Hoe Nederland zijn Monumenten beschermt Graven in den Dom van Utrecht Met steenen muren worden zij toegemetseld Onder de Hanebalken Een bijzondere medewerker schrijft ons uit Utrecht: Met de bescherming van den Dom te Utrecht maakt men op het oogenblik goede vorderingen. Uit de uitgebreide maatregelen, die daar worden getroffen, krijgt men een indruk, hoe omvangrijk het beschermingswerk van onze monumenten kan wezen. Vele van deze maatregelen zijn voor den gewonen bezoeker niet zichtbaar, doordat vooral de voorzieningen tegen brandgevaar, die wel het belangrijkste deel der beveiliging vormen, veelal direct onder het dak boven de gewelven en overkappingen worden getroffen. Bij den Dom te Utrecht waren wij in de gelegenheid, in dit opzicht als het ware een kijkje achter de schermen te nemen. Na langs een eindelooze steenen wenteltrap in het halfduister naar boven te zijn geklommen, komen wij in het schemer van de ruimte onder, het dak. Wij moeten op, over en onder allerlei balken en stutten klauteren, die gezamenlijk de constructie, welke het dak draagt, vormen en waaruit geen leek weet wijs te worden. Hier boven het dwarsschip ligt ten minste nog een planken vloer, al zij het dan ook zeer ongelijk, maar wanneer wij boven het koor komen, kunnen wij alleen over een smalle plank gaan, die over den rug van het steenen spitsbooggewelf ligt. Aan weerszijden kan men tusschen het houtwerk door de zijkanten van hst gothische gewelf naar beneden zien loopen. „Vóór wij hier een aanvang met het eigenlijke beveiligingswerk konden maten", zoo vertelt ons de heer H. G. M. /an Beers, die de leiding heeft van de kunstbescherming te Utrecht, „hebben wij eerst deze gewelven grondig van al het vuil gereinigd, waarvan voornamelijk de vele duiven schuld zijn, die hier huizen". De oogst bedroeg zoo ongeveer twee ton. Wat de architect betreft, hij ziet de duiven liever op het Domplein rondvliegen dan onder het dak van de kerk, want deze vervulling heeft een ruïneuze uitwerking op de hechtheid van het gewelf. Twee kerken te Utrecht staan op het oogenblik mede ten gevolge van dit euvel op instorten. Men is nu zoover, dat men met den beschermingsarbeid beginnen kan. Deze zal bestaan uit het bespuiten van het houtwerk met brand-werende verf en verder uit het aanleggen van een z.g.n. sprenkelinstallatie. Dit is een vernuftig systeem van met sproeiers voorziene buizen, die over de lengte van het dak aan de dakspanten worden bevestigd. Deze inrichting treedt bij een bepaalde hitteontwikkeling, waarbij een zekering smelt, automatisch in werking en spuit het water tegen de binnenzijde van het dak, waardoor ongeveer het heele gedeelte boven de gewelven onder water gezet kan worden. Een benzinemotor met pompinstallatie zorgt voor den noodigen druk. Tegen het indringen van het water in de steenen van het gewelf bestrijkt men dit met een isoleerende laag vernis. Bovendien heeft men, door gaten in het gewelf te maken, er voor gezorgd, dat het water niet kan blijven staan, maar op deze manier een uitweg vindt, waarbij echter niet te vermijden is, dat het overtollige water in de kerk terecht komt. Voor het dwarsschip heeft men andere voorzieningen moeten treffen. Onder den planken vloer ligt geen steenen, maar een gestucadoord houten gewolf. Bij brand zou men de kans loopen, dat al het houtwerk, de kap incluis, vernietigd werd met alle gevolgen van dien. Om dit te voorkomen, legt men op den zolder over het geheele dwarsschip een betonnen vloer. Deze maatregel heeft tevens het voordeel dat men de constructie van het gebouw versterkt, hetgeen daarom van beteekenis is, omdat de vernietiging van de kap en het houtwerk tevens het instorten van den westmuur van de kerk ten gevolge zou kunnen hebben. Hier ligt nl. de breuk tot waar indertijd het groote schip van den dom instortte. Zooals men zal weten, • is het imposante brokstuk, dat wij nu nog kennen, alles, wat er met den Domtoren overbleef van hetgeen eens een van onze grootste kathedralen is geweest. De ondergang van het groote westschip hangt nauw met de bouwgeschiedenis der kerk samen. Oorspronkelijk stonden hier twee Romaansche kerken, De Munsterkerk of St. Salvator en de St. Maarten, vlak naast elkaar. Toen de St. Salvator, de huidige dom, door een Gothische kathedraal zou worden vervangen, ontstonden er moeilijkheden tusschen de beide kapittels, die eeuwen zouden duren, daar bij de uitgebreidheid van het project de toegang tot de St. Maarten door het overlangsche schip zou worden afgesloten ; dit schip zou bovendien nog op het immuniteitsgebied van den St. Maarten komen te liggen. Hierdoor wordt ook het feit verklaard, dat men den bouw van den Domtoren begon en geheel voltooide, toen men met het koor nog nauwelijks op dreef was. Door geldgebrek en liet dalen van de bisschoppelijke macht door allerlei twisten bleef het werk eeuwenlang slepende en werd nimmer geheel voltooid. Het dwarsschip b.v. kreeg nooit een steenen gewelf. Toen men den arbeid aan het westschip naar den toren toe voor goed afbrak, leek dit uiterlijk vrijwel gereed, echter ontbraken de zoo belangrijke luchtbogen, die het hoogopgaande middenschip van den gothischen bouw moesten steunen. Voor het probleem van den toegang tot den St. Maarten vond men een oplossing, waarbij een doorgang tusschen schip en toren bestaan bleef. Boven dezen werd een vertrek gebouwd, dat als bisschoppelijke loge dienst deed, ongeveer in den geest, waarop men den verkeersdoorgang onder het Muntgebouwtje en den Munttoren in Amsterdam heeft tot stand gebracht. Dit geheele schip tusschen transept en Domtorem stortte in 1674 bij een geweldigen orkaan, die ook aan andere kerkgebouwen in dj stad veel schade aanrichtte, volkomen in elkaar op twee zijkapellen na, die nog .aanwezig zijn. Later heeft men den grooten boog van het middenschip met een muur dichtgemetseld: Het is duidelijk, dat deze westmuur de zwakke plek van het geheele gebouw is, omdat het noodige tegenwicht ontbreekt. In verband met de maatregelen wees de architect Van Beers ons er nog op, dat men niet moet meenen, dat alles wat voor de beveiliging tegen oorlogsgevaar voor onze monumenten gebeurt, noodzakelijkerwijs een tijdelijk karakter moet dragen. De meeste voorzieningen tegen brandgevaar zijn definitief en houden haar waarde onder alle omstandigheden. ■ In tegenstelling met hetgeen men boven de gewelven en de overkapping doet, zijn de in het oog vallende maatregelen in de Domruimte zelf wèl van tijdelijken aard. Hier worden op het oogenblik het apostelraam en het profetenraam van prof. Roland Holst, die zich aan de beide uiteinden van het dwarsschip boviindeo, verwijderd. Men gaat daarbij met zeer groote zorg te werk. Eerst beitelt men voorzichtig de kit los, waarmee de raamonderdeelen zijn vastgezet, waarna deze één voor één worden uitgenomen. Al deze deelen krijgen hun nummer en worden dan zorgvuldig verpakt en op een veilige plaats geborgen. De uitgenomen ramen worden vervangen door gewoon glas in lood. Ter bescherming van de grafmonumenten en epitaphen tegen scherfwerking en beschadiging door vallend puin maakt men hier niet, zooals in de kerk te Breda, gebruik van stalen platen. In den Dom worden zij eenvoudig met steenen muren toegemetseld. Zoo kan men in de beide grafkapellen van de bisschoppen Guy van Avesnes en Jan van Arkel een paar van deze nieuw-verrezen roode muurtjes zien. Omvangrijker wordt dit werk, wanneer de monumenten tusschen d» zuilen van het koor staan. Het grootste van deze is het graf van admiraal Van Gendt, een prachtig werk van Rcmbout Verhulst, dat echter in dit gothische gebouw op de zeer prominente plaats tusschen de middelste zuilen van het koor. waar eigenlijk' het altaar behoort, niet geheel past. Op het oogenblik staat het nog vrij van zijn omhulsel naast den steenen mantel, die de cenotaaf van den bisschop George van Egmond aan beide zijden bedekt. Ook het z.g. Heilige Graf, tegen den achterkant van het admiraalsgraf gelegen, is reeds van een muur voorzien. ** f (Voor het orgel, dat tegen den westmuur geplaatst is, neemt men geen bijzondere maatregelen, te minder, daar het zich bevindt onder de beveiliging van den betonnen vloer, die over het transept ligt. Ingrijpende maatregelen zouden reeds daarom alleen moeilijk zijn, omdat men zich bij de bescherming van onze kerken als richtsnoer gesteld heeft, dat de diensten voortgang moeten kunnen vinden. Het heeft bv. nimmer in de bedoeling gelegen, den Dom te sluiten, evenmin als dit met de St. Pieterskerk het geval is, zooals men elders onlangs geschreven heeft. Dat hierdoor de architect zich soms voor moeilijke problemen geplaatst ziet, spreekt vanzelf. Men heeft deze echter in dit geval in overleg met den kerkeraad weten te overwinnen. Dichtgemetselde grafmonumenten in den Dom te Utrecht — Links het.. graf van admiraal Van Gendt, een werk van Rombout Verhulst, dat nog niet met baksteen is afgedekt --- Tegen W HOEST Êf KEEIPIJN & VERKOUDHEID (valdal K PASTILLES m ---