Billijke taxatie. Opgevorderd werd het kerke'ijk archief te Hylaard. Da rechtbank to Leeuwarden wees die vordering toe. Maar boe nu, als daaraan niet voldaan wordt, hetzij uit onwil, hetzjj uit onmacht — b. v. indien, vóór of ook na de uitspraak, rfnp.h in nll«n cevalle Voor de torn crerave. het archief eans verloren -war* gfcgaan? Dan moet natuurlijk de schade vergoed worden, door betaling van eone geldsom. Die betaling mag nooit eene straf zijn; zij heeft niets met schuld te maken en is verschuldigd, ook als het archief door ongeluk te loor raakte. Zij is eene schadevergoeding, en mag dus noch meer noch minder bedragen dan de geleden of te lijden schade. Waarop heeft nu de rechtbank to Leeuwarden die schadevergoeding bepaald? Op ƒ 25 per dag! D, w. z., cp een jaarlijksche, eeuwigdurende uitkeering van 3ü5 X 25 gulden, of ƒ 0125. Dit staat dus gelijk mot een kapiiaal a 4 pCt. van tweehonderd acht en twintig duizend een honderd en vijf en twintig gulden (ƒ 228,125). --- Voor een plattelands kerkeraadsarchief! Do rechtbank te Zutphen veroordeelde tot hrt dubbele dier som, of ƒ150,250. Het Hof te Arnhem vond dat wat veol onbepaalde zich tot ƒ 45,025 ! Wij mogen, zegt men, de onbevaugenkoid, de volkomen neutraliteit van onze Nederlandsche rechters niet verdenken; niet betwisten ; niet bespreken zelfs. Welnu! wjj bepalen ons tot mededeeling van bovenstaande uitspraken. Laat een blad als het Handelsblad b. v., dat gpzogde onbevangenheid boven elko bedenking acht, hetzelfde doen, om daardoor met de feiten te bewijzen, dat het gelijk heeft. Wjj gevon het blad nu een bewijs in handon. Laat hst er dankbaar gebruik van maken! --- Uit de Pers. Zoowel de Tijd als het Centrum leveren hun beschouwingen over het artikel van den briefachrgver in de Zaard. Cour., op 't welk we gisteren de aandacht vestigden. Gelijk men zich herinnert, wenecht de briefschrijver dat de liberale meerderheid der Eerste Kamer het Kabinet dwinge om kleur ia bekennen, rondweg met beginselvoorstellen voor de vertegenwoordiging te komen; dat zg de belette om »langs sluipwegen en met hulpmiddelen van zeer klein gehalte" haar tegenpartij in slaap te wiegen en het onderwijs in schijn onaangetast te laten, maar 't toch op den duur te verzwakken. Zoo ergens, zei hij, dan ekcho da Eerste Kamer op dit gebied van het Ministerie, dat het den moed z{jncr overtuiging toone. En dan ? — vraagt do Tijd.. . Wanneer de Rigeeiing aan die Kamer e»ns onbewimpeld te kennen gaf dat noch het beginsnl, noch de toepassing van het beginsel onzer schoolwetgeving de goedkeuring van het Kabinot wegdraagt, — maar dat het, in de onmogelijkheid om ijzer met handen te breken, de voorkeur geeft aan een even bedichtzarua als onverbloemde wijziging boven een ruw ingrijpen in het samenstel onzer Ouderwjjswet — wat dan'i... Meent de Zaanl. dat onze Eerste Kamer (nb.!) uit een party dollemannen bestaat, dis zullen eisenen: Neen, alles voorgoed luien stxan üf alles in eens ver' anderen ? Het Centrum wijst er op hoe, sinds de meerderheid der liberalen in de Tweede Kamer verloren ging, zij voortdurend hun hoop gesteld hebben op de Eerste Kamer, die aan de liberalen ook het oude ongelijkmatige 07erwicht geschonken hooft. It?eds onmiddellijk na afloop der verkiezingen gingen van verschillende kanten in de liberale pers stemmen op, om te verzekeren, dat het liberalisme toch altijd in ons Hoogerhuis zijn bolwerk had. Dan, k meni op wat de briefschrijver zegt, merkt het Centrum op: -- Da verontwaardiging van don liberalen briefschrijver schout een bowtfstemoor, dit da rogoering op don goeden weg is. Trouwens, hieraan kan geen onbevooroordeelde twijfelen. WJ hebben o. a. in ons nummer van gisteron eon entrefilet overgenomen uit de Standaard, waarin werd aangetoond, hoe schrikbarend voel de zeven rijkskweekscholen ons jaarlijks kosten en ho 3 door opheffing van twee dier scholen alvast eon bezuiniging van f 130,000 jaarlijks kan gemaakt wordeD. Men weet bovendien, dat door de vele gelegenheden, die er bestaan tot opleiding van „neutrale" schoolmeester?, er reeds sinds lang merkbaar ts veel sollicitanten voor onderwvJsbetrekkingen gekomen zijn, zoodat zelfs op eon libe raio onderwijzersverfMdering onlarjgs moest gesproken worden van een „vloed", waarna weer „eb" diende te komen." Ma ir, zegt het Centrum, cU liberale correspondent schijnt op dit punt ongeneeslijk b'iud te zijn. Ook vele liberalen ei kennen, dat to voel van de finaueieele krachten van êtaat en gemeefite geöischt wordt voor 't onderwijs en men te ver is gegaan in het kweeken van onderwijskrachten, maar hg meent, aac dit rog «i» vonj e»«/ is. Hij spreekt van bijna verraderlijk ondeiinjjreu van 't schoolwoser, van sluip wegen ens. Doch men ziet in deze regelen weer het ongeduld der liberalen doorschemeren, om de regeering tot dea strijd uit te lokken en zoo mogeljjk door overhaasting in een hinderlaag te doen vallen. Het kalme beleid en de voorzichtigheid, waarmee het ministerie to werk gaat, haar langzaam, maar zeker voortschrijden op den goeden weg, baar tactvol verkennen van bet terrein, waarop zij zich begeeft, — dit alles maakt, zegt het Centrum, de liberalen wrevelig en boos. Zij voelen zich to'eurgetteld, nu zg tiet in staat worden gesteld luide te verkondiger, dat hun profetiel'n wotden verwezenlijkt en de »«'ericalen" het land zedelijk ten ondergang voeren; zij zijn ton ho.'gste ontevreden, omdat van de tweedracht tnsschen katholieken en antirevolutionairen, tweedracht tusseben de regeering en de Kamermeerderheid, waarop zij zooveel schoone verwachtingen haddon gebouwd, geen spoor te vicden is. En vandaar het ongeiuld, dit de liberalen nu sinds weken sebtereen aan den dag leggen. Niet minder loffelijk cordeelt over de daden van bet tegenwoordig Kabinet een ander Koomsch blad, do A'ieuwe Useïbode. Wat Modderman wilde: een Itsgeering, die niet de dienares vau een partij zou zjjn, maar voor de belangen van allen zou opkomen; doch wat zekor do?r de liberalen nooit is nagestreefd en ook nooit nagestreefd zal worJen, is reeds nu, dadeljjï na het optreden van een uit de rechterzijde, werkolijkbeid geworden. Met de striktste onpartijdigheid gaat bet Kabinet te werk. Het blad herinnert dan aan hetgeen reeds door verschillende ministers in de goade richting is gedaan en wijst er op, dat de Minister van Binnenlandsche Zaken als het ware met zijn daden in aantocht is. -— Boanoeüng van zijn begrooting op het gebied van het onderwijs vooral, ziedaar, dunkt ons, zegt de N. Uselbode, wat van hom reeds nu dit j*ar kan wordon tege moot gezion. En ro3ds hoort men fluisteren niet alleen van normaalscholon b.v., diëten doodo zijn opgeschroven, maar ook van kweekscholen wier levensdraad op 't punt is van te worden afgesneden. IliJ vooral heeft rotson en zandbanken voor don steven. HU vooral zal, zoolang de kiezers nog peen verandering in de samenstelling der Eerste Kamer gebracht hebben, van een meor dan gewoon zeemanschap blijk moeton geven." Maar hg en het geheele Ministerie behoeven, zegt het blad, vooral het volstrekte vertrouwen van de geheele vereenigde Rechterzijde niet alloen, maar ook van de kiezers dor Rechterzijde, liet Kabinet moet elk oogenblik weten dat het zijn vasten grondslag heeft in het volkomen vertrouwen van de grooto meerderheid der kiezers. Dan, maar ook dan alleen kan het zijn zending vervullen en ook togen de Eerste Kamer met gezag en kracht optreden. Het program meedeelend, door de leden der Holland Society vcor hnn bezo ken alhier vastgesteld, zegt het ll'andihblad: — „Zondag 12 Augustus wordt op Eugelscho, doch niet mindor op oud vaderlandsche wijze, allüón aan do kerk gewijd." Met de tweede zinsneó dezer, voor onze Amerikaansche stamgenooten loffeljjkemeCdeeling wordt waarschijnlijk bedoeld, dat het wijden van dun Zondag aan de kerk. thans in Nederland niet meer > vaderlandEche wijze" kan heeten. Als dat zoo is, dan heeft het Handelsblad de zelfvoldoening krachtig te hebben meegewerkt om den dag des Hoeren zijn oud-vaderlandsch en stichtelijk karakter te rooven. Het blad verschijnt niet alleen op Zondag, maar getft trouw verslag en maakt loffelijk vermelding van vereenigingen, gezelschappen, clubjes, wedstrijden, waarbij men op den dag des Heeren op niet »oud-vaierlandsche wjjs" zjjn genot ten koste derrustvan anderen en tot schade van zjjn eigen zielj Wij zijn soud-vaderlandsch'' genoeg om dat een verderf te achten voor land en volk. --- Naijver ot samenwerking? Wij zijn, gehjk onze lezers weten, geen voorstanders van centralisatie of van staatsmacht. Evenmin beschouwen wij oen volk als eene onsamenhangende menigte, of meenen wij dat ieder maar voor zich zelven alleen te zorgen heeft. In onze oogen bestaat het volk uit een groot aantal groepen of kringen, die zelve in de eerste plaats geroepen zijn, om hunne gemeenschappelijke belangen te verdedigen en te bevorderen. Daarom zijn wij o. a. tegen staatse scholen en staats- of gepriviligeerde kerken, en meenen wij dat vooral in kerk en school, doch ook op velerlei ander gebied, de verschillende kringen van belanghebbenden zich hebben te organiseeren. Nu doet zich intusschen daarbij de vraag op, of zoodanige organisatie der maatschappij niet een vinnigen, kwaadaardigen strijd in het leven moet roepen ? Elke kring toch zoekt, evenals elk mensch, in de eerste plaats zijn eigen voordeel, en zal dus, alleen op eigen middelen moetende steunen, lichtelijk ook alleen eigen kring zoeken te begunstigen. Op internationaal gebied zien wij dat dikwijls genoeg. Elk volk acht het volkomen geoorloofd met de belangen Van andoro volkon niet te rekenen, dan voorzoover eigenbelang dit medebrengt. In zekeren zin beschouwen ook thans nog de volken elkander wederkeerig als vijanden. Ook binnenslands zien wij vaak zulke onderlinge bestrijding en wederkeerige uitsluiting. Niet het minst, zoowel bij nietgeloovigen als bij geloovigen, ter wille van den godsdienst. In lloomsche streken wordt vaak aan Protestantsche inwoners het leven onmogelijk gemaakt, doordat hun geen clandisie gegund of hun arbeid geweigerd wordt. Op vele plaatsen hebben, vooral in vroegere jaren, vele Protestanten zich verbonden om zoo weinig mogelijk bij Ptoomsche landgenooten te koopen. Het is een bekend feit, dat ook de Christelijke Gereformeerden vaak elkander met uitsluiting van anderen begunstigen. En op dit oogenblik hoort men vaak, dat „synodalon" en „doleerenden" elkander ook in het maatschappehjk verkeer ontloopen, en zooveel mogelijk enkel bij eigen geloofsgenooten zich van het noodige voorzien. Hoe de kerkelijke diaconieën hare taak opvatten is bekend; bekend ook hoe de voorstanders van de bij zondere scholen elkander begunstigen en helpen; vooral op kleine plaatsen, waar men elkander meer van nabij kent. Is nu zulk oen toestand gewenscht? En zal hij niet, naarmate meer aan de vrije ontwikkeling der maatschappy wordt overgelaten, verergeren? Zal de onderlinge naijver niet ondragelijk worden? Deze vraag is gemakkelijk te beantwoorden voor zekere soort van menschen, die voor niets anders iets gevoelen dan voor hun beurs. Zij vragen enkel hoe zij het beste op de goedkoopste wijze kunnen verkrijgen. Wie zij zijn, die zij met hunne klandisie vereeren, gaat hun niet aan. Maar, daargelaten of zulke menschen bijzondere aanspraak op achting kunnen doen gelden, zij zijn verre van talrijk. De meeste menschen zijn veel minder neutraal dan zij meenen, omdat zij door hartstochten bewogen worden. Bij de natiën onderling werken die hartstochten soms zeer sterk; men denke b.v. aan de behandeling, die thans vele Duitschers in Frankrijk ondervinden. Maar ook in het verkeer tusschen landgenooten worden die hartstochten openbaar. De kerkelyke sympathieën en antipathieën spelen ten onzent eene zeer groote rol in het verkeersloven. Zelfs ondor hooggeplaatste en verstandelijk ontwikkelde personen, die zich op hunne onpartijdigheid en neutraliteit veel laten voorstaan, vindt men velen die zich niet ontzien dengene, die van hen in zienswijze verschilt, zoo zij kunnen, iïnantieel te benadeelen of hem elke bevoordeoling te onttrekken. Dat men, ook in het onderling verkeer, met overwegingen als waarop wij doelden rekening houdt kan in vele gevallen niet worden afgekeurd. Of wie zou hot durven laken, dat iemand bij voorkeur koopt bij zijne familie, of binnenslands; zelfs indien hij daardoor wat meer moet betalen? Dat zoo iets veeleer behoort te worden geprezen dan veroordeeld, gevoelt een ieder. De vraag is ook hier: waar liggen de grieven? Het zal moeielijk zijn, daarvoor vaste regelen aan te geven. Toch vestigen wij op enkele punten de aandacht. In de eerste plaats hierop, dat begunstiging of niet-begunstiging nimmer enkel om geloofverschü mag geschiedon. Dan toch zou zij een middel van geheime geloofsvervolging worden, te verachtelijker en valscher, juist omdat men met dat middel een heimei ij ko vervolging beoogt, en hij die het bezigt zich niet eens, gelijk de Inquisitie doet, op een beginsel van hooger orde durft of kan horneoen. Niet-beeunstiging om geloofsverschil kan nimmer goed zijn. Dat men door materieole weldaden iemand tot zijn geloof zoekt te trekken, laat zich zeer wel verdedigen; want de beweldadigde gevoelt zich lichtelijk aangetrokken eerst tot zijn weldoener, en dan tot het geloof dat dezen bewoog. Maar benadeeling heeft nooit iemand overtuigd! Zij kan slechts wrevel opwekken en do gedachte doen ontstaan, dat ook bij hem die om des geloofswille benadeelt het geloot slechts berekening is. Als een benadeelde toegeeft, dan is dit slechts schijn en is hij dus nooit beter, meestal slechter geworden! Evenmin mag nietbegunstigingeene wraakneming zijn. Duitschers te benadeelen, omdat het Duitscho volk een krijg tegen Frankrijk voerde, is onbillijk, kleingeestig en onchristelijk. Dit geldt onvoorwaardelijk op elk gebied. Niemand daarentegen kan het afkeuren, dat men om vriendschap of gemeenschap van belangen aan iemand de voorkeur geeft. O. i. behoorde dat ook bij aanbestedingen niet uit het oog te wordon verloren. Een volk is nog iets andors dan oen oeconomisch geheel. — De grens, hoewel in concreto moeilijk aan te wijzen, ligt daar, waar de bevoorrechte, met miskenning zijnerzijds van den gemeenschappelijken band, van do botoonde goedwilligheid misbruik begint te maken. Voorts achten wij begunstiging geoorloofd en vaak zelfs plicht, waar het als middel van zelfverdediging wordt gebezigd. Wanneer b.v. door onbillijke wetgeving oen deel des volks boven het andere finantieel wordt bevoordeeld, gelijk dit ten onzent on op school- èn op kerkelijk gebied op onverantwoordelijke wijze geschiedt, dan is het natuurlek dat zij, die daarvan de onmiddellijke slachtoffers zijn, elkander ondersteunen. Dit is dan niets anders dan een middel, om aan een wet of aan een onrechtmatigen toestand zooveel mogelijk het schadelijk karakter te ontnemen. En het kan tevens een spoorslag wordenter verbetering van den onrechtvaardigen toestand. Eeno onrecht- Aaardige behandeling schaadt vaak hem die de onrechtvaardigheid pleegt nog het meest. Het ware te wenschen dat dit ook op kerkelijk gebied door sommigen meer werd bedacht! Wij ontkennen derhalve niet, dat het govaar waarop wij wezen bestaat. Als alles uitgaat van een zoogenaamden neutralen staat, en alle burgers zich mot dien staat "één gevoelen, dan is er geen vrijheid otn den oen boven den ander te bevoordoeion; dan regeert alleen de levenlooze wet; do starre regel. Dan zijn wij, — ten minste zoo alle ambtenaren van dien Staat ook zulko abstracte, neutrale, onpartijdige wezens zijn, — in het land van gelijkheid, vrijheid en broederschap aangeland. Doch zoolang dit treflijk ideaal nog niet is beioikt, en er nog eonigo vrijheid van beweging is, zal ook de vraag dio wij behandelden aan do orde blijven. Maar naarmate de wetten rechtvaardiger zijn, en men beter zorgt, dat niet van Staatswege de een boven den ander wordt bevoordeeld, naar dio zelfde mate zal ook het stelsel van vrije beweging en onderlinge verbinding, toegepast ook op kerk en school, trefiijker vruchten dragen, en zullen de verschillende kringen der maatschappij gevoelen, dat alle elkander noodig hebben, en daarom gelijkelijk elkaar moeten bevoordeelen en holpen. --- Buitenland. Amsterdam, 11 Aug. 1888. Maatregelen. Men begint te Parjj's te begrijpen dat het hoog lijd wordt om te doen waarop de Temps reeds lang aandrong; maatregelen te nemen om het gevaar van den dreigenden toestand af te wenden. 15 opstandelingen, die Donderdag fgevat werden, zijn tot- gevangenisstraffen deeli; onder hen bevonden zich S Belgen en een Duitscher. Met kracht worden alle pogingen tot rust verstoring en vernieling onderdrukt. Esn 600-tal werkstakers die trachtten de aard werker?, welke aan da kerk van het »heilige hart" arbeidden, tot staking van het werk te dwingen, werden door de politie daarin verhinderd. Het brandpunt der beweging, de arbeidsbeurs, is gesloten en wordt door troepen bewaakt. Eenige leden van den radicalen Parjjschen gemeenteraad gingen hierover klagen bjj Floquet. Deie gaf het bescheid dat bij volstrekt niet bedeelde de Beurs te sluiten, doch alleen haar te doen beantwoorden aan haar werkelijk doel. Voorts is bev-1 gegeven twee roervinken Soudéa en Boulé te vatten, e:-n huiszoeking is ingesteld bij den eersten, en er zjjn bezwarende papieren in beslag genomen. Op deze wijs wordt het althans mogelijk, dat de rust wederkeeit, de heftige tooneelen in de straten einden, en zoo erger wordt voerkomen. De werkstaking zelf duurt voort. Te Marseille is door 500 werklieden in een vergadering besloten instemming te betuigen met de I'arijscbe werkstakers en 5000 francs ter ondersteuning te zenden. Een der sprekers trachtte ook daar de aanwezigen, waaronder bijna alla beroepen vertegenwoordigd waren, tot een algemeene werkstaking over te halen. Da vergal er ing ging uiteen onder geschreeuw van: »Leve de omwenteling!" Als laatste proefneming stelt generaal Boulanger zich tbans candidaat in het Som» medepartement. --- Het Oosten. Het wordt meer en meer duidelijk, dat in zake Bulgarije een groote verandering althans kan ophanden zijn. Men weet, hoe allerlei geruchten loopen omtront gemaakte of nog te wachten overeenkomsten en schikkingen der groote, belanghebbende mogendheden in zake het vorstendom. Tegeljjk komen nn nit Weenen geruchten omtrent het ontdekken van een saamspanning te Cettinje, de hoofdstad van Montenegro, met het doel om in Bosnië, Serviö en Bulgarije een omwenteling te doen uitbreken. Het revolutionaire comité te Cettinje moet vertakkingen te Praag, Liibacb, Br tin n en Zara hebben. En eindelijk heeft de bekende Bnlgaarscha leider Zankoff zich met eenige Bulgaren te Kiew in Rusland gevestigd, naar het' heet met het doel om een opstand in Bulgarije te bewerkstelligen. Hoe het zjj, vastigheid hebben de toestanden in het vorstendom, naar 't schijnt, thans minder dan ooit. 't Is ook Bulgarjje, 't welk Lord Salisbuty in zijn veelbesproken rede, die hij Woensdag op 't feest van den Londenschen burgemeester hield, een der twee brandpunten van rust verstoring noemde. Met het asdere, Egypte, zou het wel schikken doch wat Bulgarije betreft, het best ion zyn, zei de Lord, dat land aan zijn lot over te laten. Geen der mogendheden moest er zich verder mee bemoeien, 't Is ongeveer wat Glarlstono indertijd Oostenrijk toeriep: Hands off! E: al' blijven! wat toen zooveel kwaad bloed zette. Gladstone's conservatieve opvolger echter zegt thans tot Rusland wel ongeveer hetzelfde, maar op zoo horïeljjke wijs, dat men met de kennisneming zonder meer volstaan kan. Overigens herinnert de gegeven raad wel wat, nn Bij van Londen komt, aan de fabel van den vos en de znre druiven. Lord Salisbury wees er op, boe de toenadering tusschen Duitschland en Rusland en diensvolgens ook van Rusland tot Oostenrijk bevorderlijk zal zjjn aan een gewenschto oplossing der Bulgaariche geschiedenis. Zjjn oordeel over Rusland is zeir gunstig en over 't algemeen is deze rede — geljjk er jaarlyks een gehouden wordt — moedgevender dan vele vorige. Do eerste minister beeft alle vertrouwen in den toestand en in de handhaving des vrodes. ---