwen 21 glazen) naar binnen werkt, moet oppassen. Medicijnen voorzien van een lichtgevend lichtgeel stickertje beïnvloeden op den duur niet alleen de rijvaardigheid, maar blijken ook het concentratie-vermogen en de reactiesnelheid op oudere leeftijd te verminderen. Schoenmakers, tapijtleggers, huisschilders en pompbedienden krijgen later wellicht allemaal eveneens last. Wanneer je namelijk voortdurend werkt met stoffen als benzine, lijm of verf tast dit op den duur ook je hersenfuncties aan. Het sterkst wordt dit merkbaar na het zestigste levensjaar. Het concentratievermogen en de geheugen-capaciteit worden minder. Ook kan men minder goed twee dingen tegelijkertijd doen zoals bijvoorbeeld, autorijden ofkoken. Houx heeft dit ontdekt door proefpersonen waarop geen enkele van de bovengenoemde factoren betrekking had, te vergelijken met proefpersonen die bijvoorbeeld wel een flinke hersenschudding of narcose hadden gehad. Door kleine testjes uit te voeren waarbij geheugen, leervermogen, concentratieniveau en combinaties daarvan centraal stonden, kwam hij er achter dat mensen zonder lichte hersenbeschadigingen betere cognitieve vermogens hadden op oudere leeftijd. Zij waren in zijn terminologie succesvol' verouderd. Dr. Peter Houx: "Een hele zware algehele narcose blijkt het meest van invloed te zijn op de aftakeling. Daarom is het van belang dat iedereen goed nadenkt over een narcose. Als het niet noodzakelijk is, kan men beter kiezen voor een plaatselijke verdoving. Ook risicovolle sporten als boksen moeten worden vermeden. En eigenlijk zouden we allemaal moeten fietsen met een helmpje op ons hoofd om de kans op een zware hersenschudding te minimaliseren." Volgens Houx zullen de huisartsen meer moeten gaan nadenken over de medicijnen die ze voorschrijven, vooral de slaaptabletten. En de hele wetenschap moet zich gaan beraden over de term 'gezond'. Want een heleboel mensen die zichzelf als 'gezond' omschrijven, blijken in het onderzoek door hun eerder opgelopen hersenbeschadiging toch vaak minder te presteren. --- Na drie dagen op de grond in de A-kerk geen been meer te verzetten... Kerkelijk kunstbezit wordt echt niet overal gekoesterd Van onze verslaggever Jaap D. Homan Het moet voor de dames Wija Friso uit Groningen en Roberta Hilbrandie uit Assen een lekker gevoel zijn om een hobby te kunnen combineren met een (tijdelijke) baan. In opdracht van de Stichting Kerkelijk Kunstbezit in Nederland (SKKN) is het tweetal, dat Kunstgeschiedenis heeft gestudeerd in Groningen, bezig met een inventarisatie van alle roerende goederen, maar ook van bijvoorbeeld grafstenen en preekstoelen in hervormde kerken in stad en provincie Groningen. Zij kunnen met dat werk nog enige tijd vooruit, want in totaal gaat het in Groningen om bijna 200 kerken. In mei 1989 werd in Uithuizen gestart met het inventariseren. Er moeten nog ongeveer dertig kerken worden bezocht. In de komende tijd wordt het tempo wat lager dan in de voorgaande maanden, omdat de temperatuur in de kerken dan dikwijls minder aangenaam is. En in januari en februari wordt er zelfs een 'winterstop' ingelast. Favoriete dag voor het kerkbezoek is de maandag omdat er dan nog wel wat warmte hangt van de voorgaande kerkdag. "Maar soms vergissen wij ons daarbij wel eens want niet in elke kerk is op zondag een dienst," zegt Roberta. Wija Friso interesseert zich met name voor het houtsnijwerk in kerken. Van haar hand verscheen al eens een uitvoerige publicatie in 'Groninger Kerken', een uitgave van de stichting 'Oude Groninger kerken' over het vele houtsnijwerk in kerken van de Stad-Groninger beeldsnijder Casper Struiwig (1698-1747). Roberta Hilbrandie is met name 'gek' van zilverwerk en grafzerken met mooie letters en versieringen. "In de A-kerk in Groningen kroop ik voor de inventarisatie van de grafstenen drie dagen over de grond. Ik vond het heel interessant, ook al kon ik daarna bijna geen been meer verzetten." ■ Roberta Hilbrandie (links) en Wija Friso buigen zich regelmatig over literatuur om zich voor te bereiden op hun bezoek aan een kerk. Foto: Wladimir van den Burgh --- Documentatie De inventarisatie dient een tweeledig doel. Ten eerste is het onmisbaar voor een goed beheer van kerkelijk kunstbezit. De kerkbesturen weten veelal niet of nauwelijks welke objecten belangrijk en waardevol zijn. De ervaring in andere provincies heeft inmiddels aangetoond, dat na de inventarisatie het beheer van het kerkelijk kunstbezit aanmerkelijk is verbeterd. Ten tweede biedt het de mogelijkheid om in Nederland te komen tot een verantwoorde documentatie inzake het kerkinterieur in de loop van de geschiedenis. Weliswaar staan veel belangrijke objecten van geschiedenis en kunst in de Nederlandse kerken vermeld in de 'Voorloopige Lijst der Nederlandsche Monumenten van Geschiedenis en Kunst', die in 1908 werd samengesteld in opdracht van de Rijkscommissie voor de Monumentenbeschrijvingen, maar die lijst is verre van volledig. Daar komt nog bij dat vrijwel geen enkele kerkelijke instantie, die verantwoordelijk is voor het kunstbezit, over deze lijsten beschikt. Veel kerkbesturen menen nog dat het inventariseren een klusje is dat maar korte tijd in beslag neemt. De twee dames weten inmiddels wel beter. Alle stukken worden uitvoerig beschreven en gefotografeerd. En was alles in de kerk aanwezig, ook al ligt het dan op een zolder, dan zou het werk nog wel snel kunnen worden uitgevoerd. In veel gevallen is echter met name het zilverwerk nog wel eens buiten de kerkmuren. "De ene keer is het goed opgeborgen, in een kluis van van een bank, maar ook komt het voor dat men het in een doos onder het bed thuis bewaart," zegt Roberta. Als voorbeeld van 'alternatief beheer' wordt Slochteren genoemd waar veel voorwerpen over het hele dorp bij mensen thuis werden bewaard. --- 'Bijbel' Bij hun werkzaamheden maken zij naast fototoestel en meetlat dikwijls gebruik van diverse standaardwerken. Is hun 'bijbel' voor de grafzerken is dat het boek Groninger gedenkwaardigheden' van A. Pathuis, bij de zilveren voorwerpen wordt vooral gebruik gemaakt van een boek over avondmaalzilver in kerken, dat in 1913 werd geschreven door landbouwer J. Vinhuizen uit Middelstum en dr. A. Wumkes uit Groningen. Dat tweetal bezocht in het begin van deze eeuw op de fiets alle hervormde kerken in Groningen. "Het grootste gedeelte van hetgeen toen werd beschreven is nog wel aanwezig, maar af en toe komt het toch voor dat er iets is verdwenen en dan proberen wij te achterhalen waar het is gebleven," zegt Wija. Zo verdwenen er - soms met onbekende bestemming en soms verkocht - mooie bekers in Engelbert, Tinallinge en Midwolde. Wie nu zou denken dat de kerkbesturen staan te juichen over het initiatief van de SKKN heeft het mis. "Soms moeten wij er om smeken om te mogen inventariseren. Niet alleen omdat het wat geld kost, maar ook omdat men denkt 'wat moeten die mensen hier rond te neuzen'. Gelukkig staat het merendeel echter zonder meer positief tegenover ons werk," zegt Roberta. "Maar er zijn kerkbesturen die het niet nodig vinden dat de "buitenwacht' weet wat hun kerk zoal aan kostbaarheden heeft." Dat is ook een van de redenen dat de uitgewerkte gegevens niet zonder meer voor derden toegankelijk zijn. Wel is het kantoor van de SKKN in Utrecht bereid voor wetenschappelijke studies informatie te verstrekken. --- Adviezen Niet alleen wordt geïnventariseerd, ook wordt de staat van onderhoud vermeld. En wordt geconstateerd dat men met het bewaren wel erg onzorgvuldig omspringt, dan worden adviezen gegeven over een beter beheer of over het voorkomen van diefstal. Dat is soms geen overbodige luxe, want de voorbeelden van minder zorgvuldig beheer liggen voor het oprapen zoals heel oude zilveren belletjes die met een simpel draadje zijn bevestigd aan de collectezakken of een handtekening van Abel Tasman op perkament, die in de kerk in Lutjegast zo voor het wegnemen hing. Het is daarom maar goed dat die adviezen worden gegeven want de kans bieden iets te ontvreemden, strookt niet met het doel van de stichting: 'het cultureel erfgoed van de christenen in stand te houden en tot zijn recht te laten komen in het daarvoor geëigende milieu, het huis van de gemeente!' --- CRI bevestigt afpersingen door Kurden De Centrale Recherche Informatiedienst (CRI) heeft woensdag bevestigd op de hoogte te zijn van afpersingspraktijken door personen van Kurdische afkomst. Volgens een woordvoerder van de CRI komen dergelijke gevallen van afpersing enige tientallen keren per jaar voor. Niet alleen in Arnhem, maar in alle gemeenten met grotere concentraties Turken. Bovendien weet de CRI (tevens bureau Interpol) dat het in het buitenland ook gebeurt. De woordvoerder wees erop dat afpersing een moeilijk te bewijzen misdrijf is. "De getuigen staan nu eenmaal niet in de rij." De Binnenlandse Veiligheidsdienst (BVD) houdt de zaak eveneens in het oog. "Dat geldt in het algemeen voor minderheidsgroeperingen die hun landgenoten onder druk zetten," aldus de woordvoerster. Zij verwijst voor concrete maatregelen naar politie en justitie. Een woordvoerder van de politie in Arnhem zei te weten dat de praktijken ook voorkomen in Den Haag, Almelo en Deventer. Van de circa 180.000 Turken in Nederland woont meer dan een derde in de vier grote steden. Verder hebben de gemeenten Zaanstad, Eindhoven, Arnhem, Tilburg, Enschede, Dordrecht, Haarlem, Deventer, Schiedam en Almelo veel inwoners van Turkse origine. De Arnhemse politie maakte vorige week bekend dat Turkse en Kurdische horeca-ondememers in Arnhem worden afgeperst door vertegenwoordigers van de Kurdische politieke partij PKK. In Arnhem zouden dreigementen ook daadwerkelijk gepaard zijn gegaan met agressie. Woordvoerders van de PKK ontkenden vervolgens elke betrokkenheid bij de praktijken. --- Postzegelen met Bert van Eijck Nu al bezig voor wereldshow 1994 Een postzegelshow van wereldklasse met naar verwachting honderdduizend bezoekers. Daarvoor zorgt ons land over drie jaar als in de herfstvakantie 1994 (van maandag 17 tot en met zondag 23 oktober) in het Congresgebouw in Den Haag een internationale postzegeltentoonstelling wordt gehouden. Nü al zijn de organisatoren druk in de weer om van de expositie (waarvan de naam nog moet worden vastgesteld) iets bijzonders te maken. Drie thema's staan centraal op deze internationale tentoonstelling: de vrouw en filatelie, jeugd en filatelie en moderne filatelie, waaronder wordt verstaan de postzegels en poststukken van de laatste tien jaar. Het komende spektakelstuk van en voor postzegelverzamelaars zal voor een belangrijk deel door henzelf worden betaald. Dit komt doordat PTT Post een aantal bijzondere postzegels met toeslag voor het filatelie-evenement zal uitgeven. Dankzij het extra geld dat via deze postzegels binnenkomt - men rekent op enkele miljoenen guldens - kan de toegang voor het publiek gratis zijn. Het wordt de vijfde internationale postzegelexpositie die ons land organiseert. De eerste was de wereldtentoonstelling Amphilex in 1967 in het RAI-gebouw in Amsterdam, tien jaar later gevolgd door Amphilex '77. In 1984 scoorde ons land met Filacento en in 1988 met Filacept, beide gehouden in het Congresgebouw in Den Haag. Het succes van de laatste tentoonstelling, die in zes dagen 90.000 bezoekers trok, heeft ertoe geleid dat in 1994 al de volgende internationale' is. Ons land staat al op de wereldlijst van postzegeltentoonstellingen voor 2002, het jaar dat de Nederlandse postzegel 150 jaar bestaat. Allerlei filatelistische groeperingen zullen tijdens de tentoonstelling in 1994 congressen, vergaderingen of presentaties houden. Er worden een groot aantal binnen- en buitenlandse handelaren verwacht alsmede 25 buitenlandse postadministraties. De organisatie is in handen van de Stichting Filatelie en PTT Post. De Stichting Filatelie is een samenwerkingsverband van de georganiseerde postzegelverzamelaars en postzegelhandel in ons land. Zij organiseerde eerder met PTT de vorige vier internationale postzegelshows. --- AGENDA Assen: 24 oktober gebouw De Kern, Oranjestraat 6,19 u.: Beurs De Verzamelaar. Drachten: 26 oktober gebouw De Opdracht, Stationsweg 150 b, 10-17 u.: Beurs Postzegelvereniging Drachten. Emmen: 26 oktober Zuidoosthal, Kerkhoflaan 9, 10-17 u.: Beurs De Verzamelaar. Groningen: 26 oktober speeltuin De Wüert, P. C. Hooftlaan la, 13 u.: Postzegelruilbeurs. Groningen: 28 oktober Trefkoel, Zonnelaan 30, 20 u.: Bijeenkomst Phil. Ver. Groningen. Hoogeveen: 28 oktober Goede Herderkerk, Lomanlaan, 20 u.: Byeenkomst Postzegelclub Hoogeveen. Assen: 30 oktober restaurant De Hertenkamp, Hertenkamp 7, 20 u.: Bijeenkomst Vereniging van Postzegelverzamelaars Assen. --- Bijzondere stempels Nog twee bijzondere stempelvlaggen heeft PTT Post deze maand in gebruik. Het eerste is voor het Voorlichtingsbureau voor de Voeding, dat 50 jaar bestaat. Dit gouden jubileum wordt uitgedragen via een stempelvlag, die tot 26 november in gebruik is op de postkantoren in Utrecht en Den Haag. Te stempelen correspondentie kan men toezenden aan: Expeditieknooppunt, Postbus 99100,2500 NA Den Haag; Expeditieknooppunt, Postbus 99000, 3500 NA Utrecht. Op de envelop vermelden: stempelvlag Voorlichtingsbureau voor de Voeding. 'Drachten 350 jaar ondernemend' is de tekst van de tweede stempelvlag, die van 21 oktober tot 15 december als blikvanger op post wordt gedrukt. Dit stempel kan men aanvragen door het zenden van envelop of kaart naar: Expeditieknooppunt, Postbus 99111, 8900 NA Leeuwarden. Op de omslag vermelden: stempelvlag Drachten, Om een zo duidelijk mogelijke afdruk van stempelvlaggen te krijgen raadt PTT Post verzamelaars aan het toe te zenden poststuk te frankeren met één zegel van de juiste frankeerwaarde in de rechterbovenhoek. De afdruk van de stempelvlag zal '(San helemaal of voor het grootste deel op het blanco gedeelte worden geplaatst. ■ De beide stempelvlaggen van PTT Post. --- Kerstzegel komt op 28 november Ook dit jaar komt PTT Post met decemberpostzegels. Van 28 november af zijn deze 'kerstzegels' in alle postkantoren te koop. De zegels hebben een frankeerwaarde van 55 cent en zijn alleen in velletjes van 20 stuks verkrijgbaar. Alle kerstpost en nieuwjaarswensen kunnen met de decemberzegel worden gefrankeerd. --- Mozart-blokje ■ Het muzikale wonder Wolfgang Amadeus Mozart (1756-1791), 200 jaar geleden op 35-jarige leeftijd in Wenen overleden, wordt in Duitsland postaal herdacht met een zegelblokje. Op 5 november komt het blokje met een zegel van 100 Pfennig waarop een portret van Mozart is te zien, in de verkoop. Een theaterprogramma van Mozarts beroemde opera Die Zauberflöte met de populaire aria Der Vogelfanger is op het blokje links afgebeeld. De vogelvanger vinden we als figuur terug in het midden, een creatie van de schilder Heinrich Stürmer voor de opvoering van Die Zauberflöte in 1816 in Berlijn. --- (Advertentie) vil I HET KWALITEITSMERK VAN DE I / J Jg| t ADVISEURS VOOR BH FR SLAPENI Mt: tSoeiemorgen! Van f. 50,- tot f. 200,- introduktiekoiting op Optisleep dekbedden! Deze aktie loopt tot 31 oktober 1991 Exklusief verkrijgbaar bij uw Adviseurs voor Beter Slapen: Homan Interieur Verzorging Rijksstraatweg 167, Haren, 050-344235 Jager Niezen B.V. Nw. Ebbingestraat 49, Groningen, 050-121144 Winkelcentrum Paddepoel, Groningen, 050-713379 ---