gunsten Letteren Kroniek: 871 De Grieksche Tragedie digter en denker; met 'n vertaling van sy 'PPolytos", een buitengewoon interessante studie van Zuid-Afrikaan Prof. J. A. Ross. — Uitg. Swets & 'Vinger, Amsterdam. Odj f k misschien een gewaagd experiment üen lr\ deze rubriek een boekwerk te bespreia ' °at geschreven werd in het Zuid-Afriws ch. Want verreweg het grootste deel a 4n®r lezers zal deze taal, hoe verwant ook de onze, ongetwijfeld als een „vreemde", taai ?s als een voor ons moeilijk leesbare beschouwen. Desondanks heb ik toch Wt'd dit boek, dat een bijzonder belang- d onderwerp, door de knappe en Wt wijze waarop het geschreven werd, tsa , Vo°r onzen tijd nog belangwekkender lö "Kt, te moeten behandelen, teneinde het w en kring mijner lezers bekendheid te gete' ®n allen, die zich voor de klassieke lette- M esseeren' aan te sP°ren het te lezen. 6en'k doe dit met een gerust hart, want eik- Zelf,/"6 dit werk ter hand neemt zal tot de'k o- i verrassende ontdekking komen waartoe j, sekomen ben, n.l. dat het Zuid-Afrikaansch i?a enkele pagina's reeds laat lezen als b ons slnds jaren volkomen vertrouwd cjj eö dat deze taal bovendien een zeer groote j. «"me bezit, welke onze lectuur een apart "»egen verleent. AIWvZe verhouding tot de stamverwante Zuidai 'Maners is in het algemeen gesproken nogom.?t n^sch- Welnu, juist onder de huidige bestaat er alle reden, wat .belangstelling voor Zuid-Afrika te tooien ~°°r kennis te nemen van den arbeid van üito Zuid-Afrikaan, die op literair en algeheel cultureel terrein waarlijk iets te zeggen Hein Dit trouwens is ook de eenige mogelij kom Prof. Ross beschaamd te maken, hetbloeitijd viel in de tweede helft van de 5e eeuw v. Chr. De bouw van het groote rotstheater in Athene werd echter pas in het jaar 330 v. Chr. voltooid, dus ruim een eeuw later; en het zou nog bijna een halve eeuw duren, alvorens elk stadje zijn eigen rotstheater bezat. De drie grootmeesters van de Attische tragedie — Aischylos, Sophocles en Euripides — schreven dus voor een veel bescheidener theater, waarvan de technische apparatuur even eenvoudig — of zoo men wil: primitief — was als die der schouwburgen in Shakespeare's en Vondel's tijd. Dit inspireert den schrijver tot de conclusie: „As ek aan die geweldige vooruitgang dink wat die teaterbou en die toneelinrigting sedert die tyd van Shakespeare gemaak het, styg die verleidelike gedagte by my op, dat dit miskien 'n wet in die ontwikkeling van die drama is, dat die voortreflikheid van toneelinrigtings in omgekeerde verhouding staan tot die mag van dramatiese inspirasie! As seker kan dit egter beskou wordt dat 'n volmaakte toneelinrigting 'n toneelskrywer maklik kan verlei om die uitwerking wat hy beoog meer op oë-strelende uiterlikhede te bou as op 'n hartvertroostende innerlikheid". zelfstandige plaats inruimde en de aan zijn stukken voorafgaande prologen, behandelt Prof. Ross uitvoerig en voorziet hij van boeiend commentaar. Het laatste gedeelte van de inleiding dan is gewijd aan „Hippolytus", waarvan de schrijver dezer studie een scherpe analyse geeft, die getuigt van diep inzicht en zuiver literair gevoel. Een waardig besluit van een geslaagde verhandeling. De vertaling van Euripides' tragedie, die de aanleiding tot al het voorgaande vormde, moet als een zeer merkwaardige en verdienstelijke prestatie worden gekenschetst — merkwaardig, omdat de schrijver het oorspronkelijke drama met veel vrijheid bewerkte. Hij beoogde, het Grieksche kunstwerk tot een Afrikaansch kunstwerk te herscheppen en daardoor den geest van het oorspronkelijk zoo getrouw mogelijk weer te geven. Het verschil tusschen het synthetische Grieksch en het analytische Zuid-Afrikaansch noodzaakte hem, den tekst, vooral in de lyrische gedeelten, sterk uit te breiden. Zoo ontstond feitelijk een geheel nieuw werk, dat als proeve van Zuid-Afrikaansche dichtkunst recht heeft op onze volle belangstelling.... en daarbij op onze onverdeelde bewondering. (Nadruk verboden.) j. g DE HAAS Vervolgens behandelt Prof. Ross de opvoering der tragedies in de Grieksche oudheid. Hij vertelt, dat de dramatische feesten — die godsdienstige plechtigheden waren — in Attica slechts drie maal per jaar plaats vonden en geheel door den staat geregeld werden. Deze feesten waren feitelijk wedstrijden, waaraan telkens door drie tragici en drie komici kon worden deelgenomen. Elke tragicus dong mee met een tetralogie — dat wil zeggen met een groep van drie tragedies en een saterstuk — elke komicus met één blijspel. Omdpt voor de opvoeringen drie dagen beschikbaar waren, moesten dus per dag vijf stukken — een tetralogie en een comedie — worden gespeeld. Aanvankelijk had een magistraat alleen te beslissen over de toelating tot den wedstrijd; later werd het tot gebruik, dat de candidaten eerst hun stukken onderwierpen aan het oordeel van een vooraanstaand speler, die dan den magistraat van advies diende. Voor het bekostigen der opvoeringen — ziet hier een interessant détail — werden enkelen der 1200 rijkste burgers van Attica aangewezen; zij kozen en betaalden koor en spelers, zoowel als repetitiekosten en monteering. Toen de tragedies naast het koor slechts een enkelen solo-speler hadden, was het gewoonte, dat de dichter zijn eigen speler was. Deze gewoonte werd zelfs gehandhaafd nadat Aischylos een tweeden speler had ingevoerd; de hoofdspeler koos toen de onderspelers. Sophocles echter trad niet meer zelf op, omdat zijn stem te zwak was; wel regisseerde hij — evenals Aischylos — de koren. Euripides daarentegen legde deze taak in handen van een beroepsregisseur De dramatische feesten waren niet alleen wedstrijden voor de schrijvers, maar ook voor de regisseurs en hoofdspelers.... Wat de toeschouwers betreft, vermeldt Prof. Ross, dat het entree tot de spelen vrij was. Toen echter de enorme toeloop tot wanordelijkheden leidde stelde de magistraat een geringen entreeprijs vast en moesten de plaatsen van te voren worden besproken. Elkeen echter kon na afloop van de spelen zijn toegangsbewijs weer inleveren tegen terugbetaling van het aan de kassa gestorte bedrag. Prof. Ross geeft hierna over het ontstaan en de ontwikkeling van de Attische tragedie belangwekkende bijzonderheden, waarna hij den tijd waarin Euripides leefde, onder de loupe neemt. Hij schetst de godsdienstige en intellectueele stroomingen en wijst er op, hoe juist gedurende Euripides' leven de strenge godsdienstigheid van het Attische volk, als gevolg van de overwinning op de Perzen, omsloeg in een sterk scepticisme — als gevolg van de nederlaag tegen Sparta. De botsing tusschen de eischen van de menschelijke rede eenerzijds en de macht van den traditioneelen godsdienst anderzijds, was geweldig en heeft veel haat en bitterheid gewekt. Op den duur echter was deze botsing — die Euripides als denker diep trof — volgens Prof. Ross een zegen voor het Griekendom, daar ze den Griekschen geest sleep en verfijnde, zoodat deze rijp werd om aan de kinderlijke overleveringen van den traditioneelen godsdienst te ontgroeien en in de plaats daarvan wijsgeerige stelsels te ontwerpen, die den weg zouden banen voor den overwinningstocht van de Christelijke leer. Uit dien tijd treedt in het vijfde gedeelte van de inleiding Euripides als mensch, dichter en denker naar voren en zulks op een wijze, die ons deze figuur ten voeten uit toont. Prof. Ross teekent hem als een vernieuwer — in dit opzicht een geestverwant van Socrates — als de eerste dramaturg, die de menschenziel tot spil van zijn werken maakte, als de realist met een gevoelig hart, die het niet beneden zijn waardigheid achtte om den verwoestenden zielestrijd van een bedrukte menschheid waar te nemen en weer te geven. Zoowel op den mensch als op den dramaturg is veel critiek geuit, die ten deele door Prof. Ross wordt onderschreven, maar deze vestigt er tevens de aandacht op, hoe Euripides — in zijn prachtige vrouwenfiguren — niet slechts een open oog had voor het verwrongene, doch ook voor het edele.... De critiek met betrekking tot de structuur van Euripides' drama's, het feit, dat hij aan de gezongen koren een ba™ mij zeker gewenscht voorkomt, in verjL?d met zijn van weinig vertrouwen in onze V(JinSstelling getuigende uitlating in z'n w?rWoord. Niet alleen voor studenten, zooals cje aangeeft, is dit boek van beteekenis. Door tfi* klaren nergens academischen betoogsi»u ' spreekt het tot eiken vriend der klas- Jje letterkunde. Sf/;e kern van dit werk over Euripides wordt door vertaling (ook in het Zuid, uJkaansch) van „Hippolytos", doch deze j' rn" beslaat slechts een bescheiden ruimte twerllouding tot het geheel. De schrijver im- Sch Was van oordeel, dat wie een oud-Grieks 16 tragedie wil begrijpen, deze dient te bebouwen door den bril van dien ouden tijd; Órioulo6t haar leeren zien, zooals de oude un haar zelf gezien hebben. Te vaak — Caa ~ wordt een Grieksch drama van-Blea| den dag verkeerd begrepen, zelfs als het ï kunst veroordeeld, door menschen die le?en als ware het voor 't moderne tooneel t)ifY0lgens moderne kunstwetten geschreven. dwaas. De lezer dient het oud-Grieksche de™ te benaderen, zooals degenen het benaftieo I?' voor wie het geschreven werd. Wat typnï — saat hij verder — om een kunstkerii' dat 2300 jaar voor onzen tijd in Griete . and het licht zag, op zijn juiste waarde (fe schatten, zal de lezer zich eerst in tiirf geestelijke en stoffelijke toestanden van «en ln land hebben in te leven, zal hij zich histft ! eld moeten vormen van den cultuurw?riSchen achtergrond, waaruit het kunstje ontstond. Om te kunnen oordeelen, moet eerst begrijpen. Din» ,Vandaar dan, dat Prof. Ross een irilei- Vanl zijn vertaling schreef, die veel omen SriJker werd dan de vertaling zelve.,., iar mijn meening — althans voor ons, *Uet« nders — °°k belangrijker. Hiermee wil de ezegd zijn ten nadeele van de vertaling ter« ®Ze is op zichzelf stellig buitengewoon in- We h fnt — doch zij alleen geconstateerd, dat dien } Werk hoofdzakelijk om de uitgebreide, sooff °°rdachte, overzichtelijke en in haar °?rspronkelijke inleiding met groote de™ rins lezen. Prof. Ross heeft zich in- in den cultuurhistorischen achterbloeit' Waaruit de Grieksche tragedies opyan volledig ingeleefd; en zoo kon hij Schen n achtergrond een suggestief beeld tot j?pen> dat ons werkelijk veel nader brengt Prof Grieksche literatuur. geven Ross begint met ons een indruk te Orie> ,yan de oud-Grieksche theaters. De prodw tragedie is in hoofdzaak een kunstuct van de stad Athene, waarvan de Euripides. --- NOA 'T PLOEGEN... Het haarst al vroeg; Schaarp snee de ploeg Sien diepe en rechte vurgen; len 't veilig loeg Is d' oogst al sunig burgen. len morgendamp Leit kil de kamp Al laank op 't licht te wachten; Dof dreunt 't gestamp Van peerden bij de grachten. 'n Blad valt del, Of wol het wel Wat troost aan d' akkers geven, As 'n trouw gesèl Ok nóa het summerleven. 'n Wilg steit sluug; ') Het reit is ruug Van drupkes noa de regen; Zij hebben 't tuug -') Van vroege haarst al kregen.... NIKL. GRIEP (West-Grönn,) (Nadruk verboden.) O Slap, druilerig; >) Tuig, kleeding. --- Kinderlijke eerlijkheid — Kan je voor een beetje feestelijk dinertje zorgen? Mijn chef en zijn vrouw moeten vanavond in stad zijn en ik noodigde ze maar uit. Half zeven zijn we er. Zeg Puk, er hangt voor mij heel veel vanaf. Dag snoes. Rang. Daar hangt de telefoon weer. „Snoes". Wel ja, denkt Puk. „Maar hij denkt er geen moment aan, dat Lies met vacantie is. Half zeven. En het is nu half vijf. Hoe krijgt ze ooit alles klaar". Puk slooft zich uit. Eén ding is haar onmogelijk. Ze kan de kinderen niet voor laten eten, zooals anders. Maar ze weet dat Mevrouw Terborg ook kinderen heeft, hopelijk vindt ze het gezellig als de kleintjes meeeten. Niet alleen Puk heeft het druk, ook Nanda de oudste, moet haar spel met poes staken en wordt aan het werk gezet. Puk commandeert zenuwachtig, Nanda neemt haar taak ernstig maar kalm op. Ze helpt de kleintjes, doet ze schoone jurkjes aan, stelt wanhopige pogingen in het werk om Treeske's haar in de plooi te krijgen, en begint dan het werk: tafel dekken. — Denk er om, het is mijn laatste schoone kleed, waarschuwt Puk warm. Met zorg strijkt Nanda de plooien glad, zoekt de messenleggers uit de la, en praat hardop: „Hier is een stuk af, goed voor Ploon, nog een, voor mij maar. Is er dan niet één heele? Wacht, dit op zijn kant voor den meneer. Mannen letten daar toch niet op. Mevrouw krijgt de eenige onbeschadigd". De glazen wrijft ze op, de bloemen komen op tafel. En juist bewondert ze haar werk, als de bel gaat. — Vader, nu al. Boven loopt moeder nog heen en weer, en het is Nanda die met een blij gezichtje de deur open doet en zegt: — Mevrouw, komt U binnen. Moeder zal er zoo wel zijn. En ze laat Treeske de zelfgemaakte poppenjurk halen, zoodat mevrouw die bewonderen kan, schuift ongemerkt een aschbak naar meneer, en vertelt zooveel van haar eigen tuintje, dat mevrouw moeder maar niet missen zal. Maar nauwelijks gaat de deur open, en komt moeder binnen, of Nanda denkt aan haar tafel, waarom de stoelen nog gezet moeten worden, en ongemerkt is ze weg. Maar dan komt Ploon, die er werkelijk een handje van heeft in den weg te loopen, alles bederven. Ploon botst tegen de tafel. Het bloemenwater laat een groote vlek achter op het schoone kleed. „Sufferd", scheldt Nanda boos, en dan met een „Je gaat niet schreeuwen of grienen hoor. Denk er aan, dat moeder trotsch op je moet zijn". Nanda is radeloos. Ze durft Moeder niet waarschuwen, ziet het schoone dienbakkleed en geeft dat een plaatsje op de vlek. Het gevaar is voorbij. Dan gaan ze allen aan tafel. De vreemde mevrouw vertelt over thuis, over Ank, die in de tweede klas zit. Dan is het even stil. Nanda kijkt van de een naar de ander. Moeder heeft wel even geknikt, maar zou niemand nu te weten komen, hóé ze haar best deed, hoe een zorg ze voor de tafel had, hoe ze de zusjes netjes hield. Zou mevrouw denken, dat alleen haar pop zoo kan zijn? En dan zegt Nanda met 66n kleur: — Mevrouw, weet u wel, dat ik heelemaal alleen voor de tafel heb gezorgd? — Meen je het? — Tafeldekken is zoo erg moeilijk niet, verklapt Nanda nu haar geheim. Maar net op het laatst werd er water gemorst, daarom ligt dit kleed nu in het midden. Het is eigenlijk van den dienbak. En weet u wat ook moeilijk was? We hebben nog maar één messenlegger „zonder stukje eraf". Die hebt u. Dat vind ik het lastigste om te denken, dat je gasten alles netjes krijgen, en het toch niet merken, dat de kleintjes zooveel breken, hè moeder? Puk zit daar met een rood hoofd. Hoe zal dit alles worden opgenomen? Maar dan schatert meneer's stem door de kamer: — Meisje, jij bent net mijn oudste. Je moet heusch eens bij ons komen logeeren, dan kan je eens kennismaken met haar. En mevrouw zegt: — Ik vind je een flinkerd, Nan. En Nan krijgt een vriendelijk knikje. Nanda ziet, dat vader's zonnetje weer doorbreekt, hoe de gezelligheid opeens de kamer schijnt te vullen. Onbewust brak zij het ijs. Maar als ze allemaal zoo lachen, zucht Nanda. Het is ook wel heel moeilijk om, als je tien jaar bent, te weten, wat je allemaal moet zeggen, als groote menschen met je willen praten. NEL WESSELING. (Nadruk verboden). . — Ik laat je ia den steek, poes, ik moet moeder helpen. --- Agricolastraat... Genoemd naar den Groninger geleerde Rudolf Agricola Agricolastraat: op 't oogenblik een druk bezochte straat in onze stad. 't Bevolkingsbureau en — wat nog meer zegt — de Distributiekantoren zijn er gevestigd. De straat — oorspronkelijk de oostgrens van de kleine voorstad „de Schutenschuversschans", die eerst begin 17e eeuw binnen de nieuwe stadswallen werd gebracht — dateert van de jaren 1872—1874 en vormt de verbinding tusschen den Oude Weg en de Kruitlaan. Den naam ontving ze naar den grooten 15e eeuwschen Groninger geleerde Rudolf Agricola. Een bibliotheek te Weenen bezit als handschrift het levensbericht van Agricola, geschreven door een onbekenden Groninger, tijdgenoot van den geleerde. Daarin leest men: „In Baffeltlo (Baflo) woonde een zgn. licentitaat (iemand met Academische bevoegdheid) in de theologie, paistoor van een parochie, maar nog niet tot priester gewijd: Hendrik Huusman. Deze werd, nadat hij zich aldaar eenige jaren van zijn herderlijken plicht gekweten had, tot Abt gekozen ln het klooster Zelwaer — Selwerd — niet ver ten noorden van de stad Groningen gelegen. In hetzelfde uur, waarin hij tot Abt gekozen werd, kwam tot hem een man uit Baffeltlo, en vroeg hem een belooning voor de goede tijding, die hij bracht. Hij zeide: „Nieuwe Abt, u is een zoon geboren" en hij ontving tot antwoord: „Dat is goed, de zon is vandaag onder een gunstig voorteeken voor mij opgegaan. Heden ben ik tweemaal vader geworden: moge Gods zegen er op rusten". Toen reikte hij hem een belooning voor zijn goede tijding toe met de woorden: „Zorgt, dat noch de kraamvrouw noch het kind iets ontbreke". Deze zoon was Rodolph Huusman. Huusman (Huisman) was oudtijds de aanduiding voor landbouwer, boer. Rodolph ging Huusman later vervangen door Agricola: Latijnsche naam voor boer. De vader van Rodolph — tot Abt van Selwerd gekozen — bezwoer den levensregel van den Heiligen Benedictus. Hij nam op reeds rijpen leeftijd de monnikskleeding aan en stond 36 jaar aan 't hoofd van het nonnenklooster Selwerd. Toen hij overleed, bevond Agricola zich juist in het klooster. Aardig zijn de notities, die de schrijver geeft van Agricola's Jeugdjaren: „Toen Rodolph gespeend was en aanving te verlangen met andere kinderen te spelen, begon hij de harmonie der tonen bovenal te bewonderen en liefde op te vatten voor al wat maar in betrekking stond met muziek, zoodat hij begeerig luisterde naar het klokkengelui en naar het fluitspelen en men den knaap geen aangenamer geschenk kon geven dan een fluit. De knaap liep de blinden na, die van huis tot huis aalmoezen ophaalden, om naar hun orgels' (lieren) te luisteren; hij placht met herders, doedelzakblazers of lieden, die op hoorns of fluiten speelden, naar het veld te gaan. In de kerken bewonderde hij alleen de speeltuigen en de schilderijen en hij placht van zijn kindsheid af zich met teekenen en snijwerk bezig te houden. Hij leerde als knaap paardrijden, zooals dit bij de Friezen gebruik is, dat zij van kindsbeen af leeren, op paarden zittende, over breede slooten te springen, en opdat de last van zijn berijder het paard niet hindert, hebben zij lange stokken (polsstokken) bij zich, die zij in de slooten neerlaten, om zich onder het overspringen op te beuren en zoo hun paarden te ontlasten". Die aanleg voor muziek blijkt uit het feit, dat Agricola te Ferrara (Italië) eenigen tijd de betrekking van organist vervulde. Tevens vervaardigde hij het orgel in onze Martinikerk. Uit erkentelijkheid liet de Stadsregeering in 1691 een opschrift voor het orgel plaatsen, waarin Agricola als vervaardiger van het orgel genoemd wordt. In Maart 1454 kreeg Rudolf een prebende van den Bisschop van Munster, waaruit de kosten van z'n opvoeding konden worden bestreden. Het eerste onderricht ontving hij aan de Sint Maartensschool te Groningen. Daarna studeerde hij aan de Universiteit te Erfurt, te Keulen, Parijs, later aan de Universiteit te Leuven. Hier werd hij — evenals te Erfurt — vooral aangetrokken door den geest der Oudheid: de scholastiek zei hij vaarwel. Vervolgens studeerde hij te Ferrara: centrum van humanistische cultuur. De humanisten waren voorstanders en beoefenaars der klassieke letteren, ze bezaten een sterke neiging tot persoonlijk, onafhankelijk denken en voelen. Neiging tot het individualisme: zélf onderzoeken, zélf oordeelen. 't Verstand werd meer en meer gewaardeerd, critisch stond men tegenover de heerschende opvattingen en meeningen. De oude scholastieke methode moest wijken voor het humanisme: geest van vrij onderzoek, vrij van alle geloof op gezag, bronnenstudie kwam op den voorgrond. Agricola was een groot humanist, wars van bekrompen stelselzucht, van dwangjuk op zedelijk en verstandelijk gebied. Hij — meer philoloog dan godgeleerde — vertaalde vele werken, schreef zelf boeken en verhandelingen, gedichten, epigrammen. Omstreeks 1480 kwam Agricola in z'n geboortestreek terug, werd er met huldezangen verwelkomd. Steeds bleef hij de propagandist voor het humanisme. Hij werd secretaris der stad Groningen. Deze taak was.echter niets voor een vorscher als Agricola, hij voelde zich weldra gedrukt: „alsof hij arm en behoeftig in de Lybische woestijn zwierf". Als secretaris der stad kreeg hij de leiding van een proces, waarin de stad reeds lang was gewikkeld en dat eerst jaren later tot een einde kwam. Burgemeesteren en Raad werden 1456 door zekeren Diderik van Hokkelem voor het toen bestaande Veemgericht aangeklaagd, wegens het in beslag nemen van goederen in de stad Groningen, aan Van Hokkelem — zoo hij beweerde — toebehoorende. De brief van het Veemgericht is nog aanwezig. De stad weigerde zich aan de uitspraak van het Veemgericht te onderwerpen. Vandaar een reeks procedures. De zaak was zoo hoog geloopen, dat Van Hokkelem op de kermis te 's Hertogenbosch Groninger kooplieden in gijzeling zette. Agricola vond hier te Groningen veel steun bij den geleerde Wessel Gansfort, terwijl hij in de Abdij Aduard tevens vele andere geleerden ontmoette. April 1484 werd Agricola geroepen te Heidelberg: werd Professor aan de Universiteit aldaar. Hier overleed hij 27 Oct. 1485 en werd daar, ofschoon hij, nooit monnik geweest was, in de pij der orde van Franciscus, in de kerk aan Franciscus gewijd, ter aarde besteld. Hoewel Agricola slechts 42 jaar werd, had hij toch lang genoeg geleefd, om z'n naam onsterfelijk te maken. Op zijn graf werd een gedenkteeken geplaatst. Een Italiaan maakte voor hem een Latljnsch grafschrift, vertaald luidende: De Friesche morgenster, waarop nog de eeuwen staren, Rudolf Agricola, ligt onder dezen steen: Athene's roem, gekroond met Rome's , ~ lauwerblaren, Heeft Nederland verdiend ln dezen man alleen. Agricola was zachtmoedig, teergevoelig, hij kende geen vijandschap. Bezat vele vrienden, was in gezelschappen door z'n geestigheid, boert zeer gezien. Aan 't schoone geslacht wijdde hij eenige liederen, die hij in gezellige bijeenkomsten voordroeg. Volgens het genoemde handschrift beminde Agricola „zeker meisje Ana, die hij zijn furie noemde, met de letters van haar naam begon hij iedêren versregel". Uit een zijner brieven blijkt echter, dat deze liefde vooral door zijn vele omzwervingen, ongelukkig geweest is. Hij schreef althans: „omdat ik al te lang wegbleef, heb ik mijn liefje verloren, ze is getrouwd". In de Kerkvoogdenkamer der Martinikerk vindt men een afbeelding van Agricola. Deze afbeelding werd indertijd vervaardigd naar een oorspronkelijk portret in olieverf, dat vroeger het eigendom was van Gerardus Agricola, laatste Abt van 't klooster Klaarkamp te Rinsumageest, en een blo#dverwant van Rudolf Agricola. Hij wordt hier afgebeeld in de kleeding van een Franciscaner monnik. De Abdij Klaarkamp werd in 1579 opgeheven. Abt Gerardus Agricola vestigde zich toen te Franeker. Stichtte daar — 1598 — het blauwe of Klaarkamper Weeshuis, dat nog altijd het olieverfportret van Rudolf Agricola bezit. De Abt Agricola ligt in de Martinikerk te Franeker begraven. In de 18e eeuw vond men in de consistoriekamer te Baflo, het Schilderie van dien beroemden Rudolphus Agricola, aldaar geboren, met dit Latijnsche onderschrift: Si tibi maturis tantum licuisset ab annls Quod medium statuis perficere Agricola. Auctores alii poterant tacuisse diserti. Quicquid enim ratio postulat, ipse dabas. De vertaling hiervan luidt: „Indien het U gegeven zou geweest zijn in Uw gerijpte jaren slechts de helft te voltooien, van wat gij U hadt voorgesteld tot stand te brengen, dan hadden andere vermaarde schrijvers wel kunnen zwijgen. Wat immers het verstand maar vragen kan, gij gaaft het!" Deze afbeelding van Agricola is echter te Baflo reeds lang verdwenen. Onze afbeelding — vervaardigd naar een prent van Philips Galle — geeft hetzelfde Latijnsche onderschrift. i.Nadruk verboden. Houdt de Agricolastraat de herinnering aan dezen 15e eeuwschen Groninger geleerde levendig, Baflo voert in het gemeentewapen vermoedelijk het wapen van Agricola, gevormd naar een zegelafdruk van het' wapen van Agricola, ergens in Duitschland gevonden. 't Wapen bestaat uit een schild van sinopel (groen), beladen met een zespuntige ster van goud. T. Rudolf Agricola. Wapen van Baflo. ---