Een roepstem uit Indië. II. Mijn Vaderland, ontwaak! Groneman (April 1887.) „Van geen politieke beteekenis" dit is het oordeel der Ned.-Indische regeering over het oproer in Bantam. Onder aanvoering van Jtadjies en van ontslagen en veroordeelde hoofden vermoordt het volk alle Europeesehe en inlandsche ambtenaren, die er zijn, op beestachtige wijze; met wel overlegd plan vereenigt zich het volk tot tau'ike benden, zorgt voor doorsnyding der' telegraafdraden, verhindert den doortocht van de postkar, en rukt, na hun woede op jannen, vrouwen en kinderen in de hoofdpos vaQ d 9 afdeeling gekoeld te hebben, op Tfl3* de woonplaats van den resident. „Bestaat dan de waarheid niet meer op aarde", —schrijft mij een mijner vrienden — „dat zij, van wie de wetten tegen leugen, bedrog en meineed uitgaan, zoo brutaal durven liegen? „Dus het uitmoorden van Europeesch en inlandsch bestuur, van Europeesehe vrouwen en kinderen, het paakte, verminkte lijk van mevrouw Ö., haar kindje, wiens handje was afgekapt, waarschijnlijk om als djimat te dienen, dat alles heeft geene politieke beteekenis! »Of heeft de regeering bedoeld, dat de opstand van sociale beteekenis is? „Het is toch moeilijk denkbaar dat men zich op woordspelingen en aardigheden zou gaan toeleggen in een oogenblik dat het Nederlandsch gezag ©p Java aan een zijden draad hangt? „Want dat doet ze!" Van politieke beteekenis in dien zin, dat tT bultenlandsche vijanden achter zitten, zoó sls in vroeger eeuwen de Hollanders tegen E-ngelsche en Portugeesche intriganten te wa!:?u hadden, zijn die onlusten zeker niet. Maar" niemand zal dit ook beweren. De waarheid is, dat het Javaansche volk door de hoog opgevoerde belastingen, door de hooge landrenten, door de drukkende cultuurdiensten het Hollandsche juk moede is langer te torsen en dus gemakkelijk kan worden opgestookt door inlandsche intriganten en fanatieke Mahomedanen. Hoe zwaar die belastingen drukken, is duidelijk uiteengezet in eene Memorie, door Mr. P. Brooshooft geschreven en in Maart van [dit jaar met een brief, geteekend door 1255 ingezetenen van Ned. Indiö, aan eenige invloedrijke J*>«ezetenen in Nederland aangeboden. n° h""*•*■ bet ziJ nier ter loops ge~ Deze pi iv-, te beschouwen zegd, is als een \««. -i^flU laar op het rekest der 700, vei«~.u iaM der Tweede Kamer aangeboden. Daar dit rekest geen antwoord is waardig gekeurd, en wij, Europeesche inwoners van Indiö, of onze woordvoerders, ons reeds meermalen tot den Gouv.-Gener., de Regeering, ja tot den Koning zelfs, steeds te vergeefs hebben gewend, zoo hebben wij gemeend onze waarschuwingen te moeten richten tot eenige mannen uit het volk zelf. Deze beweging, van Europeanen uitgaande" en meest ton voordeelo der inlanders werkende, zal in de geschiedenis onzer koloniën steeds een krachtig getuigenis zijn tegen staatslieden als Sprenger van Eyk en van Rees, en tegen hen, die het fiscale stelsel, in deze beide namen belichaamd, zoo lange jaren hebben geduld. Voor hen, die eenigszins over den toestand van Indië wenschen te oordeelen, verwijs ik naar de Memorie van Mr. Brooshooft, er bij voegende, dat ik gaarne elke bladzijde wil onderteekenen, (uitgenomen bladz. 69—74 handelende over een overgangsstelsel van de gouvornementskofiiecultuur). De minister Sprenger van Eyk beweerde verleden jaar, dat er van overdreven fiscaliteit in het innen der landrente geen sprake kon zijn. Ik heb dit beweren reeds dadelijk tegengesproken en verklaard, dat men van hen, die niet betalen kunnen, zonder vorm van proces hun huisraad of hun vee weghaalt, en aanhoudt totdat de padjeg of landrente is voldaan. Nu, dit is nog niet het ergste; vaak houdt men den landbouwer zelf in bewaring, in een soort gijzeling, zonder hem te eten te geven, totdat door zün vrouw of kinderen de belasting is betaald. Hier in Indië worden ambtenaren zóó aan die dingen gewend, dat als men ze onmenschelijk noemt, ze u voor een overdreven zonderling mensch houden. Toch hoop ik dat een Hollandsche boer mij en die aan mijn zijde staan, niet zoo overdreven zal noemen. Hij stelle zich eens het volgende helder voor oogen. Hy stelle zich voor, dat de regeering van hemeischt een grondbelasting van een vijfde van de bruto-opbrengst van zijn land. Dus van elke vijf mud aardappels, die hij rooit, levert hij er £*n in bij den burgemeester j van elke vijf last ianr?;die M) verbouwt, is één voor de regeering; van ?lke vijf wagens hooi, die hij binnenhaalt, moet er één naar den gouverneraents-hooiberg; eenvoudig van alles wat hij verbouwt is een vijfde voor het gouvernement. Kwam er niets meer by, dan zou een Javaansche landbouwer nog vroolijk kijken en ware er niets moer geëischt, dan had de gruwel van Tjilegon niet plaats gehad! Maar de opbrengst van het laad in natura te ontvangen is zeer omslachtig, daarom vraagt de regeering die opbrengst in geld. Gesteld nu, een mud aardappels is f 2.50 waard, dan betaalt de boer aan b.6t gouvernement voor elk mud dat hij oogst 50 centen. Nu daalt de prijs der aardappels tot op de helft, maar de gouvernements ambtenaren f die alleen aardappels te koopén, niet te verkoopen hebben, nemen daarvan geen notitie. Al kan een mud aardappels slechts voor f 1.25 worden verkocht, de 50 eent grondbelasting rapet worden betaslc!- Het is dus niet meer één, maar 't is twee vijfde dat geëischt wordt. . Kwam er niets meer bij, dan zou een Javaansche boer er zich nog in schikken en een moord als te Tjilegon zou niet zijn geschied! Twee vijfde te moeten betalen van de bruto-opbrengst van zijn land vindt de Hollandsche boer te zwaar. H\j stelle zich evenwel voor, dat hij even gedwee als de Javaan zich in het onvermijdelijke schikt en geeft wat hij kan. De belastinggaarder, die met straf wordt bedreigd, en de ambtenaar, die in ongenade valt, als de belasting' niet ten volle binnen komt, laten hem geen rust. Zij eischen de volle maat, en meer als zij er kans toe zien, lang de belasting verschuldigd is. Zifhalen desnCO-S, ?onder rechterlijk vonnis, al wat de boer bezit uit z\jn huis of uit zijn stal. Helpt ook dat niet, dan laat de burgemeester door de politie den boer zelf uit zijn huis balen, en houdt hem gevangen tot dat bij heeft betaald. Hoe zou dit systeom in Holland werken? Op Java werkt hetbiykbaar VfirlCGÖl'Q En ik overdrijf niet; in 1872 bedroeg de aanslag der landrente op Java bijna veertien millioen; in 188 G bijna een en-twintig. Daarentegen gingen de rijstprijzen achteruit; do laagste prijs, nominaal de grondslag der landrente, was in 1872/ 165 porkojan, in 1886 f 112.50. De bevolking vermeerderde evenwel van 18 millioen tot 21 millioen, en men kan rekenen dat de uitgestrektheid beteelde grond niet sterker vermeerderde. Waren de rijstprijzen dus gelijk gebleven, dan had de aanslag der landrente in 1886, in verhouding naar die van 1872, slechts 2 millioen hooger mogen zijn ; maar daar de rijstprijzen zoo sterk gedaald zijn, had de aanleg in '86 naar billijkheid 3 millioen lager dan in '72 moeten wezen of totaal 11 milioen; zoodat der bevolking, sedert het systeem Sprenger van Eyk, byna het dubbele is afgenomen van hetgeen nog tamelijk zwaar is te noemen. „Mijn kleinste vinger", sprak Rehabeam, „zal dikker zijn dan mijns vaders lendenen. Mijn vader heeft u met geeselen gekastijd, maar ik zalu met schorpioenen kastijden". „Toen zond de koning Rehabeam Adoram die over de schatting was; en het gansche Israël steenigde hem met steenen, dat hij stierf." „Alzoo vielen de Israëlieten van het huis Davids af, tot op dezen dag". Deze kroniek is in Gods woord geschreven ook tot waarschuwing van elke overheid, die door de belasting boven mate hoog op te voeren, sociale ellende over het land uitstort en het volk tot wanhoop brengt. Voor hen, die mijne cijfers nagaan en willen wijzen op de groote toename der beteelde gronden, van 2V2 millioen in '72 tot 31/ a millioen in 'S 6, zoodat zjj wellicht meenen dat do landrente niet zooveel te hoog is aangeslagen, teeken ik aan, dat beide cijfers steunen op opgaven van inlandsche hoofden en dat de laatste opmetingen zijn gedaan, nadat bekend werd dat de regeering hooger opbrengst wenschte. Meer behoef ik er niet van te z°ggen. De aanslag voor ISSS is te elfder ure met -i millioenen verminderd. Dit is een aanmerkelijk bedrag, maar de wijze van inning, die gebruikelijk is, maakt het tot een zeer groote vraag welk deel van dit bedrag werkelijk minder wordt betaald en hoeveel èr van toch betaald en in de zakken der belastinggaarders vloeit. Er is'meer noodig dan vermindering van aanslag; er is noodig vermindering van heffing, en afdoende controle is alleen door een grondige hervorming te verkrijgen," Over den zwaren druk der cultuurdiensten, met name de gouvernementskomecultuur, heb ik reeds vroeger in dit blad uitvoerig gesproken. Ziehier echter nog het getuigenis van Mr. Brooshooft: „De hoofdfouten, waardoor „de koffiecultuur op hoog gezag" zich onderscheidt als de schreeuwendst onrechtvaardige belasting, die op het oogenblik wellicht in de beschaafde wereld wordt geheven, springen terstond ;n het QOgf „zy legt, in samenwerking met landrente, heeren- en desadiensten, een onevenredig zwaren druk op de klasse der maatschappij, die htf moest worden beln»*, *e landbouwers; zelfs óp dat beperkt getal belastingschuldigen drukt zij met eene verbazende ongelijkheid, zoodat de een het tien-, vijftig-, honderdvoud betaalt van den ander; zy stelt eene zeer arme bevolking gedwongen bloot aan de risico van eene zeer wisselvallige productie, ja verplioht haar gronden te beplanten van zulke slechte hoedanigheid, dat de kans eener kleine opbrengst tot zekerheid wordt gemaakt; z\j ia in flagranten strijd met de wet, nog wel met de Indische grondwet, die beveelt dat aan de cultuurplichtigen minstens zal worden betaald hetgeen zij zouden verdienen bij vrijen arbeid (art. 56 Reg. Regl.); zij is bij een groot deel der belastingschuldigen zeer gehaat, en wordt slechts mot tegenzin opgebracht; zij beleedigt in hooge mate het rechtsbewustzijn van het denkend deel der natie; kortom, zij heeft alle gebreken, waartegen de belastingleer waarschuwt, zonder eene enkele der deugden, die deze leer aanbeveelt — behalve die óéne, dat zij voor de schatkist eene belangrijke bate oplevert. Die uitkomst wordt echter evenzeer verkregen, wanneer men den burgers hunne bezittingen eenvoudig ontneemt, en toch zal niemand dit een geoorloofden vorm van belastingheffing noemen. Brooshooft stelt het gemiddelde van het aantal dagen, die de cultuurplichtigen in de koffietuinen werken, op 75 dagen per jaar. Ik acht dit te laag geschat, en van sommige streken weet ik zeker dat het te laag is; maar met die lage schatting kwam hij toch op niet meer dan een gemiddeld loon van: voor Bantam 2V* cent, voor Krawang SV. cent, voor Cheribon 4Vs cent, voor Japara 74/. cent, voor Banjoenus -iV» cent per dag in de voordeelige jaren 1883, '8-t en '85! Intusschen, er wordt thans een onderzoek van regeeringswege naar de uitkomsten der gouvernementskoffiecultuur ingesteld, en reeds •& ver. neern ik van verschillende kanten, dat de wer>3ujkheid treuriger is dan ik heb voorgesteld, niettegenstaande door Van Rees sedert een paar jaar de slechte streken zijn vrijgesteld. Ik kan riet nalaten hierbij te wijzen op de voor het minst zonderlinge denkbeelden van sommige Ne derlandsche staatslieden, die n.b. aan Van Rees van een der weinige zaken, die hij ter verlichting der bevolking deed, oen verwijt maken. Dit doet o. a. de heer W. van Goltstein in het Maartnummer van de Indische Gids, Het is ver heen met een land, welks staatslieden, zonder blikken of blozen, ja, meenende aan den lande een dienst te doen, zoo openlijk onverdedigbare practijken en verkrachting van 'slands wetten durven aanprijzen. En toch, dit doet Van Goltstein, waar hy de instandhoud'-:, er gouvernements kofne^;;aur jn ;^den. tien als Japara en Banjoemas wenscht verzekerd en tegen het opheffen der ongehoorde lasten, der bevolking aldaar aangedaan, waarschuwt. Na betaling van een dubbel te zware grondbelasting en met een bovenmate onrechtvaardige dwangcultuur is evenwel de landbouwende bevolking van Java nog niet aan het einde van den last haar opgelegd. Behalve andere indirecte belastingen treffen haar ook nog heeren- en desadiensten. Deze zijn feitelijk zwaarder dan de regeeringsopgaven doen gelooven, al was het alleen door het feit dat men van den een zwaarder diensten vergt dan van den ander. Vriendjes van het dorpshoofd, zij die hem door cadeautjes goedgunstig weten te stemmen, loopen vrij, en de armste drommels moeten het meeste werk doen, SiSiaM en 2£i • ---««awn het liefst de 201 op haar beloop, zoodat de kleine man meer ontzag heeft voor het dorpshoofd dan voor de „kompanie." Behalve gewone heerendiensten heeft men ook betaalde heerendiensten, en deze dienen voornamelijk om de regeeringsopgaven te flatteeren. Nu zal men' zeggen: wanneer die diensten betaald worden, wat kwaad is er dan bij? Maar ik vraag weer op mijn beurt, wat zouden de polderjongens in Holland doen als men hen dwong tot werken en voor een derde van het daggeld, dat zij bij vrijen arbeid konden verdienen ? Ik herhaal dus wederom, de ambtenaren zijn zóó aan dergelyke dingen gewoon geraakt, dat zij de onrechtvaardigheid er van niot meer gevoelen, en zelfs meenen al een zeer gevoelig hart te hebben indien zij de Javanen niet voor niets, maar voor een derde van het hun toekomend loon laten werken. Men zal mij toestemmen, dat een regeerings-systeem met zulke grove misbruiken niet langer mag worden geduld. Ik weet, Keuchenius wil een anderen, een beteren weg bewandelen, en ik schrijf ook niet om hem tot een beter beleid aan te sporen; want reeds voor dat ik ooit een pen in handen had gehad, was Keuchenius de onverzoenlijke tegenstander van het regimo dat ik met de kracht die in nüj ia bestrydt. Ik doe een beroep op het volk; ik wensch hun den ernst van den toestand onder het oog te brengen; ik wensch hen die aan Gods Woord ge» looven aan te zeggen, dat ook zij, mot het geheele Nederlandsche volk, aan dergelijk een toestand schuldig zyn. Het loon der werklieden roept; en het geschrei üergenen die geoogst hebben is gekomen tot in de ooren van den Heere Zebaöth. Maar zie, de reehter staat voor de deur! T. O. --- BERGUM. Een heeto strgd zal het zijn, die Dinsdag te Bsrgum gestreden wordt — uitgettreden wellicht, al laat zich dat nog niet met zekerheid bt palen. '~ Met onze partjj dingen er liberalen en radicalen omdenprgs. Tegenover de Vries staan Eielstra en Vitns Bruinsma. Alle man, we züden het reedt, is of wordt door onze tegenpartg opgeroepen; ,?een hoek in het district blg'ft onbewerkt. Om Btrjjd ontwikkelen liberalen en anti. liberalen hun krachten. De candidaten treden op en naast hen de woordvoerders der partyen. Donderdag voerde Mr. Th. Heemskerk het woord te Sarhnisterveen;dienzelfden Dondei daga vond was de heer Kerdgk de opponent van Mr. De Savornin Lohman. Vrijdagavond sprak wederom Mr. Th. Heemskerk te Kollum, gelgk Dr. A. Kuyper te Drachtsn. peeene vergadering yolgt de andere. Zuiver loopt de Btrjjd tot nog toe, zelfs met niet altgd aangetroffen loyaliteit in de worsteling minder nog van partgen Van Bergnm begint de Victorie!" Doch die vreeie wekke slechts de onzen tot waken en werken, niet tot kloinmoedigheid of moedeloosheid. Van dit laatste is trouwens geen spoor. Oaze partjj hield zich totnogtoe wakker en wat bovenal heugeljjk is, er heerscht een eenheid die hoop en moed geeft. Geen kerkeljjke sympathieön of antipathieën komen, voor zoover zioh laat bespeuren, in het spel, om dat te bederven. Onze eandidaat De Vries is de man van allen, die het liberalisme den rug toekeeren. Meer dan een onzer leiders en woordvoerders heelt te Bergum met kracht onze beginselen bepleit, en hun goed recht verdedigd, den tegenstanders geantwoord, en zoo de slappen en twgfelmoedigen gesterkt, die no,* aarzelden gewonnen. Daarbjj, oom candidaat de heer L. W.d» Vriei te Minnertsga is een uitnemend man, gewild en gewensch* beide. Eeeds in ££rt waa hjj èn in Fransca in Schoterland de [man der An« tiliberalen Hg is een echte Fries, evenzeer als een echt volksman. Kunde en practische zin kenmerken hem. Beslist voorstander van zuinig beheer, heeft tjju naam goeden klank in een district; waar het liberaal wanbeheer de gemeentelasten heeft opgedreven als... ja, als waar niet! Ook in Bergum weet men wie De Vries is. Beweren onze tegenpartijen dat het anders is, niemand late zich er door ver.chalken, evenmin als door het praatje van oneenigheid in onze pang. Bovendien, reeds bleek vóór zes maanden hoe di kern van het district het liberalisme moe is. Toch — hoe schoone kansen zulk een candidataur biedt — niemand slap» «ïaarop in; niemand denke: het tal er wel komen. Want vooral hier kan het aan enkele stemmen hangen. Weet het wel, in Maart was het in Bergnm een stuivertje op zjjn kant. De zegepraal van Bosgra was, indien niet tegen, dan toch haast boven hetgeen men denken en verwachten doist. - Ea ook na spant het weer. Wel zjjn onze tegenstanders gedeeld, wel gaan liberalen en radicalen elk huns weegs; maar bedenkt het wel, kiezers! dat komtu Biet ten goede, leidt wellicht tot herstem» ming, tot nieuwe krachtsinspanning ineen distnet, dat reeds in één jaar tweemaal ten strjjd wierd geroepen. Wat bsdoeld, wat zoo God wil bereikt moet worden, is een zegepraal, die aanstonds beslist; die wat in Maart werd verkregen nog achter zich laat; die bij demonstering van ons corps getuigt van nog beter uitrusting en van wassende kracht. Daarom trekke elk van Antirevolutionairen buize, tot in de uiterste deelen van het district Bergum, ten strijde. Geen man bljjve Dinsdag achter 1 Het geldt de eere van ons vaandel, de heerschappij onzer beginselen, de toekomst van heel een gewest, waar zoo fel gestreden is, waar ten slotte aan het liberalisme de macht is ontwrongen. Daarom kome elke vrge Fries op, en brenge elk der onzen beslist en met de goede hope, die de herinnering aan Maart opwekt, Dinsdag zjjn stem uit op onzen candidaat, den heer L. W. DE VRIES te MLYXERTSGA. ---