EERSTE AVOND. . Zijne Excellentie. — Laat ons na maar met het exposé beginnen. Het groote verwijt, dat men Nederland kan maken ten aanzien van 't bestuur zijner Oost-Indische koloniën, is minder het exploitatie-prooedé, dat in de eerste helft der vorige eeuw daarop is toegepast, dan de onzekerheid, die daar in de tweede geheerscht heeft; eene onzekerheid, waarvan ik de gevolgen, nog dagelijks bespeur. In de agrarische aangelegenheden zien we dit vooral eu het eerst. Het opperbestuur is nooit tot klaarheid gekomen met de rechten, die het konde en wilde uitoefenen over den bodem. De enquêtes, daarover gehouden, vullen folianten. Het rijksarchief is er van overladen. 8o»s stelde de Eegeering zich aan als volstrekte meesteres ook over de gronden, reeds door in. landers ontgonnen, en dwong hen ze af te staan en te beplanten tegen een vastgesteld loon; doch kwam de Europeaan en vroeg hij, om ze te mogen koopen of huren voor een lang termijn, dan waren er allerlei bezwaren. Dan vreesde zij voor de benadeeling van den onnoozelen inlander; dan schermde zij met zijn toekomstig proletariaat als een schrikbeeld; dan stelde zij den invloed der dorpshoofden en hunne gemakkelijke corruptie tot een hinderpaal; dan redeneerde zij over gelijdelijken overgang, die uitliep op een toestand, waarin de landbouwende klasse do,klttts iwqt riakte'. Lj li.; . j H J ;In het eene dorp werden degrondenjaarlijks, ia het andere om de.drie of meer jaren, in een derde in het geheel niet verdeeld. Hier heetten zij commnnaal bezeten; elders waren zij op verzoek afgestaan in erfelijk i individueel bezit; nergens gelijkheid, nergens zekerheid, noch van rechten, nóch van plichten, nóch Van' opbrengst, noch van belasting. | Hennessy. — Die toestand moet het bestoren zeer moeilijk hebben gemaakt. | Zij ne Excellentie. — Zeker deed het dat. Het leidde in de eerste plaats tot een eeuwig onderzoek — en een duur onderzoek, Hennessyl — naar. middelen om in dat alles uniformiteit en f MU »J ' ' stabiliteit te brengen; het vullen van een ander Danaïden vat, want de bodem, het steunpunt, ontbrak. Hennes sy.— En heeft Uwe Excellentie daarin verandering gebracht ? Zijne Excellenti e.— Dat heb ik, en, naar ik geloof, met succes. Met schipperen en palliatievell viel niets meer te doen; ik heb den knoop doorgehakt en al den ontgonnen grond in vollen ei gendom aan de tijdelijke bezitters afgestaan. Hennessy. — Gaf dit geene moeilijkheden? Zijne Excellentie. — Niet weinig, kdat verzeker ik u. In de eerste plaats moest de grond in kavels worden opgemeten, waartoe tal van brigades over de residentiën van Java werden verdeeld, zoodat dit in drie jaren en eenige maanden was afgeloopeo. In ieder dorp, waar men met die opname gereed was, werd onmiddellijk met de verdeeling in eigendom begonnen. Dit gebeurde bij wijze van verloting, om alle reclames en rechtmatige ontevredenheid te voorkomen. Tot zoover lijkt het nog al gemakkelijk, doch hoewel iederen eigenaar tevens een behoorlijk bewijs van eigendom werd uitgereikt, bleven de zwarigheden niet achterwege. Gij zult dit begrijpen, waaneer ik n zeg, dat die bewijzen, als een gevolg van hunne eigenaar, dige huiselijke inrichting, dikwijls verloren gaan, en dan komt bij transacties de zorg om titeit van personen te bewijzen, die niet uit registers van den Burgelijken Stand kan worden opgemaakt, omdat deze pas in begin van wording verkeeren. Ook erfkwtstiën ten aanzien van den grond, die eveneens de tusschenkomst van het bestaar vereischen, doen zich nog al eens voor. Doch al die moeielijkheden kannen niet opwegen tegen de voordeelen, die de eigendom aanbiedt. Voor verschillende kultures was zekerheid in deze materie eene levenskwestie. Laat i* je maar alleen, om niet uitvoerig te worden, de suiker noemen. Zooals voor de koffie van 1875 — 1885 eene crisis heerschte, die heeft beslist, waar ze het goedkoopst en het best kan worden voortgbracht; daar hare voortbrenging heeft bevestigd en ze elders vernietigd, zoo is ook de crisis voor de saiker een tiental jaren later uitgebleven. Deels was dit eeu gevolg van de toename der bietsuiker-fabrikatie in België, Duitschland, Oostenrijk, Busland en Italië, deels en vooral de ' • \ • sfitraita-Settle"V Ae prijzen zoo / - 'v, iv»'■ fabrikanten } plaats op yfoesten bedacht zijn. /bij mijn optreden. / /ook op Java het verkrij- Jax en onzeker gemaakt, van '9 J /icontracten der Kegeering voor iiriet waren afgeloopen. ,raliseerde de hoofden en bevolking •• ,ne zijde, en aan de andere stootten de .iten wel een» het hoofd tegen een vermodessabestuur, dat in de heffing der grond /Miing en de verdeeling en oplegging der persoonlijke diensten zooveel kracht kon bijzetten aan zijn veto. Aan dat alles heb ik door eene finale conver. •ie van grondbezit een einde gemaakt. {Wordt vervolgd). --- Staats-spoorwegen. Het verslag van den dienst der Staatsspoor* wegen op Java over bet jaar 1882 kwam in ons bezit en"— evenals in vorige jaren willen we daaruit en daarover het een en ander mededeelen. [1] De mededeelingen betreffende het personeel van dien dienst zijn voor het publiek van minder belang te achten en ook de Gouvernements-besluiten enz. op het personeel betrekking hebbende, kunnen we gerust onvermeld laten met uitzondering van het volgende: Artikel 7 van de instructie van den cbef van den dienst werd aangevuld in dier voege dat hij bevoegd is ook aan het gezin van het personeel bij den dienst der S. S. vrijbilletten af te geven voor school- of marktbezoek, in de volgende gevallen: а. dat op de standplaats zelve de gelegenheid tot het begeerde school-of marktbezoek werkelijk ontbreekt; б. dat voor het bezoek de plaats wordt genomen op den kortsten afstand van de standplaatB gelegen; c. dat het vervoer alleen geschiedt: voor schoolbezoek op werkdagen; voor marktbezoek tweemaal in de maand op bepaalde dagen en telkens slechts voor één lid van het gezin. Door de ambtenaren, die op afgelegen halten bescheiden zijn, zullen deze bepalingen zeker zeer geapprecieerd worden, al kan ook de opmerking gemaakt worden, dat de vrijgevigheid in deze niet overdreven is. Zoo zou b. v. het marktbezoek eens per week en aan twee personen niet op bepaalde, maar op dagen ter keuze van belanghebbenden, zonder veel nadeel voor den dienst kunnen zijn toegestaan. Uit de verdere algemeene mededeelingen excerpeeren wij het volgende: Het aan de Eegeering ingediende ontwerp van een gewijzigd Algemeen Eeglement voor de spoorwegdiensten in Ned. -Indië, met eene gewijzigde instructie voor de ambtenaren, belast met het Regeeringftoezicht op die diensten, bleef op het einde van 188 2 nog bij de Begeering in behandeling. Ook nopens de voorstellen betreffende eene wijziging der tarieven zoowel voor het personenals voor het goederenverkeer op de Staats-spoor. wegen, was op dat tijdstip nog geene beslissing genomen. Met de voorgestelde wijziging werd voornamelijk beoogd de toepassing van rationeeler beginselen op de tariefsbepaling en zou, volgens de gedane voorstellen, het tarief voor het vervoer van vrachtgoederen worden berekend naar de basis van een vast recht per ton en eene betaling naar de afstanden per kilometer. Aan het Opperbestuur werd in overweging gegeven om de regeling dezer aangelegenheid en ook het aanbrengen van later eventueel noodige [1} Door een misverstand kwamen "dus regelen wed» vooj in om blad van eergisteren. wijzingen in de tarieven aan de Indische Eegeering over te laten. Intusschen is door Deze bij het besluit van 9 Febr. 1882 no. 7 machtiging verleend om, iq afwachting dat de voorgestelde tariefswijziging. tot stand komt, het vervoer van producten-— dat zijn de vrachtgoederen, die de belangrijkste bijdrage leveren tot de inkomsten voor het goederenvervoer, te doen plaats hebben tegen de prijzen van het voorgestelde gewijzigde tarief. ,i Van deze machtiging is op de Oosterlijnen door de producenten een ruim gebruik gemaakt. De proeven, genomen met het gebruik van Borneo-steenkolen, ofschoon op het einde van 1882 nog niet geheel afgeloopen, hebben echter voldoende de bruikbaarheid dier kolen bewezen. Voor denzelfden arbeid is echter het verbruik der Borneo-kolen ongeveer 27,8% grooter dan dat van Engelsche steenkolen. In verband hiermede en met het oog op den prijs van beide kolensoorten zal de beslissing omtrent de vraag of bij den dienst der staatsspoorwegen nitsluitend van Borneo-kolen kan worden gebruik gemaakt, afhankelijk moeten worden gemaakt van meerdere proefnemingen, welke ook zullen moeten uitwijzen of op die 0 gedeelten van ,de spoorwegen, waar niet anders dan tender-locomo. tieven gebezigd kunnen worden, de afstanden, waarop de bestaande kolen-deputs van elkander verwijderd gelegen zijn, geen bezwaar zullen opleveren tegen het gebruik der Borneo-kolen. Gedurende den loop van 1882 werden zeven aanvragen van particulieren voor spoorwegaanleg op Java ontvangen als: I°. van Van Heumen en Henket voor den aanleg van zijlijnen van Bjokdja en Solo, welke aanvrage niet volledig werd toegelicht en mitsdien afgewezen; 2°. van A. Sol jr. en anderen voor een buurtspoorweg of stoomtramweg van Soerabaia over Grissee, Lamongan en andere plaatsen naar Poerwodadi. Deze heeren vroegen rente-guarantie door den staat, waarin niet kon worden getreden, zoodat hun desverlangd de priori. teit werd verzekerd voor den aanleg van een spoorweg langs genoemde lijnen en hun tijd werd gegeven tot 14 September 1884 om dé noodige bescheiden in te dienen en zich nader te verklaren; 3°. van R. A. Eekhout voor een spoorweg van Anjer naar Batavia met zijtak naar Buitenzorg, van welke aanvrage later werd afgezien; 4. van de firma Mijnssen en Co. voor eene lijn van Probolingo naar Loetnadjang, welke aanvrage niet kon worden ingewilligd ; 5. van S. Everts voor eene lijn van Pekalong au naar Kadjen; deze werd in advies gehouden; 6. van de firma Dümmler & Co. te Batavia voor eene lijn van Djokdja naar Magelang en van Solo over Bojolali naar Ambarawa; j. ril 7. van D. D. Veth te'|J 'voor èe'ne lijn van Batavia . iieplai •rang. , Op deze beide laaiité" aatfvfagen was Op het einde van 1882 nog niet beschikt. (wordt vervolgd.) --- FEUILLETON. Een Naam. Tooneelspel in 5 bedrijven (Geschreven voor het S.H.B) door C.F.V.D. 8 ste Tooneel. Van Brimmelen. [Hij gaat met de handen op den rug op en neer). De jongen zou waarachtig in staal wezen, om met zijn malle histories myn heele plan in duigen te werpen . . En dat op 't oogenblik, nu de kansen gunstiger staan dan ooit, nu ik behendig het gerucht van dat engagement reeds verspreid heb . • . • Hoe Yan Do ornenheuvel er toe kwam, om te weigeren?.. Wat heeft hem den moed daartoe gegeven? .. Zou een ander hem het geld verschaft hebben? .. Maar dan nog.. hij «eet veel te goed, dat hij geheel in mijn macht Is,, Eigenlijk gezegd had ik hem niet moeten laten merken, dat ikzelf belang hsd bij z\jn hu* «lijk.. Bij eal daarop gerekend hebben,, mis- Bchien heeft hij gedacht, dat ik mijn bedreiging ni«t ten uitvoer zou durven brengen (hij Wjft itaan tn ntcmt een wtjfje) , • maar dan heeft hij misgerekend; want het toeval heeft me uitstekend gediend en heeft me ongezocht een middel in de hand gespeeld, om hem te dwingen.. en dat zeker doe' zal treffen.. En om dat doel niet voor de tweede maal voorbij te schieten, zullen we er nu dadelijk recht op af gaan en den jongen Van der Hout bewerken.. Dat is de kostelijkste bondgenoot, dien ik zoa kannen wenschen.. (Er wordt geklopt) (Juf. v. T. tornt opJ 9e. Tooneel, Van. Br. Juf. v. Tol. J. v. T. Mag ik binnenkomen, mijnheer ... of .. P Van Drimmelen. U komt juist van pas.. (haar een stoel wijzende links) Gaat u zitten!.. (hij neemt zelf plaats od een doel midden op het tooneel]. . Is mijnheer Yan der Hout thuis? .. J. v. 1. Ja, mijnheer Yan Drimmelen .; hij is zoo straks thuis gekomen. Van Drimmelen. Goed; ik zal hem zoo aanstonds noodig hebben.. J. v. T. (opstaande) Maar... a zult toch niet in tegenwoordigheid van diei jongen man.... Van Drimmelen. i. Juffrcuw... ik ben ' altijd beleefd tegenover dames.[. en ik ben gewoon kiepchè zakenzeer kieich b behandelen... ik zal niet meer- zeggen. dan voor mijn doel volstrekt nood zakelijk is... gaat zitten, als-je-blieft I (Ze gaat zitten).. Ik moet beginnen met u te verzekeren, dat freule Yan Hanenberg zeer tevreden over u is... J. v. T. {nederig.) Het doet me genoegen, dat te hooren, mijnheer.. Van Drimmelen. Ze heeft op de laatste Vergadering van de „Vrouwen-vereeniging" uwe belangen levendig aanbevolen aan alle aanwezige dames .., J. v. T. {al» voren.) , De freule is wel goed, mijnheer !.. Van Drimmelen. • En ik denk, dat het u en uwe dochter niet aan werk zal ontbreken .. J. v. T. (alt voren.) We zijn dankbaar voor de gelegenheid, die men ons geeft, op een eerlijke manier ons brood te verdienen ... Van Drimmelen. Het doet me goed, die gevoelens bij u te mogen opmerken, jnffrouw van Tól.. en 't heeft me nog geen oogenblik gespeten, dat ik u indetijd, bij 't overlijden van uwen man, aan de freule heb aanbevolen... J. t. T. {alt toren.) Het was een goedé daad'van u, mijnh»"" * * * i ; .. ; < «'•« ' • U->'» T.' •:!••..%•>*• .» . - T • irti" l" ËBS Mm*» - r. • '' ' . > U" I.»ltri# f; i > «nov vl ik ben gewoon diensten te bewijzen en niet ze te ontvangen. . ik ben maar een eenvoudig man. Maar ik heb u voor eenige dagen gezegd, dat u de freule een grooten dienst kondt doen. .. J. v, T. Ja, mijnheer .. ofschoon ik niet begrijpen kon, hoe dat mogelijk was. , Dat ik evenwel bereid ben, alles wat ze aan mij gedaan heeft, door mijn gehoorzaamheid en mijn onderworpenheid te vergelden, heb ik {zuchtende).. helaas! . .bewezen.» door u . . de getuigen van mijn vroegere schande in handen te geven . .. Van Drimmelen. Dat toont, dat u vertrouwen in mij stelt.. en ik moet zeggen, dat ik me daarin verheug,, A propos . . juffrouw Van Tol!. zou 't u wellicht ook aangenaam zijn, evenals de vorige maal een voorschot te ontvangen op de kamerhuur van 'mijn zoon? . J. v. T. Als 't mijnbeer conveniëert., och, de tijden zijn zoo duur ! .. i Van Drimmelen. ,'t Conveniëert mij, altijd, juffron»-»* Ik zal er voor zorgen, dat u he' ■ iWO-' •'.« miri ü I ger bedroog en Mn uw lot overliet... . , , lliijlM 31 '■> * ïg /. v. T. (met HarUtocAt.) O, die Van Drimmelen (kalm.) We moffen niet haten, juffrouw Van Tol'.. J. v. T. (iets kalmer.) Ik cal mijn best doen, mijnheer... ik heb altijd mijn best gedaan, om het verledene te ver geten... Maar hij zal haar niet hebben, niet waar ? ... Hij zou haar ongelukkig maken ... zooals hij mij ongelukkig heeft gemaakt.. die man zonder hart I. • Zij zal hem niet hebben, mijnheer. .. gebruik die breven... gebruik ze 1. Fan Drimmelen (ter tijde.) Zou se hem nog lief hebben ?.. (luid) Ik geloof, dat het beter is een anderen weg in te slaan, juffrouw 1 .. Ik heb een middel gevonden, waar. door we tegelijkertijd den schuldige kunnen treffen «n de onschuld in haar eer kunnen herstellen. J. v. T. Ik begrjjp niet, mijnheer... Fan Drimmelen. Luister. • Zeg me eens eerlijk.. , hoe is u aan de portefeuille gekomen, die de bewuste brieven bevat f ... (Hij haalt de bedoelde uit tij» borstzak.) /. t. I. (na een korte pauze . .. hal/luid.) Het ia zijn portefeuille . . . bij verloor ze bij mij... den laatsten dag, dat... 'k Heb se met lijn brieven bewaard.. Fan Drimmelen. Zn heeft hij nooit moeite gedaan, om dat voorverp terug te krygen ? . . /. v. T. . Ik heb hem na dien noodlottige» dag niet weer gezien; muur ik weet, dat hij moeite heeft laten doen, om de portefeuille terug tè krijgen ... Ik heb ze gehouden .. hij wist toch niet, dat ik ze had... Ik wilde ze als een gedachtenis bewaren ... want (met schaamte) ik heb dien man lief gehad, mijnheer!. . V. Lr. (ziet haar ter zijde aan). U hebt hem nog lief, juffrouw ! . . /. v. T. Ik? [bitter] mijnheer u vergist u! . . Fan Dr. 'tls mogelijk? . . En . . wat bevatte de por. tefeuille, toen u ze vond ? . . J. tan Tol. Niets van waarde . . . ook niet voor mij . . ik heb dat alles verbrandt . . Fan Lr. Dus u hebt nooit gemerkt, dat deze portefeuille een geheim vakje verborg? . . /. v. T. Nooit mijnheer . . zoo nauwkeurig heb ik ze ook nooit bekeken. Va* Lrimmelen, Welnu, dat heb ik ontdekt . . en daarin heb ik een gevonden, die ons van groot nut V»n der Hout te raa,.»;, " M «" MS»kl'* beneden wil komen. J. v. T. j Maar mijnheer . . F. Lr. (bevelend). Weet zoo goed ... (Wordt vervolgd.) --- Een bezoek aan ’t Paleis TE BUITENZORG. IN DEN JARK 1900 ES ZOOVEEL. DOOR J.A.UILKENS. Tot Inleiding. i Men schrijft Januari van den jare 1900 en zooveel. Uit den trein van Batavia stapt een Engelschman, die, na zich in 't hóiel de I'Europe in een ander gewaad te hebben gestoken, een huurwagen neeint en zich naar het paleis van den Gouverneur-Generaal doet rijden. ■ I De Adjudant van dienst ontvangt het kaartje, waarop alleen den naam: John Henneisy, zonder titel of herkomst. Hij gaat den heer Hennqasy begroeten, die hem mededeelt, dat hij gaarne iijue opwachting zou inaken bij Zijne Excellent:*. De Adjudant weet niet, of dit gaan zal. De Gcuverneur-Generaal i« druk aan den arbeid met zinen Secretaris, maar hij zal eens informeeren. Het gevolg is, dat den bcaoeker niet alleen eene particuliere audiëntie zal w