Haagse bluf verstoort theatrale Duitse droom Het recente Duitsland-drieluik 'Slotkoor' van Botho Strauss bracht zelfs de geharde beschouwers van het Vakblad Theater Heute in de problemen. Wat te beginnen met deze onder één noemer gepresenteerde maar ogenschijnlijk nogal verschillende eenakters? Bij Het Nationale Toneel echter meenden ze het wèl te weten: 'Het nieuwste stuk van Botho Strauss onthult. De waarheidsfanaat Strauss zoekt - door het oog van een fotograaf, zelfs door een spiegel heen - welke betekenis de dingen werkelijk hebben. Hij onthult in Slotkoor langzamerhand de stand van de huidige wereld.' Etcetera. Zinnen uit het programmablaadje, die verder ook nog over de ontmaskering van ons bewustzijn reppen. Niet gering allemaal. De stelling dat 'Slotkoor* onthult, heeft Het Nationale Toneel met zijn enscenering niet waar weten te maken. Zij berust waarschijnlijk ook op een misverstand. Slechts de Haagse conclusie dat de inhoud van het drieluik hevig contrasteert met de lading van de titel (samengevat in Schillers beroemde regel uit de koorfinale van Beethovens Negende - Alle Menschen werden Brüder) snijdt enig hout. Echt verdienstelijk is dat natuurlijk niet: wie vandaagde-dag op zoek gaat naar een levende toneelschrijver die Schillers verwachting deelt, komt nooit meer thuis... Met 'Slotkoor* lijkt Strauss eerder geneigd een spel te maken van 'de stand van de huidige wereld' dan een onthullende kritiek. Moralist als hy is, wordt dat natuurlijk wel een bitter spel. Maar net als bij Shakespeare bijvoorbeeld geeft de spiegel die hij zijn toeschouwers voorhoudt eerder een mythische weerkaatsing dan een analytische. Bij hem zijn de koningen en de prinsen weliswaar vervangen door dwalende Duitse bourgeois-types, maar ook die worden het slachtoffer van omstandigheden die zij •zélf niet in de hand hebben. Zij krijgen daardoor mythische proporties. Het bezwaarlijke aan 'Slotkoor' is het ogenschijnlijke gebrek aan coherentie tussen de drie delen. In het eerste deel laat Strauss een groep mensen die op de foto moet langzamerhand volledig desintegreren. Frustraties en irritaties doorbreken de schijnbare eenheid, zodat de fotograaf die die illusie moet oproepen tenslotte gedwongen wordt zijn taak neer te leggen. Een toevallig passerende vrouw maakt de foto wèl. Heel snel. Eenheid bestaat louter bij de gratie van de snapshot, niet by die van de inspanningen van de kunstenaar, suggereert Strauss, knipogend naar Heinrich Böll's bekende Duitsland-roman 'Gruppenbild mit Dame'. Gebeurtenis: Het Nationale Toneel speelt 'Slotkoor' van Botho Strauss. Vertaling: Nelleke van Maaren. Regie: Hans Croiset. Decor: Santiago del Corral. Kostuums: Rien Bekkers. Spel: Hugo Koolschijn, Josée Ruiter, Mieke de Groote, Anne-Marie Heyligers e.a. Gezien: 8 jan. in de Stadsschouwburg, Groningen. Publiek: 220. --- Narcisme Een groep kan niet Tieel' zyn, een individu echter ook niet. En zelfs liefde niet. Dat zou de strekking van het tweede deel kunnen zijn. De architect Lorenz (de uitstekende Hugo Koolschijn) ziet per ongeluk zijn opdrachtgeefster Delia (de Vlaamse Mieke de Groote, helaas volledig misgecast voor deze rol) naakt onder de douche. De vrouw beschouwt dit als een aanslag, de man als een opening. Zijn pogingen om daar een vervolg aan te geven tijdens een feest - waarvan de deelnemers slechts uitblinken in narcisme • mislukken ellendig. Lorenz is tegenover zijn idool niet eens in staat een imponerende volzin te formuleren en hy kiest voor de dood. Het laatste deel voltrekt zich in een Berlijnse hi-tech horecagelegenheid, tijdens de val van de Muur. Voor Strauss de gelegenheid zijn wantrouwen ten opzichte van de eenheidsgedachte een historische en politieke dimensie te geven. Centraal in het slotdeel staat het meisje Anita dat ruw afgeholpen wordt van haar eigenhandig vervalste vaderbeeld: de man zou in WO-II een verzetsheld zijn geweest, maar was in feite een wereldvreemde schuinsmarcheerder. Terwijl iedereen het restaurant verlaat om het feest van de eenheid te gaan vieren, symboliseert Anita (Josée Ruiter) eenzaam de verscheurdheid van de Duitse mens en maatschappij: zij roept de natieoverspannende adelaar op in een verlangen door hem zowel uiteengereten als bemind te worden... --- Droomelement Strauss' drieluik zit wellicht hechter aaneen dan men denkt. De Haagse versie echter miskent het droomelement van de drie delen; het mythische perspectief dus dat die samenhang ook de zaal in kan brengen. Strauss min of meer presenteren als een cultuurpessimistische documentaire is een misverstand. Helemaal fnuikend in een voorstelling met een paar stuitende technische knulligheden, zoals gisteravond. Strauss is geen waarheidsfanaat, maar een professor in illusies op diverse niveau's. Het Nationale Toneel zag er in elk geval één over het hoofd. Die van de vorm zeg maar, minstens nevengeschikt aan die van de zogenaamde feiten. PETER BLOM --- AGENDA van vanavond 18.00 uur tot morgen 18.00 uur. ASSEN De Kolk, 20.00 uur: Suver Nuver "De Vijfde". --- GRONINGEN Grunneger Sproak, 20.00 uur: Grunneger Sproak "'n Mins is gain eerappel". Kruithuis, 20.30 uur: F'act Seance. Stadsschouwburg, 20.15 uur: Andy Duval "Lusten en Lasten". Universiteitstheater, 19.00 en 21.00 uur: Het Gerugt "Driemaal Andermaal Verkocht".. De Oosterpoort, 20.15 uur: Sylversterconcert met Marco Bakker. De Spieghel, 22.30 uur: Rob Hoeke's Blues & Boogie Band. Binnenhof, 22.30 uur: De Vrije Hand voor drummer Jan Dits - A Brief History of Jazz met o.a. Robert Veen. Verav 22.00 -uur: Nine Pound Hammer. --- Wethouder Pijlman blij met behoud Bouwkunstacademie Van onze kunstredactie GRONINGEN — De Groninger Wethouder Henk Pijlman van Onderwijs is erg blij met het resultaat van de lobby die er voor gezorgd heeft dat de Academie van Bouwkunst voor Groningen behouden blijft. "Ik denk dat het veel heeft geholpen dat we heel gemeenschappelijk zijn opgetreden, met belanghebbenden uit de provincie, de gemeente, het onderwijs, het bedrijfsleven." Het voortbestaan van de noordelijke Academie van Bouwkunst werd bedreigd, toen minister Ritzen in juni 1991 bekend maakte de deeltijdopleidingen voor architecten en stedebouwkundigen te willen concentreren in Amsterdam en Rotterdam met nevenvestigingen in Arnhem en Maastricht. Het mogelijke verlies van de Groninger academie bracht een sterke lobby op gang van noordelijke bestuurders, architecten en representanten uit het bedrijfsleven en het onderwijs. Het argument voor behoud is dat bij sluiting de regionale spreiding ver te zoeken is. Bovendien wordt honderd procent van de afgestudeerden in het bedrijfsleven opgenomen en speelt de opleiding een belangrijke rol in de infrastructuur* van het Noorden. Op 22 januari zullen de Tweede Kamer fracties van de grotere partijen hun standpunt met betrekking tot de verdeling van archituuropleidingen in Nederland in de vaste kamercommissie Onderwijs bekend maken. Of de Groninger Academie van Bouwkunst een zelfstandige of een nevenvestiging wordt, is nog niet bekend. Wethouder Pijlman: "Het ging minister Ritzen niet om een bezuiniging, maar om een reorganisatie. Vermoedelijk wordt de Groninger opleiding gekoppeld aan de Academie van Bouwkunst van Amsterdam. Maar in ieder geval blijft deze onderwijsvorm in Groningen". --- Kunst in het kort Concert — Het Schönberg Ensemble speelt op 17 januari in de Groninger Oosterpoort werk van de Amerikaanse componisten Earl Kim en Morton Feldman. Retrospectief — Van 17 tot en met'3o januari toont het Nederlands Filmmuseum in Amsterdam een retrospectief van het werk van de Deense cineast Carl Th. Dreyer (1889-1968). Voor het eerst is het complete oeuvre — 14 films sinds 1919 — in Nederland te zien. Als hoogtepunt geldt La passion de Jeanne d'Arc, die Dreyer in de jaren '20 maakte. Marokko — De Marokkaanse zanger Abdelhadi Belkhayat (+ showorkest) zingt op 24 en 25 januari in de Amsterdamse Jaap Edenhal. --- Ferd'nand --- Holl en Jansen herscheppen Schumann Een programma, waarin een zanger en een pianist twee bekende liederencycli van Robert Schumann uitvoeren, wekt het voor de hand liggende vermoeden dat de uitvoerenden naar beste geweten Schumann zullen 'interpreteren' zoals je dat, als je de liederen kent, min of meer kunt verwachten. Maar na de eerste maten van het eerste lied uit de 'Liederkreis op. 39' was zonneklaar, dat bariton Robert Holl en pianist Rudolf Jansen eigenlijk iets heel anders deden. Dit was niet Schumann interpreteren, maar zijn muziek herscheppen naar persoonlijk inzicht. Aan de geschreven noten werd uiteraard niets veranderd, maar de buiten de maatstrepen omgaande vrijheid waarmee ze verwezenlijkt werden maakte wel, dat elk ,lied klonk als een gevoelsbeleving die ter plekke in woord en klank werd vertaald. Meesterlijk, een ander woord is er niet voor wanneer twee musici je tweemaal drie kwartier lang hevig kunnen ontroeren. Zoiets kan alleen maar als zan- ger en begeleider elkaar volkomen vertrouwen en aanvoelen en als twee zielen met één gedachte een verhaal vertellen. Robert Holl kan een verhaal vertellen, of verhalen. Met onderhuidse dreigingen, zoals in de Eichendorffteksten van Opus 39, of vol tragische ironie, zoals in de Heinepoëzie van 'Dichterliebe'. Hij heeft daarvoor niet alleen een stem die in alle nuances tussen fluisterzacht en breed schallend prachtig 'zit', een feilloos gevoel voor spannning-verhogende stiltes en een scala aan kleine gebaren die een laag aan de tekstdeclamatie toevoegen (de gekromde handen als de 'Hexe Lorelei' wordt uitgebeeld). Bovendien bleek uit zijn hele lichaamstaal, hoe intens hij de uitgedragen expressie in alle vezels meevoelde. Jansen kon zich uitdrukken alsof hij geen liederen begeleidde, maar alsof hij pianostukken van Schumann voordroeg — iets wat hij in het lange naspel aan het einde van 'Dichterliebe' trouwens ook moet doen. Bij een dergelijke hoogstpersoonlijke benadering van zulke bekende werken zou je kunnen zeggen dat dit ware romantiek is. Dat was het ook, maar evengoed zou je van puur expressionisme kunnen spreken. PAUL HERRUER Gebeurtenis: recital door Robert Holl, bas-bariton, en Rudolf Jansen, piano. Programma: Schumann: Liederkreis op. 39 en 'Dichterliebe'. Gehoord: 8 jan. in De Oosterpoort, Groningen. Publiek: 120. --- Kunst in het kort Rock & Roll — Op 25 januari worden de eerste Open Groningse Kampioenschappen Rock & Roll dansen gehouden. Aan bod komen de authentieke 'swing* en de moderne acrobatische variant. Aan de wedstrijd doen onder meer Europese kampioenen mee. Plaats: Sportcentrum HBO, Verzetstrijderslaan, Groningen. Aanvang: 19.00 uur. Kunstreis — De Maatschappij tot het Nut van het Algemeen, district Noord-Groningen organiseert op 19 januari een kunstreis naar Amsterdam. Bezocht wordt de grote Rembrandt-tentoonstelling. Op 15 januari is er een voorbereidende lezing in de Groninger Jozefkerk. Opgave: 05900-12469. --- Beetje winters maar meer ook niet Van Jan Pelleboer Voorlopig de laatste opvallend warme nacht met minima van 8 a 9 graden. In Zuid-Limburg vanmorgen nog 12 graden. Het koufront met regen trekt over ons land naar het zuiden. De wind is in de avond overal om van zuid naar noordelijke richting. Temperatuur daalt 4 a 5 graden. De bovenlucht wordt ook kouder. Een enkele gure bui is mogelijk. In het weekeinde, al vanaf vrijdag, een hogedrukuitloper dicht bij ons land met een zwakke oostelijke wind. Komende nachten lichte vorst van -2 a -4 graden. In de middag 3 a 5 graden boven nul. Een meer winters sfeertje dat wel, maar een echte vorstperiode is dat nog niet. Ook een noordoosten wind kan geen fikse kou aanvoeren omdat strenge vorst eerst in het hoge noorden van Scandinavië wordt aangetroffen. Ook plaatsen als Moskou, Helsinki en Stockholm overdag nog boven het vriespunt. Eerst na het weekeinde kan duidelijk worden met welk weertype wij eind volgende week aan de tweede helft van de winter zullen beginnen. Tot maandag, dat lijkt zeker, hogedrukinvloed met zon en een beetje winters maar meer ook niet. Een koufront trekt naar het zuiden. Na een enkele verspreide bui geleidelik flinke opklaringen. Matige wind tussen noord en oost. Kouder. Overdag naar 4 a 5 graden. Komende nachten lichte vorst met in het weekeinde kans op mist in de nacht en morgenuren. Een echte koude, winterse periode wordt het nog niet. --- Dick Hendriks zakelijk leider Nationale Ballet AMSTERDAM - Dick Hendrik (40) is per 1 februari 1992 be noemd tot zakelijk directeur vai Het Nationale Ballet. Hendrik vormt samen met artistiek leider Wayne Eagling de directie. Hi] trad in 1973 als publiciteitsmedewerker in dienst van het gezel schap. Daarna bekleedde hy de functies van chef planning es marketing en adjunct-zakeliji leider. Dick Hendriks volgt Antot Gerritsen (60) op, die zowel de» functie als die van lid van de centrale directie van het Mn ziektheater neerlegt. Gerritse: maakt vanaf 1966 deel uit vanè leiding van Het Nationale Balie: Per 1 februari is hy benoemd to: directeur van de Stichting Kuns: kring Diligentia in Den Haag. --- Het weer in Europa Iw.r. mox mm «i en temp temp i» w.kr. gr.C gt.C olji Weerropporten 9 jan 7 uur: m/sec. gist. O» Amsterdom regen z4 10 8 ! De Bilt regen z3 10 8 ! Deelen regen z5 10 I Eelde regen zw 3 9 ! 1 Eindhoven regen z5 10 8 I Oen Helder regen wzw 5 10 li Rotterdam regen z4 10 9 ! Twente regen zzw4 10 9 Vlissingen regen z7 10 8 Zuid Limburg zwaar bew. zzw 8 12 ' J Aber deen sneeuwbui nw 4 4 1 'J Athene onbewolkt n 4 15 ' Barcelono zwoor bew. windst 10 Berlijn regen zzw i 8 ' " Budopest mist o 2 1 ' Bordeou* regen zw 5 15 » Brussel zwoor bew. z 7 (yprus onbewolkt nnw2 16 ' Dublin zwoarbew. nlO 10 5 U Fronkfurt regen zzw 2 11 j Geneve regenbui o 1 11 • . Helsinki zwoor bew. w 2 3 # Innsbruck half bew. w 4 5 ' . Istanbul hoKbew. zzw 4 12 J Klagenfurt zwoor bew. wnw 1 Kopenhagen regen wzw 8 ' , . Las Palmos onoewolkt w 2 22 '•> Lissabon onbewolkt wzwl 1' ® gj Locarno zwaar bew. ono 4 5 ' j Londen zwaar bew. zzw 4 12 Luxemburg regen z 4 9 ' .j Madrid iitntbew. zzw 4 13 >_ j Malaga zwoarbew. wnw 3 14 ■ j Mallorca licht bew. windst 15 ' j Malta zwoarbew. zw2 15 Moskou zwaar bew. zzw 1 2 jj München regen zo 3 3 ' j Nite zwaar bew. nnw4 12 ® | Oslo Ikht bew. windst ' .. jj Parijs regen wzw 8 12 . || Prong regen zo 2 ' .. I Rome zwoar bew. ozo 5 M Split niet ontv. « ) Stockholm zwaar bew n 2 ' « ! Warschau zwoar bew. zzw 4 4 i Wenen mist verond 2 « I Zürkh regen zo 3 " --- BOES --- Koning van de accordeon overleden Hoewel hij er zelf altijd van uit ging dat hij de tachtig niet zou halen, zag hij er in september, tijdens Swingin' Groningen, nog zo vitaal uit, dat hij daar best nog eens ongelijk in zou kunnen krijgen. Johnny Meyers gevoel voor timing liet hem echter ook op dit punt niet in de steek: gistermiddag overleed de 'Koning van de Accordeon' op 79-jarige leeftijd in het Amsterdamse O.L. Vrouwengasthuis aan een hartaanval. Johnny Meyers unieke dubbelleven als vooraanstaand muzikant van het Vaderlandse (beter, het Amsterdamse) levenslied èn als jazzmusicus van internationaal niveau, werd nergens beter gedemonstreerd dan tijdens de viering van zijn 75ste verjaardag. De Amsterdamse Meervaart was afgehuurd voor al diegenen die hem wilden huldigen in zijn kwaliteit van volksmuzikant, terwijl een week daarvoor de jazzliefhebbers optrokken naar het BIM- Huis om blijk te geven van hun bewondering voor zijn puntige swing. Een vermakelijke scheiding der geesten, die geheel in overeenstemming leek te zijn met Meyers eigen haat-liefde verhouding tot het grootste deel van zijn muzikale bezigheden. Zo leek het, maar zo was het in feite niet. In zijn muziek was Johnny Meyer aanmerkelijk minder gespleten dan zijn dubbele carrière deed vermoeden. Hoewel hij in het BlMHuis opgevoerd werd als compromisloos opererend jazzman, handelde hij daar maar ten dele naar. Hij zat er, met de hond onder de stoel en de sigaar onder handbereik, gewoon gezellig zichzelf te zijn. Zoals hij er ook in Groningen, in de Poelestraat bij zat: moppen vertellend, optimaal communicerend, en - vooral - begaafd improviserend. Meyers repertoire bevatte jazzstandards, polka's, zigeunerballaden, operettemelodieën, Bach en Beethoven van alles, vrijwel niets uitgezonderd. Hij speelde dat op een sublieme manier aan elkaar, losjes, roekeloos en met een voortdurende bedreiging voor zijn begeleiders. Niemand kreeg bij Johnny Meyer de kans op de automatische piloot te gaan. Behalve misschien de onafscheidelijke hond; die kon altijd een aai krijgen als-ie dat wilde, onder het spelen weg. Met Johnny Meyer is niet alleen de grootste Nederlandse accordeonist heengegaan, maar ook onze meest begaafde rapsodist. Volksmelodieën, in een fantasie, een vrije vorm, bij elkaar gezet: een rapsodie - dat was Johnny Meyer ten voeten uit. Van zijn combo-swingwerk, uit de jaren '40 en '50, bracht Panachord bij zijn 75ste verjaardag een mooie plaat uit (Blue Skies, Panachord H 2014). Goede opnamen uit zijn latere werk, waarin hij die lefgoser is zoals we hem het liefst hoorden, zijn zeldzaam. Maar een goede selectie moet te maken zijn. Het zou een posthuum eerbetoon zijn aan een formidabele muzikant. RENZE DE VRIES ■ Johnny Meyer tijdens zijn optreden op Swingin' Groningen in 1991 Foto: Jan Zeeman --- HOOG EN LAAG WATER Delfzijl: Hoog morgen 2.40 en 15.00 uur. Laag. morgen 9.21 en 21.21 uur. Lauwersoog: Hoog morgen 0.45 en 7.10 uur. Laag morgen 13.26 en 19.16 uur --- ZON EN MAAN Zon op morgen 8.45 uur onder 16.38 uur. Maan op morgen 10.27 u. onder 23.00 u. Eerste kwartier 13 jan. 3.32 uur. --- WAARNEMINGEN METEO EELDE: Temp. vanmorgen 8 uur: B.o° C. Max. temp. gisteren: 9.4° C. Min. temp. afgel. nacht: 7.5° C Neerslag afgelopen etmaal: 3.6 mm. Wind vanmorgen 8 uur: ZW 3. --- VOORUITZICHTEN ZATERDAG T/M DINSDAG Rustig en droog weer met af en toe zon. Temperatuur 's nachts iets onder, overdag iets boven nul. --- Antwerpen laat Blauwe Maandag Compagnie zitten Van onze kunstredactie GRONINGEN - De kans groot dat het ook in bekende Anterwerpse theater?, zeischap De Blauwe Maande Compagnie gaat verhuizen Gent. Onderhandelingen daa: over met het Gentse stadsbestu. zijn in een vergevorderd stadiu® De Blauwe Maandag Compa; nie, die ook regelmatig in hs Noorden optreedt, is sinds aé jaar gevestigd in Antwerpen. \ die jaren hebben wij geen mede. werking gekregen van het Au; werpse stadsbestuur. Wij krijgt: alleen subsidies van de Vlaams gemeenschap en van de provinc, Antwerpen. Van de stad Antwer. pen ontvangen wij geen cent. ty hebben in de stad alleen « produktiehuis, bestaande uit ee; middelgrote repetitieruimte e: drie kantoortjes. Een theaU: waar we onze produkties kunne; uitbrengen, hebben we niet ec geen enkel theater in de stad \r ons programmeren. Daarpm nt ken wij helaas uitsluitend reisvoorstellingen. Onze première, hebben we meestal in Gent of in Turnhout," aldus zakelijk leider Stefaan De Ruyck. Twee jaar lang onderhandeld; het theatergezelschap met hei Antwerpse stadsbestuur om ee; leegstaand goederenstation om k bouwen tot een eigen theater Dat liep echter op niets uit et dus trok de Blauwe Maanda; Compagnie haar conclusies. --- Vlaams Blok Dat het Vlaams Blok onlang by de verkiezingen 25 procet: van de Antwerpse stemmen 1» haalde, is volgens De Ruyckeei bijkomstigheid. "Het is een kwalijk fenomeen en dat maakt dt stad er niet aantrekkelijker op Maar dat is niet de reden voo: ons vertrek." De Blauwe Maandag Compagnie werkte in het verleden same met de toenmalige Voorziening;: de voorstelling 'Strange Interk de' en artistiek leider Luc Percval trad op als gastregisseur l: dit Noordelijke theatergeze schap. ---