De Moderne Houtsnede. - Schoone Herleving van een Oude Kunst. The Woodcut of Today. At' Home and Abroad by Malcolm C. Salaman. Special Spring Number of . the Studio. 1927. Frank v. d. Wijngaert. De Moderne Vlaamsche Houtsnijkunst. Met een voorwoord door Just Havelaar. „De Sikkel", Antwerpen. C. A. Mees, Santpoort. 1927. Als wij het woord „houtsnede" hooren, dan denken wc dadelijk aan iets ouderwetsch en herinneren ons allereerst den grooten naam van Albrecht Dürer (1471—1528), die er immers zoo vele en schitterende heeft gemaakt En inderdaad de „Xylographie" (is op hout schrijven of teekenen) is stellig de alleroudste der grafische kunsten. Men zegt, dat de Chineezen, die anders wel eens om hunne achterlijkheid worden bespot, reeds in de tiende eeuw daarmee de boekdrukkunst hebben in toepassing gebracht. Maar ook in Europa bestond, met name in Duitschland, al in de 12de eeuw, een gilde der „Briefmaler", die de plaatjes, welke zij op de .markten gewoonlijk verkochten, zelf drukten, door Z2 eerst op 't hout uit te snijden en dit dan met lampezwartsel, water en olie inwreven, om ze aldus te vermenigvuldigen. Zoo ontstonden langzamerhand de oudste gedrukte boeken, de zoogenaamde „blok-boeken", welke aan de eigenlijke boekdrukkunst zijn voorafgegaan. Na een grooten bloeitijd in de dagen van Dürer en Holbein kwam de houtsnede in deerlijk verval en in 't begin der 17de eeuw werd zij door etsen verdrongen. Op het metaal kon men de lijnen zooveel scherper en fijner trekken, gelijk-wellicht niemand beter dan Rembrandt dat heeft verstaan. Na hem schenen de dagen van de houtsnede dus voor goed geteld. Edoch, ziet, in Engeland, op 't eind der 18de en begin 19de-eeuw verrees zij als uit het graf! Daar allereerst begon Thomas Bewick (1753—1828) het hout niet met 't mes, /.maar . met scherpe „beitels -te bewerkenen bcreikte'2oo effecten,'welke met debets kon- I den wedijveren. In Duitschland stonden de be/de Ungers (de vader 1715—1788, de zoon '740—1804) op, die deze oude kunst nieuw leven hebben ingeblazen. Ook Frankrijk bleef ni,et achter. We noemen enkel de beroemde namen van Gavarni en Gustave Doré; daar werd zelfs de houtsnede weer het voornaamste middel om boeken te illustreeren. Deze geweldige opbloei was evenwel van korten duur, want dra verscheen óp het tooneel in snelle opvolging „photographie", „zincographie" en „autotypie" en een leger van photo-mechanische methodes, welke met vereende krachten voor de tweede maal de houtsnede zoo goed als morsdood sloegen. Met wondere, taaie kracht evenwel zien we juist in deze tijden de houtsnede met nieuwe glorie nog eens uit haar graf opstaan, bezield door de tooverhanden van groote, moderne kunstenaars. Het merkwaardige hierbij nu is, dat deze wedergeboorte haast in alle landen der.wereld tegelijk heeft plaats gehad. Het prachtige extra-nummer van de „Studio" komt. ons dat. met tekst en afbeeldingen duidelijk maken. Holland pareert er volstrekt niet slecht in. R.' Veld heer, door William Morris, die immers de boekkunst op nieuwe banen leidde, gaf met Nieuwenkamp bij Fisher en Unwin te Londen een eerste .boek met houtsneden uit, in 1895, over: „De oude steden aan de Zuiderzee" (Old Towns on the' Zuiderzee). Met H. v.d. Stok en S. Jessurun de Mesquita behoort hij tot de oudere generatie. Ook Jan Poortenaar en: Ten Klooster, die vooral uit Ned.-Indië huil onderwerpen haalden, worden hier met eere vermeld. Van ouds waren de Japanners beroemd vanwege hun prachtige houtsneden; wat Ito Shinsni en Yoshida Hiroshi hierin nu nog leveren, mag gezien1 worden. Van de gekleurde houtsneden worden hier pracht-voorbeelden gegeven, o. a. „Zwanen in vlucht" van prof. Allen Seaby en „Het landt schap voor den storm" van Leo Frank, die bewijzen, welke schilderachtige uitwerking ook de forsche lijn van de houtsnede bereiken kan.- Het is zeer merkwaardig, dat men heden ten dage, vooral ook in Engeland, prachtuitgaven van boeken weer met houtsneden gaat illustreeren. En dan wijzen we op de uitgaaf bij Macmillan van het zeer bekende, zij 't indroeve, verhaal: „Tess of the d'Urbervilles" .door den krassen veteraan van de Engelsche letterkundigen, Thomas Hardy. Vivien Gribble verluchtte dit meesterwerk met 41 houtsneden. Verder worden ook in Engeland tegenwoordig voor wandversiering veel gekleurde houtsneden gebruikt. In het deftige West- End v,nn Londen is hiervoor een beroemde winkel, „The Hall Thorpe Gallcry" gehec'ten (32-Sussex Place S. Kensington S.W. 7). Daar kan men prachtig werk op dit gebied bewonderen. * * . Nu de Rubens-feesten te Antwerpen onze oogen weer naar het oude Vlaanderen trekken, dat land van zooveel heerlijke kunst, is het wel een reden tot blijdschap, te vernemen, dat uit deze gewesten ook heden de kunstzin en het kunstgenie geenszins zijn geweken. De buitengewone herleving van een oude kunst.getuigt daarvan; wat Vlaanderen heden op het gebied van dé „moderne houtsneden" presteert, vertelt ons Frank van der Wijngaert; het is inderdaad bewonderenswaardig; voor velen zal het een openbaring zijn. Het zijn meest allen nog jonge kunstenaars, met groote beloften voor de toekomst: Frans Masereel (geb. 18S9 te Blankenberghe). Al is hij dus nog betrekkelijk jong, hoevele boekwerken illustreerde hij reeds met z'n houtsneden! Een nieuwe uitgaaf van Rotnain Rolland: „Jean Christophe" zal 600, een nieuwe „Tijl Uijlenspiegel" van de Coster zal 150 houtsneden van zijn hand bevatten. Er is zeer verdienstelijk werk van hem ook reeds in tallooze andere uitgaven. Jonger nog is Joris Min n e (geb. 1897 te Oostende/ Hij illustreert o. a. oude Vlaamsche volksliedjes, zeer verdienstelijk het alom bekende: „Het looze visschertje", weldra komt hij met een nieuwe reeks: „Atmosfeer van Antwerpen" geheeten. „De oude boerin" (1926) en Jan Fr. Cantré (geb. te Gent 1886) lijkt mij een van de meest gelukte studiekoppen in houtsnee. Val ent ij n Edgar van Uytvanck (geb. Antwerpen 1896) beoefent met zijn houtsneden vooral verdienstelijk de portretkunst o.a. van bekende „tijdgenooten" en.... Urker types. Met deze moderne, wonderlijke herleving van de houtsnede, is nu ook een andere oude kunst weer mogelijk geworden en wel die van de.... „Rijmprenten". Ouderen onder ons weten er nog wel van, dat ze hier en daar de wanden versierden die goedkoope prenten met lange gedichten er onder of er tusschen door, „alles voor een oortje". Prenten soms niet al te best gedrukt en niet al te schitterend gekleurd, als daaf waren.' „Jan de Wasscher en Zijn Griet" en dergelijke, maar vol eigenaardige levenswijsheid, althans waarheden uit 't leven gegrepen. Nu schijnt dit alles weer te willen en te zullen herleven. De beroemde drukkers Joh. Enschedé & Zónen te Haarlem brengen weer die prenten op .de . markt Welk,, een .verschil evenwel de« en die otrde, nu welhaast vergetcn;prenten!.Legt men ze een'oogenblik naast elkander, dan vis men geneigd eén lofzang aan te heffen op de wonderen der moderne druktechniek. Houtsneden en letters zijn een ware lust voor de oogen. Zulke Rijmprenten zijn inderdaad wandversiering. Zoo kan gerust het oude weer nieuw worden. Wel bloeien de grafische kunsten heerlijk op in onze dagen! M. --- BINNENLAND. Paniek op een kermis. Friesland werd Donderdagmiddag door een windhoos bezocht, die daar groote verwoestingen aanrichtte. Op een feesttnerrein te Wommels werden een groote consumptietent, andere tenten, en een draaimolen in elkaar gedrukt.- Een paar honderd mannen, vrouwen en kinderen hadden voor "den regen hun heil gezocht in de tent. Onder deze menschen ontstond eén paniek. Schreiend en' jammerend kropen zij uit de ruïnes te voorschijn. Gelukkig was niemand gewond. In het dorp werden groote boomeri ontworteld, waardoor het verkeer werd gestremd, Een woonwagen, waarin een* gezin met zeven kinderen sloeg over den kop. Niemand werd gewond, doch de wagen werd onbewoonbaar. --- De vooruitgang van het luchtverkeer. Het luchtverkeer tusschen Amsterdam-Rotterdam en Londen is in dit zomerseizoen zeer hard vooruitgegaan. Op het oogenblik worden eiken dag tusschen de 30- en 40. passagiers op deze lijn vervoerd en het komt herhaaldelijk voor, men mag wel zeggen geregeld voor, dat er passagiers moeten worden afgewezen wegens gebrek aan plaatsruimte. Dezer dagen was er voor niet minder dan 20 passagiers plaats te kort. Ook het maken van korte pleziervluchten neemt gestadig toe. Dit seizoen hebben te te Rotterdam (vliegveld Waalhaven) feeds ca. 60.000 personen dergelijke vluchten gemaakt. Besloten werd, om elke 10.000ste bezoeker van Waalhaven een gratis-vliegtocht aan te bicden. Uit een en ander blijkt wel, dat de vrees voor dit moderne verkeersmiddel bij het groote publick practisch niet meer bestaat! --- Treurige vergissing met een schrijffout in een telegram. De familie Jb. P. uit Aalsmeer heeft Zaterdag eenige vreeselijka uren beleefd, door een vergissing bij den telegraafdienst. Een zoon uit het gezin, Gerrit, bevond zich in een der Amsterdanische ziekenhuizen, waaruit hij, zooals bekend was. Zaterdag hersteld naar huis zou komen. Wie beschrijft echter de smart in het gezin, toen daar in den vroegen morgen een telegram bezorgd werd, waarin mededeeling werd gedaan, dat Gerrit was ontslapen. Als een loopend vuurtje verspreidde zich die .noodlottige tijding, welke de familie P. in rouw had gedompeld, door de gansche gemeente, des te tragischer waar de bruidsdagen van man en vrouw hunner 25-jarige echtverccniging juist zouden ingaan en alles er reeds voor in orde was gebracht, het feit niet onopgemerkt te laten voorbijgaan. Vreeselijk. was de. wanhoop over het zoo plotseling verscheiden van Tuin jongen. De geheele buurtschap was mede onder den indruk. Inmiddels waren eenigen van de familie, waarbij de vader, naar Amsterdam gegaan, naar het ziekenhuis, waar ze niet lang.in*het onzekere werden gelaten. Geen dooden Gerrit kregen ze te zien, doch een springlevende stond voor hen, verwonderd over de droeve, bleeke gezichten der zijnen en niet minder, dat zóóvelen liem kwamen afhalen. Droefheid verkeerde in vreugde en direct ging één der familieleden naar Aalsmeer terug, om het hefigelijk nieuws naar huis te brengen. Spoedig wist het geheele dorp hoe de zaak zich had toegdragen: één verkeerde ietter in het telegram was de oorzaak van zooveel leed geworden; van het woord ontslagen was ontslapen gemaakt. Toch vreeselijk, zoo'n. vergissing, welke een familie gedurende verscheidene uren een ontzettende smart bezorgd heeft. --- Het verplichte 7e leerjaar en het platteland. Het bestuur van de R.K. Boeren- en Tuindersbond heeft een adres gezonden aan den Min. van Onderwijs waarin het zich verklaart vóór het verplichte 7e leerjaar. Van de plattelandsjeugd — aldus het adres — is' het grootste deel bestemd voor het boeren- en tuindersvak. De hiertoe" noodige vakkennis moeten déze kinderen opdoen op de land- en tuinbouwcursussen en de /and- en tuinbouwwinterscholen. Willen zij't onderwijs aan deze inrichtingen met vrucht kunnen volgen, dan is een degelijk voorbereidend onderwijs op de gewone lagere school een absoluut vereischte. Nog al te veel wordt er door deUeeraren en cursusleiders over geklaagd, dat de leerlingen of cursisten niet of niet voldoende het vakonderricht kunnen volgen, hetgeen klaarblijkelijk in de meeste gevallen te wijten is aan een te geringe o'f reen te weinig soliede voor-opleiding op de gewone lagere school. --- Korte mededeelingen. —• Op het „stille strand" bij Hoek van Holland is de 22-jarige J.fA. Timmer, metaaldraaier uit Utrecht, bij het baden verdronken. — De 11-jarige G. Pet te Vlaardingen raakte nabij het station bekneld tusschen een stootblok en de buffer van een goederenwagen en zakte dood ineen. — Minister Kan heeff .Woensdagmorgen een bezoek gebracht aan het kinderkamp der Centrale Commissie te 'Didam, waar ook Drentsche kinderen zijn gehuisvest. — Zaterdag is een gezelschap van niet minder dan 1500 leden van de Nederlandsche Reisvereeniging uit-TJmuiden vertrokken, voor een reis naar de Noorsche fjorden. •—xOp den West-Zeedijk te Rotterdam is Dinsdag de 7-jarige A.;H. Velthoen door een vrachtauto overreden. De jongen kreeg een der wielen over het hoofd en was onmiddellijk dood. — Uiteen jas, die aan den kapstok hing van een café in de Jansstraat te Haarlem, is een portefeuille met f2OOO gestolen. De politie heeft een der beide daders gepakt, de andere is naar België ontkomen. — Te Rheden is tijdens een hevig onweer de heer Menthen bij het telefoiieercn dpor den bliksem bewusteloos geslagen. Hij kwam na eenigen tijd weer bij en bleek geen letsel bekomen te hebben. — Door den mailtrein, die'Kloetinge (Z.) passeert, is de 60-jarige stokdoove C. van Haveren, die per fiets den onbewaakten overweg passeerde, bij wachtpost 40 gegrepen. De. ongelukkige was op slag dood. — De eerste Kanaalzwemmer van dit seizoen heeft al weer zijn toertje gemaakt. De 22-jarige Londenaar E. H. Temme is het Kanaal overgezwommen in 14 uur eh 27 minuten. Nog 20 aspiranten staan gereed, onder wie 5 dames. — Op de paardenmarkt te Barneveld ontstond ruzie tusschen kooplieden. De koopman Cohen sloeg naar zijn tegenstander. Hij wond zich dermate op, dat hij kwam te vallen. Hij werd in hotel „Bontekoe" gebracht, doch bleek reeds overleden te zijn. — Te Rccrmond kwam bij het uitstorten van een schakelkast der Stroomverkoop-Maatschappij de 18-jarige hulpmonteur Hendriks in aanraking met de 10.000 Volt-spanning. H. bleef aan den draad hangen, waardoor zijn linkerarm vrijwel totaal verbrandde en ineenkromp met een gedeelte van den schouder, waar de electriciteit overheen sloeg. Een der chefs schakelde dadelijk de hoofdleiding op de geheele stad uit, waarna men den man kon verlossen. --- De Bondslanddag te Winterswijk. '*v . ïs 1 'V V *,\ ' i r-i j ï* ♦ "- . (Bij de foto.>.': " «i. # '■ • ■ Elk jaar w'ordt door den' Bond van oudleerlingen van Land-en Tuinbouwwinterscholen en -cursussen in Gelderland een landdag geórganiseerd. Elke afdeeling wordt om beurten: in de gelegenheid gesteld om den landdag te organiseeren. Dit jaar is het de afdeeling Winterswijk van den B. O. G., die 't genoegen heeft om als „gastvrouwe" op te treden. Het is deze vereeniging zeer aangenaam, dat ze juist dit jaar den Landdag mag organiseeren, omreden de vereeniging op 18 October a.s. haar 15-jarig bestaan1 herdenkt. Het zou ons te ver voeren om in te gaan op datgene, wat deze vereeniging in de afgeloo-pen 15 jaar gepresteerd heeft en willen we alleen maar wijzen op datgene, wat de vereeniging ter herdenking van haar 15-jarig bestaan denkt te doen. Aan den Landdag heeft de afdeeling verbonden een kleine landbouwtentoonstelling. Ze heeft voor dit doel het gebouw en de terreinen van de vereeniging Volksfeest gehuurd. De inzendingen op deze tentoonstelling komen alleen uit Winterswijk, uitgezonderd.de landbouwwerktuigen. Op deze tentoonstelling zijn gevraagd landbouwgewassen, rundyee, pluimvee, werktuigen en wat verder met landbouw in verband staat. Ofschoon de verwachtingen niet erg hoog gespannen waren, zijn. deze • overtroffen. Niet minder dan om de 200 nummers zijn ingeschreven. Dit mag een succes voor de vereeniging genoemd worden. . . « Uit een en ander blijkt dus, dat deze Landdag een bezoek ten volle waard is. We zullen. _ ter verduidelijking Tiiéronder het programma" • laten volgen. ! 's Morgens 10 uur opening door den Bonds- • voorzitter, den heer G. J. h'eusinkveld uit Dinxperlo. r 10.15—10.45 lezing van den heer Cleveringa l.i. .te Zutphen. Onderwerp: „De bodemtoe- ' standen der Geldersche zand-, klei- en leemgronden, en-hunne verbeteringen." 11—11.30 lezing van den heer B. van Krimpen te Lochem. Onderwerp: „Het pachtwezen". 11.30—12 uur slotwoord van den heer H. D. Zelders te Zutphen. Onderwerp: „Heeft de B. O. G. reden van bestaan?" Daarna gemeenschappelijke koffietafel. Tegen circa 12.30 officieele opening der tentoonstelling door den Edelachtbaren Heer Burgemeester Jhr. G. A. van Nispen. Na den middag keuring van vee, enz. Den geheelen middag muziek in het gebouw. De dag zal worden gesloten met eeii concert-en na afloop dancing. V r ij d a g 19 Augustus zullen dan ook stellig vele bondsvrienden uit Gelderland naar Winterswijk gaan, om te zien datgene, wat deze afdecling op een Landdag naar voren weet te brengen. Ook anderen, niet bondsleden, zullen er zeer zeker een gang naar Winterswijk voor over hebben. We kunnen hun bij voorbaat verzekeren, dat ze daar geen spijt van zullen krijgen, want het is zeer de moeite waard, wat hier den belangstellenden . toeschouwer geboden wordt. Voor nadere bijzon» - derheden verwijzen we naar cc adv. in dit no. Het dagelijksch Bestuur der a'.d. Winterswijk v/d- 8.0.G. \an rechts naar links zittend: \V. A. Boxem, Voorz., B. Toebes, Secr-Pcnn T \V ijcnhuis, St a and e: B. ,\V. Scbolt% G, J. Heesen en J. B. .\V, Hèescn, * : --- Na de vlootconferentie. Engeland-Amerika-Japart: Ja..,, de geest was wel gewillig,, maar.'t vleesch bleek te zwak. ---