lOnderIOnder hun stroodaken hnrken ze bij elkaar, de rnensehjes n het land, met hun benepen begripjes, met opgekropte issie>, met hun haat en hun nijd, hun liefden en hun tradities i hun godsdienstwaan. Den langen winter, als de wind giert lor de boomen, als de akkers duldend zich laten slaan met igel en regengestriem, als het vee angstig loeit in den stal... m zitten ze om het vuur en verjagen den tijd met kaarten i met drinken en met twisten. 0, als het land vrij is! Als het langer niet gesneden zal in in zooveel blokjes en partjes langer niet nóg meer kerfd zal worden en omsloot en omheiningd en omwald... nger niet verknipt en mishandeld op stoffige kantoren van bzuchtige dorpsnotarissen langer niet uitgemergeld en plunderd in bedrijfjes, te klein om den arbeid teloonen die aan besteed wordt! O, ais het land vrij is, heerlijk zich uit 1 strekken tot den gloeienden horizon, wachtend op het zaad, or de menschheid gezaaid voor de menschheid! Zóó. heeft Zola het land gezien en gegeven, den grond van n Franschen boer die te wroeten ligt in de --- uitnn van La Beauce, in het verdoemde land, 't wacht tot een betere maatschappij het verssen komt. Over Zola's realisme, z'n onverlard en onverholen weergeven van de werkekht*id, ligt een idealistische schijn. Z'n horizon ■ioi) ruim, hij geeft ons zoo alles, in z'n szen en z'n verhoudingen en z'n atmosfeer, 'o geheele sferen van leven, vertrapt, veroekt leven, maar dat op 't voorhoofd den empel van hooger waarde behouden heeft! isschien is de fout van Zola's laatste boeken, 'n Lourdes, Parijs, Rome, van Arbeid en ruchtbaarheid, dat de maker is gaan moraseeren, zelf de conclusie getrokken heeft die u z'n vroeger werk de lezer maken moest. ft voorbeeld werkt meer dan de preek! * * * 'ets uit de jeugd van Znla. Hij was 20 jaar " stond na zijn mislukte studie ongefortuneerd " schier hulpeloos in de wereld. Ün geduldige werkkracht en vlijt hielpen e'D er echter door.. Ook ondervond hij grooten uii Van de zijde van.een'zijner leeraren van et Lycée, den heer Levasseur, die hem een etterkundige carrière voorspetd had. Hij moest echter onmiddellijk aan het werk den kost te verdienen. Zijn moeder huurde en goedkoop appartement, en dank zij de . rn.oe'®nis van een vriend zijns vaders, kreeg •nu e Zola een betrekking als schrijver in een __ ,n ~ . --- no\ °P een traktement van GO frs. in de maand. Hij hier den geheelen dag werken, had geen kans op beroering en geen tijd om iets voor zichzelf te doen. Was hij -r gebleven, dan zou hij geestelijk te gronde zijn gegaan. ih'k V"e'"e en zich weinig moeite de betrekking te. _'iiiaen. Na twee maanden tijd verloor hij ze. mm'"! m'^^e'en om va,) te leven leidde Zola nu twee jaar ' i", , '(>ven van een Parijschen Bohème en leed somtijds ellende. Zijn bezittingen verdwenen de eene *' andere in het pandjeshuis en menigmaal kroop hij ii ','r ,e hebben gegeten naar de plaats, die hem tot legerstede j„ 7.® Rn w-aar h\j zich nauwelijks tegen doodvriezen kou •oort' '".en" en winter van 1860—G1 bracht hij door in een lVj)s S'azeo kooi, die voor een fotograaf op een dak gezet a„|.. ar had hij geen vuur, niet eens een kachel, 's Morgens veld te met a' z'Jn kleeren om de beenen gewikn ,, en schreef, een potlood tussehen de verkleumde vingers, 'edoT" ' ®en pooslang »t hij niets dan brood in olie lij 'ip1- Soms ving h\j spreeuwen op het dak en braadde die. ;tr -'Hs ze"» moest hij beleenen en in ztfn hemdsmouwen de , °Pgaan. Toch hield hij zich druk met letterkundigen klein'! gedichten en comedies en ook eenige Hc-t' Stuk'ie3' 'ater in de Contes a Ni non opgenomen, gfo,. Stïlukte hem ten slotte een betrekking te krijgen bij den Per V'11 u''Sever Louis Hachette. Hier verdiende hij 10Ó frs. op y,Eerst liet men hem pakjes maken; later kwam hij jj kantoor. Van toen af was zijn toekomst verzekerd. Plicht kantoorwerk was hem lang niet naar den zin, maar 2ich '!>a"S voerde hij het nit. Thuis gekomen, ging hij voor en l„ *an den arbeid. Hij schreef langzaam en met moeite , , de diep 'n den nacht vóór hij een bladzijde hjj T volgeschreven had. Nooit legde hij zich ter ruste vóór j, taak, die hij zich had gesteld, was gereedgekomen, bi) »«'e Per'ode van zijn leven kwam hij tot het besef, dat *ie,r rtntV^rZen moest schrijven. Uit den boekhandel kon hij "at het veel voordeeliger was proza Pe_schrijven en hij had bovenal het gevoel, dat in proza zijn eigenlijke kracht lag. Hachette droeg hem eens op een novelletje te schrijven voor een kindertijdschrift, dat hij uitgaf. Zola schreef daarvoor een verhaal, dat Hachette hem echter terug gaf met do woorden : „Je bent een revolutionnair." In Juli 18G4 verscheen Zola's eerste boek, de Contes a Ninon, bij den uitgever Lacroix. Zijn vreugde over het aannemen van zijn werk was onbeschrijfelijk groot. Geld schijnt hij er nog niet voor gekregen te. hebben. Eerst voor zijn volgend werk, La Confession de Claude, waarvan het succes grooter was dan van het eerste, kreeg hij honorarium. --- DE KOÖPERATIE „EXCELSIOR” TE LEEUWARDEN. Kollega De R. had 't er verleden week over wat met koöperatie gedaan kan worden en noodigde ons uit tot een reisje naar Gent en Brussel om zelf eens te gaan kijken. We zullen hem aan die invitatie vasthouden en intusschen een voorbeeld in onze eigen gewesten nemen. Zeker, Leeuwarden is Gent nog niet, en de sobere stalhouderij aan het Schoenmakerspark kan niet op tegen het volkspaleis aan de Vrijdagmarkt — inaar wat nood, ook onze Zuiderburen zijn niet met paleizen begonnen ! Die Leeuwarder _koöperatie kwam op je ware manier ter wereld, 't Was niet zoo maar uit den lust om te gaan koöpereeren: 't nuchtere f it dat de afdeeling van de S. D. A. I'. na de verkiez.ngen van 1897 geld noodig had, gaf den stoot. Men telde nog geen twintig leden ; er was dapper gevochten en veel geld uitgegeven ; de lui wilden niet altijd bij partijgenooten aankloppen om hen te helpen; ze staken zelfde handen uit de mouwen. Waarom zouden ze kapitalisten en klein-bedrijfmenschen laten verdienen op hun brood, hun kruideniersware'n, hun kleeren, hun schoenen, op alles wat ze noodig hadden, als ze dat alles zelf konden maken en de winst zelf konden opsteken V Zoo was de redeneering, en dat is de stevigste om inee te beginnen. De coöperatie zooals wij die willen heeft hoogere strekking nog, moet ook een oefenschool zijn voor de arbeiders om hen voor te bereiden tot hun latere taak van regelaars der productie, waar ze nu enkel de makers zijn - het meeste houvast om mee aan te pakken geeft echter de nuchtere werkelijkheid: we hebben geld noodig, hoe komen we daaraan? En nu spreekt 't wel vanzelf, dat de Leeuwarder coöperators van '!>7 niet begonnen zijn met al de artikelen die ik daar opnoemde, kleeren en schoeisel incluis: ze begonnen met het begin, de boterham. Ken broodbakkerij in een hokje op het Xoordvliet. Om 't zoover te brengen was al 'n heele schuif geweest. Men had een installatie-kapitaal en een werkkapitaaltje moeten bij elkaar scharrelen, een partijgenoot moest borg blijven voor de huur, en men voelde ook wel dat 't nog niet dat was, maar toen 12 Mei 18!ts de eerste brooden de deur uit gingen, gaf 't toch een heele voldoening. Twee bakkersgezelle» en drie broodbezorgers vormden het personeel. Een bezorger woonde te Wargaen haalde daar een flinke klandizie bijeen. Op 't oogenblik wordt er niet alleen in Watga, maar ook te Akkrum, Stiens, 't Bildt, Engelum, Drachten brood van de Leeuwarder coöperatie gegeten. Èn niet alleen brood. Men bakt er al koek bij en voor boter en verdere artikelen die inde huishouding gebruikt worden, zorgt de kruidenierswinkel, die 16 April van dit jaar is geopend. Deze uitbreiding was mogelijk door het huren vaneen groot perceel aan het Schoenmakerspad,waarin de bakkerij ruimte _ had, waar de administrateur /andstra wonen kun en waar nu de kruidenier ook z'n artikelen verwerkt en bergt, ten gerieve en ten profijte van de 800 leden die „Excelsior" op 't oogenblik telt. En nu de afdeeling- Leeuwarden, die geld noodig' had Ze telt g-een twintig leden meer, groeide flink met de partij mee maar heeft evenals de partij altijd 'n leege beurs. Dat is ons eereteeken, dat bewijst dat we werken ! De coöperatie heeft haar geholpen, maar heeft veel meer gedaan. Ik geef een lijstje, dat welsprekend is: Stakende strookarton werkers te Leeuwarden f ''00 - Partijkas S. D. A. P . . . 200. - Verkiezingen 1901 ' 250. - Groninger sigarenmakers " 25.- Diamantbewerkers 75, Wevers Enschede ; " " 200.'— Sigarenmakers Tilburg . " ~25. - Leeuwarden S. D. A. I' . . ' &(X- Steun Volkssfryd I 2ö!— Leeuwarder Bestuurdersbond . . . . . .1 50. - Distriktsbestuur Leeuwarden " 25.— Totaal . . ƒ1225— Dat is voor een arbeiderscoöperatie een staat van diens' zoo'n lijstje. Daar ligt de heele welbegrepen taak van * coöperatie in den klassenstrijd van het proletariaat bloot i» dit giftenregister van twee. jaar aan vakbeweging en politiek' actie. De afdeeling Leeuwarden had geld noodig, daar 'oe?on men mee... maar er was meer geld noodig dan in Leeuwarden geld voor werkstakingen en verkiezingen, geld voor de per> en geld voor den Bestuurdersbond. Al brood etende hebben de arbeiders dat geld bij elkaar gebracht, vier vliegen in één klap: beter brood onder eigen toezicht gebakken, onder betere arbeidsvoorwaarden, 'n deel van de winst in eigen beurs en met het andere deel den strijd gesteund der georganiseerde arbeiders om een beter leven, een nieuwe maatschappij. Het is zoo moeilijk wat af te zonderen van een schraal weekloontje voor de arbeidersbeweging, al is men nog zoo overtuig" van het nut en de noodzakelijkheid dier beweging. De coöpe- HET GEBOUW. DE BRnODBAKKERIJ. DB HROoDWINKI'.i;. I>K KOEKIÏAKKERIJ, DK KRUIDENIÈRSwiNKEL. ' •' • , lilt. IIET WOSTI l i:. {Zie rere. ]"'!/■ '■' ---