Ontmoetingen met Surinamers Komende onafhankelijkheid bron van onzekerheid PARAMARIBO, zaterdag De man was groot en zwart. Hij liep naar een tafeltje en zette voorzichtig een zinken emmer met tien liter water op z'n hoofd. Moeiteloos liep hij er een paar keer mee om de tafel: Met losse handen. ' 4 We waren nu al weer een kwart eeuw geleden met de hele school in het gymnastieklokaal bijeen gebracht om deze demonstratie te zien en de grote man Vijfentwintig jaar later. Schetterende klanken swingen door de Surinaamse tropennacht als de minister voor honderd vrienden en bekenden een tuinfeest geeft ter gelegenheid van zijn verjaardag. De stemming is hartelijk, vrolijk, uitgelaten. We praten met de hier woonachtige Nederlandse mevrouw K. (33) die ons voorstelt een negerin te kussen. De daad bij het woord voegend, voert tij even later een goedlachse. kloek geschapen creoolse met zich mee. die in het vooruitzicht van een sigaret wordt gesteld en daarvoor een pakkerd op iedere wang uitdeelt. Dat is leuk. „En nu één vol op de mond", giert onze landgenote in de roes van het succes. Dat is pas werkelijk lachen. „Nu kun je straks vertellen dat je een zwarte vrouw hebt gekust", kraait ze. Ik kijk haar aan: geen gezicht 1958, paardestaart, verkeerde bril, zwakke make-up. Ik zeg: „Nu wil ik jou ook even op de mond kussen". De 10l is direct weg. Ze blijkt geschokt. „Twéé sigaretten", hou ik vol. „Ik dénk er niet over", zegt ze afgemeten en loopt verongelijkt weg. Het gebeurde aan de tafel met de dranken. We waren omringd door Surinamers. En niemand die zich gediscrimineerd voelde. over het wel en wee in zijn land. Suriname. te horen vertellen. Met de emmer nog op z'n hoofd sprak hij: „En nu zijn er mensen, witte mensen, die vinden dat de zwarte man altijd maar zo moet blijven lopen! Vinden jullie dat ook?" Hij boog zich in afwachting van ons antwoord iets naar voren en bewoog hei hoofd schuddend van links naar rechts. Er klotste zelfs geen water over de rand. „ Vinden jullie dat ook ?" Een fractie van een seconde eerder dan de rest van de school riep ik enthousiast over zijn weergaloze kunnen: „Jaaa Het antwoord had natuurlijk.net duideliik „NEE" moeten zijn waarmee, de andere kinderen me direct overstemden. Ik ben daar nog ernstig door de juffrouw over onderhouden. Dit was nou discriminatie. Zwarte mensen hóren niet met dingen op hun hoofd rond te lopen! „ ... Koningin enAjax in de jungle..." --- Grappig „M'n dienstmeisje was nok naar Holland gegaan", klaagt een Surinaamse mevrouw op het feest. „Na drie maanden was ze rillend van de kou weer terug, zoals ik haar trouwens voorspeld had. Maar helemaal verprutst. Ze lacht zich een kriek over Surinamers in de Bijlmermeer die zomaar huisvuil over het balkon durven gooien. Dat feit op zich vindt ze niet zo grappig, maar dat er daarna een blanke vuilnisman moet komen om het op te ruimen". --- Kwakoe Kwakoe, de eerste bevrijde Surinaamse slaaf, is cu ook al weg. Zijn standbeeld op de hoek van dé dr. Suphie Redmontstraat en de Van Hoogerhuysstraat in Paramaribo was daar plotseling verdwenen. ~Vertrokken naar d<; Bijlmermeer", grapte iemand voor tie radio. Honderden gingen geschrokken een kijkje muien, maar hel bleek dat hel sle. lils voor onderhoudswerk/aainheien van *'i'* voetstuk was gehaaid. Kvfakoe blijft m ieder geval. --- Amerika Net als zanger Theo Bijlhout (33), ster "van de shouMn het Torariea Casino lintei. Hij gaat althans niet naar Holland. Populaire Theo vertelt: „Tien jaar geleden stond ik op het punt om te gaan. maar dat lukte toen niet. M'n afscheidsvoorstelling werd namelijk een flop en daardoor had ik geen geld genoeg Voor de overtocht. Ik ben daar later nooit rouwig om geweest omdat ik toen inzag dat nirt Nederland maar Amerika de richting is die je moet kiezen als je in showbusiness zit. Als het daar goed gaat is het tien keer beter dan in Europa. Nederland was gemakkelijker geweest, maar ik ga voor de grote gok. Ik ben nu net weer terug. New York geprobeerd en Miami. Goed m'n brood verdiend maar verder niets geworden. Eind januari ga ik Miami opnieuw proberen en daarna San Erancisco. Ik geef het niet op. lii de Verenigde Staten kun je binnen een •minii'it beroemd worden. Het te alleen maar een kwestie vanóhtdekking. •( Theo Bijlhout . ,\Set my Surinam i tree.. --- Geheim Kijk, ik wil niet leven van het zingen, ik wil de t«p bereiken. Ik wil een,stadion kunnen vullen. Van' Japan tot Hawaii bekend zijn. Als dat ooit wil lukken, kan hel alleen maar vanuit Amerika. ledereen zept tegen me: „Ga tocfe naar Holland", maar ik wil lateri zien dat je als Surinamer méér kunt bereiken. En zonder Holland". Aan politiek doet Theo niet, in Moedige onlusten na de onafhankelijkheid gelooft hij niet. „Set bv Surinam free". is eün verzoeknummer dat hij het liefste duet. De „Bijltjesdag", die het gevolg zou zijn van het uitroepen van de onafhankelijkheid, veroorzaakt bijna dagelijks nieuwe geruchten. Half september word ik in Nederland benaderd door vertegenwoordigers van een Surinaamse organisatie, die in het geheim werlct aan het tegenhouden van die onafhankelijkheid. Zij zeggen namens 80% van het volk te spreken, vertellen alles te hebben gedaan om langs democratische weg hun doel te bereiken, beklagen zich dat ze stelselmatig zijn genegeerd door politici en pers in Het Koninkrijk. Hun geduld is nu op. 31 oktober zal de organisatie hard en onverbiddelijk toeslaan. „Want", zeggen zij, „op 1 november komt er een verandering in de Koninkrijks Troepenmacht en daar willen we dan zó tegen protesteren dat niemand meer om ons heen kan". (Achteraf blijkt dat er op die dalum alleen maar twee afzwaaiende peletons worden vervangen door een nieuwe lichting uit Holland, maar dit terzijde.) Wat er zal gebeuren willen zij rtiet vertellen. maar het zal verschrikkelijk zijn". Ik weet niet wat ik er van denken moet. maar besluit om op zoek le gaan naar die geheime organisatie. Er worden mij introducties beloold voor de leiders van de beweging in Paramaribo, maar de ene belofte volgt op de andere en er komt niets. Op 31 oktober breken er kort na elkaar twee branden in ministeries uit. Het departement van Openbare Werken en Verkeer brandt tot op de grond toe af. liet vuur in het ministerie van Financien kan snel worden gesmoord. De waarnemend minister-president Olton van (ïenderen noemt in een bewogen toespraak voor radio en t.v., de gelK'urtenissen „een ramp voor het land" en spreekt z'n grote bezorgdheid uit met de woorden: „lk beveel uw veiligheid en die van ons land in de handen van de Allerhoogste". Verder gebeurt er helemaal niets. .Na een dag wordt er nauwelijks nog over de mysterieuze branden gesproken. Alles herneemt z'n gewone loop. En de ondergrondse organisatie eist niet eens de verantwoordelijkheid voor de branden op. .Typisch bewijs dat er geen werkelijk verzet is? Typisch bewijs dat de branden toeval waren? Of typisch Surinaams? --- Vloek Deze laatste veronderstelling neemt Hans Ramaker (35), de Surinaamse meesterkleermaker, die bijna alle ministers uit Het Koninkrijk in het pak helpt omdat hij zo voordelig is, me ongetwijfeld kwalijk. Hij is Hollander, maar Surinaamser dan de Surinamer. „Ik ben de allereerste die in de rij zal staan om na de onafhankelijkheid een Surinaams paspoort aan te vragen". verkondigt hij. Uat er waarschijnlijk helemaal geen rij zal zijn omdat de meesten zich nog op het laatste moment van een Nederlands paspoort voorzien, ontkent hij niet. Hij zegt: „95% van de bevolking is zeer rechts. Die zouden, bij wijze van spreken, zonder veel morren terug willen paar de oude koloniale tijd, waarbij alles voor ze uitgedacht werd door Nederland. De vloek van dit land is namelijk dat niemand gelooft in eigen kunnen. In Holland was en is altijd alles beter. Als hel hier iemand goed gaat. zeggen de anderen: ..Zal ie wel gestolen hebben", inplaats van toe te geven dat het hier best mogelijk is om de zaken behoorlijk op te bouwen. I)at gebrek aan zelfvertrouwen maakt dat mén bang is voor de komende onafhankelijkheid. Dat men bang is om de hand van Nederland,los te laten en men ziet niet in dat dat de enige manier is om te leren lopen. Sommigen zijn zo bang dat ze lopen te huilen dat het op bloedvergieten zal uitdraaien en maken daarmee de anderen nog banger. Maar er zal niets gebeuren. Zelfstandig worden doet geen pijn". --- Gepasseerd Zeer ontevreden over de ophanden zijnde onafhankelijkheid zijn de bewoners van „het bos", zoals in Suriname het vrijwel ontoegankelijk tropische regenwoud. verzachtend wordt genoemd. l)e bosnegers voelen zich gepasseerd. De granmans, de kapiteins en de oudsten van de Djuka's, Saramakaners, Aukaners, Paramakaners, Matuari's en Kwinti's hebben er al veel over vergaderd. Hier, diep in de jungle waar portretten van de Koningin en Ajax de hutten vaak sieren, heeft men nog de meeste bedenkingen. Vooral omdat men zich gepasseerd voelt. De trotse nakomelingen van dat deel der slaven, dat zich niet liet knechten en na een heldhaftige vrijheidsstrijd verdragen sloot, zijn zelfs helemaal niet naar hun mening over de onafhankelijkheid gevraagd. Nog erger: nadat de beslissingen genomen waren heeft de nieuwe minister-president niet eens de moeite genomen om zijn opwachting bij de granmans te maken om tenminste tekst en uitleg te geven. En dat terwij ZIJ het toch waren die in het verleden de eervolle verdragen sloten. Met de persoonlijke vertegenwoordigers van het koningshuis. „Wéét de koningin eigenliik wel van deze onafhankelijkheid?", informeert een bezorgde bosneger wantrouwig. Hij is de man, die na onze opsomming van alle voordelen van het losmaken van de band tussen Suriname en Nederland, antwoordt: „Ja, jullie hebben gemakkelijk praten, maar jullie < hebben straks nog een Koningin op paleis Soestdijk en ik heb dan niks meer". j . Zijn naam is Sintius Johan Willem Friso. gVerloren tussen twee werelden.' Hij kan nog wel met dingen op z'n hoofd lopen, maar doet het niet meer. --- Heimwee naar een haring De verre tamboer door ERIK HAZELHOFF ROELFZEMA MAUI.HAWAII Het is een hele sprong van boeddhistische begrippen zoals satori en yin-yang naar kievietseieren en nieuwe haring, en toch zit het er in. Ik geloof namelijk dat het bewustzijn van ons. tropische eilandbewoners, naar dat van het oosten overhelt door het statische karakter van onze externe omstandigheden. Behoudens uitzonderingen, iedere dag weer zon óp, stralende hemel, zwoele temperatuur, blauwe zee, groen eiland, zon onder, sterrennacht. Een totaliteit, intuïtief te aanvaarden, hier en nu. En morgen hetzelfde, en volgende week, en volgende maand, gevuld met dezelfde activiteiten, nauwelijks van elkaar te onderscheiden. Geen verleden of toekomst, geen oorzaak en gevolg. liet bewustzijn van de Nederlanders daarentegen wordt sterk beïnvloed door. onafgebroken veranderingen. Ken dynamische progressie: zomer, zeilen, 7.011,. strand, regen, najaar, 'overjas.' voetbalseizoen, concerten, verkoudheid. sneeuw, wintersport, regen, voorjaar, bloemen, zon, zomervakantie. iCftusaal,- liniair. Kn daar doet de inwendige mens aan mee: voorjaar, asperges, zomer, kersen, herlst,'oesters, december, marsepein, april, kievietseieren, mei. nieuwe baring. Om van andere heerlijkheden maar te zwijgen. « Karna dekt een keurige tafel --- Klimaat Er wordt in Holland natuurlijk geweldig gescholden op het klimaat, maar toch is er veel voor die afwisseling te zeggen. Neem alleen het eten al. Amerika is zo groot en het klimaat zo veelzijdig dat ieder produkt het hele jaar te krijgen is. Geen reikhalzend uitkijken naar het eerste kievietseitje onder een gulden, de eerste haringboer met vlaggetjes op z'n kar, geen gereken of oesters al betaalbaar zijn, en zo niet, dan tenminste wat mosseltjes met mosterdsaus in hotel De Boemerang in Amsterdam. Ook nu, wandelend langs een of ander gouden strand of op een pü-knick onder een weelde van plumeriabluescm of middenin een geanimeerde conversatie, krijg ik soms opeens een vreemde blik in de ogen, iets vaags, iets vers... Mijn vrouw, Karin, herkent het onmiddellijk, vooral in' de maand mei. „Haring?" vraagt ze voljnedeleven. Ik knik verdrietig. Wacht maar — denk ik bij mezelf — volgend jaar, als de . eerste logger ,feestelijk de haven binnenstoomt en de wimpels van de trams wapperen, dan ben ik van de partij, al-moet ik naar Scheveningen zwemmen. Het is natuurlijk vrij onzinnig, want in de wateren rond Maui leven R 8 soorten eetbare vis in enorme hoeveelheden, van de machtige Aku en Mahimahi tct de nietige Lauwiliwilinoekoenoe- ■ koeoioi en de. Hoemoehoemoe-' noekoenoekoeapuaa. ... , Hét was een hoofdvoedsel van de oude Hawaiians', maar aangezien Zij zich voornamelijk op de visteélt toelegden in afgedamde 1 zeepoelen langs de kust, is.er geen traditie van visvangst op enige schaal gegroeid. Met het uitsterven van de oude levenswijzen zijn de poelen verdwenen en de enige vissersvaartuigen (Jie je in Hawaiiaanse waterziét zijn Japanners, die jiier hun vangst niet mogen verkopen. Maui is een schilfertje land in een eindeloze oceaan, maar verse vis er vrijwel onbetaalbaar en in, ieder geval duurder dan wat ze ons bevroren helemaal uit IJsland sturen. --- Kreeften Nog bedroevender voor mi] is de situatie met de kreeften. Daar ben ik namelijk dol op en de zee rondom krioelt ervan, dikke, zoete, krakendverse kreeften, maar als ik er een op m'n bord wil krijgen moet ik hem eerst persoonlijk met een speer drie meter onder water tussen de rotsen na gaan jagen. De Hawaiians vangen ze met netten, maar in plaats van ze behoorlijk naar de markt te brengen vreten die rotzakken ze zelf op. En als ze-er meer vangen 4an Karna, {m'n speer 1. ' .riJ. : : ---