Brigitte Bardot Van Grolden verstopt zich niet achter de ironische dubbelzinnigheid die veel eigentijdse westerse kunst kenmerkt. Integendeel zelfs, hij schroomt niet om in zijn werk zonder omhaal mee te delen waar hij van houdt: van z'n dochter bijvoorbeeld, van reizen, van z'n vroegere vriendin Willy, van Brigitte Bardot, van de natuur en van poëzie. Het is althans verleidelijk om de collages met 8.8., de Boeddha-collages, de foto's van Willy en de opnames uit het leven van dochter Diana, evenals de Japanse platenhoes van The Beatles en de foto met de naam van de Russische dichter Aleksandr Poesjkin op te vatten als verwijzingen naar belangrijke momenten in Van Goldens leven. Als de artistieke verwerking van momenten van schoonheid en ontroering die de kunstenaar hebben geïnspireerd en geholpen. 'Kunst is een troost' was — niet verwonderlijk — het motto van een eerdere expositie van Van Golden. Bij de uitreiking van de PC-Kunstprijs in 1990 citeerde Daan van Golden, die zich in het algemeen liever niet in laat met theorie, onder anderen Bob Dylan — 'Kunst is de eeuwig durende beweging van de schoonheid en haar hoogste doel is te inspireren' — en Oscar Wilde: 'Jeugd is een kunst'. De serie alledaagse foto's van zijn dochter Diana kreeg het citaat van Wilde mee als titel. 'Jeugd is een troost' zijn we ook gerechtigd te lezen. Hier zijn leven en werk op een ontroerende wijze in elkaar opgegaan. Die verstrengeling van Van Goldens leven en werk maken de grote contrasten op deze expositie verklaarbaar: het werk gedraagt zich net als het leven, grillig en ogenschijnlijk onsamenhangend. Het wekt geen verbazing dat Daan van Golden langzaam, secuur en kritisch te werk gaat. Wie zoveel van zichzelf geeft, zijn leven als het ware uitstalt, loopt grote risico's. Alleen degene die in dergelijke gevallen bedachtzaam optreedt, weet de valkuilen te vermijden. Dat lukt Daan van Golden, bij wie voor vals sentiment geen plaats is. Zijn werk is los van retoriek. Het is mooi, zonder kitsch te worden en het is gevoelig zonder op enig moment pathetisch te zijn. Tot 11 november. Daan van Colden 1962-1991. Stedelijk Museum in Amsterdam. Catalogus. Wierd Duk --- Veer Profeten worden in eigen land niet gehoord, wil het adagium. Maar met Diederik Kraaijpoels kruistocht tegen de dominantie van de abstractie lijkt het in zijn eigen woonplaats Groningen anders te gaan lopen. Steeds meer jonge, abstracte kunstenaars vallen van hun geloof en keren terug tot de figuratie die hen tijdens de academiejaren is voorgehouden. Ruud Venekamp bekent zich in zijn nieuwste expositie bij De School tot de natuur. Na de grote lyrisch-abstracte schilderijen met hun zware verfhuid die hij vorig jaar nog bij het CBK in de Oosterpoort liet zien, maakt dit Minerva-talent (eindexamen 1988) interieurstudies op papier. En lichtvoetigheid spreekt uit zijn grote schilderijen waarbij op één een zwarte veer in de lucht zweeft tegen een monochroom, diepgroen fond. Venekamp die in 1989 en '90 een startstipendium van WVC toegekend kreeg, verklaart zijn 'wending' naar de natuur wat ge makkelijk met de stellingdat 'het bewustzijn in de kern op die natuur is gebaseerd'. Tot 28 oktober, De School, Schoolstraat 5, Groningen --- Daan van Golden: een leven als bron van de kunst Daan van Golden (1936) is een geliefd kunstenaar die er weinig moeite mee heeft op de achtergrond te verblijven. De Rotterdammer, aan wie in 1988 de Hendrik de Vriesprijs van de gemeente Groningen ten deel viel, trok zich ooit zelfs jarenlang terug uit het expositiecircuit. Het Stedelijk Museum in Amsterdam biedt nu in zeven zalen een overzicht van werk van Van Golden dat ontstond tussen 1962 en 1991. Het heeft er alle schijn van dat uitwijken voor Daan van Golden een tweede natuur is. De kunstenaar reist bijzonder veel, wat zijn werk op cruciale momenten heeft beïnvloed, hij wisselt veelvuldig van stijl en hij is in staat om zich — zoals dit tussen 1967 en 1977 het geval was — uit de openbaarheid terug te trekken. Telkens levert dit uitwijken hem, gezien de ontwikkelingen in Van Goldens werk, nieuwe inzichten op. Daan van Golden doet recht aan het beeld van de kunstenaar als een romantisch zoeker naar harmonie en schoonheid. De man die werd opgeleid tot machine-bankwerker, etaleur was bij de Bijenkorf en later de avondopleiding aan de Rotterdamse academie volgde, werd bij velen bekend door zijn bijdrage aan het kunstproject 'Century 1987' dat de titel 'Aqua Azul' droeg. Van Golden liet destijds — overigens pas na veel geharrewar — de paden van de Amsterdamse Hortus Botanicus met blauwe kiezelsteentjes vullen. Het effect was overweldigend. Op luchtfoto's lijkt het alsof er fris, helderblauw water door de Hortus stroomt. Een verblijf in Japan, tussen 1963 en 1965, is voor Van Golden van grote betekenis geweest. Hij woonde en werkte er met z'n toenmalige vriendin, het fotomodel Willy van Rooy, en hij voorzag in zijn levensonderhoud door in gangsterfilms te figureren en door het geven van Engelse les. In Azië leerde de kunstenaar de werking van geestverruimende middelen kennen en hij kwam er in contact met oosterse levensbeschouwingen die zijn persoonlijkheid ingrijpend zouden bepalen. Heel concreet liet Van Golden in Japan het 'westerse' abstract-expressionistische idioom achter zich. In Tokio— ontstond de bekende serie schilderijen in olie- en lakverf met ruitpatronen — de 'zakdoeken' — en bloemmotieven. Van Grolden schilderde stoffen en papiermotieven exact na en genoot van de meditatieve werking van deze activiteit. In dit nauwgezet isoleren en kopiëren van stukjes dagelijkse werkelijkheid, zoals de popkunstenaars dit ook deden, kunnen eenvoudig ideeën worden getraceerd die op dat moment de internationale kunstwereld in hun greep hielden. Toch weet Van Golden zich hier onmiddellijk aan te onttrekken omdat zijn interesse niet blijft steken bij de vraag naar inhoud en betekenis van het kunstwerk. Hij stelt de kwestie weliswaar aan de orde, maar hij blijft er niet omheen cirkelen en komt met een eenvoudig en oprecht antwoord: de zin en betekenis van een kunstwerk ligt in de schoonheid ervan. Kijk maar naar de kleurenfoto waarop we gele en rode bloemen zien wegzinken in de achtergrond van blauwe kiezelstenen. De onbeschaamde pracht van die zuivere kleuren is alles wat er toe doet. Daan van Golden: 'Wales Picture', 1967-1975.56 zwart/witfoto's, bariet in lijst achter glas. --- Exposities Délanjo: 'Zulke artistieke aanstellerij is mij vreemd' Nee, hij is geen spat veranderd. Goed, zijn lokken zijn grijs geworden en hij verrast met zijn nieuwe atelier: gevestigd in een schattig Westerwolds landarbeidershuisje en voorzien van een paradijselijke bloementuin, zoals hij die zo graag schildert. Marcus Délanjo, evangelist met de penseel, staat nog steeds voor wat hij vanaf zijn debuut in het Gemeentehuis van Vries in 1968 uitdraagt. Hij getuigt met zijn poëtisch-verhalende schildertrant over Godswonderen en menselijke ontsporingen. Van moderne kunstfratsen moet hij niets weten: 'Artistieke aanstellerij is mij vreemd.' Voor hem is kunst bovenal een mediifm om contact te zoeken met zijn omgeving. Daarom exposeert hij nu in het Dorpshuis van Tripscompagnie tien schilderijen. Zo'n confrontatie met streekgenoten gaat hij graag aan en die vindt hij even vanzelfsprekend als zijn nieuwe Amerikaanse expositietournee. Volgend vooijaar heeft hij bij de vestigingen van de Magna Gallery in New York - 'ja op het mooiste punt van Broadway' - en in San Francisco twee grote verkooptentoonstellingen. Délanjo: 'Ik weet wat de marktsituatie is. Normaal krijg je als kunstenaar helemaal geen ingang om op Broadway te exposeren. Duizenden kunstenaars hebben daar een kapitaal voor over. Bij mij is het een toevallige samenloop van omstandigheden.' 'Kunst is', waarschuwt Délanjo, 'in de Verenigde Staten een speculatie-object. Na goud is beeldende kunst het belangrijkste investeringsmiddel. Je ziet het ook in zo'n galerie. Er lopen geen 15 verkopers rond. Nee, dat zijn makelaars, art consultants, zoals hun naamplaatjes zeggen.' Délanjo weet dat zijn Nederlandse fans, waaronder ook kunstcritici als Dolf Welling en Erik Beenker zijn weg naar het Walhalla van de kunsten geplaveid hebben met strelende vergelijkingen als 'de Van Grogh van Drenthe' of de 'Nederlandse Renato Guttuso'. Belangrijker vindt hij echter de vraag óf dat wat hij zelf beoogt, nog uit de verf komt. 'Natuurlijk vraag je je af of het geen maniertje geworden is, of je niet alles al geschilderd hebt wat de Heilige Schrift aan verhalen biedt. Wat mijn stijl betreft, sta ik toch elke keer weer verbaasd van mezelf. Eigenlijk knoei ik steeds een schilderijtje in elkaar. En als het klaar is, dan is er toch weer wat moois uitje handen gekomen. Na de pijn en moeite volgt een roes van overwinning. Denk je over de verhalen na, dan blijkt er elke keer weer een diepere waarheid, een rijker facet in zo'n duizend keer vertelde boodschap te schuilen. Die verwondering houdt me springlevend.' Tot 3 november, Dorpshuis Nooitgedocht, Nieuweweg la, Tripscompagnie fv Marcus Délanjo, 'Ode aan Jahwe', olieverf, 100 x 100 cm --- De Provinciale Korenstraat e. o. Financieel mag de opzet van 'NV De Provinciale' nog een hachelijke zaak zijn, voor de provincie Drenthe is de nieuwe behuizing van het Centrum Beeldende Kunst een kolossale aanwinst. In een provinciehoofdstad waar geen galerie een langer leven dan drie jaar beschoren was, beschikken de Drentse kunstenaars nu over een verrassend mooi tentoonstellingsforum. Dat blijkt ook uit de tweede expositie van Sjouke Dekker. Onder de titel Beeldende Kunst uit Drenthe 1 presenteert het CBK Drenthe van een vijftiental kunstenaars nieuw werk. Nestor van de exposanten is de beeldhouwer Bert Kiewiet die de hele provincie vol zet met niet al te fantasierijke bronzen. Kiewiet heeft meer in zijn mars dan die brave vissertjes, golfers, museumbezoekers en dito ambachtslieden. Het CBK presenteert ook een grote naïef-expressieve ruiterfiguur met een sterke uitstraling. Kostelijk is de grote en toch ook weer wat makabere installatie van het Drents-Groninger duo Eduard Daams en Egbert Bos. Ditmaal tonen zij een gecrashte straaljager. De vliegramp ten spijt gaat het burgermansleven er omheen gewoon door. Een nieuweling in het gezelschap is de graficus Jan van der Meulen uit Hoogeveen die met zijn staaldrukken een eigen grafisch procédé ontwikkelde. Van der Meulen verwerkte die vondst in een vrolijke reeks figuratief-expressionistische prenten. Geladener van sfeertekening zijn de grote, geabstraheerde landschappen van Dick van 't Wout. Met zijn levendig geborstelde acrylschilderijen verbeeldt Van 't Wout, hoe zich achter het atelierraam noodweer ontlaadt. Van oud-Minervadocent Jan van Loon brengt NV De Provinciale zijn Vier seizoenen: grote, losgeschilderde interieurschilderijen die het per jaargetijde wisselende licht aanschouwelijk maken. Het is een kwestie van smaak, maar Van Loons geaquerelleerde lichtstudies spreken me toch meer aan. Verrast werd ik daarentegen door alles-durver Maya Wildevuur. De galeriehoudster uit Hooghalen balanceert met haar kleurrijke, maar meestal slap geschilderde geisha's, bloemen, naakten en zeegezichten op de rand van de kitsch. Haar helemaal abstracte 'drippings' verliezen zich eens niet in decoratief effectbejag. Interessant is tenslotte de keramiek van 4ns Bago die na haar solotentoonstelling bij galerie Anderwereld nu ook in Assen haar driedimensionale parafrases van stillevens van Morandi laat zien. Tof 3 november, NV De Provinciale, Torenloon 20, Assen --- Koppel De schilder Ton Dubbeldam en de keramist Han * Boerrigter exposeren als koppel kriskras door heel Nederland. In galerie Gazendam leidt hun gezamenlijke presentatie opnieuw tot een commercieel succes. De jonge Groninger schilder trekt voor zijn voorjaarsgezichten op Nederlandse rivierlandschappen bij herhaling de trukendoos open. Glad gepleisterde partijen wisselt hij af met bonte, pointillistische lichtstructuren. Soms schiet hij daarbij zijn doel ver voorbij. Han Boerrigter heeft als glazuurkunstenaar zijn evenknie nog niet gevonden. Interessant is ook dat hij op zijn nieuwste borden naar voorbeeld van Japanse houtsneden berglandschappen 'schildert'. Jammer is wel dat hem de gedraaide drager zo onverschillig laat. Slappe lubben aan schaal- en potranden doen de expressiekracht van zijn fraaie kleurstellingen afbreuk. Tot 10 november, Galerie Gazendam, Oude Kijk in 't Jatstraat 57, Groningen --- Faam Als schilder is Arie Zuidersma (Emmen, 1925) autodidact. Zijn werk wordt gekenmerkt door een warm coloriet. Lange tijd was zijn favoriete werkstijl het abstract-expressionisme, maar daarin bleef hij toch te veel een navolger van de Ecole de Paris. Als schilder van roodbonte landschappen is hij onlangs ontdekt' door enkele kunsthandelaren. Op grond van zijn Ploeg-thema's en zijn kortstondig lidmaatschap van de toen al sterk verwaterde kunstenaarsbent — Arie Zuidersma was Ploeg-lid van 1968 tot 1978 - wordt hij nu gepusht als Groninger Ploeger. Die faam lijkt me wat gechargeerd. In de expositie die kunsthandel Kierendino in samenwerking met galerie De Marne uit Leens samenstelde, voegt Zuidersma aan het Ploeg-idioom weinig nieuws toe. De kleuren blijven mooi. Tot 1 januari, Galerie Kierendino, Haddingestraat 18, Groningen Friggo Visser --- Visualia 99 Een schoongemaakt tapijt Tapijten in Nederlandse schilderijen uit de Gouden eeuw. Daar is onderzoek naar gedaan door Onno Ydema die er in 1990 op promoveerde. Want het blijkt dat er heel veel tapijten te zien zijn op al die 17de eeuwse interieurs, stillevens en genrestukken. De schilders schilderden zoveel tapijten omdat zo'n kleed in de 17de eeuw bijna onbetaalbaar was. Wie een tapijt bezat, was de koning te rijk. Status. En daarom werden ze heel precies gekopieerd, precies het juiste type patroon of dessin, zodat tapijtkenners hun lievelingen op het doek onmiddellijk herkennen. Die zien niet de fonkelende wijn in roemers en glazen, niet de ondeugende joffers en hun grijpgrage minnaars, niet de ijdele, hautaine hoofden op al die portretten, maar de tapijten waarop of waartegen zich alles afspeelt. Het Perzische tafelkleed, het Egyptische wandkleed, de Anatolische vloerbedekking. En het gekke is dat wij na het lezen van het als mooi boekwerk verschenen proefschrift van Onno Ydema, dezelfde neiging krijgen. Zelfs bij de beroemdste, gecompliceerdste genrestukken van Jan Steen, Terborgh, De Hoogh of Vermeer lijkt het plotseling om ordinaire tapijtportretten te gaan. Zo valt ineens op dat op het ontroerende Briefschrijvend meisje van Gerard Terborgh in het Haagse Mauritshuis het tafelkleed een eind opgeschoven is om te kunnen schrijven. Eerst was dat altijd een logisch, maar onbelangrijk onderdeel, zoals een tafel poten heeft en een bedstee gordijnen. Maar na het boek van Onno Ydema is het schilderij ineens een Tapijt met briefschrijvend meisje geworden. En door Ydema weten we zelfs wat voor soort tapijt het is: een Namenlose Gattung, een Anatolische tapijtvariant die nergens meer in het echt bestaat, maar alleen op schilderijen is terug te vinden. Opvallend is dat bij een ogenschijnlijke compleetheid in het boek van Ydema toch ook veel ontbreekt. Tientallen Terborch-tapijten worden vermeld, maar net niet allemaal. En zo komt Rembrandt in het hele boek niet voor. Maar Rembrandt hield niet van Perzische kleedjes op zijn tafels. Die hield van fijne, meer feminine en delicate stoffen: zijde, sits, goudbestikt linnen, gelobt velours, geplooid fluweel. Toch is er een heel beroemde Rembrandt met een tafelkleed: de onlangs schoongemaakte Staalmeesters. Daarop prijkt brutaal een kanjer van een tapijt (Perzisch? Anatolisch? Namenlose Gattung?). Maar welke soort? Want, typisch Rembrandt, die heeft het patroon niet gekopieerd, maar slechts gesuggereerd. Je denkt dus datje een dessin ziet, maar het zijn kloddertjes verf. Daar zullen die Staalmeesters achteraf niet zo blij mee zijn geweest, met zo'n vaag portret van hun rijkste bezit. Maar het kan natuurlijk ook zijn dat het tapijt op het schilderij door de schoonmaakbeurten in de loop van de tijd wat versleten is. Waardoor het patroon onherkenbaar vaal geworden is. Teveel Kek, kort gezegd. Onno Ydema Carpets and their datings in Netherlandish Paintings 1540-1700 Walburg Pers ƒ129,00 Eric Bos ---