De erfenis van ons koninkrijk door Bon Govaars Foto’s: Jan- Stappenbeld. Fort Nieuw Amsterdam erger dan de hel „Fort Nieuw v Amsterdam :een: strafgevangenis die in 1872 wérd gebouwd onder het* gouvernement vari ' W. H ; kreeg ik geen kans. Met behulp van fotograaf Jan Stappenbeld en met medewerking van >> een högé autoriteit in de jonge republiek, lukte het dit keer wel. v De póórt opende zich en voor ons lag: er een museum van te maken als er ooit geld komt om een nieuwe gevangenis te bouwen. Een museum om te laten zien hoe in de koloniale tijd gevangenen werden behandeld. Maar de tijd heeft hier al honderd jaar stilgestaan en niemand weet hoe lang het nog zal duren voordat daar verandering in komt.. v' Het enige geluid is ' het slaan van > dominostenen op ben tafel. Domino is een spel dat nooit verveelt, zeggen de liefhebbers. Goed om te weten als je net twintig bent en tot je . veertigste, in naam van de gerechtigheid op deze Godverlaten plaats moet doorbrengen! Domino is een spel dat nooit vërvëelt, zeggen ze. £n;:rGevangenisdirecteur*; ; ffiëglto Sak, ; £ --- Haringboer Ik had eigenlijk gisteren al naar Scheveningen' willen gaan — op de hoek van de Alkemadelaan staat een haringboer die de rit van Amsterdam dubbel en dwars de moeite waard maakt — maar toen kwam ik -zelfs ,Den. Haag niet binnen.' De taxi-'' chauffeurs j hadden de toegangswegen geblokkeerd. Demonstratie. Terecht, dat tuig dat z'n'ritten niet betaalt moet achter slot Ven grendel. Maar wat kon ik er eigenlijk aan doen daar in Honoloeloe, dacht ik bij mezelf op de lange weg terug. Enfin, vandaag kom ik er wel, de laatste -slome Urker sloft langs en een kwartiertje later glijden de haringen gladjes door m'n keelgat. ; > Na deze. zelftractatie, die ik me straks thuis in Kamuela nog menigmaal met weemoed voor de geest zal halen, rijd>ik-langs wat er van de Boulevard over ls naar de haven.v Ik bof,* er vaart net een gloednieuwe logger uit. Heten ze nog loggers, deze ?. imposante zeeschepen met hun gestroomlijnde bovenbouw, en brug en witgeboende dekken? Een sleepbootje zwoegt rond z'n boeg, zachtjes dreunend schuift het het kanaal door,'van lijn en'allure net een passagiersboot, alles aan boord strak en in de puntjes, de brug hoog boven de wuivende vrouwen op de kade met hun minirokjes en roodwangige baby's achterop de bromfiets. Behalve de schipper en roerganger staan de mannen op het dek, wuivend aan de verschansing, stevige : jongens I: allemaal, goedgekleed, stoer en welgemoed. Uitvaren vandaag, zouden ze anders in de demonstratie hebben meegelopen? Zouden ze enig idee hebben van hoe het nog niet zo lang geleden " was, in „mijn" tijd? " v --- V.N.-resolutie Op 30 augustus 1955 namen de Verenigde Naties de internationale conventie aan waarin de rechten van de gevangenen x werden vastgelegd. Vervelend voor Nederland, dat daardoor wel gedwongen werd om de gevangenenzorg in het Zuidamerikaan se koninkrijksdeel U te veranderen. De hel van Fort Nieuw I Amsterdam waar misdadigers in donkere cellen werden opgesloten om vervolgens te worden vergeten door de buitenwereld, leek voorbij. ' Er werd een mr. Petersen naar Suriname gestuurd om de zaak te bestuderen. Hij rapporteerde daarover v in 1962 en het gevolg was de bouw vaneen nieuwe gevangenis „Santo Boma", waardoor althans de korter gestraften konden worden gescheiden van de lang gestraften en via arbeids- en bezigheidstherapie konden worden voorbereid op een terugkeer In de maatschappij. Zoals bij vrijwel alles wat Nederland in de loop der jaren in dit deel van zijn rijk deed, mocht het niet te veel geld kosten en toen het keurige Santo Boma dan ook in de tweede helft van de jaren zestig gereed kwam, was er geen geld meer om ook maar iets aan de lotsverbetering voor de langgestraften van „Fort Nieuw Amsterdam" te doen. En dus bleef alles zoals het al was in 1872. Wie hier werd. binnengebracht kon alle hoop wel laten varen. ' "• -~":v-: " • V' r.v yrrK.' --- Demonstreren, dat is democratie De verre tamboer door Erik Hazelheff Roclfzems SCHEVENINGEN, zaterdag Wij Nederlanders zijn vóór demonstraties. Hoe meer we ons met het regeringsbeleid bemoeien, hoe beter.-Nooit vergeten dat die minister daar in Den Haag zit voor jóu, dat hij betaald wordt uit jóuw belas* Üngcenten. Als hij iets doet of nalaat wat je niet bevalt, dan moet je hem dat laten weten. Keihard. Da's democratie. Beleefd blijven natuurlijk, zo mogelijk, maar niets voetstoots némen. Voor maximum resultaat moet je zorgen dat zoveel mogelijk vin je medeburgers de demonstratie bewust ervaren, zoals ik hier in m'n Fiatje op dit snikhete kruispunt' geblokkeerd door een eindeloze stoet protesterende noten, veertig minuten lang •1, vers uit Hawaii en nu al overtuigd dat de regering de vis voortrekt boven de vissers. --- Levenservaring «Voorjaar, 1938,. ik ben gemonsterd ' op' een logger, uit Katwijk, de KW XXTSleepnetvissen t op> de Noordzee, levenservaring opdoen. Een smoorhete dag, de zon is eindelijk onder. ■ Het late; Ucbt zakt langs de trap het vooronder . binnen,'; een driehoekig hok', 3.bij 3 bij 2 meter, tafel en fornuis in het midden, . bankenJ langs.de | twee wanden. die in de boeg; samenkomen, de trap naar dek Het vertrekje, dat loom op en neer deint en kraakt bij iedere' beweging, is * boordevol van zes bonkige mannen die voorovergebogen over de ongeschaafde tafel uit grove kommen koffie zitten te drinken. - Dit is de totale teefruimte voor de hele bemanning, zes man. Hier zitten we overdag tussen het binnenhalen van de slepen als boven de zon het roestige ijzer blakert, en 's nachts in stormweer "als we doorweekt en verkleumd watiwarmte zoeken!en:ons schrap moeten "ietten * om niet ,van de banken .geslingerd te worden. Hier, eten we, 'zwijgend, iedere dag hetzelfde: brood met 1 margarine .'s ochtends, het : brood, al negen \ dagen oud nu en doorzeefd van gelige I; kakkerlakkengangetjes; aardappelen tmet spekvet 's middags, een tikje aan de ranzige ' kant langzamerhand; j en *'s avonds; rijstpap met een vers visje. Ik hallucineer van chateaubriand en sateh babi, maar een van de vissers zei me laatst: ,',Ken me niet denken dat er iets lekkerdere. te; eten is op de wèreld den een visje in d'n avond". --- Zorgen '. Niemand kent de tekortkomingen vin zijn strafinrichting beter dan gevangenisdirecteur Lie A Sak. Hij werkte zich in de loop der jaren op van gewoon cipier, maar zag in die tijd z'n zorgen sneller toenemen dan z'n salaris. „We hebben hier te doen met de zwaarste of vluchtgevaarlijkste misdadigers", legt hij uit. Dat zijn geen gemakkelijke jongetjes hoor.'* Een selectiesysteem ' waardoor je de goeien bij de goeien en de kwaaien bij de kwaaien kunt zetten of goed gedrag kunt belonen met overplaatsing naar een wat comfortabeler afdeling, is er niet. & is maar één patroon dat geldt voor allen. Dat is dus: 's morgens zeven uur, cel open om brood te ontvangen. Van half acht tot elf uur in verschillende ploegen werken. Half twaalf, warm eten in de cel. Van drie uur tot half vijf luchten in verschillende groepen en dan gaat de cel dicht tot de volgende morgen zeven uur." En ' dat gemiddeld twintig jaar lang dag in,'dag uit. Veel zelfmoorden zeker? Nee, dat niet.; De: directeur, kan zich maar drie gevallen uit de laatste paar. jaar. herinneren. Veel vluchtpogingen? Nee, ook niet. „Ze weten dat vluchten geen zin heeft. Er is, zolang ik mij herinner, maar één keer iemand in geslaagd om van hieruit te 4 ontsnappen. Trouwens, ook de mensen die na het uitzitten van hun straftijd de poort weer uit mogen, keren na korter* af langere tijd wel weer terug. Slechts dertig: tot procent, komtnooit,.meer met de rechter ' in': aanra* Iring." »•" « - --- Strafcellen De directeur is het volkomen met ons eens dat zijn gevangenis onmenselijk is en niet meer zou mogen bestaan.; Maar , wat doe je er aan? Toch gek dat er dan niet meer gedetineerden proberen te ontvluchten. „Tja", zegt de heer Lie A Sak verbaasd, „maar dan vergeten de heren zeker dat een vluchtpoging natuurlijk wèl wordt gestraft met een verblijf van vier dagen in één van de strafcellen'Y We komen er toevallig juist langs. Zullen we even een kijkje nemen? Hall, de 21-jarige dader van de Surinaamse kofferm oord die door de politie van Rotterdam werd gepakt en op transport gezet naar „Fort Nieuw Amsterdam" voor het uitzitten van levenslang, verblijft hier, wegens vluchtpoging.?,; • . I; -! De cel is * smal en /hoog. HelemaaJ bovenin, een luchtgat waardoor een straal licht naar binnen valt. Verder aardedonker.' Er i is < een emmer waarop de behoefte kan worden gedaan en op de vloer ligt een houten plank met enkel een hoofdkussen voor de nachtrust. • De uitzichtloosheid-van het leven in Fort Nieuw Amsterdam staat op de gezichten van de veroordeelden in hun blauwe gevangenispakken af te lezen. Afgestompt,' .uitgeblust, gebroken. Maar zelfs hier blijkt toch de wil om verder te gaan, sterker dan de lust om op te geven. Plotselingis daar bijvoorbeeld gevangene 153, Ramon Semmoh (27),' zes Jaar al uitgezeten 1 van, een # straf iyaa vijftien jaar. wegens j doodslag. Hij komt uit een zwijgend lusteloos, groepje naar voren en vraagt wie we zijn én 'l wat ' we. komen doen. „Maar als u alleen maar naar de directeur eü de bewakers luistert, hoort u alles maar van één kant", zegt hij beschuldigend. ' Zonder toestemming' van de cipiers af te wachten begint hij te vertellen over de verschrikkingen van het uitzichtloze bestaan in „Fort Nieuw Amsterdam".„Hoe heb je het, hier uitgehouden?", vraag ik ' hem, verbijsterd door de geestkracht die hij moet hebben gehad om dit bestel te overleven. „Nou kijk", zegt hij. „Op de eerste plaats moet je je bewust zijn waarvoor je hier bent en moet]je;de consequenties willen diagen voor hetgeen; je' hebt gedaan. Ik was '21,'. m'n moeder; was juist overleden, m'n vrouw was zwanger en in die spanningen ben '.ik buiten de ; maatschappij \ getreden. Maar dat houdt dus nog niet in'dat het'goed is omheen mens zo lang in een cel op te . sluiten," met als' enige lichtpuntje om naar uit te kijken, £ de loterij,van.de,'Voorwaardelijke Invrijheidstelling.'* --- Psalmen ; -Hier:zingen we psalmen, zesmaal per dag, voor en na iedere; maaltijd, en watl we uit onze eetbakken niet opkunnen gooien.. we op tde grond, tussen ons oliegoed en onze klompen. En tussen onze koffiekommen en*ons brood knopen we de netten. Tenslotte vallen we in slaap hl kooien rond de wand, firohd de tafel, het fornuis en het'< oliepitje,• het hartl van onze samenleving en de tota-~ litelt van ons comfort gedurende [ een reis van zestien dagen...., Je leert het nog waardéren ook, want iedere drie;uur, dag. en nacht, zon of hagel, klinkt het langgerekte „Hale mannè!" ,van de . wacht ;en moeten we het dek op om de vis. binnen | te halen. ledereen, want; ploegen . kennen we hier niet..We pakken ieder een slip en op het regelmatige „Haaaa4p!" van de schipper.trekken we het net naar de j verschansing tot de kuil,* glinsterend van, vis, zichtbaar wordt en door.de hijskraan aan boord gehaald o kan wordend Een ruk aan de eindknoop en de hele wriemelende massa stroomt het dek op tussen de ijsbakken. Dan zijn we er nog niet. de vangst moet meteen gesorteerd, schoongemaakt en opgeborgen.' Soms! staan we 's nachts bij \ het; licht: van een paar stormlantaarns onder stortzeeën' waaruit het scheepje zich sidderend omhoog werkx, .vastgebonden aan een sorteêrbak om niet overboord. te ■ spoelen, vechtend om de manden met in ijs gepakte vis de luiken in te krijgen. Als er dan tussen twee slepen nog drie, kwartier voor g slaap ** overblijft, kletsnat en * uitgeput, ' dan mogen we dankbaar zijn.' --- Vislucht. [■ l Inmiddels \ is; het, donker geworden.:;; De. J stuurman v steekt het • oliepitje aan, schaduwen dansen op ; de " deinende wanden.' De schipper opent de bijbel/ eentonig dreunt zijn stem door. het stinkende * hok.''„Vislucht is .overal, gebakken vis, verse ivis, dooie.via.jrotte vis, het zit onder onze nagels en aan onze kleren;'bij'mooi 1 weer • ligt de .vis.te; rotten op het l dek, \ soms | dagen X lang, tot een golf het afspoelt.,; ' ,r •, Verder ' stinkt het' naar spekvet, oliewalm, motordamp, j natte kleren,' slechte tabak en ongewassen mannen. Wassen of .verschonen •doen we; niet' aan," we zijn aan boord gekomen met één pak kleren en we zullen met datzelfde pak aan van boord; gaan, zonder' er in zestien dagen . één ogenblik, uit. te zijngeweest. Vlak voordat we. binnenlopen zullen we alles < boenen,. het schip en! onszelf, en. meteen vergeten 'dat Vwe, ooit' smerig zijn, ge-, WeeSt..:., De schipper opent het gezangboek, schraapt z'n keel en zet de eerste toon in." De kok, die geen wijs kan houden, verdwijnt haastig naar het verste hoekje. De schipper improviseert de melodie, nietzonder onverwachte effecten. De mannen zingen achter hem aan, zo goed en zo kwaad als het gaat, in diepe; ernst. De wanden van hun vunze, hok galmen van dank - aan. God voor, Zijn overvloed... --- Berusten i£ï De: directeur: zegt 'dat je niet ;van'; een ° loterij |mag i' spreken en dat'goed ; wel '^degelijk; • het V verlenen l van een straftijdvèrkorting kan betekénenrj-':T;K--„Goed gedrag?", -zegt! Semmoh schamper, „hoevelen heb ik hier niet zien gaan die zich goed gedragen hadden,' maar toch niet met Vil. 1 vertrokken? i Nee,• het enige; dat je hier in leven houdt, -is berusten. In. je. zaak en •te proberen, om t er; maar* het beste van te maken. Ik volg hier lessen elektronica van „De Muiderkring" in Neder- I land en ik ben in de eindfase van een technische studie „radio- en t.v.-service" van; uit de Verenigde Staten. . Maar nou kwam ik daarvoor $134 te kort en ik kon' niet verder. Alles heb ikzelf j kunnen betalen. Ik maak1 hier namelijk Afrt>-kammen, die voor J 5,— worden'; verkocht. Maar toen ik dat geld te kort kwam, heb ik een brief geschreven aan de? autoriteiten len gevraagd of men misschien een tegemoetkoming van een $ 75,— zou willen geven. Die brief; heb ik geschreven op 12 mei> 1975. Het is nu juli 1976 en ik heb nog;niets gehoord. Dat maakt het wel moeilijk om! het vol te houden." De directeur bemoedigend: „Ik heb gehoord dat je brief nu op de. comptabele afdeling van het; parket.ligt. Een beetje geduld nog.:." --- Dierenbescherming „Fort Nieuw Amsterdam", aan de Surinamerivier in de Jonge republiek.; „Erger dan de hel", staat er in een celdeur gekrast. Als Je,bij ons;op,deze manier dieren zou onderbrengen, zou de . dierenbescherming binnen een week ingrijpen. '„Fort:.: Nieuw Amsterdam": een erfenis van ons koninkrijk in de tropen, en voor het eerst waren er verslaggevers binnen om er de buitenwereld over te berichten. ■ ■ , >* Voor de onafhankelijkheid van Suriname vorig Jaar 25 november, v- waa minister Van Agt in Paramaribo om het gevangeniswezen nog even voor de grote overdracht te bekijken. Wat de bewindsman er over te melden had, ia niet bekend. Dra. J. J. M. Binda, hoofd van de „Dienst Peninentiaire Inrichtingen", die: hoopt dat het fort binnen twee Jaar gesloten zal kunnen warden, her' innert zich wel dat de heer Van'Agt zo aangenaam getroffen waa door het feit dat er in het Surinaamse gevangeniswezen geen foto'a van naakte: melden taande cel- I duf* yywff wht»rtiniiif --- Demonstratie Zónder énige moeite haai ik me hem nog voor de geest, die'schipper, Gods lof zingend üin * het deinende vooronder, de enorme schaduw < spookachtigtegen •' de wand en - er, vóór de barse, trotse--kóp grillig verlicht door het oliepitje. Maar hoe ik raVbest ook doe, ik kan me hem niet'voorstellen in die demonstratie, ' nukkig voortsjokkend # tussen. zijn ontevreden lotgenoten op het snikhete Binnenhof. ---