Boekbespreking. De geschiedenis der Portutugeesche Joden te Amsterdam (1593—1925), door J. S. Da Silva Rosa. Uitg. Menno Hertzberger, Amsterdam. De zeer kundige bibliothekaris van Ets Haim's „Livraria D. Montezinos", de heer J. S. Da Silva Rosa, "heeft met zijn vaardige pen een.boek geschreven, waarvan de beteekenis uit historisch oogpunt verre uitgaat boven 'het toch altijd min of meer beperkte milieu der Portugeesdh Joodsche Gemeenschap. •' De aanleiding tot bet schrijven van deze „Geschiedenis der Portugeesche Joden" is gelegen in de a.s. herdenking van het 250-jarig bestaan der wel zeer merkwaardige Portugeesche Synagoge, aan welk feit wij afzonderlijk aandacht schenken. Van groote aktualiteit is daarom Da Silva Rosa's'van diépgaande studie getuigend werk, maar hoogst belangwekkend bovendien,' wijl tot op heden, naar 'hij in zijn voorwoord vaststelt, ~een doorloopende geschiedenis van de in vele opzichten zoo belangrijke Sephardische Gemeente tot de vrome wenschen blééf behooren". Maar nu dan deze ~doorl_oopende geschiedenis" in het licht is gekomen, blijkt wel welk een' beteekenisvolle periode voor ons land en voor de hoofdstad in het bijzonder aanving, toen de eerste Portugeesche Joden, de ~Marranos", zich, na i hun vlucht uit Spanje en Portugal hier vestigden. Want niet-slechts waren deze Portugeesche Joden zeer bemiddeld en met kostbaarheden rijk belaan, * maar zij, ~die zich nimmer, zooals de Joden in de andere landen, van de hen omringende kuituur hebben afgesloten, waren menschen van fijne beschaving en intellektueele ontwikkeling, die in hun vaderland als groothandelaren, officierep, artsen, schrijvers en dichters hadden uitgemunt én dié hun handelskennis en relaties hierheen : overplantten".1 - Da Silva Rosa vertelt dan ook in zijn populair gehouden geschiedkundig werk niet slechts van den , uitzonde•ringstoestand en do geloofsvervolging, waaronder dè Portugeesche Jóden gebukt gingen en die leidden tot hun vlucht en vestiging óók in ons land, maar bovenal gewaagt hij van hun invloed op het intellektueele, politieke en ekonomische leven in dien tijd. Al zijn dan ook de -hedendaagsche Portujjeesche Joden iri heel veel opzichten niet meer te vergelijken met hun voorvaderen -—i tal win Portugeesche geslachten 'zijn geproletariseerd — toch blijkt uit het laatste hoofdstuk van des schrijvers werk, dat ook nog heden ten dago de namen van tal van Portugeesche Joden met eere worden genoemd onder hen dio kunst en wetenschap van velerlei aard beoefenen. Een reeks van fraaie, waarbij zeer oude, afbeeldingen verlucht dit studiegeschrift. dat van dé eerste tot de laatste bladzijde de aandacht gespannen houdt. Is. S. --- Wisselkoers. Amsterdam, 28 Juli. Londen 12.10. Berlijn 59.29, Parijs 11.77, Brussel 11.54, Zurich 43.J7>£, Weenen 35.10, Kopenhagen 57.90, Oslo 46.40, Stockholm 67, Xew-Vork 2.49/£, Madrid 36.05, Rome-9.10. --- Binnenland. Indische berichten. Typografenaktie. Aneta seint uit Semarang d.d. 28 Juli: ■ : . " ' De inlandsche Typografenbond alhier zond een ultimatum aan alle drukkerijen. De houding iepenover der Europeesche drukkerijen is nog niet bepaald. --- Terug naar de C.P.H. De „Tribune" jubelt „goed nieuws"! Zij plaatst heden een verklaring van geestverwanten, die daarin om toelating tot de C.H.P. verzoeken. „Sommigen hunner hebben, aldus de „Tribune", vroeger tot de kommunistische partij , behoord en hebben haar verlaten, anderen zijn toegetreden tot de 8.K.5.P., weer anderen hebben tot nog toe niet tot de kommunistische partij behoord." - * Van de teruggekeerden noemen wi.i: J. Brandsteder, G. Bouwman, Th. J.' Dissel, A. Langkemper, H. Sneevliet, T. J. Zeijtveld, allen te Amsterdam: P. Harkema te GroningenH. Roland Holst to Zunderf. . ■ ■ ' : . --- Amsterdamsch Nieuws. Een sluitende gemeentebegrooting. Het eindcijfer vijf millioen lager. Naar wij vernemen is de gemeentebegrootipg met een sluitend eindcijfer, voorloopig vastgesteld. Dat dit resultaat niet zonder bezuiniging ~ op; verschillende diensten is verkregen, laat zich hooren. Verder is daarop van invloed geweest het belangrijk overschot van ruim elf millioen, dat de rekening van 1924 heeft opgeleverd. Voor een bedrag van ruim vijf millioen vindt dit overschot van den dienst zijn oorzaak in batige saldo's van verschillende diénsten, benevens in hoogere inkomsten, verkregen uit de inkomstenbelasting, ook van vorige dienstjaren. Men heeft nu bij de vaststelling en het sluitend maken van de begrooting voor ""1926 de goede politiek gevolgd, die maakt: dat een bedrag van zes millioen uit het reservefonds onaangetast " blijft, . hetgeen een beteren verroogertetoestand van de gemeente aanzienlijk» bevordert. Voor de begrooting van het jaar 1926 is een bedrag van' f 1.900.000 uit het-reservefonds geput. Hoe de toestand zal zijn bij het opmaken van de rekening van 1925' kan nu nog niet precies worden geschat. Maar ïnen mag wel aannemen,'dat deze rekening met een belangrijk voordeelig saldo zal sluiten, gezien de bedrijfstoestand over de eerste helft van dat jaar. Dat voordeelig saldo komt dan ten .goede aan de begrooting van 1927. ' ' Zijn onze inlichtingen juist, dan zal uit de bedrijven wederom, een groot bedrag —• ongeveer neerkomend .op wat uit dergelijke bedrijven voor de begrooting van 1925 noodig ; was — moeten worden geput. Vrij zeker is echter dat de tarieven-politiek ook in 1926 op billijke wijze zal kunnen worden gevoerd. „Men wees ons'er verder nog op, dat door de uitbreiding' van 'de stad, die o.m:"'éen grooter politiekorps en uitgebreider straatverlichting noodzakelijk maakt, een zwaardere druk op de begrooting wordt geoefend. In een zeker accres bij meerdere posten zal dat tot uitdrukking komen. Evenwel zal het totaal bedrag der begrooting vijf millioen' lager zijn dan die van 1925.. " Zijn onze inlichtingen juist dan hebben daartoe, alle wethouders medegewerkt in het belang van het algemeen, al moesten zij hierbij de uitvoering van menig belangrijk punt opschorten tot een latere begrooting. --- De Amsterdamsche Gids. Wij .ontvingen no, 2 van de eerste jaargang van „Do Amsterdamsche Gids", uitgegeven door de Stadsdrukkerij. Ook deze dubbeltjes-uitgaaf biedt rijke verscheidenheid .van lektuur: allerlei mededeelingen, die den burger dezer stad van. voordeel kunnen zijn, historische opstelletjes over het Prinsenhof Amsterdam's oudstè privilege, het Trippenhuis , een uiteenzetting van het stelsel der stedelijke belastingen, adressen van wethouders, raadsleden, een lijst van bioskopen en schouwburgen, van tram-, autobus, trein- en bootverbindingen, een artikel over de yleeschvoorziening, posttarieven 'en.''., een fraai en forsch portret van Amsterdam's oudsten wethouder, F.M. Wibaut. ; Êen handige uitgavej die het dubbeltje, dat men er voor uitgeeft, een paar keer waard is. --- De Royaards-Schouwburg. De sub-kommissia uit de Schoonheidskommissie, waarvan de architekt Jan Gratama, voorzitter, lör.r J. F. Franken, sekretaris is, die'in opdracht had de plannen te-onderzoeken en te beoorde.elen voor het vestigen van een intiernen Royaardsschouwburg op het Kleine-Gartmanplantsoen, heeft, naar het ~Hbld." _ meldt, haar rapport aan de ■ Schoonheidskommissie uitgebracht. Zij deelt mede dat haar uit een onderzoek ter plaatse is gebleken dat het bezwaarlijk is, op het door B. en W. aangegeven terrein, een uit stedebouwkundig oogpunt toelaatbaar gebouw te stichten. Een alleszins bevredigende oplrssing ware, volgens de sub-kommissie, wel te vinden als het terrein waarop thans hét Gymnasium staat, beschikbaar kon worden gesteld. „Daar het kollege van B. en W. zijn verzoek "om advies evenwel beperkt tot de oppervlakte, naast het Gymnasium en verder in de richting van het Leidsche Plein op het KJéine-Gartmanplantsoen, valt een beschouwing over de oplossing waarin het Gymnasiumterrein wordt betrokken, _ buiten de opdracht aan de, kommissie. Zij zal zich daarom van eenige nadere beschouwing onthouden en meent met de gemaakte opmerking te kunnen volstaan". ' V •" * . v • '■ „De kommissie wees er reeds op," aldus vervolgt, het rapport, „dat een oplossing binnen de door B. en \V. gestelde grenzen bezwaarlijk-is. Desniettemin acht zij baar niet bij voorbaat onmogelijk. • ■/ Naar hare opinie is een oplossing alleen te .bereiken als een schouwburg van-monumentaal karakter kan worden opgericht die een behoorlijke afsluiting vormt van het- Kleine-Gartmanplantsoen en de Lijnbaansgracht. Of een dergelijke monumentale- schouwburg tot stand kan komen, hangt h.i. voor een deel af( van een nadere regeling omtrent rooilijnen en — uit den aara der zaak — van het aan te bieden ontwerp zelf, waarover de Schoonheidskommissie later nader zal moeten oordeelen." *.». «i'. --- Kunst en Letteren. Wagnervereeniging. Naar -wij vernemen kan het tha'ps als zeker worden beschouwd, dat in het najaar door de Wagnervereeniging, onder leiding van dr. Karl Muck, een uitvoering der „Meistersinger von Nürnberg'' zal worden geeeven. • " ' *.V In verband met het bovenstaande heeft zich de repetitor van het Toonkunstkoor, de heer Hans Clouver, naar Bayreuth begeven om aldaar de laatjte koorrepetities der ~Meistersinger" onder leiding van Prof. Hugo Ru'del, alsmede de generale repetitie* onder leiding van dr. Karl Muck mede te maken. # --- Sportnieuws. Dammen. Match Keller—Damme. Hedenavond vangt in het klublokaal van de damklub Jozeph Blankenaar, PI. Middenlaan 77, te Amsterdam, de match aan tusschen R. C. Keiler en A. K. AV. Damme. Deze tweekamp is georganiseerd door de damklub Gezellig Samenzijn, van welke klub de heer Damme deel uitmaakt. --- Voetbal. Westelijke 1» klasse. Donderdagavond a.s. 7 uur zal in Hotel Terminus Stationsweg Den Haaar,.de algemeens vergadering van de Westelijke le kl. plaats vinden. " : : --- Van de Direktie. De autotocht door de Ardennen. De reizigers zijn gisteravond behouden in Rochefort aangekomen. Na een bezoek aan de Grot van Han vertrekken "ze heden naar Bou i 1- lon. ■' ' - ; '• --- Telegrammen. Een Zeppelindienst tusschen Amsterdam en Tokio? Een groot plan. LONDEN, 28 Juli. (V.D.) De korres■ pondent te Riga van de „Times" meldt; • Kapitein Walther Bruns, de Duitsche luchtschipkommandant is te Moskou aangekomen om te konfereeren met de Sovjet-regeering over de bijzonder-, heden van een_ voorgestelden geregelden Zeppelindienst tusschen Amsterdam en Tokio via. Kopenhagen. Leningrad, Archangel, Dickson, Harbour, Yakutsk, Ayan en Nikolaievsk. Ifij verklaarde dat de geheele afstand afgelegd kan worden in 5 dugen en dat de dienst onderhouden zou kunnen worden door een vloot van- Zeppe-, lins van 150.000 kubieke meter kapaciteit, ieder "'in staat om 40 fot 50 personen te vervoeren en 10 ton gewicht. Kapitein Bruns zal verder naar Tokio reizen om met do Japansche regeering hetzelfde onderwerp te bespreken. Dr. Nansen die samenwerkt met kapitein Bruns vertoeft momenteel eveneens in Sovjet-Rusland; .'; : i- --- Frankrijk. De vredesonderhandelingen met Abd-el-Krim. PARIJS,•' 28 Juli (Ravas). De bladen „zijn van oordeel, dat het bericht van de „Times" nopens het antwoord van Abd-el-Krim eenvoudig een proefballon is, doch doen opmerken, dat het Fransche succes, het sluiten der Fransch-Spaansche overeenkomst, de eerste uitwerking der blokkade van. het Rifgebied en de moeheid der afvalligen evenzooveel' faktoren zijn, die_ weieens de beslissing van Abd-el* Krim zouden kunnen beïnvloeden. Zij doen voorts opmerken; dat Frankrijk niet als gelijke zal onderhandelen met Abd-el-Ivrim, die een rebel is tegenover den Sultan. Abd-el-Krim zou dus geen voorwaarden mogen steÜeD, maar alleen de hem ongelegde voorwaarden aannemen of .verwerpen, welke voorsvaarden de pers' genoegzaam, zoo niet reeds te edelmoedig acht- --- Uit de A.J.C. In -Handwerkers Vriencfenkring wordt morgen (Woensdag) avond de tweede groote gehouden, onder leiding van Piet Tiggen. 7 • ■ Aanvankelijk; waren deze lessen bedoeld als een voorbereiding van het te houden Zomerfeest 'van afd. Amsterdam. Het federatie-bestuur heeft echter moeten ' besluiten, dit jaar nog geen Zomerfeest te organiseeren. De zanglessen evenwel worden nu dienstbaar gemaakt aan de groote Jeugddemonstratie te Alkmaar op 26 en 27 September, .'..v \ Een opwekken om in grooten getale •ian deze les deel" te nemen, zal zeker wet noodig zijn voor onze leden. . De les begint om 8 uur! De entree 's verlaagd tot 5 cent. leder, die een róuziek-instrument bezit en bespeelt orenge dat mee. Men zorge pr voor, dat „Do Lijster" niet ontbreekt. In «e zaal zullen de zangbundels verkrijgbaar zijn a f I.— per stuk. Het Fed. Best. --- Merkwaardige onweersverschijnselen. Zeer zware regenval. Eindelijk heeft zich dan 'toch ook boven ons woongebied het onweer ontlast; dat nu reeds tientallen .Sagen dreigde en waarnaar ; zoo zeer verlangd werd, in de verwachting, dat een verkoeling der te zwoele temperatuur daarmee gepaard zou gaan. liet liep evenwel gansch anders dan de algeméene verwachting was. De verkoeling der temperatuur kwam, ja zelfs vrij onverwacht, maar" het onweer bleef uit. • , ; ■ ■■ Tot het zich in den' afgelóopen nacht ook boven onze stad ontlas'tte. - Het was geen gewone onweersbui, die gedurende eenigcn tijd aanhoudt en dan als het ware uitgeraasd is. : : Het onweer van dezen nacht duurde heel lang. In de omgeving der stad rommelde het reeds van gisteravond tien uur af, maar boven de stad daverde de eerste donderslag om- half vijf. .■ . Na dien eenen, dreunenden slag, die onmiddellijk volgde' op een felle bliksemflits was het uit. Maar, een goed uur later begon het opnieuw. Dit onweer was feiteliik ewi aaneenschakeling van verschillenfe korte buien, Vrijwel elke zware' wolk die over de stad dreef leverde een onweer; en bliksem-ontlading op. Het merkwaardige van deze - onweersbuien is, dat het ontladingen waren van wolk op wolk en niet zooals meestal het geval is, van wolk op aarde. ; Vandaar dan ook, dat wij nergens in de stad, noch van de naaste omgeving van bliksem-inslag vernamen, en dat het geluid van den donder als een voortrollendeecho werd gehoord, ? ledere onweersbui ging met een geweldig z waren regenval gepaard.' Bij de filiaal-inrichting van het Meteriologisch Instituut, aan de Han-, delskade, werd van 3.10 uur tot 7 uur v.m. 33 millimeter regenval gekonstateerd en van van nacht alleen van 6.30 uur tot 6.54 uur, dus in den tijd van 24 minuten 16 millimeter. In den Hortus van 6.20 tot 6.45 uur,- eveneens 16 milimeter. Bij de laatste onweersbui, hedenmorgen omstreeks half acht, was de •regenval het. hevigst n.l. 45'. millimeter aan het Meteriologisch Instituut en 41 in den Hortus. ( •Zooals gezegd,;nergens is de bliksem ingeslagen, zoodat de brandweer in verband daarmede niet gealarmeerd behoefde te worden. Toch hebben een aantal stadgenooten de hulp van de brandweer ingeroepen: hier voor ondergeloopen kelders, daar wegens lekkage aan de dakgoot en elders wegens het loslaten van een stuk door het regenwater doorweekt plafond. Hulp kon in deze gevallen evenwel niet worden verleend. --- De vakantie van de diamantbewerkers. Het verbod tot betaling opgegeven. Naar wij vernemen, heeft in de gisteren gehouden bestuursvergadering van de A. J. V. het besluit, waarbij den fabrikanten verboden werd vakantietoeslag te geven, een onderwerp van beraadslaging uitgemaakt. Er was tegen dit besluit oppositie gekomen van de zijde van fabrikanten, die wel vakantietoeslag .wilden geven, maar die zich door het besluit gebonden achtten. Het resultaat van de besprekingen was, dat het verbod werd opgeheven.' » Verder vernemen wij, dat thans de fa. Asscher de personeelen heeft meegedeeld, dat zij drie dagen vakantie met vol loon gééft. Er wordt door deze firma. ■; geen week vakantie met half loon gegeven, omdat de-firma meent, dat dit slechts een halve vakantie zou zijn, omdat de werklieden dan een halve week loon zouden missen. De firma Benjamins en Co., personeel Bangert, ■ geeft, hoewel de firma in / geen zes weken eenig werk had, toch een halve week toeslag. De zaak loopt dus goed voor onze diamantbewerkers. Waar blijven nu de firma's Friedmann, Gebrs. Goudvis en de anderen, die zich achter de firma Asscher en het verbod verscholen! ? --- De kwestie der tweede hypotheek-verleening. Voor taxatie niet alleen de exploitatiewaarde. In verband met de door de eigenbouwers verkondigde stelling, dat partikuliere hypotheekverleening als regel slechts plaats vindt na taxatie van de perceelen op bun esp 1 o ita t i e-. waarde, vestigt de direktie der Westlandschc Hypotheekbank er de-aandacht op dat dit allerminst juist is. De hijpotheekleening komt volgens haar.aldus tot stand: „Wanneer een bouwondernemer, zijn plannen gereed heeft, gaat hij naar een krediet-hypotheekbank, waar de plannen aan een onderzoek van deskundigen worden Wanneer de waarde van de huizen, indien ze' geheel gereed zijn, is vastgesteld, bepaalt de geldschieter,' hoeveel'- hij bij wijze van krediet-hypotheek zal verstrekken. De alsdan toegezegde gelden worden dan in. termijnen opgenomen, naar gelang de waarbij ieder verstandig geldschieter er steeds op rekent zooveel overwaarde in de hand te houden, dat hij, wanneer er tijdens den bouw 'een ongeluk, mocht gebeuren, steeds gedekt is tegen verlies. 'V.. 'v : Als de huizen geheel of bijna geheel gereed zijn, eerst dan gewoonlijk stapt de . bouwondernemer _ naar ae hypotheekbank óm een definitieve of vaste hypotheek te sluiten. De aangevraagde bank draagt dan haren deskundige een onderzoek ter plaatse óp, om de ' waarde van het aangeboden onderpand te- bepalen ; doch een verstandig deskundige léidt niet alleen de waarde af van de getrokken of géschatte huur, doch hij houdt wel degelijk rekening met den stand, waaróp de huizen staan, de of mindere soliditeit van den en ook van den bouwer, voor zoover hij dip beoordeelen kan, 'terwijl _ hij ook niet zal verzuimen er rekening mede te houden of er in het huizen al of niet overproduktie'is of kan worden. Op deze wijze wordt dóór onze instelling gewerkt en — naar wij vast weten —> werken bijna nl onze zusterinstellingen zoo." Inbraakje, Door middel van ovcrklimming van een tuinmuur en inklimming zijn uit perceel Sarphatistraat 8 verschillende -alpacca. voorwerpen en 4 schilderstukken van zeer geringe waarde ontvreemd. Wielrijders in botsing! Door den G. G. en G. D. is naar het O. Li Vrouwegasthuis vervoerd een 37-jarige vrouw, die in de Iste v. d. Ilelststraat op een rijwiel gezeten door een anderen ..wielrijder was aangereden. Zij was van haar rijwiel gesprongen eri heeft da,arbij een rechter-enkelfraktuur bekomen. .Leerdiefstal.. Uit'een.kelder aan den Binnenkant wordt een pak chroomleder, ter waarde van f 153 vermist. Jubileum bij de poljtie. Op' 4 Augustus a.s. zal het 30 jaar geleden zijn dat de heer L. Blitz. thans telegrafist aan 'het bureau St. Pietershal, tot het Amsterdamsche politiekorps is toege,- t reden. Ouderkommissie Markengrachtschool Valkenburgerstraat 3, organiseeft een dagreisje naar'Zandvoort op 3 Augustus. Bijeenkomen des morgens 8 uur voor het rarkgchouwburgterrein. 'Al dje lekkere. taartjes! Bij het nemen van de bocht -leerengracht— Blauwburgwal is een auto gisterenmiddag in de ehilagê van een bakkerswinkel terecht., gekomen, waardoor .groote schade is aangericlït. --- De uitbreiding van de Amsterdamsche Bank. Een opdracht aan dearchitekten Berlage en Ouendag. Naar men weet is de Amsterdamsche Bank - reeds geruimen tijd geleden eigenaresse geworden van een aantal perceelen aan de Heerengracht, de Utrechtschestraat en het Rembrandtplein, waarvan het de bedoeling is deze te sloopen, wijl 'het dan vrij-' komende terrein valt'onder het grootsche bouwplan ter uitbreiding van de Amsterdamsche Bank.. Naar wij vernemen zijn dezer dagen de architekten H. P. B e r 1 a g e en B. J. Ouen d a g door de direktie van de Amsterdamsche'Bank uitgenoodigd zich met den bouw van het nieuwe Bankgebouw te willen belasten. Beide architekten . hebben zich daartoe bereid verklaard. ' Intusschen zal het nog geruimen tijd duren aleer zelfs met de voorbereiding van den'bouw eèii aanvang kan worden gemaakt.- daar de plannen dienaangaande _ zich nog .in een zeer voorloopig stadium bevinden. , ■ „Hett Weteringkwartier". Evenals vorige Jaren organiseert de speeltuinverecniginr „liet Weteringkwartier'', een feestdag voor de kinderen der leden en wei een dagje naar. buiten naar Hilversum en de bosschen van Craailoo. op Dinsdag 4 Augustus. De 500 kinderen komen 's morgens om 7 uur op den speeltuin en vertrekken daarna in optocht met muziek naar het Centraal Station. In het bosch worden verschillende • spelen uitgevoerd en worden de kinderen onthaald. Des avonds om 8 uur komen die kinderen in de Weteringbuurt terug, waar de stoet ontbonden" wordt. Meubelbeurs te Amsterdam. Na verschillende voorafgaande vergaderingen van belanghebbenden; is in het bepin van dit, jaar besloten tot do oprichting van een speciale ~Jaarbeurs voor Meubileering, Dekoratie en Woninginrichtin I','te houden te Amsterdam in het 11. A. 1.-gebouw, Februari 1026. Naar men ons mededeelt,/werden reeds van de voo-naamsto fabrikanten en grossiers in de betreffende branches adhacsic-betuigingen ontvangen. Past op de zakkenrollers. Op de Nieu\vmarkt is aan een 30-jarige vrouw een portemonnaie inh. plm. f2O ontvreemd. / _ — In een hulppostkantöor is van een 43-jarige vrouw een portemonnaie, inh. ruim f 21 ontvreemd. ---