Feuilleton. BLADEN UIT EEN DAGBOEK. XXXV. 5 September. Dat Verslag van de Algemeene Rekenkamer over 1926 heeft mij toch dingen van lang geleden in herinnering teruggebracht. Hoe staat 't me nog vóór den geest, — en dat is toch al minstens veertig jaar terug!, — dat mijn oom Manus," moeders eenige broer, dat avontuur vertelde van de twee aannemers, die van eene aanbesteding per trein huiswaarts keerden. Tegenwoordig beginnen de thee, de kwast, de ranja, en soortgelijke onschuldige „drinks" , het oud-vaderlandsche paitje (ook • buiten onze sociëteitl) te verdringen. Volgens ide jongste gegevens gaat het biervcrbruik nog „crescendo". Maar de" borrel raakt in ongenade. Ook. bij velen van de oudere generatie. Ik vind dat een gelukkig verschijnsel. Hoop slechts, dat men niet een of anderen dag tot de droeve ontdekking zal komen, dat dé menschen in 't geniep bezig zijn, zich te gewennen aan „prikkels", stimulantia, verdoovings- en opwekkingsmiddelen van nog veel gevaarlijker soort. Dit tusschen haakjes, even opgemerkt. Nu de oude herinnering naar aanleiding van het Rekenkamer-verslag. Oom Manus heeft 't mij op z'n allerminst honderd-maal verleid. Ik overdrijf hiermee in 't geheel niet.. . v -• ''-Ze kwamen — de twee aannemers — dan Igjvaaffi inschrijving voor het niet te versmaden werk.- - ' - " ; .In montere stemming. In dien tijd van de borreltjes ad een dubbeltje en de „halfjes" .van een stuiver,waren de thèe's eii de kwasten niet slechts in dezen maatschappelijken kring in kleinachting, zal 'k maar zeggen. ' , - • „Nou, Freek", — zei een van het tweetal, toen ze goed en wel in het benauwde spóorweg-coupétje gezeten waren, — „de dag is niet zoo kwaad geweest, hè?" De ander gaf knipoogje naar de richting van derden man in coupé. Die zat te dutten, 't Hoofd geleund tegen een gordijntje, 't Was zelfs of-ie snurkte. ' • Maar meneer Freek schudde '• geruststellend. Die vrijer lag te maffen, h00r!... Geen gevaar. En ze praatten. Gaven lucht aan hun vreugde over den afloop. Er was geen; kapertje op de kust geweest! Men had immers afgesproken: het werk kan op z'n allerhoogst veertig mille moeten kosten "'Wij, aannemers- Kongsi, — schrijven geen ' van' aEéri, in beneden de acht-en-zestig. En netjes was opgemaakt de lijst van wat ieders „aandeel" zou wezen. Dat was immers nog maar een kleinigheid, kinderwerk. De „ploeg" — ook wel gouden genaamd, — werkte „met tonnen".: Maar toch was, 't een aardig dagje geweest.-- ' De twee in spoorweg-coupé rekenden uit, wat er voor hen „overschoot". Straks kon 't nog best een stuk of wat „rondjes" lijden. Want, de kaper-op kust, dien zij hadden gevreesd, was niet verschenen! Hij stond buiten den kring. Was „goed voor zijn pootje'. ;Woü niet mee doen. Zou roet in hef eten! werpen. Maar. de brave jongens wisten /aad in zulke gevallen.'Zij hadden hem ergens weten „bezig te houden". Schaterden, joelden en joolden over 't leuke succès-geval. Begonnen toen te overleggen, hoe zij dat van: de volgende week, een zaakje, waar toch anderhalve ton aan vast-zat zouden De onbekende, derde man zat nóg altijd rustig te slapen. Sloeg plots de oogen op. Keek ■ de heeren met bijzonder-sehernen blik aan. ' Stelde zich v00r... 't .Bleek een hoofdambtenaar te zijn aan het departement, waartoe de aanbesteding „ressorteerde". . Derrondjes-stémming sloeg óm. De „officieele meneer" bleek een ernstig, eerlijk man te zijn. I. v/t Géval moet werkelijk hebben geleid tot zuivering van: aahbestedings-toestanden,' welke toen heerschten," Ik zeg nog eens/ — wijlen m'n brave oom Manus kon dat zitten vertellen,; dat|jêfer naar luisterde met echt plezier, al kwam zijn verhaal voor de zooveelste maal. Op de soos is druk „geboomd" over het Rekenkamer-verslag;. vSchei-toch uitl" r riep de radicale scep- „je moet toch een zuigeling wezen om een seconde te gelooven, dat een amb- hoog of; Jaag' geplaatst, zich van dat gemopper en geblaas der goede, oude, machtelooze Rekenkamer ietsslantrekt!...... Hoeveel;jaren duurt dat nu al vi}prtl..7 En noem "mij één geval, dat de-Rekenkamer ten slotte niet tot verevening is overgegaan? Dat blijft immers net-zoolang als ons landje niet zal zijn; opgeslokt door een van de grooten, die zich voorbereiden op een nieuwen wereldbrand,die Europa zal maken tot eene.woesternij è la Midden-Azië..:... Of wel: .zal zijn ingelijfd bij de Vereenigde Staten van Europa. In welk geval we de historie van de mopperende en toch verevenende Rekenkamer voor de duizendste of milliocnste maal zullen aanschouwenl......" „Hei! Hel!" riep een stem. „Wèt nou van: hei-hei 1", barstte de scepticus uit, — „wanneer heeft die Rekenkamer nu ooit orde in dén janboel kunnen brengen?...... In dat r Verslag van 1926 lezen wij bijvoorbeeld, dat het kanaal; van de Zuid Willems-vaart achttien in plaats van zeven millioen gekost heeft. Dat's de eeuwige historie van de suppletoire begrootingen. Precies als een half-komische goedgeefsche oom, die neef den boemelaar-student om de veertien dagen een postwissel stutirt, hém bezwerend (op de strook) dat-ie nooit van z'n leven meer - om jeen :rooien cent hoeft te vragen..;i En die hem- twaalf dagen later weer vijftig ■ póp: stuurt,- maar nu telegrafisch... Zóó ging ,'t altijd in de Eerste en in de Tweede Kamer bij suppletoire Begrootingen, al waren ze nóg zoo bar...... ~ Dat Brabantsche kanaal kostte de kleinigheid van elf miliioen. meer dan de raming luidde. Brabant, zou .een-derde van de kósten dragen. De heeren in Den Haag, de zóó snuggéren, hadden - gestipuleerd:; }/a van ■ de 7' miliioen; der oorspronkelijke; raming. Niet 'r- let wel meneert i — van de werkelijke kosten. Een bedrijfs-leider, die zoo-iets zou uithalen, werd natuurlijk'subiet onder-curateele gesteld. Brabant lacht, om z'n „zoet-winstje" van circa-drie ■ miliioen. Vader Staat haalt de schouders en de wenkbrauwen op, de liphoeken omlaag. Zegt: „tjè..""/\Paa"neeuit. De Rekenkamer zegt:- »i—'•• maar»'i Excellentie!;;."; En daarmee is.u't. Dat weten jelui toch net-zoo-goed als ' ' ' En :de scepticus viafjnde nieuwe cigarette aan. •'V-' „Maar", zei; deYbutM,ooMambtenaar — „als men: nu > eens een jommissie benoemde met dusdanige • dat zij inderdaad preventief kon opdeden teKen verkwisting op; het kwalijk-be^teden var» 's-lands penningen?......" De radicaal proestte 't dusdanig-uilbundig.en ónbekóorlijk-ruw uit, dat z'n cigaret tegen den grond vloog. „Pardon!" wist hij nog uit te .brengen — „maar uwe opmerking..." De kérel kon niet verder van 't schateren. „Ze moesten den vent royeeren!" zei er een. -, • glk^iveet-niet precies, wie ?t was, die dat woord' half-fluisterde. . . _ - /Maar was echt-blij, toen men een ander aanroerde, 6 September. Ik vind de móoié herfstdagen verrukkelijk. Het rumoer van de mid-, zomér-toeristerij begint te bedaren. De zon schijnt zonder dat haar gloed' irriteert," — zelfs menschen met zestigjarige buikjes, als waartoe ik helaas behopr, benauwd maakt. De najaars-stemming, komt! over u. Zelfs berekeningen als over het • tijdstip, waarop de zon zal zijn uitgebluscht en ons planeetje als een kil, dood, gansch-uitgebluscht ding door de wércldruimte zal; zwerven?;; Telkens worden we op zulke bespiegelingen vergast... Ze verontrusten u niet. De herfst stemt u rustig, berustend, haast' tevreden, tikje-weemoedig. : Tikje-romantisch, dweeperig. . Heerlijke najaars-urenl ■Ik zoek dan liefst de eenzaamheid ergens op eén ■ bankje in het park.: Met mijn ochtendblad. De lust om ontbljt-discours|niet hospita aan te knoopen ontzinkt m J i Eri zoo heb ik van-morgen in mijn 'eentje weer,1 zitten ■ uüffen. Telkens" moet' ik onderdrukken "den lust om „ingezonden stukken" 1 aan? een of ander ï blad te zenden; Vandaag was de drang daartoe zeer sterk in mij. Ik had willen schrijven: Waarom neemt Vader Staat, — die blijkens het Verslag-1926 van 'dë Rekenkamer, gisteren door mij in * dit; Dagboeks genoemd,' zool weinig aanleg voor — niet een voorbeeld- aan...... 9e Directie van onio» Spoorwegen? Dét zijn eerst je-echte „business-men!"... Hoeveel rampen;hebben de onbewaakte overwegen niet berokkend, in den loop des tijds?... Men zou zeggen, "niet waar?...... Maar neen...... r . De Directie Spoorwegen doet weten, dat zij.:.... sommige, thans bewaakte overwegen ónbewaakt; zaldóen worden. lets è I'instar van den Nederlandschen minister, die — naar pas wereldkundig werd gemaakt, — toen de Rekenkamer 'aanmer* king maakte op het bewaarloon (circa ƒ 16 4 ƒ 1700 per jaar,: meer niet) voor het bewaken der fietsen aan een der Rijkskantoren, daarop „reageerde" door;.".- den:bewakers een gulden per week meer te SDeDirectie? Spoorwegen heeft óók "nog bekend gemaakt, dat; zij tóch nog „overweegt" het f wederomdoen bewaken van thans onbewaakte overwegen:.. • , Wordt, — geef ik: toe, — eentonig. Evenals het telkens lezen van op overwegen vermorzelde menschen. lets van „enge eéntoonigheidl" „Jasses 1", — zen een mijner; nichtjes laatst, — „wat hébben „wé aan al die narigheidl" „Precies zoo, Loesje-lief!", — zei ik met lachje. - . De ..Directie Spoorwegen „verduidelijkt" nóg iets. .■'l - '■ i • g •*'{ Zij zal — hearl hearl, — sommige over* wegen weer doen bewaken, — j misschien, — edoch: „zonder personeel-kosten"; « Aldus spreekt en handelt de ware „busï* ness-man". ' ' Luister er naar, o Vadertje Staat I 'MÉÉ PCREGRINUS. --- VOOR ONZE LEZERESSEN door TRUUS EYGENHUYSEN. De zon in huis. . Nog,. als. ze niet -achter wolken verscholen zit. v/erpt, de zon haar gouden stralen in[huis ,van vroeg: in- den morgen tot ver, ver in • den namiddag. Wel is 't glanzende, warme, - weldoende licht den heelen dag niet op één plaats. Eerst komt het wellicht in een h°ekje van de voorvertrekken en strijkt met de uren langzaam verder de kamers in, om tegen, den : middag weg te glijden en de vertrekken aan de andere zijde van het huis binnen te dringen, ook eerst . alleen gin een hoekje en geleidelijk verder en vérder tot'heel de' kamer gevuld isTmet het gouden [schijnsel, waarin stofjes dansen en enkele verdwaalde insecten-zoemen. Tegen den avond glijdt het licht weg, en wat dan nog naar; binnen 'valt, is een rossige gloed,- die de voorwerpen in de kamer met een stillen- stralenkrans omgeeft. Eniis ook dit verdwenen, dan ligt de kamer wél in glansloos" licht,' maar dan is het alsof de muren en de .voorwerpen, waarop dien dag de zon heeft geschenen," een weldoende y?™!{e."uitstra,cn. die verhindert dat de sfeer in het vertrek koud;en-somber.aandoet.., „.sV'Vf.'S' ~ V v Nog, ja nóg is de zon, als de wolken haar njet; tegen \ houden, onze dagelijksche; gast in huis, die lang bij ons.vertoeft. Nog.vinden de kinderen en; dé volwassen huisgenooten haar als ze na; afloop van de dagtaak uit school, kantoor, winkel of' fabriek komen. De kinderen lachen. en zingen, want waar zon' Is, daar is vroolijkheid jen opgewektheid enide' volwassenen, nestelen zich in een hoekje van de serre óf In een behaaglijken fauteuil en zeggen:; „Wat is het goed en heerlijk thuis te zijnl" ;.' Nog,: ja nóg is, dit alles zoo en vermag de zon die vroolijke, behaaglijke en weldoende sfeer in huis te ■ scheppen. . . Maar weldra breekt de i tijd aan, dat de zon - niet i meer bij _ machte is haar gulden stralen- Ver :in onze kamers te werpes. In de wintermaanden, die nu komen, is ze niet zoo vaak meer onze gast, en is ze het wel, dan komt ze eerst laat eri 't'is:al weer heel vroeg in den middag dat ze vertrekt. Man en kinderen zien haar in 't koude jaargetij' maar zeiden in huis. - -;\' ** Maar toch, al valt er geen streepje zonlicht door de ruiten, kan het lin huis vroojijk behaaglijk 'en warm; zijn, kan het wal noemen „zonnig" wezen, zonder dat daarbij sprake is vairhet nooit volprezen hemellichaam. Het is;devvrouw, de huismoeder - vooral,, die deze l sfeer vermaig ,te scheppen, die als een zon kan zijn, schijnend door het geheele huis van vroeg tot laat,: koesterend een elk die er vertoeft en nog haar. weldoende warmte en gouden glans tusschen de muren en om de dingen heen' laat als ze even het huis verlaat... even... en ook, als ze een zon geweest is met zoo sterken gloed dat deze is doorgedrongen tot; in de harten van haar huisgenooten, als ze het huis voorgoed verlaat. .» _ . v- A Dit is het mooie en het hooge in de taak der huismoeders: zij schragen het leven van haar huisgenooten, van haar man, van volwassen en kleine kinderen. Zij zijn de zon in J huis, die nooit, achter de wolken zich verschuilt. Zij kunnen dit . althans zijn, en waar ze; het, zijn, daar zal ook geluk en blijheid; in, huis heerschen," daar zal óók gezinsleven zijn. Daar zullen man en kinderen het niet buitenshuis zoeken, maar bij voorkeur . in de huiskamer, de plaats waar het . meest bevredigende geluk te vinden is en waar de meeste opvoedkundige lessen wortel schieten en voedsel vinden óm zich te ontwikkelen. ■'Als moeder de zon is in huis, dóór .haar. opgewektheid, haar blijmoedigheid,: haar altijd - een open oor en open oog hebben, voor de belangen van anderen, haar helpen, en steunen, haar met liefde, toewijding en nauwgezetheid zorgen voor de dingen die totihaar huishoudelijke taak behooren, dari zullen volwassenen en kinderen- als ze 's winters na hun arbeid thuis komen, evenals des zomers als de zon nog uitbundig in de kamers' schijnt,.vróolijk lachen en zingen en : zich behaaglijk ergens neerzetten met een „Wat is het; goed en heerlijk thuis te zijn!" Want waar zon is, daar is vreugde en geluk. „ v|gjfflgg 't Schijnt den laatsten tijd gewoonte. te zijn ■ ■ geworden• om £ geen • bevrediging "te vinden in wat men is' en Wat men; bezit, om te treuren en om te verlangen naar „dat wat;jejniet.hebt". Ook bij huismoeders is dit verschijnsel niet vreemd. .'r,\ Natuurlijk is datgevoel dikwijls heel waarachtig en diep en bestaat er wel reden voor; en dat dit verschijnsel. vooral heden ten dage zoo sterk {tot uiting i komt, vindt wellicht zijn oorzaak' in het feit, dat onze eeuw zoo veel meer dan vroeger mogelijkheden voor de vrouw opent om haar levensdoel te. zoeken en *te vinden. Maar we wéten toch ' wel,' dat er geen hooger en meer bevredigend levensdoel is, dan voot anderen veel te zijn.' 't Ideaal van de dweepende, droomende bakvisch, 't zelfde dat de eenzaam: gebleven vrouw!in?ontbering zoo kan pijnigen. " Wel ,is de ' huismoeder, dus een bevoorrecht wezen, want zij kan de zon in huis, zij kan dus veel voor anderen zijn!V ' . I --- Modieuse dessous. Dat de dessous gelijken tred houden met de mode voor bovenkleeding, is een waarheid, waarvan we de - laatste" jaren^wel: overtuigd zijn : en' waarvan :we tevens de noodzakelijkheid inzien.: Want een ' fraai costuum, een elegant toilet kunnen eerst goed tot hun recht; komen, als ze een passende basis hebben, in dit geval passende dessous. Vroeger-kon een hemd een " hemd t zijn en een onderrok.'-een onderrok. Als die £' kleedingstukken maar netjes en frisch waren; 't model kwam er niet op aan, want de japonnen waaronder ze gedragen werden, sloten zoo hoog en reikten zoo ver over de knieën en waren 'daarbij van zoo dikke |jstóf vervaardigd, dat ze met geen mógelijkheid;: iets - konden laten zien van wat daar onder zat. Maar tegenwoordig, nu alle japonnetjes, zelfs het meest. alledaagsche van dunne, doorschijnende stoffen zijn en nog wel iets meer dan enkel de handen en het gezicht onbedekt laten, nu moet met model en garneering van de "dessous — wie zal 't wagen de.vlinderlichte kleedirigstukjes met dat stevig-Hollandsche woord „ondergoed" aan: te duiden? — wel degelijk rekening worden gehouden. •! ; Gelukkig komt deze verplichting niet heelemaal op ons neer. De couturiers ken Jen -handelen voor.een groot deel;voor ons; iAI wat .wij! té' doen ■ hébben is'*deTdes- onze toiletten Tuit' te zoekend En zelfs dit kan ons nog bespaard worden, want er zijn zelfs modehuizen die japonnen met bijpassende dessous leveren I.; Wat; er dus voor ons overblijft om te doen, is eigenlijk alleen 'toopen en... aantrekken. 't Spreekt natuurlijk van zelf, dat als de dessous de mode der bovenkleeding op den voet vólgen, ze nog al eens veranderen. De nieuwste dessous, die dan ook tegelijk met de herfstmode verschijnen, verschillen heel wat met de dessous die we thans nog * dragen. Tï De herfstmode zal door een zeer vrouwelijk karakter gekenmerkt' zijn.' Wijd en soepel zullen de gewaden neervallen en plooien en godets zullen dan ook, behalve bij de bovenkleeding, | ook, bij de dessous aan de orde van den dag zijn. , De rokken der herfsttoiletten zullen zoo- waar een tikje'langer, zijn, maar niet altijd geheel, vaak sleclits voor. een gedeelte. Ze zijn l dan geschulpt, gekanteeld of l hangen alleen bezijden in punten' uit. Onder dunne, doorschijnende stof zou een combination met een rechten zoom dus heel leelijk staan. ; Daarom vindenlwe onder de nieuwste dessous combinations; met gekartelde randen'en "gedrapeerde rokjes. .'. . Toilede fil, toile de soie, linon, crêpe de chine en crêpe georgette zijn de. stoffen die voor. het vervaardigen van deze nieuwe dessous5 gebruikt worden. I Teere i pasteltinten zijn nog skëds in: de gunst; • het domineerend element is dit'seizoen;het j,rbse thé"," een kleur het best te vergelijken met kleur van een pit uit 'een; pruim lof perzik, of zooals Ide naam /aanduidtfmet thee; ■ maar; dan niet - van j het < gehalte; zooals de Hollandsche huisvrouw die pleegt. te zettenl ' " ■13 De jgarneering; is wei bijzonder vrouwelijk: veel,' veel kant in de eerste plaats, kanten zoomen, kanten godets, kanten strooken... en dan'geborduurde bloempjes, soms dadelijk op .de stof gewerkt, so'ms ook óp geribde -zijde, die dan als een applique wordt opgebracht. ' -^SBÊ Tegelijk met de nieuwe, „echt vrouwelijke"; dessous/ is ook weer een ander „echt vrouwelijk".; kleedingstuk ;; in eere hersteld. Het: is de nachtpon... pardon,* chemise 'de nu jt 1, Hoewél... van de_ echte, degelijke Hollaridschè nachtpon} heeft; dit 'i wat zijn model betreft, wel iets weg:-lange mouwen en een bescheiden décolleté. Maar de stof is uiterst fijn en soepel en bereikt in gewicht zeker nog niet een tiende gedeelte ■ van het loodzware)keper en katoen, waarvan deze nachthemden vroeger werden „Gelukkigl" zuchten we, uit het diepst rVaiiTons 1 ' --- NED.-INDIE. Naar aanleiding van het openen van de Medische Hoogeschool. — De ouüe strijd rond*-'4V om universitair onderwijs in de : / - kolonie. — De in Nederland stu- V; «' deerende inlandschc jongelieden en hun orgaan. Op 16 Aug. j.1. werd te Batavia geopend de Medische Hoogeschool, waardoor Ned. Indië thans 3 hoogescholen rijk is. De Technische te Bandoeng, reeds dateerende van 1920, dan de Rechtshoogeschool — voortgekomen uit de Indische Rechtsschool — en ten slotte de Medische Hoogeschool, de laatste uitbouw van de bewonderenswaardige School tot opleiding van Indische artsen, die vermaardheid bezit in het geheele Verre Oosten. Beide laatstgenoemde hoogescholen zijn te Batavia gevestigd. Aan velen is de jongste in de trits het meest sympathiek en het wil ook mij voorkomen dat het onderwijs aan de Medische Hoogeschool de besté vruchten voor Indië zal'afwerpen. Het zal voorloopig bij deze drie hooge scholen blijven; de plannen tot stichting ook van een landbouw hoogeschool zijn — gelukkig! — door den Raad van IndiC gedeponeerd. Het óogenblik is dus thans aangebroken om nog eens even stil tc staan bij de geschiedenis van het hooger onderwijs in Ned. Indië, waarbij in de allereerste plaats dient te worden opgemerkt dat het Oosten, de Oosterling, aan de totstandkoming der hoogescholen in de tropen niets bijdroeg, doch dat de stichting uitsluitend tc danken is aan Westersch initiatief. Dat zullen de inheemsche bewoners van Orooter Nederland nooit mogen vergeten! , De Technische Hoogeschool kwam stand door krachtig initiatief van het moederland, en toen dit voorbeeld eenmaal was gegeven, ontstond de rechtsgeleerde faculteit uit de Rechtsschool tc Batavia, die reeds een groot aantal leerlingen had afgeleverd, zoowel voor den Indischen rechterlijken dienst als voor de vervolg-studie te Leiden. En eindelijk ontstond uit de Stovia te Batavia en haré zusterinstelling te Soerabaya — beide toegangelijk voor alle bevolkingsgroepen — de medische faculteit, nadat reeds vele Indische artsen hunne studiën in het moederland hadden voortgezet en te Amsterdam, Leiden, of Utrecht den Nederlandschen artstitel verkregen. Sommigen behaalden daar bovendien het doctoraat. Maar nog eens: deze drie Indische instellingen van hooger onderwijs ontstonaen niet door den drang van inlandsche geestdriftigen, doch werden door de Europeanen aan de inheemsche studielustigen geschonken. Waar de inlanders verkregen rechten en gunsten juist thans zoo snel plegen te vergeten, diende dit nog even in het licht te-worden resteJd!.>;.v..::.^7;-v;:'. ■ . •* De Indische hoogescholen waren niet de eerste in de Far East. De Manilasche universiteit voor de Philippijnen dateert reeds van 1908, en onmiddellijk daarna werd die te Peking geopend. En de Engclsche dominions en koloniën tellen verscheidene scholen, die universities heetien. Doch liet zou misleidend zijn om daarmede het Nederlandsche woord Universiteit te verbinden. De vraag naar een universiteit, naar hoogescholen in onze. Oost werd circa vijftien jaren geleden voor de eerste maal gehoord en ze werd geuit door Europeanen. Europeanen • waren de' voorstanders van een dergelijk onderwijs-instituut, en Europeanen waren ook de tegenstanders! De Japansch-Russische oorlog had in het Verre Oosten veel veranderd en na dien krijg lag Indië tusschen de Oceanen en de werelddeelen niet meer op de plaats,'waar het eenmaal lag'en zooals het eeuwenlang rustig had gelegen. En na den wereldoorlog bleek duidelijk dat Indiö in geen enkel opzicht meer afhankelijk; snocht zijn van het buitenland, dus ook niet op onderwijsgebied. Men ging denken aan zelfbestuur, ;:an een eigen industrie, aan eigen hooger onderwijs. Ziedaar in het kort de geschiedenis van het totstandkomen der hoogescholen op, Java, die dus worden geboren uit de evolutie, welke siinds twintig jaren in het Oosten merkbaar is. Maar gemakkelijk was de geboorte niet, zooals velen zich zullen herinneren. Het verzet tegen het nieuwe denkbeeld was vrij algemeen. „ ' > . Indië wordt niet rijp geacht voor hooger onderwijs, deskundigen meenden dat de kolonie geen milieu kon vormen voor een alma mater. En het staat nog lang niet vast dat al dezen ongelijk hadden. De resultaten der eerste Indische hoogeschool bleven tot dusver Weinig bevredigend, zooals de cijfers uitwijzen, en nog dezer dagen sprak uit de diës-rede van, den rector ■ magnificus; der Rechtshoogeschool een opvallend pessimistischen toon. Dubbel belangstellend zien wij dus -de ontwikkeling en resultaten van de Medische Hoogeschool tegemoet. Schrijver dezes, die destijds stond midden !n den strijd voor of tegen hooger onderwijs in de kolonie, is met velen hunner die het verzet leidden, nog steeds'niet overtuigd dat hooger onderwijs in Indië de klassieke opleiding in het moederland overbodig kan maken. En toch is sindsdien op onderwijsgebied in, Indië zoó heel veel veranderd I Indië heeft gekregen de Algemcene Middelbare Scholen, welke ook voorbereiden tot de studie van talen, oudheidkunde en geschiedenis, alsmede van wis- en natuurkunde en hiermede aanverwante vakken, en er moesten faculteiten komen,' om aan deze voorbereiding een - meer wetenschappelijk einddoel te verzekeren. Hoewel het nog niet geheel duidelijk is waarom de betrekkelijk weinige abeturiënten dier nieuwe hunne studiën niet beter in Nederland konden voltooien. Want m.i. bestaat nog steeds de eigenaardigheid dat de studie van bijv: het Sanskriet en het oud-Javaansch, alsmede van de / geschiedenis van het. Boed-, dhisme, in Europa moeten plaats hebben. Terwijl zij, die het tegendeel beweerden, behoorden tot de school van wijlen Abendanon, van de professoren Snouck Hurgronje, Hazeu en Van Vollenhoven, wier namen den ingewijden boekdeelen zeggen. . ' Tot de merkwaardigste bestrijders van een universitaire opleiding in Indië behoorde destijds de thans overleden pastoor-Van Lth te Moentilan, een taalgeleerde,; die vaak dwaalde en door de kerkelijke overheid te Batavia wel eens moest worden gedesavoueerd. en dertiental jaren 'geleden was odeze geestelijke van meening dat Indische voormannen op allerlei gebied in Nederland, of zelfs in het algemeen in Europa of Amerika, moesten worden opgeleid, en dat de universitaire opleiding In het moederland, meer kennis en dubbele beschaving bracht Msur in de laatste jaren*van.zijn léven, in 1922 meen ik, ontviel pastoor Van Lith aan de gelederen der tegenstanders van hooger onderwijs in de kolonie, wijl hij.meende té zien, dat „het Indische volk met koortsachtige haast werkte aan zijn ontwikkeling en onderwijs" en dat dus Indil' binnen niet al te langen tijd in staat zou moéten zijn om ook ten deze zelfstandig op.te treden. Maar dit bleef de geleerde priester toegeven: „De Indische universiteit kan niet in eens op het. peil worden gebracht van de Nederlandsche universiteiten. Dat kan niet en dat behoeft ook niet. Men zij tevreden mét het hoogst bereikbare!" ■ $$$$$$$ Die wijze woorden blijve men in dit verband indachtig! Dan zal de latere teleurstelling niet te groot zijn. > En dan: , Indië bezit nog geen universiteit, heeft nog slechts drie hoogescholen. En juist daarvoor ook waarschuwden destijds de tegenstanders I Indien de kolonie behoefte heeft aan hooger onderwijs, geve men haar één universiteit — zeiden zij. Een conglomeraat van vakscholen, verspreid over het geheéle land, is dan óok totaal iets anders dan een universiteit. De vormende kracht, der' uni-' versiteit,ligt niet alleen in den inhoud der colleges. Van den allergrootsten .invloed is de onderlinge inwerking der studenten "op elkaar, juist ook die van verschillende universiteiten. Daarom j meen ook ik nog dat Indië weinig zal hebben aan die drie hoogescholen, en veler met mij,twijfelen of i aan Indië een dienst werd bewezen door de oprichting ervan. Wat wellicht met één universiteit had kunnen worden bereikt,'zal niet werden bereikt door het thans gevolgde systeem van verbrokkeling. En al moest het verzet tegen Indisch universitair onderwijs worden opgegeven, de vraag is gebleven of nu op dit gebied iets goeds, het beste, zal worden:bereikt. Niemand zal, die vraag bevestigend durven beantwoorden. ' ~ Maar ik geef toe dat de tijd voor het uit-; spreken van een definitieve meening nojj niet is gekomen. Mén kan slechts waarschu-.- wen tegen te hoog gespannen verwachtfn-, gen. Want ik vrees dat vele désillüsies zullen volgen, n'en déplaise de zeer geestdrlttige, maar te optimistische lieden in moederland en kolonie, behoorende tot de* „Indonesiërs". Ik achtte het nuttig om op al deze dingen nog even te wijzen nu voorloopig iri Indië ip, hooger onderwijsgebied de eindpaal is bereikt en een belangrijk deel onzer, koloniale geschiedenis is- afgesloten. • Er is in de Ne'derlandsche pers te wéinig aandacht gewijd aan de actie der in Nederland studeereride inlandsthe jongelieden en de eindelijk — veel te laatf — daarop gevolgde huiszoekingen. De zaak is te veel en bagatelle behandeld en algemeen bleek de meening te heerschen dat het wel; niet zoo erg zou zijn. In Iridië werd de aangelegenheid meer au sérieux genomen, omdat daar te lande wordt ingezien' hoe staatsgevaarlijk bedoelde studenten optreden én ómdat men daar veel beter op de hoogte is van de feiten. Want onwetendheid; doet velen in Nederland zorgeloos voortleven! Op Java is mén algemeen de opinie, toegedaan dat de quaestie niet uit: is met de huiszoekingen ,dat men in■' het communistische! kamp nog doende. Is om tegen Ned. Indië In het geheim te kuipen. En ik zou zoo gaarne in het moederland ten deze ,wat meer waakzaamheid betracht willen zien. .' Dezer dagen wérd aan de Néderlandsche bladen geseind fdat3 het ftSóerA Hbld.": uit Holland vernam, dat onder de bij de „indonesische " studenten in beslag genomen documenten zich brieven S bevonden, welke hoogst compromitteerend waren voor.vele andere personen, onder wie de heeren Vleming, Joekes en Cramer,'..-. , Er waren bladen, die .de mededeeling deponeerden. Anderen die: cr •de schouders over ophaalden en spraken van stemmingmakerij en de sfeer hier te lande bleek dusdanig te zijn dat men van genoemd drietal geen kwaad wilde hooren.' Dat was mogelijk...... door onwetendheid betreffende de feiten en voorgeschiedenis. <"• Mag ik hier eens iets naders ter zake verhalen en aan enkele dingen herinneren, die het moederland reeds lang vergat? ' De heeren Vleming en ir. Cramer zijn lid van de S.D.A.P., de laatste was in vroeger jaren lid van den Volksraad en „zat" als zoodanig voor de I.S.D.P. gelijk hij thans S.D.A.P.-afgevaardigde is in de Tweede Jfiff mer.;:^^-^^ De heer Vleming was tot voor kort chef van den belasting-accountantsdienst in Indië, compromitteerde • zich in Nederland reeds eerder'tijdens de groote spoorwegstaking in 1903.. Mr. dr. A. M. Joekes, vrijzinnig democraat, was vroeger secretaris,van de Semarang-Joana-Stoomtram Maatschappij en maakte zich in verband met den opstand in Koedoes in 1918, te Semarang onmogelijk door ergerlijke artikelen in de „Locomotief" en de „Taak", (een weekblad, dat nu, ai eenige jaren ter ziele is en dat door landsdienaren werd benut om te; ageeren tegen een te goed en te goedgeefsch gouvernement), zoodat een overijld vertrek uit Semarang-naar Nederland volgde. Om het nu maar eens heel .welwillend te zeggenl -Hij is thans Tweede Kamerlid en natuurlijk koloniaal expert. i Naar men weet, was het ook ir. Cramer, die de vragen tot minister Donncr richtte inzake den inval door de justitie te Leiden en te 's-Gravenhage. Die vragen hadden dus — naar achteraf is gebleken — niet alleen ten doel om te trachten aan het optreden van justitie en politie nog iets bedenkelijks te ontdekken/ doch sproten : ook voort uit eenige ongerustheid over wat dit ingrijpen van hém (Cramer) en zijn kameraden aan het licht zou kunnen brengen. > ... " ' ' V-L- --- Een nieuw beroep? Vrouwelijke getuigen. :' Zooals: men weten zal, is eenigé - maanden geledén r door,- dé Staten-Generaal ï een novelle ' op het Burgerlijk ; Wetboek aangenomen, beoogende; een wijziging der' desbetreffende bepalingen! In fdlen^Tn^datïdt vróuw • bij: het ■ passeeren van burgelijke acten, als getuige kan optreden.; Bij het passeeren van burgelijke acten... dus ook'bij het sluiten van een huwelijk, de wel het*meest voorkomende',,acte". Vrouwen zullen dus (ook voortaan als huwelijks-getuige kïinnèn optreden, een concurrentie dus voor de mannen, die In groote steden «p trouwdagen bij de stadhuizen to vinden zijn om tegen een zeker, bedrag voor famillelooze bruidspaartjes Sis zoodanig te fungeeren. Van deze „gehonoreerde diensten" wordt heel vaak gebruik gemaakt, ; zoodat men welhaast zou kunnen spreken van|het „ber