Nederlandse marinevliegtuigen loeren op Russische pottekijkers Reportage Martin Mensing Deze week wordt in het zeegebied boven Schotland een van de grootste NATO-vlootoefeningen uit de geschiedenis gehouden. De Nederlandse marine en de mariniers zijn er volop in de slag. Niet alleen de NATO-landen zijn echter deze dagen in dit gebied actief. In de afgelopen dagen is een ongekend aantal Russische oorlogsbodems en spionageschepen naar het oefengebied opgerukt. Bij de pottekijkers is o.m. het paradepaardje van de Russische vloot, de Kresta 11, die val alle markten thuis is, er zijn normaal ogende vrachtschepen die met de best afluisterapparatuur zijn uitgerust, argeloze visserskotters waar nog nooit één haring aan boord is gebracht, maar vooral een grote armada van onderzeeërs die diep, op de zeebodem als gevaarlijke reptielen rondkrioelen. .< Het zijn de grote onbekenden die vanuit alle hoeken onverwacht kunnen naderen en genadeloos kunnen toeslaan. Squadron 321 van de Koninklijke Marine onder aanvoering van overste Willem Snoek *had deze week o.m. de taak de Russische gluurders op te sporen. Een heidens karwei voor mensen met moed, vakmanschap en een eindeloos geduld..... 1 ' — ' __ , _ *-JSquadron 321 van de Koninklijke Marine had de taak de Russische pottekijkers op de sporen. \ ' <■ Overste Willem Snoek (rechts) en commandant Felix Hartog: „Hetgrote probleem is de onderzeeër". --- Luguber spel van kat en muis bij NATOvlootoefening CAMPBLETOWN/ SCHOTLAND, zaterdag Wanneer de kaarten wat vrolijker hadden gelegen en de sfeer niet zo" grimmig was geweest, hadden we er misschien nog eens hartelijk om kunnen lachen! In plaats van een scherpe aanwijzing dat de vliegtuigbemanning van de Atlantic in de uitgestrekte zee boven Schotland inderdaad een Russische boosdoener op het spoor was, werd via de gevoelige microfoon, die korporaal Willem Verkaar even tevoren aan de golven had toevertrouwd, het geluid hoorbaar van iemand die gezellig 'n beschuitje zat te eten. Aangezien dat op deze locatie van onstuimig opgezweepte golven onwaarschijnlijk was, concludeerde vliegtuigcommandant Felix Hartog uit Leiderdorp, dat de boei met de uiterst gevoelige afluisterapparatuur, die tussen het eten van 'n krentenbol en het nuttigen van een bekertje soep door de korporaal was afgegooid, was beland tussen een school krakelende garnalen en hamervisjes. Bij de pottekijkers is ook het p&rsdeps&rdje van de Russische vloot, de Kresto 11, Russische vissersboten zitten propvol elektronische apparatuur. Ze vangen nooit een haring. Het grote probleem is echter de onderzeeër die — eenmaal onder water — niet meer voor radar vatbaar is. --- Loeiend In de loog van die slopende dag, waarop de zware Atlantic gestuurd door Paul Lengkeek uit Rijpwetering en Ernst Korbmacher uit Lisse patrouilleerde, kregen we er nog een paar in deze orde: een loeiend geluid alsof we plotseling in een weiland met koeien waren beland. Dat echter was de roep van een walvis die diep onder water z'n ongenoegen! via de microfoon te kennen gaf of een hoog piepend geluidje dat onbetwist van een dolfijn afkomstig moest zijn. Urenlang achtereen werd de 40 ton wegende machine die dag op een minimale hoogte van maar net 50 meter over het zeeoppervlak gestuurd. Dan klom het vliegtuig plotseling naar grote hoogte, om •vanuit die riante positie via de radar een overzichtje te nemen. In de Atlantic heerste die . dag zoals gewoonlijk uiterste concentratie. Een lange jy] reeks ingewikkelde elektronische apparaten registreerde wat er , tot in de verre omtrek te beleven viel. Dat was echter meestal niet veel. --- Roerloos Net als alle andere bemanningsleden dik ingepakt met zwemvest en parachute, zei commandant Hartog: „Wat er aan grote Russische schepen boven water gaat is doorgaans wel bekend. Dat valt via de radar en met andere peilingen gemakkelijk op te sporen. Het grote probleem is echter de onderzeeër, die — eenmaal onder water — niet meer voor radar vati baar is. Bovendien: veelal liggen deze schepen zonder ' één signaal te geven roerloos op de zeebodem te wachten op de dingen die komen gaan. Vanaf een centrale post krijgen ze hun commando's, maar seinen zelf niet terug om op die manier hun positie niet via radiogolven te verraden". - • Voor het vertrek van de militaire basis in het Schotse Campbletown voor de twaalf uur durende vlucht waren de Russische oppervlakteschepen als kleine magnetische damschijven met nummertjes op een grote kaart aan de wand geplakt. De nummertjes 9 en 12 bijvoorbeeld, twee uiterst .modern toegeruste spionageschepen, nummertje 14 de1 „Professor Zubov", die onlangs nog een „vriendschapsbezoek" aan Antwerpen had gebracht, en nummertje 5 het paradepaardje van de Russische marine, de Kresta 11, die met geleide wapens ergens ten zuiden van Noorwegen positie had gekozen. --- Vrij „De verwachting is", zei squadroncommandant Willem Snoek ernstig, „dat deze schepen in de komende dagen naar het gebied van de NATO-vlootoefening zullen opstomen om daar een kijkje te nemen. Niemand kan ze dat beletten; tenslotte is de zee voor iedereen vrij". Tot zover lag de zaak duidelijk, maar de hamvraag was ook weer die ochtend: waar zitten dan de ruim 300 Russische onderzeeërs die in de afgelopen jaren in versneld tempo zijn gemaakt? Een niet oninteressante vraag, omdat "deze schepen behalve voor verkenning, geschikt zijn om van onder water raketten af te vuren op zeedoelen. Sommige kunnen vanaf de zeebodem even gemakkelijk een geleid projectiel naar een doel te land, op een afstand van niet minder dan 7000 kilometer, afschieten. Onder die omstandigheden wil je wel weten waar deze schepen zich ophouden. De opsporing is een van de taken van de acht modern uitgeruste Atlantics, die op de militaire vliegbasis Valkenburg bij Den Haag zij n gestationeerd. --- Sluw Felix Hartog had waarschijnlijk niet te veel gezegd toen hij beweerde dat de opsporing een heidens karwei is. Een loterij met bijna allemaal nieten, omdat de Russen ook hier sluwe en uiterst voorzichtige tegenstanders blijken, die maar zelden een foutje maken. En wat de onderzeeërs betreft is zo'n foutje even de kop boven water steken om „een luchtje te scheppen". In een fractie van een minuut kan de uiterst gevoelige radar van de Atlantic deze onvoorzichtigheid registreren en daarvoor zit één van de mensen dan ook onophoudelijk naar het scherm te staren. Een ander foutje is het gebruik van een luidruchtige motor op het moment dat de Atlantic in de buurt is. Om die geluidjes onder water af te tasten vertrouwde korporaal Verkaar die dag enkele tientallen radiozenders met microfoons aan de golven toe: één meter lange staven die een zender bevatten en waarvan de microfoon naar iedere gewenste diepte kan zakken om daar voor een tijdsduur van enkele uren een zeer gevoelig oor te luisteren te leggen. Vanuit de Atlantic wordt tot op grote afstand ieder geluidje feilloos geregistreerd. Helaas kwamen ook dïe dag weer de meeste reacties van de hamervisjes en de dolfijnen. --- Hoorbaar Felix Hartog - twaalf uur lang in uiterste "concentratie achter zijn werktafel: „De meeste onderzeeërs moeten, zelfs als ze niet varen, van tijd tot tijd een motortje starten voor bijvoorbeeld waterverversing. Wanneer ze wel varen is het geluid van de schroef zeer goed hoorbaar en met enige ervaring kan dan wel globaal worden vastgesteld om welk soort schip het gaat. Het aantal schroefbladen kan bijvoorbeeld worden geregistreerd. Zijn we eenmaal zo'n onderzeeër op het spoor dan is het met andere luisterboeien die we er omheen afwerpen meestal gemakkelijk te achterhalen wat voor vlees we precies in de kuip hebben. Maar ook zonder dat er motoren aanstaan, kunnen we een signaal krijgen wanneer in een onderzeeér een bijzonder geluid wordt geproduceerd. Wanneer iemand bijvoorbeeld een hamer laat vallen of een wc doortrekt, wordt dit direct geregistreerd en aangezien de luisterboeien die worden afgeworpen en onze Atlantic die er boven vliegt voor de onderzeeër niet waarneembaar zijn, hebben we een kans". Een luguber spel van kat en muis met elektronica in optima forma, waarbij bovendien leder schip dat boven water vaart en dat maar enigszins verdacht voorkomt vanaf geringe hoogte en vanuit de grote plastic koepel in de Atlantic wordt gefotografeerd. • --- Laag De beide vliegers Lengkreek en Korbmacher stuurden die woelige dag hun zware machine voortdurend zo laag over het water van de Atlantische Oceaan dat het bijna mogelijk was de bemanningsleden aan dek van de schepen diep in de ogen te kijken. Die zwaaiden soms hard terug, of maakten zich bij het naderen van de reuzenmachine ijlings uit de voeten. Felix Hartog: „Ook Russische oorlogsbodems die boven water varen worden van zo'n kortst mogelijke afstand gefotografeerd om bijvoorbeeld te zien welke bewapening ze voeren en of er sinds de laatste keer dat we ze zagen nog iets aan is veranderd". Van Russische zijde wordt een dergelijke gluurpartij maar amper op prijs gesteld en met het afschieten van een rode lichtkogel wordt nogal eens duidelijk gemaakt dat de heren van de Atlantic toch werkelijk te ver gaan. Hartog: „Dan is het maar beter om de aftocht te blazen, voordat onze manoeuvre als provocatie wordt uitgelegd". De grote onzichtbare tegenstanders bij de nu lopende NATO-oefening zijn de Russische onderzeeërs, waarvan er een honderdtal met atoomkracht worden voortbewogen en die desnoods maandenlang onder water kunnen blijven, en even zolang vitale routes kunnen observeren of strategische punten kunnen bezetten. Uren achtereen | cirkelde de Atlantic ook die dag weer over zee. Attent op ieder vreemd geluidje, dat op de aanwezigheid van de onbekende onderzeeërs zou kunnen duiden. --- Zekerheid Aan het eind van een slopende verkenningsvlucht boven de woelige golven van de Atlantische Oceaan was vliegtuigcommandant Felix Hartog deze week zoals gebruikelijk weinig spraakzaam wat betreft de militaire resultaten van de vlucht. Voor de gast aan boord van dit vliegend stukje elektronica had de dag niet meer opgeleverd dan de zekerheid dat de zee hier inderdaad walvissen en hamervisjes bevat en dat de gigantische zeemanoeuvre van de NATO de Russen waarachtig niet onverschillig laat. --- Kalm De Amerikanen en de andere deelnemende NATOlanden, waaronder ons land met maar liefst 2.500 Nederlandse marinemensen, blijven uiterst kalm onder deze wat zij noemen gebruikelijke gang van zaken tijdens grote NATO-oefeningen. Het NATO-opperbevel is door de Russische activiteiten niet meer in de war te brengen. „Wij worden al dagenlang door deze schepen gevolgd. Wij houden de zaak goed in de gaten", vertelde gisteren de Amerikaanse schout-bij-nacht Norman K. Green, commandant van de Amerikaanse marine. --- Belangrijk Zondag wordt het voor de Nederlandse marine en de ruim 600 Nederlandse mariniers een belangrijke dag. Gisteren hebben de Nederlandse mariniers uitgebreide acties ondernomen om de komst van de rest van de NATO-vloot te stuiten. De Nederlandse mariniers hebben als belangrijkste taak; tijdens deze gigantische" oefening, waaraan; 40.000 marinemensehawordt; deelgenomen, om deVgeallieerden te stuiten. ---