Meubelmakers. We hadden er dou draak meê gestoken, dat ook de Meubelmakers ah zoodanig tegen Kappeyne's schoolwet petitioneerden en vroegen, langs onzen neu3 weg, of nnj'ook kruiers en courantenbestellers dat voorbeeld volgen zonden. De pointe lag natuurlijk hieviu, dat het toch al te dwaas was, als meubelmakers, als timmerlieden enz. zich in deze zaak te mengen, even dwaas als het op ander terrein zou geklonken hebben, indien het Utreckticb Genootschap, of de Vereeniging van St. Hubert, of de leden van een Onderlinge Brandwaarborgmaatschappij, er voor of tegen party hadden gekozen. Maar zie, het YaderlaNd, min vlug in het vatten van zulk een j>ointc, gaat nu ook al een vlei-speech in den trant honden van: »0, heeren werklieden! dat zijn nu de Christelijke socialen!" --- Ons program. I. Centraal Comité. Kappeyne's Schoolontwerp was oorzaak, dat onze toelichting van het antirevolutionair «program van beginselen" een maand vertraagd werd. Thans wenschen we tot het schrijven van die toelichting over te gaan in een reeks artikelen, die niet dan in gevallen van gebiedende noodzakelijkheid door stukken over andere onderwerpen zal worden afgebroken. Dat deze toelichting geen andere pretentie maakt, dan rekenschap te geven, in welken zin onze redactie dit program aanvaardde, zou van zelf spreken en als herinnering zells overtollig zijn, indien ons niet telkens, op zeer laakbare wijze, óók van bevriende zij, min edele bedoelingen werden toegeschreven, waartegen een eenvoudig woord van protest soms van pas kan zijn. Alle instemming die onze toelichting dan ook vinden mocht en die we haar van heeler harte Helst op ruime schaal toewenschen, zal deze artikelenreeks dan ook in geen enkel opzicht te danken hebben aan cenig gezag, noch ook aan eenig officieel karakter dat ze dragen zou, maar uitsluitend aan den invloed dien ons blad zich verwierf en de beginselvastheid, die, naar we vertrouwen, ook in deze toelichting niet ontbreken zal. Eenige vluchtige opmerkingen over den oorsprong van dit program mogen daarbij voorafgaan. Het ging uit van het Centraal Comité, en kan alzoo het best worden ingeleid door een woord over dat Comité zelf. Dat Comité toch is èn door de Bazuin, in in het Wag. Weekblad, èn tijdens de Goesche verkiezing, op zoo weinig kiesche en nobele wijze ter sprake gebracht, dat een deel van ons publiek wel den indruk moest ontvangen, alsol wc in dit Comité met een geheimzinnig Veemgcricht, een verborgen Itaad van beroerten, een samenspanning van heerschzucht en dwingelandij tegen het algemeene best te doen hadden. Men verkreeg metterdaad, afgaande op wat sommige heeren, natuurlijk in hun ijver voor de antirevolutionaire belangen en de ongerepte eere onzer vlag bij den tegenstander, slag op slag drukken lieten, ongemerkt den hoogst pijnlijken indruk, dat er op zeer sluwe en zeer slinksche wijze door eenige intriganten, die gaarne den meester speelden, niets meer oi minder dan een bijna maar al te wel gelukte aanslag op de vrijheid en de onafhankelijkheid van onze antirevolutionaire res publica ware gesmeed, en alsof het vaderland het alleen aan de waakzaamheid en de manlijke trouw van Kampen en Kralingen had dank te weten, dat onze iiere arm nog, God zij lof! de aansmeding van die kluisters was ontkomen. Wijl nu de zaak wel kritiek stond, maar tóch niet van zóó erge natuur was, zal het, dunkt ons, best zijn, de geheime raadslagen eenvoudig in het daglicht te halen; dan zal het publiek oordeelen kunnen; en in dat oordcel het gehavende Comité misschien met een iets minder zwaar vonnis kunnen uitgaan. Het Centraal-Comité werd in het leven geroepen tijdens de verkiezingen van '73. In vroeger jaren was het steeds gewoonte geweest, dat door den heer Groen van I'rinsterer, hetzij in Utrecht, hetzij in Den Haag, op geheel lossen voet, een Convent was saamgeroepen, om, vóór elke verkiezing, het plan voor den te ondernemen veldtocht vast te stellen. Een enkel maal, gelijk in 'ü9, had de heer Groen beproefd, den daartoe noodigen invloed door de Vergadering van "Christelijk Nationaal Onderwijs" te laten uitoefenen, maar de oppositie der ethischirenische vrienden maakte dit op den duur noch profijtelijk, noch practicabel. Dit deed den heer Groen steeds uitzien naar wat hij noemde »een voor politieke gedachtenwisseling afzonderlijk gecreëerd terrein", dat hij, in afwachting van betere dingen, in een ad hoc, bij wijze van invitatie, safiingeroepen vergadering zocht te verwezenlijken. Toch bleef dit, uit den aard der zaak, een zich behelpen. Immers, aldus hing het van hetaanbl en de personen der gcïnviteerden af, in welken zin men zou besluiten. Op dien lossen voet steunde men, zonder eenige opdracht of delegatie, eenvoudig op eigen risico. En wat vooral bezwarend bleek, door te inviteeren inviteerde men allicht meer van wie in de plaats der samenkomst, dan op verren afstand woonde, en .;''eeg men alzoo geen afspiegeling van de opinie in het land. Dit deed dan ook reeds na de stembus van '09 den wenscli uitspreken, dat men van antirevolutionaire zij komen mocht tot de oprichting van een Kiezersbond, die, behoorlijk georganiseerd, de mogelijkheid kon bieden, om, zóó als men in het land stond, alzóó ook zich uit te spreken in conciliabuul. Een poging om daartoe te geraken was het »Anlischoolwetverbond", dat uitmuntend gewerkt heelt en uitnemende dienst zou zijn blijven bewijzen, indien zijn program uitbreiding in den zin van een * algemeen politiek program" had toegelaten. Maar toen dit bleek niet te kunnen en men toch niet kon toegeven, dut in den schoolstrijd al ons streven opging, zou er aldus een tweeheid zijn geboren, die men, misschien niet zoo onwijslijk, ter voorkoming van breuke, ontweek. Dit een en ander deed met eenige zorg de verkiezing van '73 te gemoet zien. Eenig centraal punt was toch noodig. Waar het te vinden'? Hoe het aan te bieden'? Deze overweging was het, die in Mei 1873 eenige invloedrijke leden onzer parlij deed besluiten, een somme gelds voor de aanstaande verkiezingen bijeen te brengen en deze gelden ter hand te stellen aan een vijftal heeren, in zake de verkiezingen niet zonder ervarenheid, en deze uit te noodigen zich in den vorm van een Centraal bureau te willen belasten: 1. met de besteding dezer gelden; 2. met het crcOeren van een gelegenheid ter bespreking, en 3. met al wat verder de centrale leiding der verkiezing vorderde. De vraag: Van waar uw opdracht'? die men op zoo bij uitstek heusche wijze dat Comité als loon voor zijn belangclooze diensten voorlei, is hiermee dus beantwoord. Ware het Comité zelf, op eigen initiatief, opgetreden, dan nog zou het nicls anders en niets ergers hebben gedaan dan b. v. het Comité voor de Unie van Utrechten zooveel andere Comilé's, die, zonder mandaat van anderen, eenvoudig als de onmisbare zaakwaarnemers van anderen optreden en rebus ipsis cl factis 1) worden gehomologeerd. Maar zelfs dat geval bestond hier niet. De heeren van het Centraal-Comité traden op, niet op eigen initiatief, maar na daartoe uilgenoodigd te zijn door mannen, wier geldelijke offers hun het recht tot uitnoodiging schonken. Alzoo in het leven getreden, heeft dit Comité al gedaan wat het doen kon, om allen schijn van heerschzucht af te werpen en het belang onzer partij te dienen. Het heeft niet zelf beslist, maar voor elke verkiezing publiekelijk alle deputaten van Kiesvereenigingen en allen die de verkiezing onzerzijds pleegden Ie leiden, tot een vergadering saamgeroepen. liet heelt op die Vergadering eenvoudig gefungeerd als moderamen en daarna als uitroerend Comité. Het heeft niet de broederen de gedragslijn bepaald, die men volgen zou; met de broederen wenken gegeven voor de verschillende locale Comité's en voorts gelden verzameld en gelden uitgedeeld; meer zelfs uitgezonden dan men ontvangen had, zoodat er nog een tekort in 'de kas bleef. En voorts heeft dit Comité nooit aan een eigen candidaluur in eenig district gedacht of ooit iets anders gedaan dan 1) Door den loop der zaken. de keuzen der districten gesteund en bevestigd! 1) Op een dier vergaderingen werd ook gastvrij ontwngen en tot discussie en stemming toegelaten de heer predikant S. 11. buitendijk. Toch gevoelde dit Comité uitnemend, dat het, ook zöó, te weinig zedelijke kracht kon oefenen, om op dien lossen voet te willen voorlarbeiden. Vooral na het afsterven van den heer Groen van Prinsterer en het ontbreken van een man, die, in zijn plaat«, ons leiden kon en wilde, doorzag men terstond dat er voor onze partij, wilde ze niet redde' <* uiteenspatten, niets overschoot dui., voor wat de steirbus aangaat, haar eenheid te zoeken in een degelijke organisatie ad hoc. Zelfs uu, eer iemand er van sprak of repte, gevoelende en doorziende dat een zoo weinig autoritair Comité daartoe niet kón dienen, spraken de leden van het Comilé dan ook reeds in eigen boezem den wensen uit om terug te treden en het terrein-, open te laten voor wat er nieuws ea beters komen kon. Hangende deze overweging echter kwam van ter zijde aan een der leden van het Comilé liet verzoek van twee Kiesvereenigingen, om voor de stembus van '77 haar een program te ontwerpen. Aan dit verzoek werd voldaan, en door heen en weer schrijven verkreeg dit p.ogram allengs zelfs een zoodanige uitbreiding en afronding, dat de vraag zich als van zelf voordeed, of van dit program niet nut ware te trekken in wijder kring. Te meer nam men die vraag in ernstige overweging, toen nog twee andere besturen van Kiesvereenigingen, die er inzage van kregen, haar instemming met het nog geheime stuk betuigden. Dit toch deed het plan rijpen om te beproeven, of dit program ook tot het verkrijgen van de zoo lang gewenschte organisatie aanleiding zou kunnen geven. Toch hield bet Comilé er zich aanvankelijk geheel buiten ea wilde men de zaak liefst, ter voorkoming van ijverzucht en achterdocht, van de redacteuren onzer pers laten uitgaan. De daartoe noodige openingen werden dan ook begonnen, maar vonden, helaas ! reeds in den aanvang een bijster slecht onthaal. hr ners Ds. Buytendijk, wien het stuk door tusschenkorast van Dr. Bronsveld, ter voorkoming van misvatting, let wel, het eerst werd toegezonden, met verzoek desaangaandc zijn opinie te mogen vernemen, liet kortweg berichten »dat hij liever vrij bleef." Eerst toen, toen alzoo gebleken was dat de redacteuren ten dezen niet kónden handelen, eerst toen is de zaak, als eenige uitweg, in het Centraal-Comité gebracht, en besloten een poging aan te wenden om, eer men altrad, onze partij nog zoo mogelijk vóór de oprichting van een nieuwe organisatie te dienen. Om dit met hoop op goed gevolg te kunnen doen, achtte het Comité zich echter verplicht, het advies van deskundigen in te roepen en vestigde daartoe zijn aandacht op onze beide Hoogleeraren in de rechten, de heeren Mr. De Geer en )lr. Gratama, en op den schrijver van » Gezag en Vrijheid", den heer Mr. Lohrnan. Voorts werden nog de welwillende opmerkingen gevraagd van den heer Dr. Bronsveld, en van Ds. Donner, Jhr. Elout van Soeterwoude en ïeding van Berkhout.... en de heeren van de Bazuin. lin eerst nadat als vrucht van een schier eindelooze correspondentie, door revisiön en correctiön en nogmaals correctiön zonder tal, die steeds weer onder allen de rondte moesten doen, een resultaat was verkregen zóó geacheveerd, zóó uitgewerkt, zóó overeenstemmend als slechts mogelijk was, eerst toen is door het Comité besloten dit stuk te verzenden. Te verzenden — hoc? 1) To Uoes was dit noodzakelijk: 1. omdat nu het pri>gram uit was en de Uoesche Kiesvereenigiug dit program niet had aanvaard; 2. wijl haar eigen program geen het minste equivalent bood; en 3. overmits de «aididaat, li|y» keus liet llijbltui, dat niet liegen kan, op zijn minst genomen aan een zeer snel vervliegende ether denken deed. Met de uitdrukkelijke verklaring, waarmee men (jcheel vrijwiUi'i voor den óag kwam, 1. dat het Centraal Comité op (Jen tegenwoordigen lossen voet niet langer ivenschle voort te werken, en '2. dat ra prealabele aanneming en Uoc op de eerste vaste Vergadering, op nader te bepalen voorwaarden, gelegenheid tot araendeering zou bestaan. Er is alzoo, vrij mag het gezegd, nergens, in geheel de behandeling van deze zaak, ook maar een zweem van heerschzucht of afgaan op eigen goeddunken te ontdekken. Veeleer is door het Comité met een kieschheid en geduld, een omzichtigheid en belangeloosheid gehandeld, die aanspraak heeft op onze erkentelijkheid. En het beste zegel dat het op zijn onbaatzuchtigen maatregel ontvangen kon. bestond wel hierin, dut bijna algemeen in den lande zijn voorslag met ingenomenheid begroet is en het lang begeerde resultaat: »een vaste politieke organisatie voor de stembus" nu reeds a(s verzekerd hun worden beschouwd. AVil men nu intusschen welen op wat zonderlinge, onpartijdige en minzame manier zulk een arbeid van maanden lang, waaraan onze uimemendsle talenten op politiek gebied hun steun leenden, door organen, die onze partij zeggen te dienen, bejegend werd, dan geve men zich de moeite eens, zekere welbekende organen op dit aangelegen punt in te zien. daarbij wel in het oog houdend: dat de heeren, die deze bijden redigeeren, persoonlijk in de zaak waren gekend. --- Een hooge verbintenis. De verloving van Z. K. H. Prins Hendrik, 's Konings welbeminde broeder, met Friusrs Maria, nicht van den Duitschen Keizer, heeft «en enthousiasme in den lande gewekt, als waarin zelden een vorstelijke verbintenis zich verhengen mocht. En geen wonder! Deze verbintenis toch belooft ons de vrouw, en met de vrouw wat liefelijk is en wel luidt en den zegen vau den huisbaard icrt, aau ons te manlijk Hof teiug te breHgen Deze verloving, heropent het bljjde uitzicht op een voortzetting van de geslachtslinie der Oranjes, wier ontsteuteuis van bloei reeds kommer wekte. Eu niet het minst is deze hooge schikking, die, onder goedkeuiiug van Duitschl.uids Keizer, wcOr een Xederlandschen Prins cu den Stadhouder van Luxemburg in het Keizerlijk huisgezin van onzen >oostelijken i.abunr" opneemt, een voor de gerustheid onzer ingezetenen beter sprekende getuigenis, dan heel het coips der officieusen ons dusver bood. --- Buitenland. HET OOSTERSCHE VRAAGSTUK. Het is voorul in ch'ze dasr»i nioeielijk stee la jui*to med''deelii>£en to doen. Wat heden nit goede \,rnn wordt bericht, vindt morgen Weder tegenspraak, en nog versch ligt het in 't geheugen, hoe eenige dagen •rol' dou een« circuluire van prins Gortscbukoft' geheel verzonnen was. Zoo worden o)k nog dagelijks merkwaardige berichten zonder eonigen grond openbaar gemaakt. Die berichten komen of uit Frankrijk, waar wen in geval van oorlog een mislukking dor tentoonstelling vreest, of in 't algemeen v.m bpnr'spwtllanten die ds.arv.cn piofijt willen trekken. Damdooi woid.u ook wij somtijds genoodzaakt, om hetgeen wij den vorigen dag half officieel gemold hadden, des anderen daags te weOrsprekeu. Zoo gaat het ons heden wederom, Spraktu wij gisteren over de nadering eener voorloopige conferentie, nn meldt men uit Berlijn aan het Jaurnal des Debat» geheel tegenovergesteld het volgt-nde: De geruchten betreffende eene vóór-conferentie zjju van grond ontbloot. Men gelooft, dat onderhandelingen van Kabinet tot Kabinet voldoende zullen om de bijeenkoms-t van het Congres voor te bereiden. Van dü openbaarmaking der jongste circulaire tot aan eene voimuljjke discussie is nog slechts één stap. I)e gemelde onderhandelingen tussehci de Kabinetten van AVeenen eu St. Petersburg vinden echter bevestiging. Uit \W.-- nen wordt dienaangaande gemeld, dat het Kabin-.t te Weenen aan de Russische Kanselarij het eerst mondelinge voorstellen heeft gedaan in het onderhoud tussciieu graat* Andrassy en generaal Iguatielr', en later door tusschenkomst van dun hoer Von Lan genan. Het Kabinet van St. Petersburg heeft die voorstellen beantwoord, en daarop is onmiddellijk eer»! verbjtrritg iu de betiekkingen tu.-sehen beide Itijken gevolgd, welker ketiteekeuen dagelijks meer zichtbaar worden. Do Xordd. Ailg. Zeitung spreekt over het wederzijds w.*nti ouwen, dat er tua-cheu Engeland en Itusland bestaat, en dat beideu belet aait iie inspraak der rede gehoor to geven. Van de zijde van Rusland echter i« 'iit te begrijpen, waut het heefo in 18">(i ondervonden, dat boo meer uien Kunel.ind toe;;efft hoe meer het h.bbeu wil. Daarom ziju wij het meer eens met de Montagsrevue, dio zijne berichten nit dezelfde b-on pnt uls bovengenoemd blad. wanneer zij vel klaart, dat de voornaamste hinderpaal voor de bijeenkomst vau het eongiej de hardnekkigheid van Groot-Biittaiiie is, waarmede het opkomt voor zijne handelsbelangen, en waardoor het meent veel to moeten eisenen om genoeg te kunnen krijgen. liijua de gcheelo Uerlijnsche pers is o/e--rijpens geneigd om de Gebuid van de verlenging der crisis aan Engeland Te wijten, en Rusland voor te stellen als volkomen gezind tot alle mogelijke concessiëu. Men uieent te weten aangaande don iulioud van den cigenhaudigen brief van den Cüaar aan Keizer Frans Josef, dat da Russische re- nie*s verzuimt oiu diegene vau bare tegenstrevers, welke baar uit oen militair oogpunt bet geduebtst voorkomt, to ontwapenen. Men golool'l, dan ook te Uurlijn, dat indien lord Reaconstield zich nioL haast door eenigo consess'iö'i het congres mogelijk te maken, Groot-Biittanuie wel tens onverhoeds zou kunnen vernemen, «lat Oostenrijk-B onvrije eu Rusland een afzonderlijke schikking hebben getrollen. Zulk oen' schikkijig wenscht men ook in do miuistrieele kringen te Berlijn het meest, waar men rjog steeds het verbond der di ie Keizers voorstaat. Naar men bericht, zou de Oostcnrijkfclu; regeeriug in een antwoord op de eivculuiiu van lord Salisbury aangedrongen hebben op de noodzakelijkheid van eeu congres. Ovev den uitslag van die pogingdoor Oosteuijjfc is nog niets bekend; maar het, geelt ous to meer hoop, dat de nu vereende pogingen van Duitschland en Oostenrijk ten opzichte van het congres met. g--e«i succes rullen bekroond worden. De Saturdat/ Jieview wijst er eveneens op, dat hit behoud des \redes wel to verwachten is, daar Engeland thans geen degelijkeu grond kan aanvoeren, waarop hot eeno oorlo.'s- zou kuunen doen, en en IS7I door de jongste gebeurtenissen noodzakelijk zij-.; geworden. --- FRANKRIJK. De congressen en eonferentiè'n, die gedurende de Parijsche tentooiisttlliug ceh ïuden zullen worden in de daurtoe door dj regeeriug kosteloos beschikbaar gesteld) lokalen van het paleis op hot Trocadero, z illen, voor zoo veel reeds bekend is. b>- tivffiiu: landbouw; openbare gtzordheids-1. er; eenheid van stelsel van naaten, go-, wichten en munten; nommering van ga reus; nijverheid en knust; spaarkasssen; philo logie; staathuishoudkunde; meteorologip; veeziekte; geneeskundige dienst bij de legers td velde; analytische ontleedkunde enz. enz. — 11e keizerlijke prins moet voornemen-. t.;We«.st zijn tel v.iu de tentoonstelling naar Parijs te komen, maar de regeer ing heeft besloten hem het oponthoud in Frankrjjk to ontzeggen. — Do prins van Wales wordt den 26 dezer te Parijs verwacht, om de Engelsche afdeel'ng van de tentoonstelling in oogenschouw te nemen. Met hem komt de kroonprins van Denemarken. ---