Regeering en Neutraliteit. I. Ds. Ilofkcr to Buitenzorg verzocht om; plaatsruimte voor het volgende: In deze dagen, nu de verhouding tusschen het Gouvernement eenerzijds en kerk en zending anderzijds, mede onder den druk der bezuiniging, opnieuw een veelbesproken kwestie wordt, hoort men telkens als. een vanzelfsprekendheid de gedachte uitspreken, dat de Regeering t.a.v. de verschillende in onzen archipel beleden godsdiensten neutraal staat, waaruit dun verder allerlei practische conclusies worden getrokken. Ik meen, dat deze zaak toch niet 200 eenvoudig is als menigeen schijnt te denken. Bij neutraliteit pleegt men alleen te denken aan Christelijke (Protestant- Bche en R.-Katholieke» en Mohammedaansehe godsdienst. Er zijn in onzen archipel evenwel ook nog heele gebieden (men denke slechts aan Bali en K-Guinea), waar het oorspronkelijke heidendom nog bloeit wat op Java cvergroeid is dcor Hindoeïsme en Islam, maar elders nog in zijn oorspron- Jceliiken vorm bestaat. Staat de Regeering ook t.o.v. dat heidendom neutraal ? Wij weten tegenwoordig, dat o.a. de vendetta (eindelooze weerwraak in den vorm van manslag), het koppensnellen, het kinderoffer en de weduwen-verbranding niet maar dingen zijn, die in een primitieve maatschappij, nu ja, niet kunnen voorkomen worden, maar dat ze regelrecht door de primitieve (heidensche) godsdiensten bevolen en vereischt worden, er regelrecht uit voortvloeien. Wanneer geen enkele Europeesche regeering deze dingen toelaat, maar ze, desnoods met geweld, tegenhoudt, wil dit dus zeggen, dat ze althans tegenover het heidendom niet neutraal staat, niet verdraagzaam is, maar de heidensche religie, en dus ook de heidensche moraal en het heidensche geweten onderdrukt. Hoc ze dat doet, is een tweede. Liever natuurlijk met een zoet lijntje, via de school, dan met geweld. Dat ze in dezen dus eenzelfde doel nastreeft met elke Christelijke zending of missie, zij tusschen haakjes: opgemerkt. Ja, dat deze. zij het min of meer toevallig (want zij heeft geen politieke bedoelingen), toch in deze belangrijke punten een geweldige steun is voor de regeering, mag wel eens bedacht worden door hen, die de zending pleten te beschouwen als een ..kerkelijke", dus min of meer particuliere aangelegenheid, voor de overheid van geen belang. De zending bespaart integendeel de overheid in vele gevallen a'. het weerzinwekkende van gewetensdwang, van soms onvermijdelijke bloedige onderdrukking van godsciienstopstanden. omdat zij door overreding de heidenen van al deze ontoelaatbare godsdienstuitingen tracht af te brengen. Er is evenwel meer. Zoolang wij slechts ééne mogelijkheid op een of ender gebied kennen, lijkt deze eene mogelijkheid ons dan ook de eenlgc mogelijkheid, een vanzelfsprekendheid. Eerst het zien van andere mogelijkheden brengt ons tot het besef van het ook-anders-kunnen-zijn. Rusland leert ons b.v. de, mogelijkheid vaneen overheid, die zich niet stelt op de basis van het privaatbczit. Bovenvermelde heidensche volkeren leeren ons c'o mogelijkheid van een overheid, welke niet uitgaat van de — in vredestijd — onaantastbaarheid van het nienschelijk leven. Er zijn staten, waarin niet gedacht wordt aan zorg door de overheid voor ziekenzorg, volksgezondheid, ouderdomszorg, onderwijs. Omgekeerd is een staat denkbaar (alweer: zie Rusland), waarinde overheid zelf zorg draagt voor (gratis) kunst voor het volk. Er zou b.v. een Boeddhistische staat zeer wel denkbaar zijn, waarin de overheid zich op vegetarisch standpunt stelt en slachterijen niet alleen niet zelf opricht, maar zelfs verbiedt. Uit dit alles moge blijken, dat onze Europeesche staat alles behalve een vanzelfsprekendheid is. Hij is iets zeer bepaalds. Zooals ieder mensch iets bepaalds Is, zoo is ook iedere staat iets bepaalds. Daarin zou iets willekeurigs liggen, indien niet ieder mensch en iedere staat dat was wat ze historisch fieworden is. ' In de wording van de Europeesche staten nu is het Christendom een hoogst belangrijke factor. Allervoornaamste moreel? grondbeginselen van den Europeeschen staat zijn ontleend aan Israëls godsdienst (Tien geboden), zooals deze door het Christendom zijn omgevormd. De telkens weer aan het licht tredende aanraking tusschen Staat en Christelijke kerk is dan ook niet toevallig; die beiden streven in moreel opzicht vrijwel één- en hetzelfde doel na. Hier wordt dan niet gedacht aan de zich speciaal „Christelijk" noemende overheid. Een grondbegrip b.v. als de naastenliefde of humaniteit, heeft onze samenleving ongetwijfeld historisch te danken aan liet Christendom. Dal de Europeesche overheid zooveel dichter staat bij den Islam dan bij het primitieve heidendom, vindt zijn ooi zaak in het feit, dat de Islam, evenals zijnerzijds het Christendom, historisch rust op den bodem van het oude Islaël, al heeft Mohammad van zijn stof dan ook heel lets anders gemaakt dan Christus en is dienovereenkomstig de verdere ontwikkeling der beide godsdiensten heel verschillend. De zending — elke zending, ja ten slott.3 elke overtuiging, ook op nletgodsdienstlg gebied — beiust op de veronderstelling, dat zij meer brengt dan eigen overtuiging, dal zij de waarheid brengt. Zoo gezegd, klinkt dit zeer verwaand. Duidelijker wordt het, indien men het omkeert: niemand hangt een overtuiging aan. indien die overtuiging voor hem niet meer is dan een overtuiging, indien zij niet de waarheid zelve is. Een overtuiging is meer dan een meening. Zelfs de scepticus zou geen scepticus zijn, indien hij niet overtuigd was dat zijn scepsis de (absolute» waarheid was. Dit is het logische van liet leven, dat daarin ten slotte altijd weer waarheid tei genover waarheid komt te staan. De moderne Europeesche staat zal, zoover het mogelijk is, elke overtuiging ontzien. Zending drijven ligt niet op zijn weg. hij mist er trouwens de organen voor. In allerlei concrete kwesties zal hij zich neutraal houden, zich er buiten houden. Absoluut neutraal zou hij echter alleen kunnen zijn. Indien hij zelf niets was, niets meebracht, en dit is, naar ik hiermee meen te hebben aangetoond, nimmer het geval. Aldus ds. Hofker. Morgen zullen wij van repliek dienen. --- Mr. J.K. Onnen. President van het Hof. Naar wij vernsmen Is mr. J. K. Onr.en, vice president van het Hooggerechtshof, als opvolger van mr. Dermout to; president van liet Hof benoemd. --- DE POSTVLUCHTEN. Uitreis. Van het postvliegtuig de „Havik" is lieden <'.i<'ii bericht ontvangen. --- Thuisreis. Naar Aneta uit Schiphol seint, is het postvliegtuig de „Ijsvogel" 5 dezer aldaar gearriveerd. Het postvliegtuig de „Oehoe" is den sden dezer te Allahabad aangekomen. Piloot Both is overvallen dooi malaria, wdankior het vlbgtuig voorloopig te Allahabad blijft. Volg'rns de meening van de artsen kan men een oponthoud van minstens zes dagen verwachten. --- De voordeelen van 's konings Snuifdoos. Dezer dagen werd een vrouw uit de gevangenis te Serang ontslagen, die daarin C maanden als gevangene vertoefd had, meldt de „Bantam Bode". Men schijnt de gevangenen als zij komen en gaan te wegen, en zoo bleek bij 't ontslaan van deze vrouw, dat ze in die 6 maanden 15 kilogram aangekomen was. Mager kwam ze binnen dik en mollig verliet ze de boei. Of een ruslkuur een mensen ook goed kan doen! --- Wat is: bevoegheid? Gouverner e'est se justifier aussi! Het belangrijkste punt in het regeeiingsantwoord op de .schriftelijk.* vraag van den heer Monod de Froidsville is zeker het slot, waarin de regeering het optreden van den directeur van B. B. volkomen dekt door als haar oordeel te geven, „dat het inwinnen van inlichtingen omtrent de hanteerin.? van het benoemingsrecht van den Gouverneur door het Departement van Binnenlandsch Bestuur tot de normale bevoegdheden van dat centraal orgaan behoort." Bedoeld gedeelte van het reg-vringsantwoord krijgt echter een zeer bijzonder reliëf, nu een medewerker te Buitenzorg ons seinde, dat kort geleden, vóórdat de regeering haar antwoord opstelde, de directeur van 8.8. via den adviseur voor de decentralisatie van den gouverneur van Oost-Java een antwoord had ontvangen in den volgenden geest: dat gouverneur De Man het benoemingsrecht voor de regentschapsraden beschouwt als een persoonlij'* recht, verbonden aan de functie van gouverneur, en op dien grond vermeent, geen gevolg te behoeven te geven aan c'e tot hem gerichte uitnoodighi.j. Natuurlijk is dit standpunt volstrekt onjuist en onhoudbaar, en vanzelfsprekend zal de betrokken kwestie hiermede stellig niet afgedaan zijn. Tot zoover het „Soer. Hand.blad". De bevoegdheid van den directeur 8.8. tot het verzoek aan den gouverneur van Oost-Java om aangaande de desbetreffende benoemingen tö worden ingelicht, wordt ontleend aar. het Koninklijk Besluit van 13 October 1924 no. 48. houdende vaststelling var1 den werkkring der departementen van algemeen burgerlijk bestuur in Nerierlandsch-Indië. Krachtens dit koninklijk besluit wordt het binnenlandsch bestuur beheerd door den directeur van het departement van Binnenlandsch Bestuur onder het oppertoezicht van den G.G. en aandachtige beschouwing van de in het besluit voorkomende opsomming van de taak van dit departement laat geen twijfel mogelijk over de vraag, of de directeur van 8.8. bevoegd is. een gouverneur te vragen op welke wijze hij de hem als landsd i e n a a r opgedragen taak vervult. In het algemeen zal de adviseur voor de decentralisatie het gedeelte van de taak van het departement B B. ■verzorgen voor zoover deze op het terrein der decentralisatie ligt. Men mag danook uit het feit. dat het verzoek om inlichtingen via den c'irecteur 8.8. van het kantoor voor de decentralisatie uitging niet concludeeren, zooals gouverneur De Mar, klaarblijkelijk gedaan heeft, dat liet hier gaat om een onwettig hooger toezicht öp een bij de wet (de regentschapsordonnantie) verleende absolute benoemings-bevoegdheid. Deze bevoegdheid is aan den gouverneur-landsdienaar en niet aan üvn voorzitter van het provinciaal bestuur geschonken en' al houdt de wet peer. mogelijkheid in tot vernietiging der benoemingen, omdat immers elke bepaling omtrent een hoogcr toezicht erop ontbreekt, dit neemt niet weg dat c'e gouverneur als landsdienaar verantwoording schuldig blijft aan de regeering. Deze zal in alle zaken van blnnenlandsch bestuur en decentralisatie voorgelicht dienen te worden door den directeur B. 8.. welke autoriteit bezwaarlijk die taak naar behooren zou kunnen volbrengen indien hij niet competent was, na te gaan of eenije aan een B. 8.-ambtenaar toegekende bevoegdheid wel op de Juiste wijze werd gehanteerd. --- Nog eens: de rubber. Ook de Engelschen zien blijkbaar geen heil meer ia eenig restrictie-plan. De gouverneur van de Etraits heeft in de vergadering van den Wetgevenden Raad verklaard (aldus meldt Aneta- Reuter uit Singapore i, dat elk praktisch plan voor de redding van de rubber-industrie bij de regeering een .sympathieke overweging zou vinden. Hij meende, dat de reden van het falen van de onderhandelingen, die in Londen tusschen de Nederlanders en Britten gevoerd waren, in het onoplosbare vraagstuk van de inheemsche industrie moest gezocht werden. Do eenige werkelijke oplossing ligt In een vermeerdering van het rubbergebruik en het herstel van de normale handelstoestanden in de wereld. --- DE MILITAIRE PENSIOENEN. Gelijkstelling nog eens bepleit. De Algemeene Militaire Pensioenbond heeft onder voorzitterschap van den heer L. van Geest een openbare vergadering gehouden voor oud-gepensionneerde militairen van leger, marine en koloniën in een der zalen van Gebouw De Eendracht te Rotterdam. De bijeenkomst was flink bezocht. Na een inleidend woord vmi den voorzitter, hebben de heeren W. Kloosters en D. Tazelaar de vergadering toegesproken en gewezen op het onrecht, dat aan de oud-gepensionnoerclen wordt gedaan, door gelijkstelling te weigeren met de gepensionneerden van na 1920. De sprekers wezen er op, dat de gelijkstelling geen kwestie van feld mag worden, maar dat ze er een is van recht, waaraan voldaan moet worden; te dezen aanzien heeft ds regeeving een plicht, waarvan zij de vér> 'Uling niet kan nalaten met een beroep op de crisis. Voor de oud-militairen, die het veel minder hebben dan de werkloozen is het altijd rrisis geweest. De vergadering vereenigde zich met de volgende motie, die ter kennis gebracht zal worden van den voorzitter van den ministerraad, de ministers van defensie, koloniën en financiën en de leden der Eerste en Tweede Kamer : De vergadering overwegende: le. dat korting op de reeds verleende pensioenen juridisch behoort te worden beschouwd als het negeeren van de wetten die pensioen hebben toegekend; 2e. dat het één der eerste plichten van een legeering is, om alle landsdienaren van den Staat, dienende in gelijkwaardig te achten functies, ook een gelijkwaardig locn toe te kennen, zoomede hunne weduwen op een zelfde wijze te verzorgen; 3e. dat de staat der Nederlanden ten opzichte der vóór 1920 gepenslonneerde militairen in dien plicht èn in salarieering èn in pensioen èn in weduwenverzorging zeer ver is te kort geschoten, zoodanig, dat de gezinnen van deze landsdienaren steeds aan de grens van armoede leefden en nog leven. Dringt er bij regeering en volksvertegenwoordiging met den grootsten ernst op aan, betreffende sub 1 genoemde overweging niet in te gaan op voorstellen tot verlaging van reeds verleende pensioenen en betreffende sub 2 en 3, hierin, rekening houdende met de ondergane onderbetaling van den militair ten opzichte der burgerlanrisdienaren, alsnog, althans in pensioen en weduwenverzorging, gelijkheid te bn.ngen. --- GEBEURTENISSEN IN HET BUITENLAND. De Regeering-Von Schleicher. Aan de via Ancta ontvangen telegrammen is liet volgende ontleend. Terwijl de Kijkskansclier Von Schleicher er in geslaagd is, de Nazi's over te halen, om straks met de verdaging van de zitting van den Itijksdag in te stemmen, is er plotseling een kink in den kabel gekomen door het besluit van de Sociaal-democraten, urn een motie van wantrouwen tegen de nieuwe regeering in te dienen, zoodat zij bij de opening met de Communisten zullen samengaan. --- Het Amerikaansche Drankverbod. Een motie, welke van Democratische zijde in het Huis van Afge\aardigden van het Ainerikaansche Congres was ingediend en de afschaffing van het Drankverbod betrof, heeft de vereischte meerderheid van twee derde der uitgebrachte stemmen niet kunnen bekomen. --- Noordwest-Mandsjoerije. Het succes van het Japansche offensief in Noordwest-Mandsjoerije is zeer groot. De vluchtende troepen van generaal Soe I'ing Wen stroomen het grondgebied van Sovjet-Kusland binnen, waar zij geïnterneerd worden. --- De Suikerontwerpen. Indien de regeering met voorstellen komt, zullen zij door den Vp;lsraad in pleno worden behandeld. In de vergadering van het College van Gedelegeerden hedenmorgen, werd medegedeeld, dat ingekomen is een door 27 leden onderteekend verzoek tot voorbehoud van behandeling door den Volksraad in pleno van eventueel in te dienen ontwerpen tot regeling van den suikerverkóop. Wij duidden Zaterdag reed:; op ii< waarschijnlijkheid dat zulk een verzoek zou worden ingediend. Deze ietwat ongewone figuur — het stellen van een voorbehoud over een zaak, die nog niet aan de orde is — wordt ten volle gerechtvaardigd dooiden zeer grooten spoed, die eventueel zal moeten worden betracht, wanneer de regeering inderdaad de ontwerpen indient. Het lijkt ons volkomen juist, dat de Volksraad reeds thans besloot te kennen te geven, dat hij de behandeling niet aan gedelegeerden zal overlaten. Naar aanleiding van dit laatste verzoek deelde de voorzitter mede, dat de regeering nog niet heeft beslist over de vraag of zij een ontwerp-ordonnantie bij den Volksraad zal indienen. Spr. verwacht dat, indien de regeering daartoe zou besluiten, dit zal blijken uit de indiening zelve. In verband met liet verzoek om voorbehoud van 27 leden, zal spr. dan in overleg met de regeering een buitengewone zitting van den Volksraad bijeenroepen, waarvan de datum zal worden vastgesteld op één week na den dag der bijeenroeping. Met de voorbereidende werkzaamheden lo.a. door de daartoe In te stellen commissie) zal intusschen reeds dadelijk na de indiening van het ontwerp een aanvang gemaakt kunnen worden. --- DE TOENEMENDE ONVEILIGHEID. F. 2000 gestolen bij dr. Bröndstedt. Te Djokja hebben dieven ingebroken bij dr. Biöndstedt, eerstaanwezend gewestelijk gouvernements arts, en eer. bedrag van ongeveer f 2000 buit gemaakt, meldt Mataram. Toen een bediende van dr. 3röndstedt des morgens de deur van het kantoor wilde openen scheen deze van binnen te zijn gebarricadeerd. Het bleek toer. dat een van de groote fauteuils voor de deur was geschoven, en aangezien de deur van een kast in het kantoor openstond, kon de dokter direct constateeren, dat de drie geldkisten welke daarin hadden gestaan, waren verdwenen. Een van deze is een groote, zware smeed-ijzeien geldkist van het gouvernement. De dieven maakten ongeveer ƒ 500 buit aan geld van het sultanaat, plus minus f 5 aan landsgelden en ruim ƒ 1500 aan privé geld van dr. Bröndstedt. In den tuin werd nog de kathoteek gevonden, welke van de schrijftafel was weggenomen en welke klaarblijkelijk ook voor oen geldtrommel was aangezien. Dit wijst er op, dat de dieven zich den tijd hebben gegund om den inhoud in den tuin na te kijken. De voetsporen op de vensterbank wijzen uit, dat hier minstens twee lieden aan lift werk zijn geweest. Minsten.; een hunner is geheel op de hoogte geweest met de plaatselijke situatie. Zij hadden kalm den sleutelbos uit de schrijftafcllade genomen en de kastdeur geopend. --- Nederland. De groep der Oslo staten heelt besprekingen gevoerd over de komende economische en monetarie wereld-conferentie. --- Buitenland. Amerika heeft nieuwe ontwapeningsvoorstellen ingediend, die door Engeland, Frankrijk en Italië goedgekeurd zijn. De criminaliteit in Polen stijgt bedenkelijk. Honger-betoogingen in Washington; de betoogers willen het Kapitool bestormen. --- Handel. De koers van het pond sterling was heden ƒ 8.02'/2- --- Sport. Wielrennen: P. van Kempen en Pijnenburg zijn op het oogenblik nummer een in de zesdaagsche wielerwedstrijden te Keulen. --- Bijbladen. Het Derde Blad: Het Apo-Kajan-gebied. — Sensationeel Proces. — Na den Brand op de „P. C. Hooft". — Soprt en Wedstrijden. — Radio-programma's. — Varia. Het Vierde Blad: Handel en Nijverheid. — Sport en Spel. — Scheepsberichten. — Benoemingen. --- Ons nummer van heden (Vier bladen.) Binnenland. Mr. Onnen president van hei! Hooggerechtshof. Bij de Droogdok-Maatschappij tt Soerabaja is veel werk aan den winkel In de commissie voor het georganiseerd overleg neemt thans ook een vertegenwoordiger van het officierscorps zitting. --- Het Verkeersdepartement. Commissie vergadert hedenavond. De commissie voor het verkeersdepartement zal hedenavond onder leiding van den heer Bodenhausen bijeenkomen. Men verwacht, dat de commissie eerst na middernacht uiteen zal gaan, hetgeen duidelijk wordt als men weet dat ook de nota van den directeur G. 8., nader toegelicht door den heer De longh zelf, in het debat zal komen. Als wij daarbij voor hen die het nog niet wisten nog vermelden.dat de heer De longh zich in deze nota ontpopt als een heftig tegenstander van het verkeersdepartement, dan zal met ons wel niemand ervan overtuigd zijn dat morgen het eindrapport van de commissie in zee zal gaan! --- DE INDISCHE NIJVERHEID. Opleving te Soerabaja. Dank zij den steun der Regeering hserscht bij de Droogdok-Maatschappij Soerabaja wederom een flinke drukte. Thans liggen er de gouvernementsatoomschepen „Gemma", „Cauopus" en „Loewoek" in dok, benevens het s.s. „Van Waerwijck" van de K. P. M. --- CANADEESCHE STOOMVAART LIJNEN. Vaste verbinding met Ned. Indië? Aneta-Havas seint uit Ottawa : Het departement van Handel heeft met een groep stoomvaartmaatschappijen een overeenkomst gesloten voor de opening van een maandelijkschen dienst van Halifax naar Egypte, Ceylon, en Ned. Indië, teneinde den Canadeeschen handel op het Verre Oosten te ontwikkelen. ---