|,Karigheid is altijd mijn handelsmerk geweest, eerst uit noodzaak, later uit overtuiging" --- „Mijn vader had mij al bestemd voor een glanzende carrière in het bankwezen” „Werken moest, had ik van huis meegekregen” „Ik kwam uit een veel te burgerlijk. milieu” RON LEBBINK woont, zoals het een volksdichter betaamt, in de saaiste straat van Amsterdam, de Tweede Helmersstraat. Niet ver van zijn ge- boortehuis, dat hij zó vroeg in zijn leven verliet dat hij net zich voornamelijk herinnert van die keer dat hij verdwaald was en zijn opa hem tegen de avond pas vond, en de babyfoto die „Hongerwinter" siert. De dichter bekijkt mijn door nostalgie gekruide opwinding geamuseerd en zegt: „Voor mij was de cirkel rond toen ik hier kwam wonen." ■ NIET GEHAALD ■ „Ik ben opgegroeid in Noord. Daar heb ik de U.L.O. doorlopen. Hoewel met goed gevolg, zoals het heette, viel het mijn ouders bitter tegen.'lk had op de lagere school een klas overgeslagen, maar de toets voor de middelbare school niet gehaald. Mijn vader had me al bestemd voor een glanzende carrière in het bankwezen, maar hij moest zijn verwachtingen in een vroeg stadium terugschroeven toen ik vijf jaar over de vierjarige U.L.Ó. deed." ■ SOLLICITEREN ■ „Pa had zich opgewerkt van jongste bediende tot afdelingsdirecteur van de Kasassociatie. Ik moest van hem solliciteren bij De Amsterdamsche Bank. Ik kwam als een van de beste drie uit een bedrijfscursus dank zij de drie punten die ik kreeg voor mijn antwoord op de vraag: „Wat is het nut van deze cursus?" Zo kwam mijn fascinatie voor Het Woord mij voor het eerst van pas. De drie besten kwamen namelijk op de Beursafdeling, de „leukste". Waardeloos natuurlijk. Wat ik mij er vooral van herinner is dat ik met mijn vader in de kever elke ochtend over de Schellingwouderbrug reed terwijl beneden ons mensen naar Pampus schaatsten." ■ STRENGS „In 1963 ging ik in dienst. Telegrafist. 24 uur op, 48 uur af. De vrije jongens van het leger. Geen vaste verblijfplaats, overal inzetbaar, beetje lang haar. Je moest als specialist alleen drie maanden langer dienen, voor één piek per dag. Het voornaamste was dat ik eindelijk het huis uit was. Mijn vader was ongelooflijk streng. Ik moest op zaterdag om twaalf uur thuis zijn. Dat was ik ook, maar als iedereen sliep ging ik weer. Op een paar nacnttenten na was de stad dicht. Wat zagen de hoeren van Mercurius op de Nieuwendijk er prachtig uit! Ik was veel te verlegen om van hun diensten gebruik te maken, maar met ze dansen durfde ik wel. Goeie leerschool voor een dichter." ■ZONDER MORRENH „Op een keer stond ik klaar om hem te smeren toen ik mijn vader op de gang hoorde. Ik schoot met kleren en al onder de dekens. Hoewel hij me net niet had betrapt durfde ik wekenlang niet meer de stad in. Eén keer had mijn zusje het raam waardoor ik 's nachts weer naar binnen klom op slot gedaan. Ze deed het gelukkig zonder morren open. Hoewel ze vaders lievelingetje was, stond ze in het familieconflict aan mijn kant." ■VIEZE MEISJESH „Voor de rest van mijn opvoeding was ik aangewezen op de vieze meisjes achter de speeltuin. Eentje met een werkelijk verschrikkelijke reputatie heeft me thuis „Ice Cream" van Chris Barber laten horen. De eerste opwindende muziek. Thuis hoorde ik alleen Eddy Christiani. Daarna ging het snel. Een Nederlandse leraar bracht me aan de gospelsongs. Ritme! Louis Prima, Chuck Berry, Eddie Cochran, Jerry Lee Lewis, Little Richard. Maar ook Dave Brubeck en ~Take Five". Ten slotte natuurlijk Wally Tax in Las Vegas en Short' 66 in een teht in de Voetboogstraat." ■WERKEN MOEST■ „Al in diénst ben ik gaan wonen bij een oom in de Korte Leidsedwarsstraat. Maar ik woonde in Lucky Star. Meiden waren mijn enige bezigheid naast uitzendbaantjes. Werken moest. Had ik van huis meegekregen. Toen ik met hersenvliesontsteking maanden in Oog en Al in Utrecht lag kwam mijn moeder mij elke dag opzoeken, maar mijn vader kwam pas kijken toen hij ervan overtuigd was dat ik me niet van militaire dienst drukte. Ja, ik ben nog close geworden met die ouwe. Op het laatste moment. Hij werd dronken op een feestje bij een andere broer van mijn moeder dan die bij wie ik woonde. Hij had altijd van mij gehouden, zei hij. Vond ik prachtig om te horen. Hij huilen, ik huilen. Mijn moeder heeft altijd moeten bemiddelen tussen de tiran en zijn zoon die niet wilde deugen. ■ VAKMAN ■ „Ik was een vakman in het huishouden. Bedden opmaken en afwassen waren mijn specialiteiten. Ik heb dan ook alle begrip voor die nietsnutten die één zijn geworden met een flipperkast. Dat. zijn artiesten! Net als die zwarte Newvorkse meisjes die een act hebben met twee springtouwen. Die reizen de wereld rond om op te treden in tv- en sportshows. Die hebben zich uit de anonimiteit gespron»> gen. ■ GEDREVENHEID! „Ik weet wel zeker dat er aan dat soort gedrevenheid de wens om onsterfelijk te worden ten grondslag ligt. Ik heb dat gevoel gehad toen „Luchtkastelen" uitkwam. Maar helaas betekenen die mijlpalen niets. Je verlegt steeds je grenizen om te ontdekken dat er geen grenzen zijn. Tien keer één in Amerika kan ook elf keer één worden. Na Crosby zou er geen grotere ster meer mogelijk zijn. Maar daarna kwamen nog Sinatra, Presley en de Beatles. Voor het einde van de eeuw komt er een die nog groter wordt." ■ GEÏMPONEERD! „Ik heb lang gedacht dat tekenen mijn toekomst was. Een tekenleraar op de U.L.O. was geïmponeerd door de details op mijn tekeningen. Boeken hadden bladzijden, vissekommen belletjes. Bij de uitvinding van de viltstift leek ik op iet» unieks gestuit te zijn. Het inlegvel van „Luchtkastelen" stamt uit die periode. Maar ik begon mezelf te herhalen en liep vast. Ik heb geprobeerd op olieverf over te schakelen, maar het vuurtje voor de beeldende kunst brandde al niet meer. Ik hoop het ooit nog eens aan te wakkeren." ■ EMIGREREN! „Ik ben pas rond mijn 22ste gaan schrijven. Songteksten. „Black swann/riding along the road/ wearing a blue suede coat". Zo diep dus. De cursus reclametekenen die ik in dienst volgde was dieper. Ik was vastgelopen. Ik wist niet wat ik wilde. Ik wist alleen wat ik niet wilde: op een bank werken. Ik heb naar Canada willen emigreren, ik heb zelfs folders over Zuid-Afrika in huis gehad. Ik heb een beroepskeuzetest gedaan, maar het advies — ik was met mijn contactuele eigenschappen geschikt als receptionist — naast me neer gelegd. Ik had tientallen uitzendbaantjes, naast horecawerk. Ik heb ook nog bij Fokker gewerkt. Elke ochtend de bus in als de rest van Amsterdam zich nog eens omdraaide. Als ik die affiches in de tram zie voel ik weer mijn maag. Als barkeeper was ik tamelijk populair omdat ik mensen die wilden roken liet roken. Achter in de Black & White zat altijd een zooitje witte spijkerpakken te blowen. Ik was gefascineerd door Provo. Ik kwam uit een veel te burgerlijk milieu om 'te begrijpen wat ze wilden, maar ze nebben Amsterdam, van een provinciestad in een wereldstad veranderd." ■ OPPERVLAKKIGHEID! „Ik ben bij alle dingen die me fascineerden aan de buitenkant blijven hangen. Provo, prostitutie, horeca, misdaad. Het is mijn oppervlakkigheid. Ik ben alleen geïnteresseerd in het romantische aspect van die dingen. Dat overigens niet bestaat voor wie zich er dagelijks mee bezig houdt." ■ GRUWELIJKS „Mijn vriendin Nannie, een gymnasiaste die ik ontmoette toen ik 24 was, heeft me uit het moeras gehaald. Door haar kwam ik met mensen in aanraking die me dwongen geestelijk op mijn tenen te lopen. Dat werd tijd. Nannie stimuleerde me overal in. Ze is er niet erg voor beloond. Ik heb haar bij tijd en wijle gruwelijk misbruikt. Mijn enige excuus is dat ik door het leven aan de zelfkant te hard was geworden. Er was geen liefde. Alleen respect voor haar intelligentie en smaak." ■ MEDELIJDEN! „Ze kon zich merkwaardig genoeg wel verenigen met mijn carrière als zakenman. Een paar slimme jongens hadden een markt voor valse schilderijen opgebouwd onder officieren van het in Duitsland gestationeerde Amerikaanse leger. Ze hielpen „parties" met Tupperware en Avon. Die officieren woonden met hun gezin in barakken met enorme lappen muur die wij probeerden vol te hangen met nep- Breitners. Ik begon met honderd piek per dag als chauffeur, maar vlak nadat ik compagnon werd kon ik het niet meer opbrengen. Onze klanten waren zulke aardige, gastvrije mensen. Ik kreeg medelijden met ze. Slecht voor de handel. Het geld heb ik er in één zomer op Zandvoort doorgedraaid. Ik heb een dagboek bijgehouden in de speedstijl van toen. Het is nog te vroeg om daar wat mee te doen, hoewel die zwarte periode in mijn leven nu tien jaar achter me ligt." ■KARIGHEIDS „Ik wilde steeds liever artiest worden. Als portier van De Melkweg begon ik mee te drummen op de' jams op woensdagavond. Eerst alleen met enthousiasme en bluf, maar allengs beter. Karigheid is altijd mijn handelsmerk geweest, eerst uit noodzaak, later uit overtuiging. Ik kan nu zeggen dat elke klap raak is. Als net goed is voel je je een spin in een web, trommelen en een verhaaltje vertellen. Ik ben.in het dagelijks leven een stayer, maar in mijn werk een sprinter." ■ EXPLOSIES „Ik schrijf de hele dag invallen op, maar die moet ik dagen, weken en maanden herkauwen tot ik ze gebruik of laat vallen. Dit zit bijvoorbeeld bijna een jaar in mijn hoofd: koop je batterijen op de hoek bij de Gehoörapparatenkoning, de Pacemakerkeizer of het Breukbandenpaleis. Maar „Donker is de Kalverstraat", een van mijn favoriete gedichten, was er in tien minuten. Bij zo'n explosie schrijf ik opeens vellen vol. Prachtig moment als ik plotseling begrijp waar ik het over heb!" ■ NAALDEN ■ Lange stilte. Lebbink kijkt uit het raam. Dan valt de enige opmerking in het urenlange gesprek in de stijl van zijn gedichten: „Ja, ja. De naalden trillen in d* stuurhut". --- Honderd mensen lopen geschokt weg, vijfhonderd kijken verbijsterd toe rWEE UUR LANG loopt hij over de Gentse kermis. In die tijd gaat hij in allerlei toestellen twintig keer over de kop en ramt nij geluidsman René, lichtvrouw Jessica en drummer Bobby tien ritten lang uit hun botsautootjes. Zoveel kicks, nog voor het optreden moet beginnen? Als dat maar goed gaat, denk ik. ■IN TRANCE■ Terug in de kleedkamer, waar de Nederlandse poëzie twee liter jenever en een krat pils soldaat heeft gemaakt, zakt Lebbink langzaam in trance. De volgende fase is ijberen. De laatste sereniteit. ■ DWANGARBEIDB Drs. P. komt onder klaterend applaus het podium af. Lebbink is de slotattractie van Batavia. Met de ogen dicht duikt hij van de tienmeterplank in „ólympic in Graffity City". Binnen het uur — „de pijngrens van poëzie" — is de scheiding der geesten compleet. Honderd mensen lopen feschokt weg, vijfhonderd ijken verbijsterd toe. Als het goed gaat werken alle zintuigen optimaal, heeft hij mij ooit verteld. Anders wordt het dwangarbeid. ■ SCHOOLREISJE! 's Nachts, als de teleurstelling is weggespoeld, deelt Lebbink mee dat er zo iets bestaat als de geur van het succes. Hij heelt het zelf geroken, in Carré en Vredenburg: „Het is iets tussen een schoolreisje, slagen voor een examen en verliefd zijn in." Opeens weet hij,het: „Het ruikt als een ziltige lentedag". --- DICHTER TON LEBBINK KWAM LAAT OP HET PODIUM TERECHT EN KAN ER NOG NAUWELIJKS OVER UIT ,In het dagelijkse leven ben ik een stayer en in mijn werk ’n sprinter’ VOETBALKNIEËN Volksdichter Ton Lebbink vindt dat succes een geur heeft „Het ruikt als een ziltige lentedag," zegt de volbloed Amsterdammer, die het kan weten omdat hij zich de laatste tijd in een redelijke populariteit kan verheugen: Onze verslaggever vertoefde geruime tijd in het gezelschap van Lebbink en reisde met hem naar Gent, alwaar hij een festival der Hederlandse poëzie op stelten zette. Er ging een uitgebreid bezoek aan de Gentse kermis vooraf. Hij ramde er zijn medewerkers tien ritten lang uit hun botsautootjes. » GENT/AMSTERDAM, zaterdag ■ JB/AT KAN DE VADERLANDSE driekleur er toch anders uitzien in den vreemde. De studenten die de collegezaal van de Gentse Universiteit in gereedheid brengen voor het festival der Nederlandse poëzie maken van ons dundoek eerst de Franse vlag en discussiëren dan in sappig Vlaams over de vraag of blauw onder dan wel boven moet. De rest van de Gentse bevolking zal er echter geen problemen mee hebben. De hele stad is volgehangen met rood-wit-blauwe affiches waarop de namen van Bart Chabot, Jan Kal, Jan Eykelboom, de Boli's, Ed Leeflang, drs. P. en Ton Lebbink curieus genoeg zijn ondergebracht onder de verzamelnaam Batavia. ■ZUCHTENüB De meesten van hen mogen een reputatie hebben opgebouwd als ~performers", alleen Ton Lebbink-gebruikt meer elektronica dan een microfoon om zijn poëzie uit te dragen. Hem tref ik ook vroeg aan een uitgebreide geluidsproef. De Bedoeling is dat het geluid op voorbespeelde cassettes in overeenstemming wordt gebracht met twee batterijen slagwerk en Lebbinks stem, maar hoewel er gestaag gewerkt wordt wil het niet vlotten. In café Het Krawietelke spreekt Lebbink later zuchtend de verwachting uit dat er zal gebeuren wat er altijd gebeurt: het komt, na een heleboel gedonder, wel goed. ■MYSTERIES Door de binnenstad wandelen we daarna naar een slordig Gents pand, waar in de kelder een piraat is gevestigd die studenten op de hoogte houdt van Batavia. Twee jongens, voor wie de apparatuur een mysterie blijkt, spelen er minzaam de baas over twee meisjes die de handgeschreven teksten die zij moeien voorlezen pas zien op het moment dat de micro open gaat. Alleen Lebbinks eerste elpee „Luchtkastelen" is aanwezig, het zoveelste bewijs vandaag dat zijn tweede, „Hongerwinter", althans in België kennelijk slecht is gedistribueerd. ■VERBAZING ■ Tot overmaat van ramp wordt Lebbink bij wijze van interview opgezadeld met vragen die zo armeen zijn gesteld dat ie er. alleen „Hebt u wellicht een uurtje?" op kunt antwoorden. Een stralende glimlach is zijn beloning voor een paar minuten gegeneerd gehakkel. Weer in net daglicht spreekt de dichter er zijn verbazing over uit dat hij, die op het podium tekeer kan gaan als,.een machinegeweer, in het dagelijks leven zo'n moeite heeft woorden met elkaar in verband te brengen. ■OPGEGEVEN! De eerste keer dat ik dat fenomeen aanschouwde was in een overvol café dat als lokatie diende voor een nachtelijke radiouitzending. In een bijt die door medewerkers was gehakt ïn een roezemoezende massa belanghebbenden en fenodigden werd Lebbink oor zijn ondervrager al spoedig opgegeven en naar het podium gesommeerd. Hij deed er tijaens de live-uitzending een halve minuut over om" door het publiek heen te komen. De laatste mensen die hij onderweg omver kegelde associeerden hem absoluut niet met de zojuist door de populaire deejay aangekondigde artiest. ■VERLORENS Maar eenmaal op het podium nam Ton Lebbink de zaak radicaal in handen. Alsof hij het Berlijnse Sportpalast bespeelde braakte hij zijn succesnummers „Voetbalknieën" en „Luchtkastelen" uit in de rokerige ruimte. Ik was totaal verloren. Ik voelde dat daar iemand stond die laat in zijn leven op het podium terecht was gekomen en er zelf nog naüwelijks over uit kon. En het publiek voelde het met mij. „Pantoffelhelden - spataderen - klompvoeten - spijkerlaarzen - zeurkousen - lolbroeken «-watertanden - droogkloten - binnenschippers - buitenspelers - misstanden - raakvlakken - j . tongzoenen - j : liplezen - voet-, l balknieën - ik vaar in een donkerrode sloep het IJ uit - bij Pampus op paarse bordeelsluipers ; kliekjesgeest be, gluren - leukl - ; klckboxen - natrappen - voet- ; Li; -—I y'ï ll%i ■ TON LEBBINK, dichtT. Jk hebeend**- iSs&i : I*WKWH W| OOj SpOeOBTQI van toen. Het Es nog te vroeg om itóarwatmee te doen, hoewel die *war» te periode in mijn leven nu tien jaar achter me Hgt" V < 's _ ■ * • > - Tekst JIP GOLSTEIJN' Fotografie: Kees Tabak ---