Nieuwe artikelen op het Liberaal program. II. „Neutraal in Nederland, Mohammedaansch in Indië.” Aan dweepzieken yver is het geweten, dat we ten ernstigste geprotesteerd hebben, tegen het misbruik door onzen Regeeringscommissaris voor Atsjin van Mohammed's naam gemaakt. Vooral is ons euvel geduid dat we, geljjk de N. Rott. Ct. het neerschrijft: van »de welbekende zinsnede in Generaal van Swieten's proclamatie een artikel van het liberaal program hebben gemaakt." Dit is onjuist. Dit deden we niet. Met de Traag tot welke staatkundige partjj Generaal van Swieten behoort, hebben we ons niet ingelaten. Niettegenstaande onze onwrikbare overtuiging, dat de oorlogsTerklaring van Atsjin niet te rechtvaardigen is, heeft ruen ons nooit betrapt op oen meehuilen met de wolven der Atsjiu-oppo- Bitie, en do N. liott. Ct. sloeg den plank geheel mis, toen ze ons betichtte, als had ons protest verkleining van Generaal van Swietens roem ten doel. Nog bhjft onze overtuiging, dat na het landen der tweede expeditie elke terugtred was afgesneden, dat doortasten thans onvermijdelijk is, en dat Van Swieten en zjjn troepen zich verdienstelijk gemaakt hebben jegens het vaderland. Dit spreken we uit, al moet erkend dat het verkregen resultaat verre bleef bensden hetgeen in de grootspraak der eerste proclamatiën was toeyzeffd en al betreuren we met de Indische pers, dat men bij het vreugdobcdrijf te Batavia alle maat te buiten ging. Toch laten we ons daarom niet inschrijven bij de ïuinisteriëele pers en handhaveD, ondanks de geiaaktheid van het orgaan der Liberale party te Rotterdam, ons goed en deugdelijk recht, om, afgescheiden van de Atsjineesche quaestie, te protesteeren tegen elke uiting van o, i. verderfelijke beginselen, ook al stond die uiting met het Atsjinbedrjjf in verband. Van onedele oppositie ter oorzako van Atsjin wenschen we ons te onthouden, maar dulden evenmin dat het Atsjineesche vraagstuk als vrijbrief gelde ter binncnlootsing van contrabande op het gebied van eerlijkheid en godsdienst. Dat de stelregel: »Neutraal in Nederland en Mahomedaansch in Indië" een artikel van het Liberaal program was geworden, hebben we niet beweerd op grond van Generaal van Swieten's zinsneê, maar afgaande op de verklaring der N. Rott. Conrant. Dat een Regeerings-commissaris zich in Kotta Radja dorst voordoen, als geloofde hg aan Mohammed's macht over het lot der volkeren, was zeker erg genoeg, maar had niets met het Liberaal program te maken. Daarvan kon eerst sprake rijn, toen de Liberale partij, bg monde van haar politiek hoofdorgaan, openljjk de stelling verkondigde: dat onze Regeering in Indië zich te plaatsen had op het standpunt van de Moharamedaansche b3volking, tot wie ze sprak. Van dat oogonblik af bleef Generaal van Swieten buiten het spel, en hadden we niet meer met hem, maar met de politieke party in Nederland te doen, die haar zienswijze had uitgesproken over een der neteligste vraagstukstukken van het staatkundig beleid eener koloniale mogenheid. Of de N. Rott. Cour. de woorden zelf door Generaal vau Swieten gebezigd al dan niet uitdrukkelijk goedkeurt, doet niets ter zake. Ze deed dit naar onze overtuiging wel degelijk, en weersprak o. i. de feiten, door later te verklaren, dat ze het niet deed. Doch dit geschil behoeft ons geen oogenblik op te houden. In haar No. 164 verklaart de N. Rott. Cour. haar eigen woorden in dezer voege: »Wjj hebben gezegd, dat men in een stuk als de bewuste proclamatie zich plaatsen moet op het standpunt van hen tot wie men zic'i richt." Ze zal toestemmen dat dit bcteekent: Men moet den Mohammedaan een Mohammedaan wezen. Dit is ons genoeg. Die verklaring omschrijft een stelsel en wijst de gedragslijn aan, die naar luid het hoofdorgaan der liberale partij door het Gouvernement in Indië is te volgen. Uit dien hoofde spraken we van een nieuw artikel op het Liberalistisch program. Ons dunkt met ons goed recht, naar eisch van stipte eerlijkheid, met uit kwelzucht, maar plichtshalve. Het koopmansstelsel is in onze Indien opgegeven. Ook het exploitatiestelsel heeft zich zelf overleefd. Allengs is men, en we haasten ons er bij te voegen, mee door de krachtige pogingen der Liberalen, tot een hooger opvatting van onze regeertaak in Insulindo gekomen. Althans ten deelo begint onze natie in te zien, dat we in Indië een zedelijke roeping hebben, en dat de zedelijke en maatschappelijke ontwikkeling der volkeren van den Archipel voor onze rekening ligt. Door dit verbeterd inzicht nu kwam men onverhoeds voor een zeer ernstige quaestie te staan, die vroeger slechts bijkomstig gewicht had: Welke verhouding moet het Ncderlandsche Gouvernement innemen tegenover den in Indië meest beleden godsdienst : het Mohammedanisme? Elout en Mackay hadden reeds voor lang hun antwoord op de vraag gereed. Dat hun antwoord door do liberale staatslieden niet beaamd werd, Wist men. Maar wat. do liberale partjj aelve voor antwoord gat, kwam men toog niet te weten. Ze was bljjkbaar met haar antwoord nog niet gereed. Thans is dit gevonden. Haar eerste politiek orgaan sprak het uit: ïlegd tan ttvaffibsleid moet wezen, dat m:n zich plaatst op het Mohamedaansche ntandpunt tegenover Mohamedaansche vol' leen. Want let wel. Er was geen sprake Van een spreken tot den vijand, maar Van een proclamatie tot het onderworpen en bij ons gebied, althans op het papier, ingedeelde Atsjin. Tegen dat beginsel, tegen de dus bepaalde gedragslijn, tegen dezen steil-egel van staatsbeleid, komen we in Verzet, en dit veizd; kenteekeut het diepgaand verschil tusschen de koloniale staatkunde der Liberalistische en dat der Antirevolutionaire party. Wij geren aan Engeland's koloniaal beleid de Toorkeur. Ook Engeland volgde in vroeger tijden den stelregel van volkomen onverschilligheid op het stuk van godsdienst in zjjn koloniën. Zendelingen vonden in Biitsch-Indië tegenwerking, geljjk thans nog in onze koloniën. Maar van het oogenblik af, di b Groot-Brittanje zijn mercantiel syJecm voor een zedelijk koloniaal staatsbeleid uitruilde, heeft positie genomen tegen de valsche godsdiensten. We onthouden ons thans van verwjjzing naar het uitvoerig rapport deswege aan het Engelsch Parlement ingediend. Dat ook Dr Wijnmalen dit ernstig vraagstuk nog onl ;ngs in het Tydschrift voor Nederl.- Indië besprak, zal men aan de redactie der Nieuwe Rott. Cour. wel weten. Kortheidshalve bepalen we ons tot de stellige verklaring van J. Fitzjames Stephen, op blz. 59 van zjjn > Libcrly Eqaality andFralcrnity": » Het Engelsch staatsbeleid in Engeland zelf is strikt onzijdig tegenover het Mohammedanisme en Brahmanisme, maar in Eagelsch-Indië gaat ons staatsbeleid uit van de onderstelling, dat beiden valsch zijn. Deden we dit niet, dat zon onze wetgeving gegrond moeten zijn op.de voorschriften van den Koran of do instituten van Manu." .Rekent men nu met de feiten, dat van onze positie tegenover het Mohammedanisme de toekomst onzer Indische bezittingen afhangt; dat het Judisch gouvernement de Hervormde Kerk nog steeds, als een onderdeel van haar administratie, gebonden houdt en daardoor ondermijnt; dat de EvaDgeliepredikers die ze in Indië aanstelt, bijna zonder uitzondering tegenstanders van de belijdenis der Christelijke Kerk zjjn; dat de zendelingen nog steeds op allerlei wijs worden bemoeilijkt, en dat de scholen in de Miunahassa met ondergang worden bedreigd, — dan oordeele men, of er al dan niet oorzaak is, om van een nieuw artikel op het Liberaal program te spreken, indien door het politieke hoofdorgaan der machtigste Staatspartij in Nederland, onverbloemd en onverholen een stellir;j verkondigd wordt, die naar uw innigste overtuiging ons Koloniaal beleid het tegendeel zal doen worden, van wat het moest zijn. --- Nogmaals komt de N. Rott. Cour. op do Amersfoortsche verkiezing terug. Wf'nig sober verhaalt zo thans, dat we reods het toppunt van politieke immoraliteit bereikt hebben en ons zul ven den doodsteek gaven. Zo zal oua ten goede houden, dat wo dit min vriendelijk oordeel laten voor wat het is. Slechts waar zo oen onwaro voorstelling van feilen geeft, mag tegenspraak niet uitblijven. We wijzen op drieerlei. 10. Ze dat het vin don heer Van Asch van Wijk bekend i.', dut hij geen herziening van Art. 194 wil. Hoo onwaar dit is, blijk» uit hid, IVil, dat il' bwr Van Asch v;m Wjjk lil is va» hel Anlischonlivlvciliond. Verbeeld üj dat een lid v-in h»t Anlidtgbladingel verbond indcrfjjd were voorgostéld als geen afschaffing van het Dagbladzegel to willen 1 Ho.? roi meu ?nllc een vcnvcnwlo driestbeid bebbcn genoemd? 20. Ze zegt, dat wo CandiJaat niet hebben aanbevelen, ah voorstander van dio wijjiginp. Hou onwaar dit is kao blijken nit bet fi.it, dat in ons No. 684 letterlijk dit staat: „In besliste gehechtheid aan de anti-rcvolutieonairo beginselen, in trouw aan het drieledig piojram der Chrittelijk-hittoriscke bladen van '71, in hortcVjlCinstemming mei hel tlreve»van'l Jntitchoolvrtverbrnd, doet Mr. Van Asch vaa Wijck Tour nieuuud onder. Hij is geen vermomd Conservatief, maar een ongerept belijder van den Cu'.c;lil»iau.> der CUriütelijk-niatori.-che richting. Oi.J i ■!* Bchakeriugcn, die t«> Utrecht tnstehea peestverwar.t :n onmiskenbaar bestonden, schaarde fi ij zich onveranderlijk lij de meer actieven, die zelfstandigheid als levensvoorwaarde voor onze richting eischtej. Zijn candidatnnr is een der zuiverste die men stellen kon." Gelijk men weet, luidt art. 3 van het bedoeld program: herziening van Art. 194 der Grondwet. 30. Za zegt, dat we het antwoord schuldig bleven op haar aanklacht, als zou on 3 blad bjj de Goudscho verkiezing haar vaandol verlaten hebben. Hoe onwaar dit is, kan blijken uit het feit, dat we stuk voor stuk al haar beschuldigingen zóó zegevierend hebben weerlegd, dat ze zelve ten slotte toegaf, dat hot neerkwam op een verschil in toon van uitdrukking. Dat ze haar lezers van onzo repliek liet, is waar, maar komt niet voo.' onzo rekening. --- Het Dagblad beeft ons op een fout attent gemaakt in het cijfer dat wo opgaven van de Amersfoortscbe verkiezing in 1871. We schreven : Patrie zegt dat do maarschalk Mac-Mahon 't volgende aan een lid van het linker centrum zou hebben verklaard: »Geen enkelen dag van do zeven jaren dat ik President van de Republiek z*l zjjn, zal ik prp geven. Ik wil evenmin Stadhouder als Luitenant-generaal zijn. De Nationc'e Vergadering moge doen wat zij verkiest; zij kan big ven zooals zij is, cane Constitutio maken of ontbonden worden. Wat mij aangaat ik heb geene verajdering te maken; ik blijf op mijn post." üo legitimistischo bladen zijn hoogst vorbolgon over de dagorder van don Maarschalk. Een artikel van do Urion eindigt als volgt: »Het S»ptennato te plaatsen onder de bescherming van het leger, terwijl het-zou besproken worden in de Vergadering, dit is een daad, waartoe onzes inziens een Maarschalk van Frankrijk het initiatief niet maj nemen." Engeland. Opnieuw werd in hctLagerhuis de quaestio dor afschaffing van dn slavernij besproken. Hel Gouvernement vroeg een crediet uau tot regeling van den toestand aan do Westkust van Afrika. De heer Asblcy achtte dit onmogelyk, zoolang do slaverng er, werd gednld, onder weikin vorm dan ook. Hjj stelde een amondoment voor, ten einde daardoor de Rcgccring to noodzaken krachtiger maatregelen te nonifii. Hij verlangde lt Gouvernement ia niet op do lioogto van do zaak; 't maakt er een geldq'iacstie v.\n, sprak doneer Goscbén. Teg^n doze laatste uitdrukking kwam Sir Stafford Northcote in vorzet. 't Waa niet van overwegend belang wat de afschaffing der slavernjj zon kosten, maar de Eegoering aarzelde maatregelen to nemen, waardoor do toestand der slaven aanvankelijk nog vcol slechter zou wordec. Er moest met grooto voorzichtigheid worden gehandeld. Do heer Forstcr had hiermcdo geen vrede. Hjj verlangde, even als do heer Goschcn 't had gewonscht, dat do Kugecring positief zou verklaren geen slaven» ij to zullen dulden in die landen, waarover Engeland direct of indirect het beheer voert. Dczo woorden .verden met toojuichirgen begroet. Do heer Disracli verklaarde, na cenigo aanmerkingen over dca onheuschen toon dc 3 heeren Ashley, dat zeer zeker 't oogenblik thans gunstig was om de slavernij af te schaffen, maar dat 't nog vcol gunstiger was toen het afgetreden Kabinet met het Nedirlar. Ischo Gouvcrnemont onderhandelde en tengevolge waarvan Elmina onder Engelscho vlag kwam. Conservatieven en liberalen wenschen in dczo tot hetzelfde doel te komen. Do vraag wa 3 echter of men den voorzichtige i weg inslaan of geweld gebruiken zou. liet resultaat van do discussie was, dat het door den heer Ashley voorgestelde amendement werd verworpen. — De bericht?n nit Yokohama, via San Francisco, loopen tot 23 Mei. Hieruit bljjkt dat het Gouvernement, na bevel te hebben gegeven voor eene militairo expeditie naar Formosa, tot een ander besluit k-ram en tegcnbevcl gaf. De troepen verklaarden echter ten stelligste, dat zij wilden vertrekken en dat zij weigerdon te gehoorzamen aan bevelen in tegenovergestclden zin. To Yokohama was bericht ontvangen dat do txpoditio op Formosa was geland. — Aan do Pall Mali Gazelle wordt onder dagtcekening van 1 Juni uit Britsch- Indië geschreven, dat do voorraad levensmiddelen, door het Gouvernement opgeslagen, veel te groot is. Da voorname quacstie is thans: op welke wijze zal de Regcering er zich van ontdoen? Zonderling genoeg was men er slechts op bedacht om rensachtige hoeveelheden levensmiddelen opeen to hoopen; maar gebrekkig waren en bleven do middelen om zo naar het binnenland to vervoeren, waar velen van gebrek stierven. B>t aantal, van hen, dio kosteloos levensmiddelen ontvingen, was veel kleiner dan men voor acht maanden vermoedde dat 't zou zijn. Niet minder dan 490.000 tonnen koorn werden opgetast en in i'o eorsto drie maanden van don hongersnood werden slc:kts 00.000 tonnen verbruiH. Vroeger klaagde men luide, dat do Regeericg nivt genoeg zorgt, thans verwijt men haar dat zij to goed zorgde. Do particuliere handelaren zien in, dat het oogenblik zal komen waarop het Gouvernement genoodzal wezen zjjn voorraad tot eiken prijs to verkoopen. Duitschland »üo Xational Zeilung doelt eenige bijzonderheden mede omtrent, do jongste conferentie, welke de Dnitsc'ic bisschoppen te Fnlda hebbon gebonden, 't Schjjnt tu bliikcu dat zij, alvorens Uiteen to gaau, het beslnit nameu om in den «auslaandon herfst weder bycen te komen, 't Blad leidt hieruit af dat men voovuemen3 is om, behalvo den herderljjken brief aan do gcloovigcn, ceno memorie, of althans iets dergelijks, aan de Rogecring to richten. Wordt hierop geantwoord dau /.uilen do bisschoppen weder bijeenkomen. Kon bisschop van Ermoland is opgedrag'-n .lil stuk te stellen; vroeger heette't dat •lo bisschop van P**derborn met die taak 20u belast worden. Nu is 't een bekend feit dat eerstgenoemde op verre na niet zoo strjjdlnst.ig is als do olorie.alo organnn 't willen doen voorkomen ; derhalve aebt m<«n 't con gunstig toeken, dat do keuze op den beer Krcmcntz is gevestigd. Da beer Förster, prins-bisschop, van Brc?- lan, verkoos niet in lijn zetel aan te komen, voordat de Dnitsche Kroonprins Breslan verlaten Lad. Aangezit-n hjj tegelijk met do overigen Palda verliet, beeft bij een omweg (jemaakt. — De Ksrkbcstaren van de Israëlitische gemeenten, te Kissingen, Aschaffenburg en een (iOtal andero plaatsen in Meieren hebben ceno petitie gericht aan de Tweede Kamer met 't verzoek, dat het zoogenaamde » afgeschaft zon worden. Uit dit fonds" werden bijdragen verstrekt voor het onderhoud van predikanten, op?nluvo scholen, kerken, enz. Spanje. Do dood van Concha is, do Kölnitehe Zeitung, een groot, ja, een Ec'jier onherstelbaar verlie3 voor het leger. Groot waren do verdiensten van dszen generaal, dio zich zoowel door do inncn,; ig van Bilbao, als door de organisatie van het Noordorloger onderscheiden heeft. Bjj di armee, zoowel als bij het volk, stond hij zeer in aanzien. -Spanje verloor in hom een zjjner bekwaamste genoraals. Eenige maanden geleden vertrouwde Serrano hem het opperbevel over het derde legorcorps tos. Manuel Concha nam, evenals zijn broeder José — tcjonwoordig kapiteirgeneraal van Cuba — re :ds de il ran den 6trgd tegen do koloniën in Zuid-Amcrika, dio zich onafhankelijk verklaarden; vervolgens speelde hij' in den oorlog tegen den ouden Don Carlos cene gewichtige rol; in 1843 onderdrukte hij den opstand in Zaragossa en Barcelona. Vier jaren later rukte bjj Po..ugal binnen en bezette Or.orte. Ten gevolge van dezen veldtocht werd he-r. 3e titel van markies del Daero gwenóJ" :cn. In 1854 miaktj bij met o'Dor-!ell en Gonzr"e3 Brabo een manifest openbaar, dat aanleiding gaf tot reno revolutie, maar tevens tot do verlaaning van Conch;. In do laatste dagon van het bewind van Isabella (in 1868) werd hem opgedragen ccn nieuw Kabinot saam te stellen. Hg slaagde er niet in do September-revolutio to onderdrukken Dit was vooral hieraan too to schrijven dit do vluchtende koningin weigerde zijn wensch na to leven om zich van den b rnchten Marfoii los te maken en naar Mddrid terug te keeron. Concha nam zjjn ont3lag, nadat hij het bestuur der hoofdstad bevolen had den opsHudclingen geen nutteloozen tegenstand ts bieden. Nadat Serrano hem we ler een commando had toe - vertrouwd, werd hij mcerma'en bo3chul- vju plan to zjjn Don Alfonsus op de.l troon zjaer valeren to brongen. Geon cl'iel feit wettigt echter dezo verdenking. Veeleer is men gore chtigd to geloover, dat zijn voornemen was om, zonder nevenb; doelingen, een cindo to maken aan den burgeroorlog en pin do natie over to laten do zorg yi ir bare toekomstige Constitutie. Omtrent zijn dood weet men tot nu slechts dat hg in een gevecht bij Murco, drio kilometers van Eatel'a, door een kogel getroffen, sneuvelde. — Di Gacctz deelt het volgende mede o ntrent do begrooting door den minister van fiiancien ?ng< "end. Do ontvangst'-n worden geraamd op 708 millioen posetas, do uitgaven op 627 millioen, met inbegrip van 148 rrilliocn voor militaire doeleinden. Erfenissen in rechte linie, reizigers to land en to zee, koloniale waren, rietsuiker, schepen, zout, meel, graan en allo zaken, dio meer waardo hebben dan 2 reaier, znllen aan nieuwe belastingen worden onderworpen. Salarissen en tractementen van meer dan 500 gulden per jaar zullen opnieuw aan eene korting van ,', worden onderworpen. De schatkistbiljetten zullen tot een zeker cijfer bij 's lands kassen in betaling worden aangenomen. Het Gouverrement zal voor een bedrag van 250 milliojn pe3etas aan schatkistbiljetten uitjeven. Deze schuld, ben vens do ren i. z-1 wo.'en gelelgd mot da opbrengst van den verkoop van nationale bezittiugen. De betaling vru wissels, op do schatkist getrokken, wordt drie maanden uitgesteld. Do Minister is gemachihd t 3 onderhandc'ea met de schulde>c'uc.a van r'e. S'.aat over de wg..o va-i vereffer'ng .ler achter./.,al]ïgereHcsc'vuld en van de coupon, vervallende op 1 Juli. De r«