Het is er allemaal anders Israël: surrealistische schepping door H.F. VAN LOON JERUZALEM, zaterdag Israël is sinds zijn bestaan altijd een vreemde, surrealistische schepping geweest. Israël k&n eigenlijk helemaal niet. Je künt in de 20ste eeuw geen nieuwe staat meer vestigen, je künt economisch niet bestaan als je niets hebt, je künt met drie miljoen mensen geen weerstand bieden aan 100 miljoen Arabieren. In surrealistisch Israël kan het kennelijk allemaal wél — hoewel niemand kan uitleggen hoe het precies marcheert. Misschien heeft een van de aardvaaers van dit land, de oude Ben Goerion het nog het beste uitgedrukt toen hij zei: „Je hoeft niet gek te zijn om naar Israël te emigreren — maar het helpt wel!" Al even surrealistisch als in heel Israël, gaat het toe in het dichtstbevolkte Arabische gebied dat Israël sinds de oorlog van '67 bezet houdt: de westelijke Jordaan-oever. Dat is het gebied dat plotseling in de wereldbelangstelling kwam te staan, toen de gezamenlijke Arabische presidenten, koningen en sjeiks geheel op eigen houtje in Kabat besloten dat niet meer koning Hoessein van Jordanië — aan wie het gebied toebehoort — maar Israëls aartsvijand Jasser Aratat voortaan de woordvoerder zou zijn van de 640.000 Palestijnen die hier wonen. --- Dollars Hoessein ging mokkend af — met als doekje" voor het bloeden een jaarlijks bedrag van 300 miljoen dollar, hem toegezegd door de tyeuwe Croesus, de oude, olierijke koning Feisal. Opgezweept door felle oproepen van Radio Cairo, de „Stem van Palestina" en door communistische beroeps-provocateurs stormden onlangs op de Jordaanoever, van Nabloes, Hebron en Ramallah tot aan Bethlehem en Oost-Jeruzalem toe, Palestijnse schoolkinderen van 12 tot 15 jaar uit hun klaslokalen en begonnen zorgvuldig georkestreerde lofliederen te zingen op Arafat en tegen Israël. , • „Wij zijn allemaal voor El Katah". „Arafat komt", en „Joden naar huis".(de Israëlische bestuursambtenaar die mij dit vertelde zei al met een wrange grijns: „Dat moeten ze tegen óns zeggen. Oi, we zijn hier toch thuis!" En het eerder-genoemde surrealisme werd toen weer duidelijk. Want de Israëlische soldaten, die doorgaans niet uit hun evenwicht zijn te brengen — en zij wisten niet wat ze moesten doen. --- Brussel oorzaak van taalstrijd Walen-Vlamingen door André Herter uwi nuut « «iv« »vi BRUSSEL, zaterdag De plotseling in volle hevigheid opgelaaide strijd tussen Vlamingen en Franstalige Brusselaars om de Vlaamse randgemeenten van de Belgische hoofdstad is niet zo zeer te wijten aan de nieuwe golf van onverdraagzaamheid tussen Franstalige en Nederlandstalige Belgen, als wel aan het sterven van de stad Brussel. Brussel stroomt leeg. Hele wijken worden platgegooid om plaats te maken voor snelwegen en kille wolkenkrabbers. Deze oude stad verandert zienderogen in een Europees Manhattan. Nog niet zo lang geleden riepen woedende Franstalige Brusselaars tegen in hun stad demonsterende Vlamingen: „Wat hebben jullie hier te zoeken? Keer naar jé dorpen terug." Nu worden deze Vlamingen in hun dorpen de laatste jaren op de hielen gevolgd' door diezelfde Franstaligen, die eerste gecollaboreerd hebben met de genadeloos hart en ziel uit de stad Brussel rukkende grote internationale grondspeculanten. --- Vlucht Alle Franstalige Brusselaars met een beetje geld vluchten weg van het kille beton en glas, lawaai en stank. Terug naar de natuur. Het probleem is alleen dat hun huisje in het groen automatisch komt te staan in Vlaams-Brabant. Niaar de Franstalige Brusselaar trekt niet zo maar tussen de Vlamingen, want van Vlamingen houdt hij niet. Een'. Vlaming is voor hem een boer. een arbeider, een kleine bediende. Een mens. die je weliswaar op werkdagen in Brussel moet gedogen, omdat je het zonder zijn handen niét af kan. , Geen nootf: het grootkapitaal bevindt zich nog altijd in Waalse handen. Hele verkavelingen worden in Vlaams gebied door 1 Waalse ondernemingen opgekocht. De Vlaming wordt geweerd, b.v. door hem te vertellen dat alle lappen grond al zijn uitverkocht, en na. een poosje staat er een hele Franstalige wijk: een prachtig verguld getto. In het dorp eisen deze gettobewoners dat zij in het Frans te woord worden gestaan. Geld stinkt niet. dus in een mum van tijd prijst de Vlaamse middenstand de waren in het Frans aan. --- Kolonisten Na een paar jaar voelen de „Franse kolonisten" zich zó thuis in hun Vlaamse dorp, dat zij agressiever gaan optreden. Zij eisen Franstalige faciliteiten en diezelfde Franstaligen. die het vertikken om ook maar één woord Vlaams te leren, vinden het een ware discriminatie van die onverdraagzame Vlamingen dat het Frans niet overal in het dorp wordt ingevoerd, tot op de scholen aan toe. Toch is het die Brusselaars in het verleden al vaak gelukt de Vlamingen te verjagen en wel gewoon door de druk van het geld. De prijzen van de bouwgronden en de huren stijgen nl. abnormaal snel door de Brusselse migratie. Uiteindelijk kan de gewone Vlaamse werkman het niet meer opdiepen en verhuist op zijn beurt naar goedkopere oorden, die weliswaar verder van zijn werk liggen, maar dat neemt hij op de koop toe. En weer is een oorspronkelijk Vlaamse gemeente opgeslorpt door Brussel. De „Franse kolonisatie" kan verder gaan. net zo lang tot Brussel in het zuiden een corridor naar Wallonië heeft opgekocht en het in noordelijke richting tégen de lijn Aalst. Mechelen. Leuven aanduwt. --- Wantrouwen Bij de vale Vlamingen speelt niet alleen de angst voor verfransing van hun land een rol bij een protest, maar ook het diepe wantrouwen dat de weinig milieubewuste Brusselaar zich opnieuw niet zal verzetten als in de toekomst de grondspeculanten ook hun vingers ' zouden gaan uitstrekken naar deze groene gebieden. De Vlamingen eisen nu dat deze voor hen gevaarlijke ontwikkeling voor eens en altijd grondwettelijk in de kiem wordt gesmoord, door o.a. het definitief vastleggen van de Brusselse grenzen binnen het kader van de 1» gemeenten waaruit deze stad nu bestaat, het administratief afsplitsen van de provincie Brabant in een Vlaams'en een Waals deel en het losweken van de Vlaamse randfederaties Hal- Ie en Vilvoorde uit 't kiesdistrict Brussel, waar de Franstaligen de scepter zwaaien. --- Kinderen De militaire commandant van Nabloes (hij heeft 40 man in dienst voor een district van 180.000 Palestijnen) vertelde mij dat hem wel was opgevallen dat het uitsluitend kinderen waren die aan de demonstraties deelnamen — „de ouderen willen helemaal niet dat de situatie hier ingrijpend zal veranderen. Die zijn er de afgelopen jaren, onder Israëlisch regime, economisch zó op vooruitgegaan, dat ze hun aanhankelijkheid aan de Palestijnse Bevrijdings-Organisatie alleen maar 's avonds onder vrienden met de mond betuigen. Ik verwacht dan ook eigenlijk geen nieuwe moeilijkheden meer". Diezelfde militair gaf me trouwens nóg een surrealistisch staaltje van het leveg onder Israëlische bezetting. Als straf voor de onlusten had hij de bevolking van Nabloes één week lang verboden hun olijfolie (het is op het ogenblik olijvenpluktijd) naar Jordanië te exporteren — denken ze daarmee in hun portemonnee te treffen. Pas later hoorde hij van een Arabische informant dat hem dit ver-* bod in dank was aanvaard. In Jordanië moeten de handelaren volgens langlopende contracten hun olie afzetten tegen lage prijzen. De olijfolieprijzen in Italië en Spanje zijn echter de afgelopen maanden enorm opgelopen. Zich verschuilend achter de trieste zin: „Wij mógen niet anders van de Israëlische autoriteiten", kunnen de Palestijnse handelaren hun olie nu met veel grotere winst elders kwijt! Toch kwamen de onlusten onverwacht voor dclsraëli's.Jarenlang hebben zij vastgehouden aan de mythe dat de Palestijnen de westelijke Jordaan-oever als zoete pupillen van Israël zouden afwachten tot er eindelijk vrede zou komen in het Midden-Oosten. En inderdaad is dat tot nu toe zo geweest, en begrijpelijk. Toen de Israëli's het gebied in '67 bezetten nadat zij de Jordaanse troepen er uit hadden gejaagd, troffen zij hier een arme, maar robuuste, en zoals de meerderheid van de Palesiiinen. relatief goed opgeleide bevolking aan. van wie de kostwinners door het schrijnend gebrek aan werk niet meer dan gemiddeld 14 Israëlische Ponden per dag verdienden. --- Nakijken Eh toen, plotseling, tijdens de topconferentie, was het te laat — en werd Hoessein door zijn mede-Arabische leiders buitenspel gezet en hadden de Israëli's het nakijken. Met als gevolg grote verwarring onder de weinigfe Palestijnen op de Jordaan-oever die actieve politieke leiders zouden kunnen worden: „Samenwerken met de Israëli's is onmogelijk, dat zouden onze mensen niet slikken — maar we hebben nu ook geen koning meer om te volgen. Het terrein ligt nu braak voor radicale elementen." Ondertussen blijft de westelijke Jordaan-oever, zoals ik die de afgelopen dagen heb doorkruist, een surrealistisch geheel. Hoewel het gebied door de Israëli's is bezet en er, in theorie, geen enkele vorm van contact bestaat tussen de Arabische en de Israëlische wereld, is; dat hier allemaal anders. De meeste Palestijnen hebben nog altijd Jordaanse paspoorten, ze gaan eens in de maand naar vrienden en kennissen in Amman of elders in Jordanië en exporteren het grootste deel van hun oogsten naar Jordanië. Elke dag van het jaar, tussen 8 uur en 14.00 uur rommelen, de een na de anaer, bussen vol Arabieren en vrachtwagens vol goederen heen en weer over de twee Jordaan-bruggen (de Allenby — en de Damia-brug).' Toen Jordaanse soldaten tijdens de Oktober-oorlog aan het Syrische front tegen de Israëli's vochten, bleven de twee bruggen tussen Jordanië en Israël gewoon open! Ik heb er gisteren uren achter elkaar honderden Arabieren uit Jordanië, maar ook uit Koeweit, uit Saoedi-Arabië en uit Egypte het gehate Israël zien binnenkomen voor familiebezoek. Daarbij wèl — tot op de draad gecontroleerd op hetgeen ze het land binnenbrengen. „Om de zoveel tijd vinden ure dan ontstekers, staven dynamiet — maar we lopen dat risico liever dan dat wij ons land tot een getto maken met prikkeldraad er om", aldus een officier aan de grens. Toen ik er was. werd een Arabier gesnapt met 500 pakjes sigarettepapier in een dubbele bodem van zijn koffer. ..Dat kan ons niet zoveel schelen, maar het gaat erom dat ze het eerst proberen met iets onschuldigs. Als we het niet vinden, dan krijgt dezelfde man de volgende keer iets minder onschuldigs mee in zijn koffer! Bij het hele spel hoort ook. dat de Jordaanse bussen en vrachtwagens. zodra zij over de noodbruggen zijn gehobbeld, even stoppen om hun Jordaanse nummerborden te verwisselen voor Israëlische! De één miljoen Arabieren gaan op die manier jaarlijks Israël in en uit. Noe zo'n surrealistisch staaltje — zoals er zoveel ziin: het feit dat de Israëli's geen land mogen kopen in bezet gebied, niet langer dan 24 uur in een Palestijnse stad of dorp mogen vertoeven, dat de Israëlische soldaten geen contact mogen nebben met de Palestijnse bevolking en niet in ae winkels mogen kopen. Maar daar tegenover staat dat ik met een Israëlische majoor ergens aan de kant van de weg in een herberg ben gestopt waar hij in het Arabisch iets te eten bestelde en het allemaal smakelijk oppeuzelde, alsof wij in een kosher restaurant in Jeruzalem zaten. Al even merkwaardig ziin de kranten die in bezet gebied worden uitgegeven en die openlijk tot verzet tegen de Israëli's oproepen — zonder dat daaraan iets wordt gedaan. Want. zoals een Israëli het met jiddische zelfspot zei: „Door niemand worden de Palestijnen beter begrepen dan juist door de joden — wij zijn tenslotte 2000 jaar onderdrukt.* --- Bouwen Vrijwel onmiddellijk ontstond, als gevolg van de enorme Joodse trek naar Jeruzalem, een ongekende bouwactiviteit en iedere Palestijn die dat maar wilde, kon zoveel werk krijgen als hij maar aankon, tegen lonen die binnen de kortste tijd opliepen tot 40 - 50 Pond per dag. Majoor Raffi Horowits. die deel uitmaakt van het Israëlisch militaire bestuur, vertelde: „Als in een Palestijns gezin drie kostwinners zijn, dan kan zo'n gezin zonder moeite 4000 tot 5000 Pond per maand maken — en dat is heel wat meer dan een Israëlische opperofficier verdient. Het gevolg is dat de Palestijnen nu zélf huizen zijn gaan touwen — en als een Arabier een huis bouwt, dan betekent dat dat hij er behalve economisch ook psychologisch aan toe is. Overal op de Jordaan-oever ontstaan hele nieuwe Palestijnse dorpen van moderne eensgezinshuizen. Als ze zouden denken dat de toestand hier weinig stabiel is, dan zouden ze hun geld in de kous hebben gehouden." s Een Palestijnse handelaar in Nabloes spreekt dat tegen: „Natuurlijk zijn rij op het ogenblik allemaal erg bezig met bouwen en met de ólijvenpluk, maar ieder van ons denkt wel degelijk aan een Palestijnse staat—en aan de dag dat ze de Israëli's kwijt zullen zijn." "De vórming van zo'n Palestijnse staat is geen eenvoudige zaak. omdat de Israëli's onder geen Deding willen praten met terroristenleider Jasser Arafat („we kunnen niet praten met de moordenaar van onze kinderen") terwijl diezelfde Israëli's de boot hebben gemist waar het koning Hoessein betreft. Zeven jaar lang zijn ze er niet in geslaagd een formule te vinden waarbij-ze de westelijke oever zouden ontruimen en het gebied weer onder Hoessein's gezag brengen. --- wat anderen er van denken Subsidie TV + Ik las uw artikel „Ook subsidie voor kranten met minder advertenties", waarin: ondersteuning aan kranten die commercieel niet verantwoord zijn. Het is een variant op het streven van de vakbonden om nietflorerende bedrijven in leven te houden ten koste van goed geleide. Of het volk toneel (vermaak) op te dringen, dat niet geapprecieerd wordt. Of politieke voorkeur te kweken met overheidsgelden, enz. Zou het volk in Nederland niet zo kritisch zijn, dat men bij een dergelijk bedil desondanks massaal die paar kranten gaat lezen die men wèl wil? Zou Excellentie Van Doorn een kok die niet koken kan ook in dienst houden en intussen zijn soep blijven eten? 's-Gravenhage, P. D.SCHILTE --- Tachograaf * Wat een kostelijk instrument, de tachograaf! (Of is het tachygraaf van het Griekse „tachus" -snel?). iü; ' Nu gemonteerd op. de vrachtauto's. straks op al onze vissersschepen en nog wal later aan alle koeieuiers om, behalve de chauffeurs, ook de vissers en'de boeren te kunnen controleren op hun arbeidstijden, vast'gelegd in eeri vistijden- en melktijdenbesluit;**^ '• Nog een stapje verder en elke heeft xo'n - aange- Rast " mechaniekje' om x'n 1 nek angen.. zodat • „Grote ; Broer" Joop den Uyl met z'n trawanten heel' precies alle doen en laten van het willoze stemvee kunnen controleren. - Uitgezonderd worden vanzelfsprekend, alle progressieve studenten, want die-zullen als meleropnemers moeien gaan funren, waarvoor na zes jaar studie de kennis juist voldoende geacht kan worden. ' * • « Wat een heerlijke toekomst! Arnhem, . • P. C. HEISER --- Jezuïeten willen met de tijd meegaan Van onze correspondent ROME, zaterdag Omdat er in de jezuïetenorde problemen zijn gerezen waarbij de gehele orde is betrokken had generaal pater Arupe vier jaar geleden een algemene vergadering aangekondigd, die eindelijk op 1 ber is begonnen. In de afgelopen jaren is de problematiek door de 29.426 jezuïeten die er op de gehele wereld zijiu bestudeerd en 236 van hen zijn naar Rome gezonden om de besprekingen die maanden kunnen duren, te voeren. In de 435 jaar. dat de jezuïetenorde bestaat is dit pas de 32e algemene vergadering. De verschillende kloosters hebben 1020 uitvoerig omschreven voorstellen ingezonden, die officieel tot doel hebben de diensten. die de jezuïeten aan de kerk bewijzen, aan te passen aan de sterk veranderde tijd. maar zeker ook kritiek inhouden op het bestuur van de orde. Bij de moeilijke problemen in een orde van vandaag denkt men onwillekeurig aan weglopende paters, aan gebrek aan roepingen en aan leegstaande kloosters. Wel ziin er op dit moment bijna 7000 jezuïeten minder dan tien jaar geleden en zijn mannen met grote namen uit de orde getreden, maar dit is toch niet het grootste probleem. Generaal Arupe vertelde mij gisteren dat het dieptepunt juist voorbij schijnt te zijn. Het aantal novicen neemt buiten Europa, maar ook in de noordelijke Europese landen, weer toe en opmerkelijk is het daarbij dat er heel wat meer afgestudeerde academici onder hen zijn dan vroeger. --- Strijdbaar J De jezuïetenorde, in 1540 opgericht door de Spaanse oud-legerofficier Ignatius van Loyola, is altijd een zeer strijdbare orde geweest, die als eerste taak had de kerk te verdedigen tegen haar vijanden. Aan de tijn steeds teer hoge geestelijke eisen gesteld. Na middelbaar' onderwijs kan men zich aanmelden als novice en studeert dan op universitair niveau filosofie, theologie en een wereldlijk vak, - zoals talen, wiskunde,'.techniekof medicijnen. En die studies behoren dan met een doctoraal examen afgerond te worden. Zo is de huidige generaal Arupe een i mediqus, die daarna missionaris Eerst 17 jaar na zijn intrede kan een pater zijn laatste gelofte doen en wordt dan pas werkelijk jezuïet. Met deze vierde gelofte stelt hij zich op speciale wijze in dienst van de paus. De "moeilijkheid die de orde beeft U nu niet dat ze verslapt of wegkwijnt of het geloof verliest, maar wel dat met de vijanden van de kerk, juist omdat de jezuïeten voorvechters zijn van de oecumenische s gedachte, niet meer gevochten maar in dialoog getreden moet worden of.'met andere woorden, dat die „vijanden" gesprekspartners zijn geworden. De moderne jezuïeten kennen dan ook Freud en Marx even goed als hun bijbel. Tot voor kort richtten de jezuïeten die in 64 landen 68 universiteiten en middelbare en andere scholen leiden, zich hoofdzakelijk tot de meer ontwikkelde en betere standen. De lenigheid van geest die hen bij hun opleiding wordt aangeleerd. stelde hen in staat de enorme veranderingen, die in de wereld hebben plaatsgegrepen, te volgen. Ofschoon 6700 van hen nog leraar zijn werken zij nu ook onder de armen, in Noord-Amerika en Zuid-Afrika onder de negers, in arbeiderswijken wonen zij met twee en drie te zamen en onderhouden contacten met arbeiders en kleine neringdoenden. Ze spelen ook een belangrijke rol op journalistiek gebied; 600 van hen hebben een dagtaak bij radio en televisie. De helft van alle jezuïeten werkt thans in de derde wereld. Alleen al in India1 .nu zo'n 3000 man. Dat was in 1963 nog slechts een op de vijf. Dit stormachtig aanpassen aan de moderne tijden, ook wat de filosofisch en theologische theorieën betreft, heeft bij jongeren en ouderen in de orde grote spanningen opgeroepen. Er. is een groep die vindt dat generaal Arupe zijn jezuïeten te ver heeft laten gaan en dat de orde krachtiger zou zijn als ze vast zou houden aan de traditie. ■ De generaal laat deze kritiek rustig over zich heen gaan. „Ik ben een man van het midden", zei hij mij. ..en ik heb in mijn leven geleerd dat: rechts van ! links en links van rechts kan leren". De pater, voor zijn leven tot generaal gekozen, denkt er niet aan om af te treden. Hij is de machtigste man in de orde ra slechts de algemene vergadering staat boven hem. De 1020 voorstellen die ingediend zijn, betreffen de regels * van de orde en de toepassing daarvan: Natuurlijk zal de generaal gehoorzamen aan de wensen van de vergadering en als dat nodig is zal hij zijn beleid wijzigen.,.Zonder, gehoorzaamheid zou er immers geen democratie bestaan en ik ben nu eenmaal een democraat','.*-; --- (ADVERTENTIE) ... . TV* *' ■ f •» V* '■ - : RADIOACTIVITEIT IN OOSTERSCHiLDE? „Weet u dat het chemisch afval dat bij de afsluiting van de » Oosterschelde wordt gebruikt, nog radioactief is?" Aldus een brief van een verontruste lezer. Panorama onderzocht het uitgebreid. Lees hoe ver het metertje uitsloeg. DROOMMLEIZEN VAK ONZE MUSICI. Panorama was op bezoek bij Pim Jacobs & Rita Reys, Dimitri , van Toren, Louis van Dyke en Thijs van Leer. En maakte een schitterende kleurenreportage van hun „optrekjes". EINDHOVEN HEROINECENTRUM. Eindhoven is middelpunt van de heroïnehandel geworden. Waar volgens insiders de politie nogal eens een oogje dichtdoet. Dat doen sommige verslaafden trouwens ook, maar dan voorgoed. En HHHHHI boeiends in de nieuwe Panorama. H'/fr u liever meteen abonnee wordenf Prima idee.Dat kost dan AIKBI I ' ƒ 14.30 per kwartaal (13 nrs.). |#fl |U| llf n |U| fl' Stuur eer. lege enveloppe piet op,de achterkant uw naam en adres WAA ■■ ■■FM ■■■■■■■ naar Panorama.Antwoordnummer 7147, Amsterdam. I I lil WEM 11111 l Postzegel hoeft niet. •'. Q I ■ >■< >'■.»' ---