DE GEESEL DER WERKLOOSHEID. II. HET FRIESCHE „LOM BOK”. IN OOSTELIJK FRIESLAND. Zwaagwesteinde, 7 Maart. De journalist die in dezen tijd'tot taak heeft te schrijven over de werkloosheid in ■ het» land. weet ■ eigenlijk niet waar hij beginnen zal. Zóó talrijk zijn helaas do plaatsen en streken waar dienaangaande ~kcr>v" voor hem to ha'ien is. : < Na kort beraad werd dan maar besloten om deze tweede excursie : in Fries Ia nd aan te vangen. Ik begon mijn onderzoek in Zwaagwesteinde. " , Do naam van deze plaats zal vooral onder de oudere partijgenooten herinneringen wakker roepen. Herinneringen aan TroelstraV bekenden ; schetsenbundcl ..Van leed en strijd'', waarin ook do schets ..Lombok" is opgenomen. Daarin vertelt hij ons van den diep treujrigen toestand, iiraarin de bewoners van „de heide" bij Zwaagwesteinde, verkeerden. Hij zag daar, in Oostelijk Friesland —'t was tegen het vallen van den avond" .alles met dén grauwen tint van nood en ontbering overtogen". ~Voor de donkere lage openingen der hutten stonden enkele havelooze. magere figuren rechtop, met zielloozen blik starende in de oneindige leegte van hun bestaan." In dien jammerlijken toestand, zoo treffend beschreven, zag de toen jonge sociaaldenxokraat „een stuk Van bet kapitalistisch ontbindingsproces, zeer leerzaam vcor do kennis van den ontwikkelingsgang der bestaande maatschappij". v ..Deze menschen" — schreef hij verder — „staan feitelijk buiten do maatschappij, die hen verstoot, door hun geen produktievcn arbeid te Keven en hen doemt'tot een vagebondeerend leven, waarin het bedrog een noodzakelijk middel. is om winst te behalen, afgewisseld met bedelarij en kleine diefstallen, die de wapenen van noodweer vormen tegen een samenleving, wier krasse organisatie ten voordeele' der bezittende klasse, hen met ondergang bedreigt. Dit volk is een volk, van parasieten, knagende aan het maatschappelijk lichaam; de Zwaagwesteinderheide is een weerzinwekkend menschelijk luizennest. ■ Zij levert ons een beeld van wat er terecht komt van een maatschappij, die haren leden geen loónenden arbeid verstrekt: zij toont ons do geestelijke en stoffelijke ontaarding, van een oorspronkelijk intelligent ''geslacht; dat buiten . de maatschappij is geplaatst. En daar onze maatschappij , steeds grooter scharen harer burgers 'tot werkloosheid, bedeeling, vagebondage en parasitisme' doemt, is deze heide een maatschappelijk toekomstheel d.- voor het .geval het niet .mocht 'gelukken.- de maatschappij op 'nieuwe grondslagen te organiseeren". Deze schets was een fello aanklacht tegen : hen die niets hebben gedaan „om door het scheppen van een-doel-' matige industrie het opkomend geslacht te bewaren voor een toekomst, nog . erger dan thans het lot hunner ouders is". --- In Zwaagwesteinde. Er is in de ruim 25 jaren die .veretreken zijn.; sinds _ Troelstra de schets schreof waaruit ik een en ander citeerde. in het Friesche ~Lombok" wel wat veranderd. Het beschavingswerk onzer; arbeidersbeweging, heeft ook hier zijn invloed doen gelden. Het :tegenwoordige Zviaagwesteindc is niet meer de bedelaarekolonie van voorheen. .Men herkent uit' do bevol king van thans de nazaten niet van de paria's, door. -TroeLstra zoo ont roerend beschreven. Men vindt er die ontzettende. woningtoestanden na-tuurdjk niet meer. • In de eerste- plaats dient de aandacht te worden gevestigd op den zegenrijken arbeid, nu ' ruim 25"jaaj. geleden op initiatief van onzen partij genoot K. Sikke ma . aangevangen, om to pogen in «leze streek een lóo ' nende industrie te vestigen. Een pö ging die geslaagd mag heeten. * • ■ • Immers, staatdaar niefc thans de fabriek van rieten meubelen ..De •Nij - verheid" i Een onderneming héél klein, ergent in een schuur aan den zandweg begon nen, met slechts een. zestal arbeiders, thans uitgegroeid tot oen bedrijf, dat in normalen tijd aan een kleine honderd arbeiders en hun gezinnen brood verschaft. Deze zaak werd door onzen vriend Sikkema op touw. gezet, omdat hij niet Trcelstra. van oordeel was, dat de bevolking dezer streek slechts gebaat kon worden door er industrie, te- vestigen. Dan eerst immers, zou het zwerven langs 'a Heeren • wegen, met kleine koopwaar een eindo nemen. Want dat bedrijf was het waartoe de meesten hun toevlucht .namen in de tijden van het; jaar dat er bij den landarbeid cok in de andere provin ciën geen droge boterham.. te - verdienen was. : . ' " ? Het was in die dagen dat do vereniging „Dorpsbelang" het fabriekje beheerde.' Later werd nog oen tweede werkplaats gesticht, die ten slotte, nadat do onderneming in een/Naamlooze Vennootschap was om gezets met het eerste bedrijfje samensmolt. Zij. nam in bloei toe. exporteerde haar produktie. voorzoover ze niet in het land van de hand werd' gedaan, aan winkeliers, hotels enz., naar Frankrijk en België; later is ook En geland een groote afnemer van de rieten meubelen geworden.... totdat het monfeter dat • oorlog heet, • ook hier ma-laiee braclit. V . In - de latere oorlogsjaren ( vooral, werd de afname 'steeds gérihger.'.zoodat het aantal arbeiders, dat in'deze industrié goed betaalden "arbeid kon verrichten. - geleidelijk " tot veertig slonk. Thans vinden er nog, slechts 25 arbeiders werk. evenwel niet meer dan 2 a 3 dagen per week. . Wat nu den arbeiders, betreft die in het landbouwbedrijf werkzaam Izijnj de werkloosheid onder hen is niet grooter te noemen dan.in. vorige jai*en het geval was. Toch is' hun maatschappelijke en ekonomische toestand veel slechter geworden dan hij in vroeger jaren is geweest. Wat is mét • hen het geval J Deze arbeiders waren gewend ieder voor- en najaar hun woonplaats te verlaten om elders landarbeid te gaan verrichten. _ Zij trokken dan b. v. haar het-. Groninger HoogeLand om in de maanden die daartoe geëigend waren, te wieden, vlas te trekken, in de bieten te werken of anderen seizoenarbeid te verrichten. Zoo gingen ook velen naar " Dcdemevaart "óm bij het aardappelrpoien een weekloon te verdienen. : ' -In-die. streken-waren toen voor dat werk lang-niet voldoende arbeiders te-krijsen en zii die daar dan — soms waren het heele gezinnen heen trokken.'verdienden wel zooveel, dat zij. wat overhielden om denmaanden van werkloosheid zoo'n beetje door.te komen. .. . / ' «■, ; , ' "> De . laatste, jaren evenwel zijn de ïezinsinkometcn dezer arbeiders aanmerkelijk minder. , • 'yv ; - Er is in het. Groningerland ■ én -ook elders geen vraag meer. naar arbeidskrachten. Het aantal werkloozen in de dorpen tot de gemeente Dantiunadeel behoo:onde loopt dan ook reede in de honierderf; - ,yt •Er ia hier een geme«nteli.ike werkverschaffing, „bestaande -in landaanjiaak van poelen .en "plassen achter !iet dorp Veenwc-ude. : . . . Tot-.voor het" in vallen'van den winter hebben daaraan 150 a • 160 arbeiders ce werkt. . In.-de-ètrcn'g'e wintermaanden -?n huivering terug aan het hierboven regeven citaat uit Troelstra's sch'ete, raar hij zegt: ' „En daar onze maatschappij eteeds rrooter scharen harer burgers tot iverkloosheid. bedeeling, vagebondage en parasitisme doemt, is deze-heide een maatschappelijk toekomstbeeld, voor-het geval het niet mocht zeiukken, ide maatschappij op nieuwe grondslagen 'te .organiseeren." Er dreigt hier inderdaad een terugral naar. den ouden toestand.. Het zwei-ven .'en landloopen, zoogenaamd renten met prullaria," begint reeds weer. ' ' , Maar; ik heb óók gezien en 't gaf nij oogenblikken van groote vreugde, hce anders hètV zou kunnen zijn. Ik bezocht namelijk óók een jóng gehuwd arbeider, wonende in een zelfde soort huisao als waarin ik te voren een kijkje had genomen. ' Hii is oen. der thans gedeeltelijk werkloozo arbeiders ut de rietvlochterii .iDe Nijverheid." Het kontrast'was geweldig groot. Deze jongeman, had..; met zijn flinke heldere' vrouw, 'van- hun o zoo klein •woninkje, een aller gezelligst >verblijf ïemaakt. Het was er van een weldadig aandoende ('"zindelijkheid en toch dribelde y een kleine kleuter rond è'fl' lag 'er. •e'en. baby' in', dei wieg... i ' Maar*' déze arbeider, bij' wien. het thans yetpot is; behoort tot gélukkigen', die ' bezig : zijn de zegening -Tan' geschoolden i pröduktieven-arbeid;té ondervinden.. Men . heeft ' deverwachting, dat straks ale';het':'Voorjaar'koant, de rieten-meubelindustrie weer zal opleven. Ik hoop 't vaü-harte, want het zal den arbeiders;'van1' Zwa-agwesteinde ten goede komen." --- Van Alles Wat. Hondensluwheid. Zoo af en too lees ik wel eens staaltjes ,van hondenslimheid, en sommige dier verhalen doen mij aan de juistheid en nog meer aan de waarheidsliefde der vertellers twijfelen. Maar wat ik u nu ga vertellen is iets, dat i'k zelf heb meegemaakt, dus dat is waar. Eenigen tijd geleden moest ik naar .Weéep. Ik stapto in do derde klasse en o, geluk, een niet-rook-koupee zonder iemand er in. Gelukkig, omdat ik vast van plan was het niet-rooken-vèrbod te overtreden. A'et toen de trein op het punt stond om te vertrekken, werd plotseling het portier opengerukt en kwam iets naar binnen stormen, dat bij nader inzien een dame bleek t j, zijn. Stel u voor een lang, tanig, hoekig gezicht met een p.uir. dunne, (kleurlooze lippen; onder een neus en boven een kin, die alle moeite deden elkaar te bereiken. Leeftijd tusschen de 45 en 70. Nu ben ik erg galant, zelfs tegen boomstaken, die als dame verkleed zijn en ik was ook vast van plan mijn sigaar aan mijn galanterie op te_ offeren, toen er onder do cape van de juffrouw plotseling, een hondenkop voor den dag kwam. O, dacht ik, overtreed jij, dan map ik het ook wel doen. Een sigaar voor den dag halen en iopsteken was het werk van een oogenblik. Toen klonk plotseling een stem al 3 ccn gebarsten grammofoon „Meneer, u weet toch wel, dat u niet rooken mag?" -'v' „Zeker juffrouw, maar ik weet ook, dat er geen honden stiekum mogen meegenomen worden." „llonden ? Hondent Zoo'n lief beest." • „Kom, juffrouw,"- sus'e ik, „ik bedoel niets kwaads; uw hond is.lief én mijn sigaar is lekker, laten wij nu maar quitte rekenen," „Meneer, u bent een onopgevoed menseh." * ~En u bent misschien wel opgevoed, maar het is zondegeld, dat aan u besteed is." •' Toen gebeurde er iets, wat ik nooit zal vergeten, al word ik honderd jaar. Met de woorden: „Je bent een ploert!" stond die tong eensklaps op, trok myn gigaar uit mijn mond, liet niet cle andere hand het raampje zakken en smeet mijn sigaar naar buiten.: Maar on hetzelfde moment werd ik zoo woedend, dat ik haar leelijkén mopshond in zijn nekvel greep en hem mijn'sigaar liet volgen. Daar zaten wij. Zij sprakeloos, en ik niet minder. Maar de trein reed door en terwijl de juffrouw aan het adem . zoeken was als een schelvisch, die zijn'testament laat rn aken, reed do trein het station Weesp binnen. En — als ik het nu niet zelf gezien had, zou ik het niet gelooven — daar stond me do hond met mijn sigaar in zijn bek op het perron ons op te wachten! Bil. v. M. • » • .<. --- Een oud Vlaamsch sprookje. Daar was eens oen pastoor, en die hadde, gaarne 'nen knecht in zijnen dienst genomen, maar 't moest er een zijn. die goed van aannemen wa 6. „Goed van aannemen!" zei cp zekeren dag een bravo jongen uit die streek. „Dat gaat me'" En hij naar den pastoor. , „Ewel. jongen, wilt gijin mijnen dienst komen? Zijt gii nog al goed van aannemen?" — ..Redelijk,:meneer de Pastoor, zei do jongen. „Gij moogt tegen mij gecncn meneer de Pastcor meer zeggen; ge moet meneer de Procuratus zeggen, vriend. Dat zult Re wel onthouden, hè t" - ' 'C En de pastoor bracht zijnen knecht verder het huis in. om hem a!lt« te' wijzen. Zij stonden voor de stoof (Holl. kachel) .'.Hoe-heeten ze dat in uwe streek?" vroeg do pastoor. . „Eene stoof."! ■ • ' „Neen. dat' is de helache grenade, hoör jo'vriend ?" Do pastoor hief liet douusel cp en wees op het vuur: Hop noemen ze dat 1" ~ „Vuur" zei de jongen. „Mie, mijn beste, dat i^'gloria, in cxcelsis!" De hond Ijjk_ voor de .stoof te slapen en do~ pastoor vroeg aan den jongen, weiken naam dat dier droeg? „Dat ie een hond". „Neen ge vergiet u, dat is meneer van Hallegebas.- Ze / kwamen tot bij de kat. „En hoe hectdat lief beestje ?" zei de pastoor; „Poes of kat, u hebt maar to kiezen". „Dat is juffra van : Snorgespin, vriend!" Zo gingen weer wat verder en zo stonden voor de zoldertrap:/ „Hoe noemen ze dat'bij. u?" „Zoldertrap, zou ik meenen!" — „Ge' meent verkeerd,, bij ons heeten ze dat een wenteltoren. Dat is boter." Op den zolder stond een bed. „Do naam?" zei de pastoor. „Een bed" raadde de jongen". Nog eens mis: ' dat ia mijn krakedatus I" Onder het bed stond een paar pantoffels. „Dat zijn „6letsen". bij ons". „Neen dat zijn mijne advokaten". Ze kwamen aan het hoenderhok. „Dat is een hoenderhok, dat weet ik genoeg". „Neen, dat is het hemelgetremel!" Ze kwamen eindelijk aan de hooischelf: ,',En dat?" zei de pastoor. „De schelf" moende de jongen. Dat is de overvloed, •kameraad!" — De pastoor dacht in zijn eigen: hij weet nu al genoeg voor vandaag;_we zullen nu gaan slapen en morgen* zien, wat hij er van onthouden heeft., 's Anderdaags, bij het krieken vaa den dag, stond 'de jongen op orn het vuur.aan te steken en de koffie gereed te maken."" Maar uit den haard viel opoens een heet koólije op het lijf van den hond. Spits stak het op de poes en wilde haaj voor de moeite bedanken. Maar daar schoten de twee beestjes in vlam en allebei stoven naar buiten recht naar den hooitas! Do jongen liep naar de zoldertrap en zette zijne handen aan zijn mond: ~Mieneer do Procuratus, riep hij, „komt uit uwen krakedatus, doe uw advobaten aan en spring van den wentcltoren! Meneer van Hallegebas cn juffra van zijn harekepluk aan 't spelen voor de helsche grenade. Zij zijn gevlucht tot op het hcmelgctremel en van daar naar !t overvloed en daaar staat de heele boel in gloria in excelsial" 1 •' • ~Dio jongen is goed van aannemen," zei do pastoor. :' /'. ■ ■ • • .'■ --- in Harkema-Opeinde e.o. • In-- de .aangrenzende gemeente Achtiarspelen, die.o. a*_ de dorpen Buitenpost, Harkema-Opèinde en Surhuisterveensterheide omvat, is do werkloosheid aanmerkelijk, grooter. Ik blijf aan den matigen kant als ik zeg dat er 450 'georganiseerde arbeiders en ongeveer 400_ ongeorganiseerden thans reèds geruimen tijd zonder werk zijn. " ■ Dit zijn voor het grootste deel grondwerkers, die hun arbeid moesten vinden bij waterschapswePken enz. en ten deele landarbeiders. ; In Harkema-Ópeinde en 'omliggende dorpen zijn de heideliutten in den loop der jaren ook vervangen door van 6teen opgetrokken woninkjes. ; Maar de armoede der heidebewoners is met do • heideplaggen niet verdwenen. Wat is dit toch een rampzalige streek. . De : arbeiders, ook van hier, waren gewend in het voorjaar, in den zomer en ten deele ook in den herfst hun arbeidskracht te verkoopen aan de Friesche en Groninger boeren. Vrouwen, en kinderen bleven dan achter en zwoegden op het kleine lapje grond, dat het voedsel voor den winter moest opleveren. Ik wees er hierboven reeds op, dat deze arbeidsmogelijkh'eid' thans ; niet meer bestaat, lin was het: voor den oorlog nog mogelijk gedurende de wintermaanden over de Duitsche grens arbeid te vinden. ook dit is sinds lang uit. > • :•/, - De arbeiders id deze streek zijn voor den drommel niet lui of gemakzuchtig. In de laatste paar jaren hebben zij zich 's winters op het mollenvangen toege- Zij reisden daarvoor zelfs. naar. België en verdienden er een aardige daghuur. Maar toen kwam het verbod van vervoer van mollenvellen en daarmede hield ooik deze bron van inkomsten op.te vloeien.. .-' Deze arbeiders zijn. nu al sinds lang weer. bij hun gezinnen teruggekeerd, maar zonder arbeid, dus onmachtig om in dt behoeften van het gezin te voor-' zien.'. Er is van gemeentewege zoo een en ander gedaan,, maar het is o zoo weinig en het aantal dergencn die er. van profiteerden bleef veel te gering. - Zoo heeft het gemeentebestuur het vorige jaar in den herfst, nadat de drie socialistische raadsleden, telkens weer op voorziening in den nood hadden aangedrongen, 9) bunder grond aangekocht. Deze grond moest door- inpoldering produktief gemaakt worden en do uitvoering van dit werk werd' aan de Heide-Maa.tschappij opgedragen. V In December begonnen 20 arbeiders aan het voorbereidende werk.. Was dat gedaan, dan zouden — aldus fras .in uitzicht; gesteld — een aanmerkelijk grooter aantal arbeiders te . werk'gesteld kunnen worden. Die 20 arbeiders werkten toen voor een loon van 30 ct. per uur. De tijd van het jaar bracht mee, dat slechts zeven uur per dag kon worden gewerkt en daar er als regel 2 verzuimdagen waren, werd een weekloon van f 7 è, f 8 gehaakt. Bij het invallen van den winter moest dit werk stop Vorden gezet en daarna kon heï wegens den hoogen waterstand geen voortgang hebben.: ■ \ v' Maar juist heden zijn .de werkzaamheden aan dit nieuw op te richten waterschap in da Buitenjpostermieden weer begonnen. ■ . . ... . - Het. zijn georganiseerde arbeiders die te werk zijn gesteld; in het geheel slechts ,47 man. Het loon zal zeer waarschijnlijk, f 2.70 per dag bedragen, wat — rekening houdende met de verzuimdagen. als "wogens de weergesteldheid niet kan worden gewerkt,— neer zal komen op een weekloon van f 13.50. Voor' de overige werkloozen is geen arbeid. r;:,: ■; •; ; Wel heeft het gemeentebestuur het vorige jaar een buiten gebruik gestelde boterfabriek aangekocht met het doel daar een industrie te vestigen.. Het ligt in de bedoeling: in deze fabriek, te ' Kootstertille gelegen,' een kokosmattenweverij te vestigen. De exploitatie heeft het gemeentebestuur in handen gegeven van de Vereeniging „Ned. Landkolonisatie en Inwendige Zending.'' . Er zouden voorloopig 40 arbeiders' tot mattenvlechters worden opgeleid. r . " Tot op heden is van de uitvoering van dit plan echter niets te bespeuren. "Waarom moet" dat "toch zot».lang" duren i . j Wat moet er toch terecht komen'van dieïhonderdén'gezinnen, 'voor wie de schrale steunuitkeering —' voor de georganiseerden'f 8.50 per week met een maximum .van f 9.75 door. kindertoeslag; voor de ongeorganiseerden f 7.50 per. week, zonaer kindertoeslag .— slechts het rekken van een ellendig armoeleven beteekent? Wie peilt den jammer en het leed, nu en later, teweeg gebracht door ondervoeding en verloren lichaamskracht 1 Ilet is daar in Harkema- Qpeinde .en nie t min der r'n Tw ij zeler.heide n Su rhuisterveensterheide één 11 u k bi 11 e r.e, zwarte armoede.-.-.'"''' . .-' '' ; En thans dreigt de. toestand voor deze arbeiders'nog slechter'te worden dan hij reeds is. ... . Eri s h i 6 r .n.l. b e r i c hto ntv a n gen,:dat.met h'et'ei n d e van' deze . wee k- de 's te u n-' uit keeri n g e n 'ni e t meer zullen plaats hebbe n. De besturen van den modernen Landarbeidersbond en van de christelijke organisatie, die tevéns vormen het bestuur van de aan deze organisaties verbonden werikloozenkassen, zijn, door gebreik, aan middelen,. genoodzaakt de wcrklóozenuitkeering stop te zetten. De kassen zijn totaal uitgeput. '. '» Ons Tweede Kamerlid Hie ms t r a . heeft, naar ik hoor, den minister-van Arbeid reeds op_ deze zeer ernstige situatie geweize-n.' Het voortbestaan "dezer 'kassen wordt'hierdoor immers ernstig in gevaar-.gebracht! Onze partijgenoot neeft den minister dan. ook; gevraagd of hij bereid is te bevorderen,; dat genoemde werklozenkassen, door miadel. van extra Rijkssteun, in de gelegenheid worden gesteld, de reglementaire uitkeeringen te blijven verstrekken. Ik stelde ons raadslid F e n n e m a en den voorzitter van de afdeeling van den Landarbeidersbond, partijgenoot Pool, de vraag of er, naar hun oordeel, voor de werkïoozen niet meer werkgelégenheid geschapen kón wor-> den. Uit hiin antwoord-bleek-hée urgent onze socialistische eisth is, dat'-- --- 't Staat 'eschreven an de hanebalcken. • Deze versrecel van den I7cn eeüweohcn blijspeldichter Brederode, doet om denken aan de toenmalige gewoonte, om alles wat van genoeg belang geacht werd om in 't geheugen bewaard to blijven op de balken te schrijven. Vooral de balken in de kerk waren .vaak van allerlei opschriften voorzien. Hocsrde men iets bijzonders vertollen, dan was 't al gauw: Dat map: wel met een krijtje aan den balk. Zoo gebeurde het te 'Amsterdam in 't jaar 1535, dat op denllen Februari een gezelschap mannen en vrouwen in paradij skostuum de Zoutsteeg uit kwamen- wandelen. Do kerkmeesters vonden dit van voldoende belang om het in do Nieuwe Kerk aan den balk op• te schrijven, waardoor de belangrijke gebeurtenis niet in het vergeetboek raakte. Maar een gepast gevoel van kieschheid deed hen oök begrijpen, mededeelituï Jan en alleman niet te dicht onder de oogen gebracht' moest worden, uit vrees misschien voor navolging. En daarom werd ze op een der bovenste schoorbalken geschreven, op do hanobaLken, dus, waar bijna niemand 'het lezen kon. _Ecn overblijfsel van deze gewoonte vindt men nu nog in 't oosten van Drente. Een twintig jaar geleden tenminste hebben we 't vaak gezien, dat do kasteleins, aan een kanaal wonende, aan den balk met een stukje krijt de namen opschreven van hen, die t eerst per sohaats hun café bezochten. Men vond' dat, een heele eer. En do waaghalzen waren er spoedig bij om over een-nacht-ijs desnoods, terwijl het onder hun voeten golfde, het'* naaste cafd te bezoeken. . ' Een paar „borrels", een sigaar "én een „metworst" waren do belooning voor den moedigen tocht. ■: M. •# » . --- de grond aan de gemeenschap moet komen.' '. ' • > Als het waar is, dat de gemeente om financieele redenen Reen grond meer aan Ikan Ikoopen, • dan' blijft toch; het, feit, dat er hier in den naasten omtrek' van partikuliere eigenaren nog zeer veel woeste grond ligt, die door oprichting van waterschappen in exploitatie gebracht; zou kunnen worden. De eigenaren laten dien grond echter, liggen zooals hij ligt. Toch is hij veel beter in kuituur te brengen dan de 50 bunder door de gemeente gekocht. • \ In dit verband mag nog wel eens worden-herinnerd aan een. Reval,': Toch ware hier een toestand te scheppen, die werk en brood gaf aan vele honderden. ' Dat toch alle arbeiders tot het inzicht mochten komen dat alleen hun, machtsvorming het mogelijk zal maken dat_ dergelijke bestialiteiten van onze kapitalistische samenleving een einde nemen. ■ Is. g. --- Goede raad. Angstige; volte in oen ondergrondschen_ spoorweg. Daar komt een dame haastig oen • rookcoupé binnen en wordt door de riehok van den zich in beweging zettenden trein tcxen de. borst van' een verwoeden pijprooker geworpen. • Zij (nijdig):„lk kan niet tegen rooken, mijnheer!" Hij: Zoo 1 Dan moet u 't ook niet doen." --- De kleine held. Fritsje..lk heb vandaag heelemaal niet eehuild bii oom tandarts." " . Bezoeker: ..Heeft het toch erg veel pi.in Redaan?" ' ■ Fritsje : ..Nee, heelemaal niet— raoe-j