LOCALISEERING VAN HET CONFLICT? De regeering te Washington ontstemd over het antwoord van Hitler aan President Roosevelt. Groot-Brittannië eerbiedigt Nederlands onzijdigheid. KRIJGSBEDRIJF NOG BEPERKT Engeland en Frankrijk grimmig tegenover Duitschland, maar vriendelijk tegenover Italië. Er is oorlog in ons werelddeel, maar steeds nog slechts op één front. Duitschland sloeg den eersten slag, niet slechts militair, maar ook propagandistisch. Donderdagavond heeft het zijn zestien vredespunten aan de wereld geopenbaard en Vrijdag om tien uur stond de Führer voor zijn trouwen Rijksdag, om te beredeneeren, hoe hij zijn -uiterste lankmoedigheid had uitgeput tot het punt, waarop de Duitsche eer hem gebood, 't zwaard uit de scheede te laten vliegen. Hij sloeg daarbij wel bijzonder gevoelige accenten aan, door te zinspelen op de mogelijkheid van zijn sneuvelen en al vast de opvolging te regelen, door ook zijn dood als onafwendbaar aan te kondigen voor het geval Duitschland •wederom de nederlaag zou moeten lijden. De mentaliteit, waarin het Duitsche volk de laatste zes jaren is opgevoed, moet daardoor wel bijzonder getroffen worden. De Westersche mogendheden zijn voorloopig het tegenoffensief nog slechts begonnen op het propagandistische front. De verklaring met de zestien punten, welke een groote mate van redelijkheid bij Duitschland deed veronderstellen, wordt zeer sterk aangevochten in het Engelsche witboek en in een officieele •mededeeling uit Warschau. Volgens hun voorstelling van zaken was Polen wel degelijk bereid, met Duitschland in contact te treden. Het contact, dat Duitschland wenschte, was echter van denzelfden aard, als dat, wat voorafging aan 't opslokken van Oostenrijk en Tsjechië. Toen werden Schuschnigg en later Hacha door Hitier ontboden om van hem te vernemen, dat zij een stel Duitsche eischen zonder meer hadden te aanvaarden, als zij een gewelddadigen inval wilden vermijden. Zoo vreesde Polen ook, dat een gevolmachtigde onder druk zou worden gezet en het trachtte de onderhandelingen in gewone diplomatieke banen te houden. De Poolsche ambassadeur te Berlijn giste naar de Duitsche voorstellen, om ze eventueel aan zijn regeering over te brengen, maar hij kreeg ze niet te zien. Wel zijn ze door Von Ribbentrop voorgelezen aan den Britechen ambassadeur, doch in zulk een snel tempo, dat die ze onmogelijk kon vastleggen. Het verzoek om een afschrift werd afgewezen. De bekendmaking geschiedde den volgenden avond aan de pers, waarna de Britsche en Poolsche ambassadeurs er ook pas kennis van konden krijgen. Toen was de tijd van onderhandelen echter al voorbij en eenige uren later zetten de Duitsche legerscharen zich in beweging. Dit is de andere kant van de propaganda-medaille, welke den betrekkelijk gunstigen indruk door de publicatie der Duitsche voorstellen gewekt, moet neutraliseeren. Chamberlain heeft in een, voor zijn doen felle, rede allen rampspoed ook geweten aan „de zinnelooze eerzucht en ambities van één man". Het debat zal zich zeker nog over jaren uitstrekken en toekomstige historici kunnen er proefschriften uit smeden. Wij zitten nu echter in de gevolgen, de zeer ernstige gevolgen van een week vol mislukte onderhandelingen. Hoe zwaar ze zullen zijn, valt nu nog niet te overzien. Engeland en Frankrijk toonen tegenover Duitschland de uiterste grimmigheid, maar merkwaardig is, dat -onwel Chamberlain, als Halifax, zich geroepen voelden, om Mussolini een pluim 0p den hoed te steken voor een bemiddelingspoging, welke hij de laatste dagen nog had beproefd. Voorts kwam Havas Vrijdagavond nog met een communiqué, waarin melding gemaakt werd van een gunstig antwoord, zoowel van Frankrijk, als van Engeland op een voorstel, dat de Duce had gedaan — men zegt: de bijeenroeping van een vijfmogendheden-conferentie. Weliswaar verzocht Havas later, dit bericht in te trekken, maar het is dan toch maar eerst geformuleerd en de wereld ingezonden. Men mag nu wel aannemen, dat bij de Westersche mogendheden in ieder geval niet het voornemen bestaat, om Italië tot actief partij-kiezen te dwingen. En de Italiaansche ministerraad heeft verzekerd, dat van Italië geen enkel initiatief zal uitgaan. Zoo zien we op dit punt al een mogelijkheid van een beperking van het conflict. Ook ten aanzien van Hongarije, Roemenië en de Balkan-landen heerscht volkomen rust in de berichtgeving. We staan zoo nog altijd voor de vraag, hoe Engeland en Frankrijk bij een eventueel optreden tegen het land, dat zij als aanvaller beschouwen, werkelijk met vrucht gebruik kunnen maken van hun enorme oorlogsmachten. We zullen op de toekomst echter niet vooruitloopen. Dit is inmiddels zeker, dat in dit conflict zich de geschiedenis op menig punt herhaalt. Polen werd reeds vele malen het onderwerp van gewelddadige Duitsche geschiedschrijving. Niet zonder reden herinnerde Hitler in zijn rede aan Frederik den Grootoen. Voorts is het een bekende figuur in de Europeesche historie, dat Engeland het vestigen van de hegemonie door één staat op het Europeesche vasteland, in den weg Ls getreden. Men denke alleen maar aan het star volgehouden verzet tegen de Napoleontische internationale terreur. Voor ons land is het een geruststelling te weten, dat we geen partij mee blazen in het concert der grooten, dat we met eere afzijdig mogen blijven uit het titanische spel der machten, dat nu zulk een mateloos smartelijk karakter dreigt te krijgen. Wij kunnen ons beteren roem verwerven door in dit brandende werelddeel een wijkplaats te blijven van objectiviteit in de beschouwing der gebeurtenissen, van vredesgezindheid, die respect afdwingt door vastberadenheid en paraatheid, van vaderlandsliefde, welke haar vaste spil vindt in trouw aan een roemrijk vorstenhuis, van onbegrensd Godsvertrouwen, dat Zijn Gerechtigheid blijft loven, ook als Ze de tuchtroede hanteert. --- DE LAATSTE WAARSCHUWING Vrijdagavond overhandigd. Op het Foreign Office werd Vrijdag vernomen, dat Henderson te Berlijn aan den Duitschen minister van Buitenlandsche Zaken, Von Ribbentrop de mededeeling heeft overhandigd, waarover Chamberlain in zijn Lagerhuisrede sprak. Von Ribbentrop verklaarde, dat hij de mededeeling aan Hitier zou overbrengen. --- VAN HET FRONT IN POLEN Warschau maakt melding van verschillende militaire successen en van Duitsche aanvallen op open steden. Vrijdagmorgen om 5.20 uur plaatse-1 lijke tijd meldde P. A. T. uit Warschau het eerste bombardement. De stad Puck aan de Dantziger Bocht werd toen door Duitsche vliegers bestookt. Vervolgens werden achtereenvolgens met bommen bezaaid de steden Radom Modlin, Pultusk, Kobryn, Warschau en Krakau. De overval van Duitsche vliegtuigen strekte zich uit tot steden in het binnenland van Polen. In strijd met de verklaring van Rijkskanselier Hitier werden steden gebombardeerd als Pultusk. Kobryn, Radom, Krakau en andere, die geen enkel militair belang dienden. Er zijn talrijke verliezen onder de burgerbevolking en onder vrouwen en kinderen, Vooral te Krakau is een reeks dooden gevallen onder deze laatsten. Het Poolsche geschut heeft bij Krakau drie Duitsche vliegtuigen en bij Gdynia vier neergeschoten. Tijdens de militaire actie op Poolsch gebied hebben de Poolsche troepen bij Chojnice zich meester gemaakt van een Duitschen pantsertrein . --- POLENS EERSTE LEGERBERICHT Communiqué nummer 1 van den chef van den Poolschen generalen staf: ..Op 1 September 1939 in den ochtend zijn de Duitschers, door een onverwachten aanval van luchtmacht en troepen, zonder oorlogsverklaring, op ons gebied doorgedrongen. De Duitsche luchtmacht heeft verscheidene aanvallen op special; punten in geheel Polen ondernomen. De Duitsche vliegers bombardeerden Augustof. Nowydwor, Ostrof Mazowiecka, Tczew, Puck Zambrof. Radomsko. Torun, Tunel, Krakau. Grodno, Trzesinia, Gdynia. Jaslo, Tomaszowmazowiecki en Kattowitz. In de gebombardeerde steden waren er dooden en gewonden onder burgerbevolking. Bij Koetno is een trein, die dienst deed bij de evacuatie der bevolking. door de vliegtuigen met bommen en machinegeweervuur bestookt. Te Grodno is de Roomsch-Katholieke, te Bialapodlaska de Orthodoxe kerk getroffen. Er blijven berichten over de voortgezette bombardementen binnenkomen. Bij Dantzig wordt een sterke luchtaanval ondernomen tegen Gdynia. dat vandaag gebombardeerd werd. --- DUITSCHE VERLIEZEN. De verliezen van den vijand: Vandaag zijn in totaal 16 Duitsche vliegtuigen neergehaald, terwijl Polen 2 vliegtuigen verloor. Het landfront: tegelijk met de luchtaanvallen begon de actie der Duitsche troepen, die op verschillende punten op Poolsch gebied doordrongen. De ge vechten in de grensstreek duren nog voort. De strijd is het meest intensief in Silezië. Bij onze actie hebben we tot dusverre een geblindeerden trein van den vijand door geschutvuur vernietigd Eenige tanks werden immobiel gemaakt. Dantzig: Drie Duitsche aanvallen op de Westenplatte zijn afgeslagen. --- BOMMEN OP WARSCHAU Bij een overval van Duitsche vliegtuigen op Warschau, zoo meldt het Poolsche Telegraaf-agentschap, zijn vijf personen gewond door scherven van Duitsche bommen. Het waren drie vrouwen en twee mannen. --- VLUCHT UIT DANTZIG Het Poolsche Telegraaf-Agentschap bericht, dat tengevolge van de terreur welke door de autoriteiten van Dantzig werd uitgeoefend op de Poolsche bewoners van de Vrije Stad, vele Polen uit Dantzig naar Poolsch gebied zijn uitgeweken, om te ontkomen aan de inlijving bij de militaire organisaties van Dantzig Een aanzienlijke groep Poolsche vluchtelingen uit Dantzig heeft zich telegrafisch uit Gdynia gewend tot de Poolsche autoriteiten met het verzoek, een afzonderlijke formatie van Polen uit Dantzig te mogen vormen. Te Gdynia, Tczew, Torun en Koseierzyna zijn commissies van vluchtelingen uit Dantzig gevormd, ter voorbereiding van militaire organisaties. De Polen uit Dantzig moeten zich bij deze commissies melden om naar de concentratie-punten te worden vervoerd. --- DUITSCHERS ALS GIJZELAARS? Het Duitsche Nieuwsbureau verklaart, uit welingelichte bron te Kattowitz te hebben vernomen dat de Poolsche autoriteiten thans lijsten van gijzelaars hebben opgesteld, welke de namen van duizenden Duitschers in Oostelijk Opper- Silezië bevatten. Deze gijzelaars zullen na het uitgeven van een bepaald parool plotseling worden gearresteerd. De lijsten omvatten zoowel de namen van mannen als van vrouwen en kinderen. Tevens zijn maatregelen getroffen om deze gijzelaars zoo snel mogelijk naar het kamp bij Brestlitofsk te vervoeren, dat onlangs is uitgebreid, zoodat het 30.000 personen kan herbergen. --- DANTZIGER SPOORWEG DUITSCH Dantzig heeft de Dantziger werf- en werkplaatsen der Spoorwegen met alle activa en passiva overgenomen. Voor de spoorwegen van Dantzig zijn commissarissen benoemd. --- DAGORDER VAN SMIGLY RYDZ „MET BLOED ZAL DE VIJAND BETALEN". De opperbevelhebber van het Poolsche leger heeft Vrijdag de volgende dagorder tot het leger gericht: „Soldaten, de Duitscher, onze eeuwenoude vijand, heeft op 1 September 1939 de Republiek Polen aangevallen met schending van onze grenzen. Het uur is gekomen om uw soldatenplicht te vervullen. Soldaten, gij strijdt voor het bestaan en de toekomst van Polen. Met zijn bloed moet de vijand iederen pas, dien hij op Poolschen grond doet, duur betalen. leder van u moet. vertrouwende op de rechtvaardigheid van onze zaak en de gerechtigheid Gods, zich tot het uiterste inspannen om zoo goed mogelijk uit te voeren, wat hem plicht en eer gebieden. Hoelang de oorlog ook zal duren, en hoeveel slachtoffers er ook zullen zijn, de eindoverwinning zal aan ons en onze bondgenooten zijn". De dagorder is geteekend door Maarschalk Smigly Rydz. --- DANTZIG OPERATIE-GEBIED OPROEP VAN VON BRAUCHITSCH. De opperbevelhebber van het Duitsche leger, overste generaal Von Brauchitsch, heeft aan de Dantzigsche bevolking een oproep uitgevaardigd, waarin o.m. gezegd wordt: ..Duitsche troepen hebben uw land overgenomen in de bescherming en de souvereiniteit van het Rijk. De Fuehrer en opperste bevelhebber der weermacht heeft mij de uitvoerende macht in het gebied van den voormaligen Vrijstaat Dantzig opgedragen. Met de uitoefening hiervan heb ik den opperbevelhebber van de Oostpruisische troepen belast en ik stel onder hem den Gouwleider Forster als chef van het burgerbestuur". Aanplakbiljetten met dezen oproep zijn in het geheele gebied van den voormaligen Vrijstaat in het openbaar aangeplakt. Het gebied is tot operatiegebied verklaard. --- DUISTER BERLIJN De president van politie te Berlijn heeft bevolen, dat vanaf Vrijdagavond tot nader order Berlijn des nachts volledig moet zijn verduisterd. Ook in andere groote Duitsche steden is een dergelijk bevel uitgevaardigd. Het straatbeeld van Berlijn was Vrijdag zeer rustig. Toen 's avonds omstreeks zeven uur bij verrassing het signaal lucht alarm werd gegeven, begaven degenen, d e zich op straat bevonden zich naar de openbare schui'plaatsen, terwrl zij die thuis waren zich eveneens naar de schuilkelders begaven. Autobussen, trams, auto's en andere verkeersmiddelen stonder oogenblikkelijk stil er. na weinige minuten bevond zich geen mensch meer op straten en pleinen, T.>>n na een kwartier het signaal: „Luchogevaar geweken gegeven werd. ging wetrf-a het verkeer normaal verder, 's Avond* was de stad geheel verduisterd, zonder dat het verkeer daar ernstige hinder van ondervond. --- Wat is: „staat van oorlog"? Een administratieve maatregel, Waarover men zich niet ongerust behoeft te maken. De regeeringspersdienst in Nederland heeft gisterennamiddag door middel van de radio en van de pers het bericht laten verspreiden, dat de „staat van oorlog" in Nederland was afgekondigd. Op verzoek van den burgemeester van Maastricht hebben wij in onze extra-editie van Vrijdagavond deze officiëele mededeeling op zeer opvallende wijze geplaatst. Achteraf is ons gebleken, dat dit bericht onder de bevolking van Maastricht en Limburg eenige onrust heeft verwekt. Deze officiëele mededeeling. in ambte lijke taal gesteld, munt allerminst uit door duidelijkheid. Sommigen hebben zich afgevraagd, of „staat van oorlog" beteekent, dat ons land nu spoedig in den oorlog zal worden betrokken. En eenvoudigen van geest meenen in dat bericht zelfs te hebben gelezen, dat Nederland zelf reeds midden in een oorlog verwikkelu zit. Deze uitleg van het officiëele bericht is natuurlijk geheel bezijden de waarheid. Het afkondigen van den staat van oorlog is een zuiver-administratieve maatregel, waarover men zich niet in het minst ongerust behoeft te maken. Deze maatregel is noodig en heeft voor gevolg, dat een aantal bevoegdheden van de burgerlijke overheid (vooral van de Provinciale, gemeentelijke en waterschapsbesturen) overgaan op militaire autoriteiten; en dat bovendien aan deze militaire autoriteiten bepaalde, buitengewone bevoegdheden worder. verleend, waardoor zij het volledige toezicht hebben op het gebied, dat in staat van oorlog is verklaard. Omtrent deze bevoegdheden kan men alle bijzonderheden vinden in de Wet op den Staal van Oorlog en Beleg van 1899. Het is duidelijk, dat het groote publiek in het algemeen zich van dezen maatregel niets behoeft aan te trekkei> en dat er geen aanleiding bestaat tot eenige ongerustheid. Integendeel. De afkondiging van den staat van oorlog is slechts een noodzakelijke aanvulling op de voorzorgsmaatregelen, die de landsregeering, bijvoorbeeld door de algemeene mobilisatie, tot bescherming van onze onafhankelijkheid en onze onzijdigheid heeft genomen. Er is alle reden om t» gelooven. dat zoo%-;l van Duitsche zijde als van de zijde van Groot-Brittannië onze onzijdigheid zal worden geëerbiedigd. De regeeringen der hiervoren genoemde landen hebben plechtige verklaringen in dien geest afgelegd. Nederland blijft dus buiten den oorlog, ook al zouden de Westelijke mogendheden zich in het gewapend conflict tusschen Duitschland en Polen metterdaad gaan mengen. Maar onze regeering dient op alle mogelijkheden voorbereid te zijn en daarom heeft zij, zeer terecht, kort na de algemeene mobilisatie den staat van oorlog afgekondigd. Inmiddels veroorloven wij ons, een wensch uit te spreken. Het lijkt ons noodig, dat de overheid, wanneer zij berichten over dergelijke ingrijpende maatregelen door middel van de radio en van de pers bekend laat maken, deze bekendmaking doet gepaard gaan met een populaire toelichting, welke het karakter en de beteekenis van den getroffen maatregel ook voor het groote publiek meer verstaanbaar maakt. De dagbladschrijvers hebben in deze dagen van internationale spanning de handen meer dan vol met een goede, verantwoorde verzorging van h"" dagbladen. Zij beschikken niet over tijd en gelegenheid óm steeds de taak van de overheid aan te vullen of over te nemen. De overheid moet het goede voorbeeld geven; zij dient bij het verspreiden van berichten, die onrust kunnen verwekken, de uiterste voorzichtigheid in acht te nemen. --- AMERIKA IN AFWACHTING Een antwoord van Hitler in Washington koel ontvangen. De Duitsche zaakgelastigde te Washington, Thomsen. heeft Cordel Huil het volgende antwoord overhandigd op de vredesboodschap van Roosevelt: In opdracht van mijn regeering wensch ik door Uw bemiddeling den President der Vereenigde Staten mede te deelen, dat zijn boodschappen van 25 en 26 Augustus, gericht aan den Führer. door dezen ten zeerste gewaardeerd werden. Niets is van de zijde van den Führer onbeproefd gelaten, om de geschillen tusschen het Rijk en Polen op vriendschappelijke wijze te regelen. Zelfs op het laatste oogenblik heeft hij nog een bemiddelingsaanbod der Britsche regeering aanvaard. Tengevolge van de houding der Poolsche regeering, zijn al deze pogingen echter zonder resultaat gebleven. Dit antwoord van Hitier is te Washington met onverholen koelheid ontvangen Afgezien van de verantwoordelijkheid zelf voor het conflict, beschouwt men de vrijmoedigheid en den vorm, welken Hitier meende, aan zijn antwoord te moeten geven, als een gebrek aan hoffelijkheid jegens President Roosevelt. Men wijst er op. dat het ongebruikelijk is voor een staatshoofd om een ander staatshoofd te antwoorden door bemiddeling van zijn zaakgelastigde en een staatssecretaris. Anderzijds beschouwt men het feit, dat Hitier heeft gewacht tot de vijandelijkheden tegen Polen waren begonnen, met het afwijzen van het voorstel Yan Roosevelt, als een nieuw en treffend voorbeeld van de procedure, welke de nationaal-socialisten in het internationale leven volgen. --- RADIO -REDE VAN ROOSEVELT. President Roosevelt zal Zondag a s- te 21 uur een radio-rede tot het Amerikaansche volk houden. Deze rede zal ongeveer een kwartier duren en worden uitgezonden door de drie groote Amerikaansche zenders, zoodat zij waarschijnlijk in Europa kan worden ontvangen. --- NEUTRALITEIT VAN NEDERLAND Ook door Engeland gegarandeerd. 's GJRAVENHAGE, 1 September. — De regeeringspersdienst meldt, dat, naar de Britsche regeering aan de Nederlandsche regeering heeft verklaard, zij, in geval een Europeesche oorlog mocht uitbreken en Nederland daarin een onzijdige houding aanneemt, vast besloten is, die onzijdigheid overeenkomstig haar traditioneel beleid ten volle te eerbiedigen, mits die onzijdigheid ook door andere mogendheden geëerbiedigd wordt. \ ---