KUNST & WETENSCHAP KUNST IN HOLLAND. (Van onzen Correspondent). Den Haag, 13 Jan. '23. Indische kunst in Den Haag. De volgende week zal in Hotel de Witte Brug alhier een tweedaagsche tentoonstelling worden gehouden van Dajaksche kunst, een soortgelijke tentoonstelling als door prof. Nieuwenhuis in de Lakenhal te Leiden is gehouden met voorwerpen uit 't Rijks Ethnographisch Museum aldaar. Hier gaat de expositie uit van de vereeniging „Boeatan," die in haar lokaal in de Heulstraat een permanente tentoonstelling (en verkoop) van Indische kunstnijverheid houdt, waar 's middags thee gedronken wordt om via de streeling van tong en verhemelte de Hagenaars en -naarsters ontvankelijk te maken voor de schoonheden van hetgeen in Indiö vaak met zoo ongemeenen smaak wordt gemaakt. Het streven verdient stellig waardeering, want het bevordeit de belangstelling van het Nederlandsche volk in het prachtige tropische deel van ons Rijk— een belangstelling, die over 't algemeen veel te wenschen overlaat! De tentoonstelling wil ons een beeld geven van het leven, de gebruiken, den godsdienst en in 't bijzonder de kunst en kunstnijverheid der Dajaks. Om veel publiek te trekken zal er een buffet zijn met Indische lekkernijen; en op beide avonden zijn er attracties: den eersten avond — Donderdag — zal er muziek en zang zijn en zal mej. van Beramelen, de dochter van den in Indifi welbekenden dr. W. van Bemmelen, een ingewikkelden Balineeschen offerdans uitvoeren, die wel een half uur duurt. Dat kan stellig interessant zijn. Vrijdagavond zal dr. van Bemmelen een voordracht met lichtbeelden houden over zijn bekende vulkaantochten in IndiC, en na afloop zal men een dansje kunnen doen (dat zal dan wel geen Indisch dansje zijn maar een internationale .step" enz. I) Speciaal mevr. douairière van Berensteijn, de ziel van .Boealan," geeft zich heet veel moeite om deze tentoonstelling en deze kunst-en amusementsavonden te dóen slagen. En het zou zeker heel jammer zijn als dat niet volkomen gelukte. --- Een dolle avond in den Haagschen Kunstkring. De Haagsche Kunstkring, die tegenwoordig beschikt over mooie, ruime lokalen in 't eeuwenoude gebouw der Ridderzaal op 't Binnenhof, legt een ongelooflijke activiteit aan den dag: allerlei tentoonstellingen,concerten, lezingen enz. enz. volgen elkaar in bonte rij en groote snelheid op en de variatie is groot. Alles is welkom, als 't maar „modern" isl Zoo werd er dezer dagen een Da-daavond gegeven. Laat ik u dezen allerdolsten onzin-avond mogen vertellen en beschouwt u het dan s.v.p. als een Da-da-dwaasheid van mijn kant, dat ik dezen nonsens in mijn ,kunst"-causerie opneem. Want.. .„kunst"?? 't Begon al dadelijk met 't pregram dat voor niet minder dan een gulden te koop geboden werd: een groote lap papier, bedrukt met allerlei bonte figuren zonder kop of staart en met allerlei onzinnige woorden. Onze zeer moderne landgenoot Theo van Doesburg, zeer dandylike gekleed, met 'n monocle in 't oog, liet 't licht uitdraaien en hield een openingsspeech om ons te vertellen wat Da-da is. Hij kraamde allerlei onzin uit om tot de conclusie te komen.... dat men niet kan zeggen wat Da-da is, maar't antwoord op de vraag alleen in spontane handelingen te geven is. Waarop de heer Kurt Schwitters uit Hannover, een reuze- Da-daïst, achterin de |zaal ging kirren als een duif, blaffen als een hond, kwaken als een kikker, enz. enz. om tot groot vermaak van het publiek te eindigen met de vormlooze geluiden van een razenden idioot. De heer van Doesbrug deelde daarna voor alle zekerheid mee, dat Dada geen kunstwerk is; het is „negatie," negatie van al het hoogere in 't leven (vandaar vermoedelijk de dierlijke en idioten-geluiden). De menschen kennen alleen de behoefte om elkander op te vreten; Da-da heeft geen vaderland en zou ook Bebe, Sisi of Lolo kunnen heeten; intelligente menschen als Einstein, Charley Chaplin en Bergson rekenen zich graag tot de Dadaïsten; Da-da is nee-ja, een vogel op vier pooten, een ladder zonder sporten, een kwadraat zonder hoeken; de natuur is een onwelriekend kadaver, een .kreng".... Ziedaar eenige van de vele interessante beweringen, door meneer Schwit* ters bevestigd met hernieuwd blaffen, blazen, kirren en krijschen! Laatstgenoemde meneer heeft daarna zijn chef-d'oeuvre voorgedragen (met schaduwbeelden, n.l. zwarte poppetjes I) Het heet „Ursachen und Beginn der groszen glorreichen Revolution in Revon." Geheide onzin I Er staat een man. Een kind zegt alsmaar: „Mama, da steht ein Mann," 'n oploopje vol lawaai om „den man." Dr. Leopold Feuerhabe en zijn vrouw Amelia komen er ook bij en vragen: „Warum stenen Sie da eigentlich," waarop „de •.nan" het antwoord schuldig blijft. Intusschen zegt meneer Sch witters klakkeloos een „gedicht" op, beginnend met de diepzinnige woorden „Lauer Milch kann deine Seele D'eieck" en meer dergelijke onzin; hij ringt een straatdeuntje( fluit 'n mopje, laat Amelia flauw vallen, Agnes Besenstiel (wetr 'n ander poppetje) „den man" van verraad beschuldigen; een brandweerladderwagen door de lucht vliegen en eindelijk een politie-agent „den man" wegjagen. Donderend applaus. Dan speelt mevrouw Doesburg, die ook al aangestoken blijkt, op den vleugel een krokodillen-sinfonie, die gevolgd wordt door een pauze en een luid geloei en gemauw onder het publiek ter inleiding van hetgeen volgt. Als 't eindelijk weer wat rustig is, speelt mevrouw den treurmarsch van een vogel en den militairen marsch van een mier, begeleid door allerlei onmenschelijke geluiden uit de zaal en gevolgd door applaus en gejuich om booren en zien te doen vergaan. Men amuseert zich kostelijk l Meneer Schwitters speelt op een kinderorgeltje „Ich hatt 'ein' Kameraden," zegt een alleronzinnigst gedicht op, debiteert dichterlijkheden als „B!au ist die Farbe deines gelben Haares" en „Anna, du bist von hinten wie von vorne A-N-N-A (een aardig grapje voor heel kleine kinderen! De Dadaïst zei het ook nog eens in 't Engelsch op!), 't Publiek werkt steeds mee door de gekste geluiden uit te stooten. De heer Schwitters vindt dat heel gewoon en dreunt door alle lawaai heen lange cijferreeksen op, die de zaal doen brullen van 't lachen. De heer Schwitters schreeuwt boven alles uit allerlei zinlooze woorden, telkens hetzelfde herhalende: Rolle, rolle, rolle, Segen, Segen, Segen, enz. met begeleiding van een kinderorgeltje en vuistengetrommel. Hij brult oeoe oe, als een schoorsteenveger of een nachtuil, rammelt het alfabet af, razend snel, van voor naar achter, van achter naar voor en zoo eenige keeren op en neer. De heele zaal buldert, brult, giert en blèrt....Dan begint meneer Schwitters weer met getallen: 25, 26, 27 (in 't Duitsch natuurlijk). In de zaal roept er één „mijn," een ander „hier," en onder luid gelach wordt er geboden als op een veiling. Toen 't arme publiek eindelijk niet meer lachen en brullen kon, ademloos was van het dolle gedoe, las meneer Schwitters nog gauw een hoonend stukje proza of poëzie uit een Dadaïstisch tijdschrift voor, waarna een bestuurslid van den Kunstkring een eind 'aan de pret kwam maken door tot aller vermaak de dame en de heeren, die ons zoo goed geamuseerd hadden, in hun eigen stijl te bedanken in een geïmproviseerd gedicht, dat ongeveer luidde: „Dom, dom, dom, dommer, dommer, domst," welke poëzie door de Dadaïstische dame op den vleugel werd bezegeld met een dollen da-da-ragtime...." Krankzinnig, idioot, misselijk, hansworsterij, laffe aanstellerij, kwajongenswerk.... of een dergelijk woord zou beter op zijn. plaats geweest zijn dan „dom." Of is 't publiek dom, dat al dien onzin aanhoort en er een kostelijken avond aan verknoeit? Enfin: men heeft zich geamuseerd als nooit te voren, waaruit blijkt dat men ook een beschaafd en ontwikkeld publiek zonder een sprankje, geest kan vermaken. Maar.... voor Den Haagschen Kunstkring is zoo'n gekkenvertooning toch wel 'n beetje een blamage I Intusschen heeft het Dada-trio in Haarlem óók al een krankzinnigen avond gegeven, met 't zeilde „program" en evenveel lach- en loeisucces 1 Maar velen hebben zich—gelukkig — ook stierlijk aan dit gedoe geërgerd. We leven in een voozen tijd 1 --- SCHAAKRUBRIEK. Nr. 79. Correspondenties te richten aan L.O. Eggink te Tasikmalaja. OPGAVE Nr. 183 (van H. J. den Hertog). Wit: Kdl—Df6-Lc2-Pd4-Pes; pionnen op b 5 en e 2 (7 stukken). Zwart: Kds—Lc3— Pbö; pionnen op a 7 — b 4 - c 5 - d 2 — f 7 en g 6 (9 st). Mat in twee zetten. --- OPGAVE Nr. 184 (van H. Cudmore). Wit: Kgl-DaB-Tf4—Tgs-Lel-Lg2- Pcs; pion op dG. (8 stukken). Zwart: Kes-Dfs-Pa7-Phl-Lc2; pionnen op U 3 - e 2 - e 6 en gö (9 stukken). Mat in drie zetten. --- OPLOSSINGEN. Nr. 180. Stelling Oskam — Meijer. Wit won door: 19. TelX eGf! K e 7-18 (het beste). 20. dSX cöll T aB-d8 + 21. K d3-c4ll D g2Xc6f 22. T e6X c 6 T dBX dl 23. T al —dl waarna zwart opgaf. Zoo ziet men, dat men niet tot het gilde der meesters behoeft te behooren, om over een schitterend combinatietalent te beschikken. Nr. 181 Stelling Lawrence — Hodges. Zwart won aldus: 24 D f 8 — a 3 I 25. Te 2 —d 2 D a3X a 2 26. T bl— fl D b2X al 27. T d2X d 3 TaBXb2 28. Le3-cl Tb2-bl 29. Td3-h3 Lg7- 18 30. Dh4 —d 8 Da 4 —al 31. D d 8 —g 5 L fB-e7 32. D g 5 —h 6 L e 7 —a 3 33. T h3-g3 T bIX cl Nr. 182. Stelling Lange — Spielmann. Zwart won door: 33 T b3Xb2!l! 34. T d 2 X b 2 c 4 — c3l 35. T b2Xb6 + K f 6 -g 7 36. T b 6 —b 7 f K g 7 —h 6 37. T b 7 —b6f K h6-h5 38. Tb - d 6 c 3 -c 2 I 39. T d6X d 3 c 2 —cl D enz. --- De Eerste Nederlandsche Tooneelmaand. Gelukkig heeft de Haagsche Kunstkring ernstiger stukken op 't repertoire. Op 10 Februari a.s. wordt de Eerste Nederlandsche Tooneelmaand op haar initiatief geopend. De bedoeling is om door tentoonstelling, voorstellingen, voordrachten enz. een overzicht te geven van tooneelwerk, regiekunst, tooneelspeelkunst, met alles wat daarbij komt, als decors, verlichting, costuums, enz. in ons land. In de zalen van den Haagschen Kunstkring zal een nationale tentoonstelling en zullen voordrachten en demonstraties gehouden worden; verschillende tooneelgezelschappen-dc „Hagliespelers" (Verkade), het „Hofstadtooneel" (v. d. Lugt Melsert), *t Princessetooneel (Cor Ruys), het „Schouwtooneel" (v. d. Horst en Musch) -- zullen in de schouwburgen speciale voorstellingen geven; en in de prachtige Ridderzaal (door de Regeering voor dit doel ter beschikking gesteld) zal een Maskerspel (onder leiding van Albert van Dalsum) en vermoedelijk ook een middeleeuwsch Mirakelspel gegeven worden- Ook het dansensemble van Lili Green zal een bijzondere voorstelling geven. ; Kort geleden heeft men een artistieke „inleidingsavond" gegeven, met zang en voordracht, dans en muziek, een heel aardige avond en waarvoor enorme belangstelling was. Als de Tooneelmaand zélf zich in evenveel belangstelling mag verheugen, zal het een succes worden. En anders wordt 't een financieele strop, speciaal voor hen, die op 't waarborgfonds hebben ingeschreven. Doch laten wij 't beste ervan hopen —al staat, eerlijk gezegd, 't hoofd van ,'t publitk in deze moeilijke tijden niet erg naar „ernstige" kunst 1 --- De Brand van het Goetheanum te Dornach. Aan een brief van een dame uit Dornach d.d. 2 Januari ontleent het Alg. Hbl. de volgende bijzonderheden over den brand van het Goetheanum: Toen Zondagavond om 10 uur de voordracht (van dr. Rudolf Steiner) eindigde, liep een van onze menschen om een luchtje te scheppen nog even om het gebouw heen en hoorde iets als een zwakke knal. Vijf minuten later heette het: in „de witte zaal"-- de eurythmiekzaal —is rook. Twee ingenieurs met dr. Ste!ner er heen; een van de lui viel op de trap bewusteloos neer, de andere werd door den rook bevangen. Dr St. stond toen alleen in de reeds brandende witte zaal: de brandweer was vrij gauw ter plaatse maar met... kapotte slangen. Onze menschen vochten met levensgevaar tegen de vlammen, die uit het Zuidportaal reeds uitsloegen. Wij sleepten de bibliotheek, Schreinerei, archief en later ook het atelier leeg, gleden met onze zware vrachten in de modder naar beneden of verzonken in de kleipap. Onder de vruchtboomen waren bedden, stoelen, verbandtafels en materiaal opgeslagen; de Roode Kruiswagen, eok de brandweer uit Bazel kwam aanrijden. Doodstil en ernstig deed ieder zijn werk. Dr. Steiner scheen wel 20 jaar ouder geworden, maar kalm en fier dan hier dan daar zijn bevelen gevend. Juist sloeg het middernachtelijk uur en luidden de klokken in de dalen toen een huishooge vlam uit het midden van den groeten koepel brak. We wisten dat alles verloren was. D: brandweer bepaalde zich alleen nog tot het bespuiten van de houten bijgebouwen. Het onderzoek heeft uitgemaakt, dat kwaadwilligheid buiten twijfel is. Tijdens de bezichtiging van het gebouw moet iemand achter zijn gebleven op het terras en van daar uit zijn Judaswerk hebben verricht door een gat te boren in den houten wand van de „witte zaal" en er dynamiet in te leggen, dat door een lont tot ontploffing werd gebracht. Dit werd ons gisteravond officieel meegedeeld. Dr. Steiner las nog voor wat op een debatavond—2B Januari 1921--een van onze vijanden uitsprak n.I. dit: ?De geestelijke vlammen van onzen haat laaien al hoog op en als dr. Steiner niet zoo wijs is om halt te maken, is er maar een kleine vonk van buiten noodig om het Goetheanum tot een weinig roemrijk einde te brengen." Dr. Steiner begon gisteravond, toen wij allen, in doodelijke stilte, staande, hem in de propvolle „Schreinerei" opwachtten: „Meine lieben Freunde, der tiefste Schmerz versteht sich nur im Schweigen". Wij zwijgen allen en hopen dat ons de kracht moge Afgeven worden om dit vreeselijke leed in liefde om te zetten en met deze liefde, die ons nieuwe jonge krachten zal geven, aan den wederopbouw te beginnen. „Wij zetten ons werk hier voort," zeide dr. Steiner -- maar ons Goetheanum, dit heerlijke, heerlijke gebouw is geweest. Groote offers worden opnieuw gevraagd, misschien zullen nu ook buitenstaanders, al ware 't alleen om hun verontwaardiging over die duivelsche daad te uiten, ons willen helpen. In de ontredderde „Schreinerei" was om 5 uur alles weer in orde om „Het Driekoningspel" te kunnen opvoeren. Wij,ledenen cursus-bezoekers waren er allen, stil en bedroefd. De Engel, die „de welkomstgroet" en een „Gezegend Nieuwjaar" moest uitspreken, boog het hoofd en snikte zachtjes, een oogenblik maar — toen begon het spel, diep aangrijpend werd weergegeven de vlucht naar Egypte, de duivelsche inblazingen waarvan Herodes een prooi wetd, die resulteerden in den kindermoord te Bethlehem. Toen wij weer buiten kwamen lagen vóór ons de puinhoopen, zachtjes brandende, van dat grootsche werk, dat wij allen zoo lief hadden. Hoewel diep geschokt, zijn wij nog niet verslagen: onze vijanden zullen niet lang jubelen; wij gaan onmiddellijk aan 't weik. Dr. Steiner gaf het beste voorbeeld, door gisteravond zijn natuurwetenschappelijke! cursus voort te zetten; maar wij waten dood op. Duizenden menschen trokken gisteren van den vroegen ochtend tot 's avonds hierheen, naar den heuvel. De stemming was over 't algemeen ernstig, hoewel men ook menig honend en schamper gezegde kon hooren. Toen de twee zuilen, die nog door een stuk architraaf verbonden waren en die eens het orgel droegen, als twee vuurznilen neerstortten, hoorde men lachend zeggen: „Da f3lll der Triumphbogen der Anthroposofen''. Dit wat den brief betreft. In de Neue Zurchcr Ztg. wordt vermeld, dat ook kortsluiting is genoemd als oorzaak van dezen brand in het kolossale gebouw, bij welks bouw voor millioenen aan hout is gebruikt. Er was hout uit alle landen en van alle soort. ledere zuil was uit ongeveer 30 verschillende houtsoorten saamgesteld, die aaneen waren gelijmd. Buitendien waren groote hoeveelheden hars en schellak aangewend, zoodat het gebouw wel uiterst brandbaar was. In verdere mededeelingen in het genoemde blad wordt nog weer gezegd, dat er aan de electrische geleidingen niets haperde. Gewezen wordt o. a. op het feit, dat er aan de zijde waar de brand uitbrak een steiger stond voor arbeiders, welke een brandstichter een gemakkelijke gelegenheid kan hebben geboden naar boven te klimmen. Er was rook bemerkbaar in de „witte 'zaal" en deze bleek afkomstig van vuur in den buitenmuur van den zuidelijken vleugel van het gebouw. De wand werd doorgeslagen en toen bleek deze buitenmuur inwendig te branden. De eerste steen voor het Goetheanum is den 20sten October 1913 gelegd. Tot heden toe werd er nog ononderbroken voortgewerkt aan het gebouw, dat tot in bijzonderheden naar plannen van dr. Steiner werd uitgevoerd. In September 1920 kon de anthroposophische cursus in de koepelruimte worden gehouden en deze diende ook voor de uitvoeringen der eurhytmiek. De kosten van het bouwen bedroegen zeker zes millioen francs. Volgens het Zwitsersche blad waren zoowel het gebouw als het meubilair verzekerd en zijn er bij den brand geen menschen omgekomen. De Zürcher Ztg. heeft weinig bewondering voor de schoonheid van het 't landschap bedervende bouwwerk, dat eerst „Johannesbau" zou heeten, doch ~ niet zonder protest van degenen die Goethe's naam niet gaarne verbonden zagen aan een geestelijke secte — Goetheanum is genoemd. Het blad acht het zeer begrijpelijk, dat de anthroposofen aan brandstichting denken, daar hun propaganda hun veel vijanden heeft bezorgd onder allerlei richtingen. Intusschen moet nader onderzoek de oorzaak nog vaststellen. Gebleken is wel, dat het gebouw van uiterst brandbaar materiaal was vervaardigd, terwijl de constructie in geenen deele schijnt te hebben beantwoord aan de vooischriften der bouwpolitie. --- PARTIJEN. Dé volgende partij werd gespeeld in het concours te Teplltz. De noten zijn van Rubinstcin in de Teplitzer — Schönauer Anzeiger. Wit: Johner. Zwart: Rubinstein. 1. d2-d4 d7-d5 2. cd — c 4 e 7 — eO 3. Pgl —f 3 a 7 —a 5 Een goede afwachtzet. Zwart dreigt, met dc 4 X benevens b 3 den gambietpion te verdedigen. 4. e 3 zou'daarop niet goed zijn, daar de witte damelooper daardoor buiten spel zou komen. Daarentegen komt 4. c 4 —c 5 met voorloopige insluiting van het zwarte spel in aanmerking. 4. c4Xd5 e6Xd5 5. Pbl —c 3 PgB —16 6. Lel —g 5 LfB —e 7 7. e 2 - e 3 0-0 8. Lfl-d3 c7-c6 Onbedachtzaam gespeeld. Hier moest 8 P bd7 geschieden. 9. L gSX f 6 ...... Een goede zet. De zwarte koningsvleugel wordt hierdoor min of meer zwak. 9, L e 7 — fü 10.' D dl —c 2 h 7 —h 6 11. 0-0-0 Misschien was hier h 2 — h 3, teneinde den volgenden zet van zwart te verhinderen, beter. Il L c 8 — g 4 12. h 2 —h 3 L g4Xf3 13. R 2 X f 3 Door den afruil op f 3 heeft wit niet meer de mogelijkheid, de zwarte rokodestelling met zijn pionnen te bestormen. De aanval moet nu door de figuren gebeuren, hetgeen veel zwaarder door te voeren is. 13 a 6 —a 5 Dit kost een gewichtig tempo en kon voorloopig worden nagelaten. 14. Kcl—bl P bB-d7 15. P c 3 —e 2 D dS-bö 16. L d 3 - f 5 T fS - dS 17. L fSX d 7 .... Deze afruil Is ongemotiveerd. In plaats ervan had 17 c-lt goede aanvalskansen voor wit opgeleverd. 17 T dSX d 7 18. P e 2 - f 4 T d 7 - dö 10. T hl - gl K g 8 - h 8 20. Tgl —g 4 T aB-g8 21. Tdl-gl D bO-c7 22. P f4-d3 b7-b6 23. f3—f4 cö — c 5! Wit had zijn krachten tegen de zwarte rokadestelling geconcentreerd en zijn eigen konlngsstclling daardoor ontbloot. Zwart beproeft dus door middel van een pionoffer door te breken. 24. d 4 —c 5 b6X c 5 25. Dc2X c 5 T d 6 —cCI 26. Dcs-a3 T gB-cBl Dit Is veel sterker, dan het voor de hand liggende T g 8 — bB. 27 L f6X b 2! Een correct looperoffer, dat de winst forceert. 28. KblX b 2 T cB-c3t Eerst deze stille zet geeft de pointe der combinatie aan. Wit moet nu het punt c 3 vrij geven. Directe schaakzetten hadden tot niets geleid. 29. D a 3 -a 4 T c 3 —c 2 f Wit gaf de partij op, daar hij minstens (sic I E.) de dame verliest. Deze partij bezorgde Rubinstein den vierden schoonheidsprijs. SICILIAANSCHE OPENING. Deze partij werd in 1922 gespeeld in de hoofdklasse van den Semarangschen Hondswedstrijd. Wit: J. O. Baay. Zwart: J. H. Ritman. 1. e 2 —e 4 c 7 —c 5 2. Pgl — f 3 .... Volgens Jaenlsch de beste zet; —andere goede zetten zijn d-4 of Pc 3. 2 PbS-c6 Zwart heeft hier keuze van zetten, n.l. e 6, g 6 en Pf6. Laatstgenoemde zet is een uitvinding van Niemzowltsch. 3. d 2 —d 4 .... Speelt wit in plaats van den tekstzet Pc 3 of Lbs, dan kan zwart daarop Pd 4 laten volgen. 3 c5Xd4 4. Pf3Xd4 PgB-f6 Louis Paulsen gaf hier de voorkeur aan DbO. Ook g 6 kan gespeeld worden. Minder goed Is e 5. 5. Pbl —c 3 d 7 -dö 6. Lf 1- e 2 .... Vidmar speelde tegen Bernstein In het concours te San Scbastiaan 1911 den looper naar c 4. 6. . . . . f?7-g6? Dit Is te vroeg. — Ld 7 moet eerst. Stond wits looper thans op * c 4, dan kan nu volgen 0. PcOX bc6X7. esl 7. L cl -e 3 L f 8 —g 7 ? In leder geval behoorde nu LcB —d 7 gespeeld te worden, 8. Pd4Xc6 b7Xc6 9. e4-est .... Een kansrijk pionnenoffer. Deze zet in de stelling, indien zwart Ld 7 verzuimt (zie de aanmerking bij zet 6). 9 d6X e 5 11. D dIX d 8 K eBX d 8 11. T al—dl f KdB —e 8 Op K c 7 of L d 7 volgt eveneens 12 L 13. 12. L e - 13 L cB-b7 Dit is minder goed. Veel beter ware 12 e 4 13. Pe4XPe4X 14. Le4 X, L d 7. 13. P c 3 -b 5 .... Daarmee bereikt wit niet veel. Zeer sterk ware hier 0— 0, waarmede wit zijn stellingsoverwicht behoudt; bijv. 13. 0— 0, e 4 14. Pe4X, Pe4X 15.Le4Xen zwart kan niet Lb2 X spelen wegens Tbl ol 13. 0-0, Pds 14. L d 5 X, c d 5 X. Eveneens met ovetwegend spel. — Of 13. 0— 0, aG 14. Tfel, e 6 15. Lcs, Pds 16. Pcl. In al deze varianten heeft wit de beste kansen om te winnen. 13 K e 8 - fG 14. P bSX a 7 .... Wit heeft zijn gcofferden pion terug, maar zwart komt tot tegenaanval en daarbij staat nog het witte paard gedeplaceerd. 14 e 5 — e 4 15. L f 3— e 2 P fG —d 5 16. L e 3 -c 5 L g 7 —e 5 Dreigt door LbB het paard te winnen. 17. L e2-c4 K fB—g7 18. Pa7Xc6 .... Indien wit nu zou rokeeren, dan speelt zwaft eG en het paard op a 7 Is verloren, daar LbB volgt. 18 L b7X c 6 19. L c4-d5 L cGX d 5 20. TdlX d 5 L eSX b 2 21. 0 — 0 e 7 —eö 22. Tds-d7? , , , , ■ Nu komt wit in het nadee; hij had moeten spelen 22. Ld 4 f. L d4X 23. T d4X Ta2X 24. c 4, f 4 25. g 4 met veel remisekansen. 22 T aBX a 2 23. f 2— f 3? .... Nu gaat nog een tweede pion verloren en daarmede de partij. Nog altijd was 23. Ld4f, Ld4X 24. Td4X de voortzetting. Speelt zwart dan 24 T c2X, dan 25. T e4X en het is zeer moeilijk voor zwart, de partij nog te winnen. Een torenelndspel met een pion meer. Speelt zwart in plaats van 24 T c2X den pion naar f 5, dan behoudt wit zijn vrij-pion op de c-lijn en staan de kansen zeker gelijk. 23 T h 8 — cBl 24. Td7-a7 .... Op Le3 of LbO zou volgen 24. ef3X 25, T f3X en Tal f enz. ("Pion C 2 gaat verloren). 24 T a 2 — a 7 25. L cSX a 7 e4Xt3 26. T fIX f 3 T cBXc2 Zwart heeft nu een theoretisch gewonnen eindspcl en bewijst dit ook practisch. 27. Tf3— b 3 . c 6 —e 2 28. K gl— fl L b 2 —d 4 29. L a7X d 4 e6X d 4 30. Tb 3 —d 3 T c 2 —c 4 31. Kfl-e2 f 7 —«5 32. T d 3 — d 2 K g 7 — 16 33. K e 2 - d 3 T c 4 — a 4 34. T d 2 — e 2 g 6 — g 5 35. g 2 -g 3 h 7 —h 5 3G.-Te2 —e 8 h 5 —h 4 37. g3Xh4 g5Xh4 38. T e 8 - h 8 K f 6 - g 5 39.Th8-gBf Kgs-f4 40. T g 8 - h 8 T a 4 — a 3 f 41. Kd3Xd4 Ta 3 —h 3 42. Kd4-d5 Th3Xh2 43. Kds —e 6 Kf4 —c 4 44. T h 8 — h 5 f 5 - f 4 45.Th5 —esf Kc4 — f 3 46. Ke6— f 5 Th 2 —a 2 Opgegeven door wit.— (Annotaties van D. Blcijkmans; in Tijdsch. N.1.5.8.). VIERPAARDSPEL. Gespeeld in de revanche-ontmoeting Jogja-Semarang, 21 Januari, 1023, aan het dertiende bord. Wit: Augustinus. Zwart: Van Doesburg. 1. e 2 — e 4 e 7 —e 5 2. Pgl-f3 PbB-c6 3. Ltl—C4. PgB-f6 4. Pbl— c 3 LlB— b 4 5. a 2 —a 3 Lb4Xc3 6. d 2 X c 3 0 — 0 Na 6 P c4X wint wit zijn pion terug; —het eenvoudigst door L d 5. 7. O — 0 d 7 — d 6 8. Ttl —el LcB-g4 (Beter Leb). 0, h 2 —h 3 Lg4 —h 5 10. Ddl— d 3 h 7 -hö 11. Pf3 —h 4 Pc6-e7 12. Dd3 —a3l KgB-h8 13. f2—l4 Pe7 —gö 14. f4Xe5 Pg6Xes 15. Ph4-f5 g7-g6? Een doodclijke verzwakking. Beter was L g 6, ofschoon zwart ook dan niet op rozen gebed Is. 16. PfsXh6l . Een aardig offer, en geheel correct, hoewel voor de hand liggend. 16. PesXc4 17. L el —g 3 Wit heeft een serie dreigingen in petto, waartegen zwart slechts dwangzetten kan doen. 17 P c 4 — c 5 18. D g 3 —f 4 KhB- g 7 19. T el— fl P e5-d7 20. T f 1 — f 2 T f 8 —e 8 21. T al—el Wit had ook dodelijk Tal —fl kunnen spelen, daar Tc4Xtoch den aanval op f 6 niet pareert, maar de tekstzet kan ook; is zelfs beter, aangezien zwart zich toch niet kan roeren en lijdelijk g 2 — g 4 moet afwachten. 21 TeB —e 6 22. g2-g4 LhsXg4 Ook d 5 — d 6 geeft niets wegens c 4 — c 5 I 23. P h6X g 4 .... Weer een witte figuur mobiel. De druk Is thans onweerstaanbaar. 23 D d 8 - e 7 24. T el- fl T e5Xe4 Op 24 Phs volgt 25. Df7Xf D f7X 26. T f7X f Konv. 27. T d7X. De partij is grondig verloren voor zwart. 25. L g 5 X f 6 f P d 7 Xf6 26. Ü i4-h6T K g 7 —g 8 27. P g4X 16 f D e7X f 6 (Noten van L. O. E. in De Loc.) --- NEDERLAND. De Ontploffing te Arnhem. Omtrent de ontploffing in het Artilleriepark te Arnhem, meldt de Tel. nog, dat het vrijwel vaststaat dat de bij de ontploffing zoo vreeselijk om het leven gekomen opperwachtmeester-bankwerker, Everaars, zeer onvoorzichtig moet zijn te werk gegaan. Naar verzekerd werd had de ontploffing, indien ze één minuut eerder had plaats gevonden, waarschijnlijk zes menschenlevens kunnen kosten. De opperwachtmeester was in de werkplaats bezig met het verbranden van kruit. Dit kruit, afkomstig van de Hembrug, zou op het Artillerie-park moeten worden verbrand. Zonder daartoe door zijn commandant bevolen te zijn, is de opperwachtmeester uit eigen beweging hiertoe overgegaan. Aanvankelijk waren zes personen in het steenen gebouwtje aanwezig. Daar zij bang waren, dat er door dit verbranden van het kruit en het in de nabijheid staan van een kist met kruit ongelukken zouden kunnen ontstaan, vroegen zij den opperwachtmeester onder eenig voorwendsel verlof de werkplaats even te mogen verlaten. Nadat drie hunner het gebouwtje verlaten hadden en de derde, opperwachtmeester Bongaerds, hun voorbeeld volgde, hoorde deze, nadat hij juist buiten was gekomen, 'n geweldigen knal en kort daarop een verschrikkelijk gekerm. Bongaerds zelf werd licht aan het hoofd gewond. Van het steenen gebouwtje werd het dak geheel vernield. Tientallen meters ver lagen de pannen over het terrein verspreid. Door de ontploffing was ook brand ontstaan. Onmiddelijk schoten de parkknechts D.J. Snel en J. W. Weylman toe, die met levensgevaar de brandende werkplaats ingingen en den zwaar gewonden Hommerson naar buiten trokken. Met water hebben ze toen de brandende kleeren van hun kameraad gebluscht. De arme Hommerson was er echter vreeselijk aan toe. Zijn onderlichaam was bijna geheel verschroeid. Geruimen tijd heeft H. vreeselijk kermend zoo moeten liggen omdat er in het pand niet voldoende verbandstoffen aanwezig waren. Ten slotte werd hij per Roode Kruisauto naar het Diaconessenhuis vervoerd, waar hij eenige uren later aan de bekomen verwondingen is overleden. De gedoode opperwachtmeester Everaars was 49 jaar oud, gehuwd en vader van 7 kinderen, waarvan een drietal thuis vertoeft. Hij had 28 dienstjaren achter zich en stond bekend als een zeer goed vakman. Hommerson was 24 jaar oud, gehuwd en vader van één kind. --- Groote Brand aan de Oude Schans. Het jaar 1923 te Amsterdam heeft zich wat branden betref,op krachtige wijze ingezet. Den Sen Jan., tegen 6 uur, brak een zware binnenbrand in de Oosterparkbuurt uit terwijl twee uur later het grootste gedeelte van het materieel der brandweer aan de Oude Schans in actie was. Het was ongeveer kwart voor acht, toen iemand in 't pand Oude Schans 29, een ouderwetsch zwaar pakhuis, een scherpen rook waarnam en een eigenaardig gonzend geluid op de bel-etage hoorde. De brandweer werd gewaarschuwd en toen deze voorreed, vond de bevelvoerende brandmeester de zaak zoo verdacht, dat hij om meer materieel liet seinen. Spoedig was ook dit ter plaatse. De hoofdbrandmeester, de heer Brunet de Rochebrune, die na een langdurige ziekte weer was uitgerukt, bevond inmiddels, dat de situatie zoo dreigend was geworden, dat hij het alarm voor „groote brand" liet geven. Van alle zijden naderden ouder luid gebel de voertuigen, zoodat heel spoedig zes motorspuiten, een manschappenwagen, twee ladder-auto's en een slangenwagen de kade van de Oude Schans vulden. Het geheel stond onder leiding van den waarnemenden commandant Lodewijks en van zijn hoofdbrandmeesters: Brunet de Rochebrune, Försch en Hertdorff. Het pand, waaruit een verstikkende grijze walm omhoog steeg, die met kracht door het dak en door de voegen van ramen en deuren gestuwd werd, was door zijn inhoud als een prooi der vernieling opgeschreven. In den kelder bevind zich een inleggerij van de firma Fransman, op de bel-étage, waar vermoedelijk de brand was ontstaan, is.een werkplaats van Louis Ferfer, waar meubelen en meubelstof waren opgeslagen, terwijl op één- en tweehoog een zakkenhandel van den heer Gillebaar is gevestigd. Ten slotte was de derde zolder ingenomen door koloniale waren van de firma Soeters. Om halfnegen ongeveer, toen de brandweer met een aantal stralen werkte en nog vele slangen uitgelegd werden, kreeg de grijze rook eensklaps een rossige kleur en geen vijf minuten daarna plofte het vuur uit ramen, vensters en uit het dak. De gloed was zoo fel dat de machinale ladder teruggenomen moest worden en een motorspuit een tiental meters zijwaarts stelling moest nemen. Onder hevig gekraak brandde het hout van het gebouw en de lange vlammentongen sloegen zoo ver uit het pand, dat de naastbijliggende perceelen 27 en 31, die ook 30 meter diep zijn, groot gevsar liepen. Het duurde niet lang of de brand had zich medegedeeld aan nummer 31, dat door een dubbele muur van het verloren pand was gescheiden. Op de 2e étage was een gat gebrand en een aantal brandwachts hielden met een waterstraal geruimen tijd het vuur tegen. Maar het duurde niet lang of zij moesten retireeren. Aan de achterzijde was het nog erger gesteld. Hier vloog een gedeelte van het gebouw in brand. De gloed was van dien aard dat de overzijde van de Oudeschans hel verlicht was. Hetzelfde was aan de achterzijde, in de Batavierstraat, het geval. De geheele omgeving was met een rooden gloed overgoten, terwijl millioenen vonken op de huizen neerdaalden. Het was een opluchting voor de brandwachts toen de drijvende stoomspuit „Jan van der Heyde" arriveerde. Met vier slangen nam zij aan het blusschingswerk deel, zoodat, toen de brand het felst woedde, met ongeveer zeventien stralen kon worden water gegeven. Om kwart over negen klonk de zware stoomfluit van de veel sterkere „Jason" over het water en spoedig had ook deze aan den wal ligging gekozen. Duizenden nieuwsgierigen bevolkten den omtrek, maar het meest wel de overzijde. De politie had de wijk als 't ware omsingeld met bereden-, rijwiel- en voet-agenten. Het was eenigszins zonderling te zien hoe binnen een kwartier de brand in het pand nummer 29 eensklaps uit was. Een paar vlammen speelden nog langs de zolders, maar spoedig was het gebouw donker. Het vuur was als 't ware .verdronken." Daarnaast op nummer 31, waarvan het achtergedeelte met dat van nummer 33 ineen loopt, was 't evenwel verre van pluis. Op 31 is beneden gevestigd het aardewerkpakhuis van de firma É. Jacobs, die ook de eerste verdieping in gebruik heeft. Op twee hoog waren de zolders gevuld met pakken tabaksstelen van de firma Appelboom, terwijl drie hoog weer meubelen waren van den heer S. de Leeuw. En het waren vooral de tabaksstelen, die door hun smeulen de brandweer groote zorg gaven. De manschappen, die daar het vuur hadden te bestrijden waren allesbehalve te benijden. Herhaaldelijk kwamen ze voor de vensters om lucht te happen. Hoe er ook met water gewerkt werd, de - rook werd maar niet minder. Ook aan de achterzijde van de panden 31 en 33 was het nog lang niet pluis. En juist toen we ons gereed maakten om heen te gaan en aan de overzijde van de Oude Schans reden, werd de lucht opnieuw onheilspellend rood gekleurd. Ten tweede male laaiden de vlammen 'op en het gedeelte, waaruit zij voortkwamen was zeer moeilijk te bereiken. Dit bleef zoo voortduren tot half twaalf. Onafgebroken bleef de brandweer full speed doorwerken. Toch was het ergste gevaar geweken, want om half tien reeds had de waarnemende commandant, de heer Lodewijks het telegram „Brand meester" naar het Centraalbureau laten seinen. Maar de rust keerde voorloopig niet weer. Om half een was vrijwel al het uitgerukte materieel, de „Jason" uitgezonderd, nog bij den brand. De kolenwagen arriveerde om stoomkolen voor de „Jan" te brengen en de transportwagens kwamen met een nieuwen voorraad paraffine-fakkels en slangen. Terwijl de brandweer hier haar volle kracht ontplooide liep een nieuwe melding voor een brand in de Stoofsteeg op de telegraaftoestellen van het Centraal-Bureau binnen. Deze bleek echter van weinig belang te zijn. Het was diep in den nacht, toen een gedeelte van het pompmateriëel kon inrukken. De hevig verschrikte bewoners van de Batavier en de 2e Batavierstraat, die hun huizen waren ontvlucht, keerden weer terug. De belangstelling aan de overzijde echter blééf en vele Amsterdammers kwamen nog eens kijken, hoe 't met de zaak stond. Uit een onderzoek, dat de brandweer in de aangrenzende perceelen instelde bleek, dat nummer 27, alwaar de heer Simon Kool een tabakshandel drijft, heel weinig schade heeft, dank zij een snijding tusschen beide pakhuizen. Ditmaal is deze firma er dus goed afgekomen, beter dan vroeger, want tweemaal heeft de gehelmde brigade daar een feilen brand moeten blusschen. Trouwens de geheele Oude Schans, staat, wat branden betreft, in een kwaden reuk. Alle firma's die door den brand schade hebben gekregen, waren op beurspolis verzekerd. Zoo was de firma Ferfer voor f 35.000 en de firma Gillebaard voor f 30.000 verzekerd. Nummer 29 is geheel leeggebrand; op 31 is zware brandschade; ook aan de achterzijde van nummer 33. Tijdens den brand viel de rechercheur Hop over een kabel van de „Jan van der Heyde", tengevolge waarvan hij met den autobrancard, dien de Geneeskundige Dienst voor alle zekerheid naar den brand had gezonden, naar het Binnen-Gasthuis moest worden vervoerd. ---