BUITENLAND. Van het oorlogsterrein in Oost-AaiS komt nog altijd weinig nieuws. Belangrijke gevechten hebben nog niet weer plaats gehad en van belangrijke troepenbewegingen hoort men evenmin, maar toch schijnt het, dat het niet»zoo lang meer zal duren voor er weder groote veldslagen worden geleverd. Als vermoedelijk terrein voor deze te wachten gevechten wordt Moekden en omgeving genoemd, en dat daarvoor eenigen grond bestaat, blijkt hieruit, dat zoowel de Japansche generaal Nodzoe als het Russische legerbestuur aan den Chineeschen gouverneur van Moekden hebben doen weten, dat bij mogelijke gevechten om en bij de stad, de particuliere eigendommen, de koningsgraven en het paleis gespaard zullen blijven. Aan deze verklaringen zullen de Chineezen zeker veel waarde hechten, daar èn de koningsgraven èn het paleis gebouwen zijn van groote bekendheid en waarvoor de Boedhistische Aziaten grooten eerbied koesteren. Toch zullen deze in een reuk van heiligheid staande gebouwen waarschijnlijk niet beletten kunnen, dat er in en om de stad geducht gestreden wordt, want de Japanners schijnen besloten te hebben de stad gedurende den winter niet aan de Russen over -te laten, en deze schijnen eveneens besloten, de stad niet zonder slag of stoot te verlaten. Zij leggen er uitgebreide verdedigingswerken aan, die er thans reeds onheilspellend genoeg schijnen uit te zien, zoodat er weer heel wat bloed zal moeten stroomen voor de Japanners zich in het ongestoord bezit der stad kunnen stellen. Uit hetgeen nader omtrent den slag van Liaojang bekend wordt, blijkt duidelijk, dat de Russen werkelijk in staat geweest zijn om het overgroote deel hunner daar opgestapelde voorraden en krijgsbehoeften in veiligheid te brengen, zoodat er van een overhaaste vlucht onmogelijk sprake geweest kan zijn. Volgens officieele mededeelingen uit Tokio hebben de generaals Ojama en Okoe in dien slag 13 Russische krijgsgevangenen gemaakt. Buitgemaakt hebben zij: 30 paarden, 2288 geweren, 127 wagens met munitie, 5892 granaten, 659.930 kogels van kleiner afmeting, een menigte werktuigen en groote hoeveelheden proviand. Koeroki en Nodzoe berichtten, dat zij geen krijgsgevangenen maakten. Koeroki maakte 40 paarden buit, ook munitiewagens, 800 geweren, 300 granaten, 600.000 geweerkogels en verschillend gereedschap. Nodzoe 490 geweren, 1164 granaten, 37.880 geweerkogels, veel werktuigen en veel proviand. Tengevolge van de kleine oneenigheden, welke pas hebben plaats gehad tusschen de militaire overheid en buitenlandsche attaché's en oorlogscorrespondenten, heeft Jamagata aan Ojama geseind, dat hij hoopte, dat zoolang de militaire geheimhouding werd geeerbiedigd, attaché's en journalisten met oprechte volkomen waardeering zouden worden bejegend. Een te Petersburg uit Port-Arthur ontvangen telegram luidt: „Een groot aantal lijken ligt onbegraven om de stad heen, de lucht verpestende. De vijand verhindert de wegruiming, hij vuurt op onze ambulance." Men zal opmerken dat in dit bericht geen sprake is van Russische gewonden, en men herinnert zich dat generaal Stoessel eenigen tijd geleden een voorstel van de Japanners onr een kor!pn wapenstilstand ten einde de dooden te begraven, kortweg afwees. Het Deensche blad National Tidende bevat een gedeelte van een brief, door een jongen Deen uit Port-Arthur geschreven. Het heet daarin: „Het spijt mij volstrekt niet dat ik hier gebleven ben, want ik zal mijn leven lang zulke ontzaglijk mooie dingen niet meer zien. Generaal Stoessel heeft alle bewoners verzocht, in hun eigen belang er voor te zorgen dat zij ten minste zes uren daags slapen, ofschoon hijzelf nooit rust schijnt te nemen. Hij is altijd opgewekt. De Japanners zouden een haif jaar werk hebben als zij ons door den honger tot overgaaf wilden dwingen. Wij hebben genoeg meel en munitie, maar blikjes en sigaretten zijn er niet meer. De Japanners vechten prachtig: zij blijven volkomen kalm onder het hevigste vuur, zelfs jongens van zeventien en achttien. De ontploffingen van de mijnen, waarvoor wij Whiteheadtorpedo's gebruiken, zijn vreeselijk om te zien: stukgescheurde lichamen vliegen dan overal rond. Er zijn duizenden (?) van zulke mijnen gelegd. Hoe zal het met de Japanners gaan als zij steeds nader komen? Vandaag (dat was 16 Augustus) zijn 3000 ingenieurs en werklieden begonnen met het herstel van de Retwisan, de Sewastopol en de Popjeda, die leelijke gaten in de huid hebben, maar wij hebben materiaal genoeg om ze te herstellen. Het garnizoen telt 34.000 man, ongerekend de matrozen. De Oostzeevloot wordt hier in October verwacht." De New-York Herald vernam echter uit Petersburg, „van welingelichte zijde", dat de toestand van Port-Arthur daar thans als zeer hachelijk wordt beschouwd. De munitie der belegerden is bijna op. Dit bericht heeft niets onwaarschijnlijks, als men denkt aan de enorme hoeveelheden, die sedert maanden te Port-Arthur verschoten moeten zijn. Stoessel moet overigens volle vrijheid hebben, te capituleeren, zoodra hij den toestand hopeloos acht. Ook de levensmiddelen te Port-Arthur raken op; de bewoners krijgen nog slechts rantsoenen van zwart brood. Volgens een berichtgever van de Daily Telegraph hebben de Japanners in de Louisabaai nog aanzienlijke versterkingen voor hun leger bij Port-Arthur ontscheept. Men zegt dat Koeropatkin aan het garnizoen heeft laten weten dat het nog een maand moet volhouden —, maar hoe hij aan dat nieuwtje komt, zegt de berichtgever niet. De Chinees die het bericht der verovering van een fort bij Port-Arthur, tusschen 8 en 10 dezer, naar Tsjifoe heeft gebracht vertelt nog dat een in het dok liggende Russische torpedojager door een granaat getroffen en vernield is; zeven mcnschen zouden daarbij omgekomen zijn. De Japansche vloot nadert de stad tegenwoordig weer veel dichter en werpt iederen dag eenige granaten in de stad en in de haven. Een granaat vernielde verscheiden machines op de werf, en doodde een officier en twee man. Het fort dat de Japanners laatstelijk veroverden, wordt niet van hoog belang geacht voor de verdediging van de stad, maar aangezien de Japanners telkens opnieuw zwaar geschut toegezonden krijgen, kan het verlies van dat fort toch zeer nadeelig worden voor de Russen, indien zij het vuur der Japanners niet behoorlijk kunnen beantwoorden. De aanval op dit fort is, volgens den Chinees, de eenige geweest dien de Japanners sedert 31 Augustus ondernomen hebben. De vijf kanonnen op den Gouden Berg, vroeger naar den zeekant gericht, moeten nu weer naar de landzijde opgesteld zijn. Met uitzondering van de stukken van de 10- en 12-duims kanonnen zijn alle stukken van de oorlogsschepen weggenomen en op de batterijen geplaatst. De slagschepen hebben nu weinig nut meer. De Russische regeering neemt steeds maatregelen om het leger in Oost-Azie te versterken, maar met minderwaardige troepen, namelijk reservisten, die achter den ploeg weg of uit hun handwerk gehaald worden en van hunne soldatenkennis het meeste weer vergeten hebben, bovendien zijn velen dezer reservisten gehuwd, zoodat hun vertrek naar het oorlogsterrein heel wat droefenis en lijden in de achterblijvende gezinnen veroorzaakt. Vandaar dan ook, dat in de gouvernementen Wolhynië en Podoliö en in eenige streken van het gouvernement Kieff de opgeroepen reservisten — hoofdzakelijk boeren en handwerkslieden — bijeen komen en verklaren geen gehoor te zullen geven aan het bevel tot mobilisatie. Worden zij met geweld gedwongen, dan zullen zij toch geen schot afvuren voor Mandsjoerije, zeggen zij. Deze geest van muiterij onder de reservisten was oorzaak van de jongste reis van generaal Kleigels, den gouverneur van Kieff, naar St. Petersburg. Zeventien officieren zouden voorts zijn aangehouden óm vo'or den krijgsraad terecht te staan wegens de openlijke bewering „dat de oorlog uit is en Rusland verslagen; elke verdere poging om de Japanners weerstand te bieden is slechts een nut telooze en zinnelooze verspilling van menschenlevens." In Odessa waren binnen 48 uur nadat de oproeping voor werkelijken dienst er was ontvangen meer dan 700 reservisten er van door, voor 't grootste deel Joden. De geest van verzet onder de soldaten is bedenkelijk, maar erger natuurlijk nog die onder de officieren. Intusschen moet men wel in 't oog houden, dat de tegenstand, de ongehoorzaamheid zich alleen richt tegen den veldtocht in Mantsjoerije, waarvoor men niets voelt en die, naar men meent, al reeds veel te veel bloed heeft gekost. Rusland is vierkant verslagen, en na den val van Liaojang is er geen kans hoegenaamd meer, dat Rusland het ten slotte nog zal winnen. Zij die roekeloos en misdadig, onbekend met Japan's kracht, den oorlog begonnen, moeten nu ook maar vrede maken. De Tsaar heeft op grond van bij deze mobilisaties opgedane ervaringen vele personen uit zijn gevolg en eenige adjudanten naar het militair district Odessa overgeplaatst om bij de nieuwe mobilisaties tegenwoordig te zijn en daar als scheidsrechters op te treden, wanneer zich moeilijkheden mochten voordoen. Zij moeten er voornamelijk voor waken, dat geen vaders van groote huisgezinnen en slechts gezonde en sterke menschen in dienst genomen worden. Bij de vorige mobilisaties, wanneer de Tsaar zich tot de naar het oorlogsterrein vertrekkende troepen begeven had om afscheid van hen te nemen, waren ook de meeste vrouwen der soldaten tegenwoordig geweest die zich naar den vorst toedrongen. Toen hij verwonderd vroeg, wat dat moest beteekenen, antwoordden de boerenvrouwen hem, dat zij onverzorgd achterbleven en van honger moesten omkomen nu hun verzorgers hen gingen verlaten. De Tsaar gaf daarop bevel bijzondere regeeringseomité's op te richten, die moesten zorgen voor de achtergebleven familieleden. Ook in Odessa zijn deze comité's in werking getreden onmiddellijk na het uitvaardigen van het bevel tot mobilisatie. De vertrekkende reservisten zijn voor het meerendeel orthodoxen, Joden, Moldaviers en Duitsche kolonisten. Natuurlijk is de ellende in het geheele gouvernement zeer groot. Vele van het oorlogsterrein teruggekeerde officieren verklaarden zich zeer beslist tegen het vormen van geheele legerkorpsen uit reservisten. Deze lieden zijn van hun militair onderricht meestal zeer veel vergeten. Toch wil men voorloopig nog geen goed geoefende legercorpsen naar Oost-Azië stu ren. In Italië is men niet weinig in de nopjes over de geboorte van een kroonprins. Vrijdagochtend om drie uur kwam het bericht van deze blijde gebeurtenis te Rome aan. De koning telegrafeerde het nieuws persoonlijk van Racconigi, waar het hof thans verblijf houdt aan den minister-president Giolitti, die dadelijk alle ministers en alle Italiaansche gezanten aan de vreemde hoven met de heugelijke gebeurtenis in kennis stelde. Te Rome werden alom de vlaggen uitgestoken toen de groote klok van het fcapitool begon te dreunen. De bladen gaven bulletins uit. In alle garnizoenen en forten werden 101 kanonschoten gelost. Sedert veertien dagen reeds vertoefde de koninklijke accoucheur, senator Morisani, te Racconigi om zijn hulp zoo noodig te kunnen verleencn. In zekeren zin kwam de bevalling nog als een verrassing, want ofschoon men wel zoowat op half September had gerekend, meende senator Morisani nu, dat het nog wel eenige dagen kon aanhouden. Donderdag maakte de koningin dan ook nog een rit in een automobiel door het park van Racconigi, waarna zij bij haar terugkeer weer stapels telegrammen en adressen vond, waarin haar de geboorte van een zoon werd toegewenscht.' De kleine prins is een mooi, flink kind, waar bewonderaars al de trekken van koning Humbert op hebben ontdekt 1 Hij zal ook den naam van zijn grootvader krijgen met de bijvoeging „prins van Piémont" wat als een concessie aan het Vaticaan moet beschouwd worden, waar men zeer ongaarne zou gezien hebben dat de kleine „prins van Rome" werd genoemd, zooals eerst gezegd was. De Messagero deelt mee, dat de doop zal geschieden — met toestemming des pausen — door kardinaal Richelmy, aartsbisschop van Turijn, die zelfs opdracht zou hebben de koninklijke familie de gelukwenschen van Pius X over te brengen. De doop heeft evenwel nog niet plaats gehad, wat men toeschrijft aan den minder goeden gezondheidstoestand zoowel van den prins als van zijne moeder. --- BINNENLAND. Een merkwaardig opstel. Nti de door de heerschcnde coalitie voorgestelde wijziging der Onderwijswet een zoo noodlottigen slag dreigt toe te brengen aan de Nederlandsche Volksschool, bevelen we de lezing van het volgende stuk aan, opdat onze lezers weten, wat ons in de toekomst wacht. De door minister Kuyper voorgedragen wijzigingen der wet op het Lager Onderwijs hebben, naar „Volksonderwijs", het orgaan der vereeniging van dien naam, betoogt, ten doel het bijzonder onderwijs regel, het openbaar aanvulling te doen .worden. De regeling, die dit ten gevolge zal hebben acht het bovendien in het nadeel der algemeene volksontwikkeling. Niet in alle onderdeelen; het streven o.a. om de opleiding tot onderwijzer aan kweekscholen te bevorderen en de normaallessen te doen verdwijnen heeft ten volle de sympathie van den schrijver. Doch men mag niet voorbijzien dat de minister die richting wenscht in te slaan om de opleiding van bijzondere onderwijzers „krachtiger en op meer doeltreffende wijze" van regeeringswege te steunen, terwijl het gevolg zal zijn, dat de aanzienlijke subsidies voor de bijzondere kweekscholen bestemd, voor een goed deel — vooral in het zuiden — in de kassen der kloosterorde en congregaties zullen vloeien. Ook tegen het diplomeeringsrecht heeft de schrijver in beginsel geen bezwaar. Maar alweer, niet mag worden voorbijgezien, dat het diplomeer-recht toe te kennen aan alle kweekscholen ook insluit de levering van onderwijskrachten voor al die bijzondere kweekscholen, die er zich op zullen gaan toeleggen in de eerste plaats het grootst mogelijk aantal bijzondere onderwijzers aan te kweeken, niet alleen ter spoedige bediening van het bijzonder onderwijs, maar ook om de f 9600 te verdienen, die de minister voor de 12 uitgereikte akten van onderwijs telkens als premie voor de kweekscholen beschikbaar stelt. En nu wenscht het blad in deze bedenking allerminst een brevet van oneerlijkheid uit te reiken aan toekomstig kweckschool-personeel, maar door deze voorgestelde regeling heeft de minister ten aanzien van waaruit tot „den minderen of meerderen bloei" dezcT inrichtingen zal worden geconcludeerd, een financieelen band gelegd, die tot mildheid in de toekenning van diploma's als zelf aanleiding zal moeten geven. Verder merkt „Volksonderwijs" op, dat de voorgestelde wijzigingen de grootste betcekenis ontleenen aan het doel van het ontwerp, dat beoogt na 1 Januari 1906 's rijks schatkist ten le, zoowel aan de gemeenten als aan de besturen der bijzondere scholen de wettelijke minimajaarwedden voor de door de wet gevorderde onderwijzers te doen betalen; 2e. verhooging van de bijdrage aan de bijzondere scholen, om in de behoefte aan schoollokalen te voorzien. „Wat bctcckent nu het onder le genoemde feitelijk? Dit, dat die uitbetaling geschiedt alleen aan de besturen der bijzondere scholen, want aan de gemeenten zal dan worden ingehouden wat zij op de uitkecring krachtens de wet van 1897 meer ontvangen dan waarop deze volgens de laatste wijziging der onderwijswet recht hadden. Voordeel is er dus alleen voor het bijzonder onderwijs, want èn de onder 2e genoemde verhooging van de bijdragen aan de bijzondere scholen voor scholenbouw Èn de betaling der onderwijzers-salarissen zullen in staat stellen tot het overal oprichten van bijzondere scholen en het dientengevolge doen dalen van het aantal leerlingen der openbare. Dit laatste gaat gepaard met een verminderde ontvangst in de gemeentekas, terwijl de reeds bestaande huishouding van het openbaar onderwijs met die vermindering van ontvangsten uiteraard niet in gelijke mate goedkooper kan worden. En minder deugdelijk zal dat openbaar onderwijs behalve daardoor, óók nog moeten worden, als de klassen-indeeling in verband met het geringer aantal leerlingen op tal van plaatsen weer tot combinaties van leerlingen-groepen zal leiden, aan welke het goed onderwijsgeven niet alleen wordt verzwaard, maar onmogelijk wordt gemaakt. En alweer, het is op de dorpen, in de kleinere gemeenten van ons land, en deze zijn het talrijkst, waar deze slag het zwaarst zal treffen, nu op die wijze door de gemeentebesturen zal worden gevraagd — hier cn daar door dezen nieuwen financieeien nood zal moeten worden gevraagd: „Kunnen we het voor het „voorwerp van onze aanhoudende zorg" nog niet met wat minder redden? In hoeverre voldoet het bijzonder onderwijs aan de behoefte?...; waar hebben wij met ons openbaar onderwijs noodzakelijk nog wat aan te vullen?!" Dat het toezicht op het openbaar onderwijs, vooral inzake den invloed der autoriteiten op de benoeming en het ontslag der onderwijskrachten, blijft, zooals het heden bestaat, juicht „Volksonderwijs" toe, omdat het daarin een voorwaarde voor de deugdelijkheid van dat onderwijs ziet vervuld. Maar dat deze wijzigingen de schoolbesturen in dit opzicht niet onder toezicht stellen, acht het daarom dan ook een fout. „En bovendien", zoo schrijft het blad, „blijft het bijzonder onderwijs noodlijdend, ook bij dezen meerderen financieelen steun, omdat het te voorzien is, dat de bijdragen van particulieren minder sterk zullen vloeien, naarmate het idee, dat de Staat het heeft te verzorgen, meer veld wint. En al ware dit niet zoo, het niet geheel kunnen voldoen aan den eisch der meerdere noodige uitgaven bij meerdere uitbreiding houden het nog verre van den gewenschfen toestand. En zoo dan staan we in de naaste toekomst voor het voor ons land en volk dieptreurige feit van een lager onderwijs te zullen verkrijgen, dat in geen enkel opzicht aan behoorlijke eischen zal kunnen voldoen en hebben we te aanvaarden een toestand, waardoor we verder dan ooit van het door Volksonderwijs sedert de oprichting gekoesterd ideaal „één deugdelijke volksschool voor alle kinderen des volks" zijn verwijderd. j --- Proletariërs. Het woord proletariërs wordt, men weet het, vaak schromelijk misbruikt. In het algemeen worden door sommigen onze arbeiders er mede aangeduid, zeer ten onrechte. Het deed ons daarom genoegen, en 't zal onzen lezers ook zoo zijn, hopen wc, het volgende te lezen. Er komt ook het een en ander in voor, dat met ons hoofdartikel overeenstemt. Dit woord (proletariër) van vreemde herkomst hindert als aanduiding van een maatschappelijke klasse, den heer ds. Rrummelkamp en in een hoofdartikel in de „Hollander" betoogt hij, dat men die uitdrukking nooit had moeten gebruiken voor onze arbeiders. > Het zijn vooral de socialisten, die het misbruiken, doch deze houden van groote woorden, gelijk op het jongste internationale congres is gebleken. Dit licht de schrijver nader toe om dan te betoogen, dat de heeren en dames die daar georeerd hebben toch moeilijk kunnen geacht worden de vertegenwoordigers, de woordvoerders der „proletariërs" te zijn. „Goed rond, goed-zeeuws gezegd: Hebben zij meegeleefd en mcegeleden, of is heit een geleerd lesje dat ze ons komen voorhouden? En is de pathos, waarmee ze oreeren, echt, uit het hart geweld; of is het'(om met Hildebrand te spreken) een woede van klokke half acht, waarvan, Carlyle, als hij nog eens terug kon komen zeggen zou: Oceyans of windy talk and speeches to Buncombe?" Wij willen niemands reputatie bederven en hebben eerbied voor alle welsprekendheid die uit het hart komt Maar dit tweede verschijnsel, dat op een verwarring' van het dijn met het mijn schijnt te wijzen, maakt ons vreesachtig. Er is meer gelijk dan eigen, en het is tegenwoordig zulk een wonderlijke tijd! Misschien geeft de geschiedenis een oplossing aan de hand. Voor honderd jaar, in den Revolutietijd, hebben ook sommige heeren en dames uit den beschaafden stand op de sentimenteelste wijze zich als woordvoerders opgeworpen der verdrukte standen. Maar toen de verdruktèn het heft in handen kregen, hebben zij hun ongeroepen woordvoerders met slechten dank betaald en voor volgende geslachten efn schrikkelijk voorbeeld gesteld.... Moet het weer dien kant uit? Zoo niet, dan late de beschaafde maatschappij zich waarschuwen. Met sentimenteele tranen en theatrale ontboezemingen hervormt men geen kranke maatschappij. Om beginselen is het te doen, beginselen van waarheid en recht, niet om holle theorieën, die niet verder reiken dan de platform waarop men ze verkondigt. Het is wel waar dat de wereld bedrogen wil worden, en dat men daarom voor zulke theorieën gemakkelijk een applaudisseerend gehoor kan vinden. Maar het is ook waar, dat wie zijn wijsheid van zulke congressen en volksvergaderingen haalt, weinig waar krijgt voor zijn geld. Opwinding genoeg, maar meer wind dan wol, gelijk onze vaderen zouden zeggen. - Dit schijnt ons zeker, wie het wel meent met de arbeiders, noemt ze geen „proletariërs", en deze Congres-leden niet hunne „woordvoerders". --- Algemeen Kiesrecht. In aansluiting met hetgeen we de vorige weck over de meeting voor algemeen kiesrecht te 's Hage schreven, wenschen we thans te laten volgen wat we van anderen er over vonden. Zoo betoogt de Haagsche briefschrijver der „Zaan!. C.", dat de begeerte naar definitieve oplossing van het electoraal vraagstuk meer cn meer bij den Nedexlandschcn werkman doordringt. „Het staat vast, dat er naast de 6 of 7000 socialistische betoogers v'an de Haagsche demonstratie, misschien tienmaal zoovclen zijn van andere richting, liberalen en Christclijkdemocratischen, die even vurig naar het algemeen stemrecht verlangen. Nu kan de tegenwoordige Regeering, sterk in 't besef, dat zij, de meerderheid in de beide Kamers achter zich hebbende, alles kan doen en laten wat haar goeddunkt cn in 't belang van haar partij of partij-groepccring voor het verschijnsel het oog sluiten; maar op den duur zal dat zelfs onmogelijk blijken; het is steeds een verderfelijke politiek gebleken, om tegen den wassenden stroom Jn, de ontwikkeling 'der staatsinstelling gen Van een vrij land te belemmeren. »Men mag zich er dan ook stellig op voorbereiden, dat, hetzij bij de in 't verschiet liggende behandeling van de voorstellen-Drucker c. s. en Troelstra c. s. tot Grondwetsherziening, hetzij bij een andere zich daarvoor wellicht nog eerder voordoende gelegenheid — adres van antwoord op de troonrede of algemeen begrootingsdebat — de quaestie van het algemeen kiesrecht met ernst op den voorgrond zal worden gebracht." , ■ i . De schrijver hoopt, idat heel de linkerzijde in dit geval zich solidair betoone. De liberale partijen gematigden, geavanceerden, radicalen — zij hebben zich in de bestaande omstandigheden vóór alles' rekenschap te geven van de eischen eener beleidvolle tactiek. Het woord van den oud-minister Pierson, dat naar liberale concentratie moet worden gestreefd, is, nu meer dan ooit, een behartigenswaardige wenk, waaraan allen, die de ernstige gevaren van het hccrschend regime gevoelen en inzien, waarde hebben te hechten." Een ooggetuige schrijft in de „N. Arnh. Ct.": Treffend ook was het verschil tusschen de houding van het publiek, vijandig, tot spannens toe, nog bij de kiesrechtmeeting van 189 2, sympathiek n u voor het leger van den arbeid. Vijandig, uitdagend toen de houding der politie; kalm, leidend nu, zooals 't behoort, leidend zonder de minste moeite. Burgemeester Sweerts zal, toen hij op het Buitenhof stond, waar de groote vaandeloptocht het eind bereikte en kalm werd ontbonden, zeer voldaan, zijn geweest, dunkt mij, over het gegeven verlof, al had men, niet alleen in „onze", maar in nog hoogere kringen waarschijnlijk liever gezien, dat hij dit had geweigerd. --- Benoemingen aan de Vrije Universiteit. De f 100.000 die door de nu te wachten Hooger-Onderwijswet aan de Vrije-Universiteit zullen worden uitgekeerd, wordt reeds door de heeren verteerd. Voor eenigen tijd toch lazen we de benoeming van 3 nieuwe hoogleeraren. De keus van mr Anema schijnt algemeen toegejuicht te worden, maar over de 2 andere heeren schijnt geen overeenstemmend oordeel te heerschen. Vermakelijk te lezen hoe zelfs in het kamp der broederen verdeeldheid heerscht. De bekende predikant v. d. Valk, redacteur v. d. antirevolutionaire „Hoeksche Waard" is er niets goed over te spreken. — ■ Hoor slechts —: „We dachten indertijd dat eene benoeming als die van dr. H. H. Kuyper eene uitzondering zou zijn en blijven, doch-we blijken ons te hebben vergist. Zoon-, tjes van professoren, die een beetje in het gareel loopen, en niet al te onbekend zijn met Barthold Schwarz, kunnen hun kaartjes wel alvast laten drukken met den begeerden titel." Dat is openhartig. Maar die Hoeksche dominé wordt nog openhartiger. Over de benoeming van prof. Diepenhorst deelt " hij eene vermakelijke bijzonderheid mede. Deze nieuwe hoogleeraar, die kalvinistische staathuishoudkunde moet doceeren, heeft het vorig jaar, als socialisten-bestrijder, door geheel den lande lezingen gehouden. En de heer v. d. Valk, des hoogleeraars partijgenoot deelt nu mede, dat die lezing op de Bijbelteksten en Psalmversjes na, bijna letterlijk is overgenomen uit het bekende werk van den.... vrijzinnigdemocraat prof. Treub. Nu v/eten we dus hoe calvinistische wetenschap ontstaat. Neem gewone wetenschap — meng daar wat bijbelteksten doorheen — en klaar is men. Is ooit door een geloovig man eerlijker gezegd hoe het streven der calvinisten thans niets is dan het leggen van een laagje vernis; het vernis, dat een godsdienstig tintje moest geven aan de particuliere machtsneigingen van dr. Kuyper? Is echter tevens ooit door een vrijzinnige sterker, dan door dezen anti revolutionairen predikant het recht van bestaan der Vrije Universiteit veroordeeld dan door de volgende woorden, die het slot vormen van het aangehaalde artikel: „Zoodra wij deze benoemingen lazen, gevoelden wij wat de vloek is van enge kringetje s". Als men maar van de familie of vriendjes is, dan is men klaar." ;;;.i Met dat oordeel van een broeder kan de Vrije Universiteit 't voorloopig doen. --- Kippenhouderij. De heer J. Roem, Zoeterwoudsche Singel 7 te Leiden, deelt als bijzonderheid mede: „Kuikens van n April 1904, n.l.3Andalusifirs en 5 Orpingtons zijn grootgebracht en ook verder steeds gevoed met het beroemde „Cleveland's Egg's meal van Bertels" Veekoek- en Meelfabriek te Amsterdam en op 3i Augustus j.1., dus na ruim 4'/, maand, waren deze reeds aan den leg. Ik deel dit feit mede omdat deze zware rassen anders eerst op 6 k 7 maanden leeftijd aan den leg komen, ondanks de zoozeer aangeprezen dure opfokvoeders en ochtendvoeders die ik voorheen voederde. De kippen zijn nu ook veel mooier en zwaarder van stuk. --- Een middenpartij geen middenstof. Het rccht eencr liberale middenpart ij, noch aan eenige kerkleer gebonden, noch zich' vereenzelvigend met een radicaal-socialistische democratie, wordt andermaals door het „Utr. Dagbl." voornamelijk tegenover de „Nederl." gehandhaafd en verdedigd. Indien — schrijft eerstgenoemd blad gematigde partijen onvermijdelijk °P dcn duui moesten worden opgelost in de ultra's, dan is de „Nederl." evengoed veroordeeld oin in den stroom der kerkelijke reactie, door het neo- Calvinisme ingeleid, af te glijden tot het standpunt van een Van der Diesen, door dat blad met een „non tali auxilio" afgewezen, als wij zouden moeten afglijden tot anarchisme of sociaal-democratie. Heeft de leuze: „door vrije ontwikkeling tot welvaart" hare 'kracht verloren, nu haar twee voozd taßßcn, gocraai-oemocrano en anarcmsjnc, zijn ontgroeid? Of Is misschien de mogelijkheid open dat uit den ouden, levenden tronk nog een top ontspruit onder het oude "woord: „door vrije, ordelijke ontwikkeling tot wèl-zijn"? Het „Utr. Dagbl." meent, dat de kracht der 'democratie wordt overschat. De groote massa, heet bet, is op weg den Staat en de maatschappij te veroveren en daar is geen macht ter aarde in staat haar te bedwingen en haar te houden in dc banden van orde en recht, dan alleen dc Kerk. i Men vergeet daarbij, dat de groote massa uit zich zielve niets kan opbouwen. Zij kan vernielen in korten tijd en met den grond gelijk maken, wat eeuwen van beschaving hebben opgebouwd; uit zich zelve tot stand brengen kan zij niets. Zij volgt altijd leiders, hier demagogen, ginds een dictator, elders een organisatie uit vorst, beambten en vertegenwoordi' gers samengesteld. Vormen ook de leiders der sociaal-democratie niet in zekeren zin een élite, ten deele uit eerzuchtige talenten uit de arbeidende klasse, ten deele uit ontevreden of dweepzieke elementen uit de bourgeoisie samengesteld? • i Een blik op onze maatschappij leert onmiddellijk, dat er nog tal van ■ elementen aanwezig zijn, waaruit gematigde partijen zich laten recrutecren. Zoodanige partij heeft hier «vijftig jaren lang geregeerd en waarlijk niet niet onccre. i Is zij thans tijdelijk in de minderheid, het zij zoo; zij kan die periode benutten om met meer bewustheid haar beginselen af tc teckenen tegen andcrer overtuiging. Maar dat zulk een toestand van gedwongen rust niet hopeloos is, leert België. Hier in 1905 weer de ministcrieele departementen te bezetten, lijkt ons niet eens gc- wcnscht. Maar een principieel anti-sociaal-democratische en anti-clericale liberale partij zal nog -steeds een element in ons staatsleven vormen, dat er niet mag worden gemis1. ---