JOEGOSLAVIë EN DUITSCHLAND Een telegram In ons ochtendblad van heden, meldende, dat door de ondertéèkening van een protocol bij het Duitsch-Joegoslavische handelsverdrag, Joegoslavië zoowel economisch • als! politiek ' afhankelijk is gewórden van Duitschland, kan op vele lezers een onprettigen indruk hebben gemaakt. Zooals het telegram daar staat zou het'den indruk kunnen wekken, dat Joegoslavië hetzelfde lot wacht als Roemenië of, nog erger, van Tsjechoslowakije. Toch gelooven wij niet, dat men de toekomst voor: de Joegoslaven zoo somber heeft in te zien. Wat ons geseind werd, is vrij vaag : 'ongetwijfeld beteeken t hét een diplomatiek succes voor Duitschland, maar, naar het ons wil voorkomen, een zeer betrekkelijk succes, waaraan men, voorzoover de beschikbare gegevens, reeds het formuleërèn van 'een oppervlakkig oordeel toelaten, géeri overdreven beteekenis mag hechten. Er is geen sprake van, dat Duitsche troepen Joegoslavië zullen binnenrukken fn er is ook niets, dat er op wijst, dat allerlei Diïitsche „specialisten" het land zullen binnentrekken om op meer intensieve wijze het duistere gewroet van dé 'Gestapo of andere organisaties,, in dienst van de Duitsche expansie, voort te zetten. Wij gelooven eerder, dat de werkelijke beteekenis van dit protocol is, dat dè Duitschers hun rechterflank hierdoor 'gedekt zullen hebben bij een verderen . opmarsch in . Zuidoostelijke richting. Het is heelemaal niet noodig, dat' Duitsche troepen door Joegoslavië zullen trekken om Griekenland binnen te vallen ; zij kunnen dit vanuit; Albanië' doen. En' hoogstwaarschijnlijk zal hiertoe* ook gelegenheid bestaan vanuit Bulgarije, welks welwillendheid tegenover het Derde Rijk thans geen twijfel meer 'overlaat omtrent, de werkelijke gevoelens-, die de'regeering vari; Sofia bezielen tegenover de Duitschers. Het zou ons'zeker niet verwonderen.; een , dezer dagen té vernemen,, dat Bulgarije'zijn tóestemming verleent tot den doortocht van* Hitiers legerscharen in hun poging om zich te nestelen aan gene zijde van de Zeeëngten. ' Voor de juiste beoordeeling van het bewuste protocol tusschen Belgrado en Berlijn diene. het volgende: De druk, die door de As-mogendheden op Joegoslavië werd uitgeoefend, is steeds zeer sterk geweest. Hij dateert niet van vandaag of gister, maar reeds van den \ooroorlogschen tijd. Steeds hebben de Joegoslaven hieraan weerstand weten te bieden, ondanks het feit, dat sommige lieden in de regeering hun sympathieën voor Berlijn kwalijk verborgen wisten te houden. Een derzulken was Stojadinovitsj, wiens' Duitschgezinde politiek aanleiding gaf tot heel wat ontstemming in het land. Stojadinovitsj trachtte zijn houding te rechtvaardigen door den nadruk te leggen op den economischen kant van de Duitsch-Joegoslavische betrekkingen. Dit argument klonk, hoewel misschien niet geheel overtuigend, tóch voor velen zeer aannemelijk. De handel van Joegoslavië was en is voor veel meer dan de helft van zijn omvang op Duitschland aangewezen ; de Duitschers zijn de grootste opkoopers van de agrarische producten van Joegoslavië, in ruil waarvoor dit land van Duitschland laag geprijsde fabrikaten ontvangt. Ds Engelschen hebben indertijd krachtige pogingen ondernomen om een herorientatie te hunnen gunste van het commercieele verkeer, niet alleen van Joegoslavië maar van den geheelen Balkan, tot stand te brengen. Het schijnt, dat hun dit niet gelukt is. Ds oorzaken van deze mislukking zijn niet ver te zoeken. Engeland kan niet zulke voordeelige voorwaarden stellen als het uit een economisch oogpunt ten aanzien van Zuidoost-Europa veel gunstiger gelegen Duitschland. Eèn andere factor, die ook grooten invloed op de algemeene situatie uitoefende, was de politieke verdeeldheid in het land, dat juist in verband hiermede den naam van Koninkrijk der Serven, Kroaten en Slovenen veranderde in Joegoslavië tout court. Dit en alle andere middelen, die werden toegepast om te pogen in de heterogeen samengestelde bevolking een krachtiger nationaal eenheidsbesef te ontwikkelen, hebben min of meer gefaald; De Kroaten met hun sterken drang naar autonomie waren en zijn nog steeds het voornaamste beletsel ter verwezenlijking van dit streven.'De Duitsche propaganda heeft deze verdeeldheid van den beginne af krachtig gesteund; millioenen marken werden door het departement van Goebbels besteed om de oppositie van de Kroaten tegen het centraliseerende gezag van Belgrado levendig te houden. In zeer ruime mate is met de wenschen van de Kroaten rekening gehouden, maar daardoor is. juist de invloed van het Servische, d.w.z. pro-geallieerde, deel van de bevolking op het op Londen en tot voor de debacle van Frankrijk op Parijs georienteerde beleid van de regeering iri gelijke mate achteruitgegaan. Van uit Kroatië intrigeerden de Duitschers onafgebroken ter ondermijning van de huidige politieke structuur van het land, hiérbij gesteund door de verschillende Duitsche „economische delegaties", die te Belgrado haar opwachting maaktè bij den minister van Buitenlandsche Zaken,' Marcovitsj, die klaarblijkelijk toj, het laatst geprobeerd heeft weerstand te. bieden aan den Duitschen druk. Deze druk nu scheen op het.laatst te zwaar te zijn geweest. Wij weten niet welke dreigementen Berlijn heèft toegepast om zijn wil-aan de regeering van Belgrado op te leggen. .Wat er evenwel ook moge. geschied zijn, het lijkt ons volstrekt voorbarig het hier besproken. protocol te beschouwen ali eert eclatant succes van de Duitsche diplomatie, die van wezenlijken invloed zou zijn op de verdere ontwikkeling van de verhoudingen in den Balkan. --- GEFAALD In de Libanon was de Italiaansche propaganda anders ingesteld dan in de overige Arabische landen. Hier is een Christelijke meerderheid en de Italianen hebben'al het mogelijke gedaan sentimenten te wekken voor • Rome, maar het Rome van den Duce. Deze zou de Christenen beschermen tegen de intrigues van de Mohamrnedaansche Arabieren ; maar tezelfdertijd en slechts op enkele kilometers afstand van Beyrouth zaten de Italiaansche agenten samen met Mohammedanen, die ze zeker iets anders verteld hebben. Men mag niet voorbarig zijn, maar het heeft toch den schijn alsof deze propaganda over de geheele linie gefaald heeft. Zichtbaar is dit pas geworden, nadat' Italië zich openlijk in den oorlog gemengd heeft. Dit is namelijk gevolgd door een openlijke stellingname van verschillende Mohammedaansche instanties'; zoo wérd een verklaring gepubliceerd, dat de „beschermer van den Islam" volgens de géloofs-instellingen slechts een Mohammedaan zijn kan, en zeker niet de onderdrukker van Libye en Abessynië. In deze dagen, waarin juist de dreiging voor Egypte groot is geworden, publiceerde een nationalistische afgevaardigde van het Eyptische parlement een open brief aan Mussolini, waarin hij duidelijk maakt, dat de gedachte,' om zich tegen Groot-Brittannië te keeren, nooit in zijn hoofd is opgekomen ; zeker moeten de verdragen herzien worden, maar de tijd is niet geschikt voor dergelijke eischen en met de Engelschcn zijn de Egyptenaren zeker, eens tot overeenstemming te komen. Nooit zal Egypte zijn bondgenootschap opgeven met Engeland, ten behoeve van een ander land, en zeker niet met een land, dat het oude Romeinsche rijk wil herstellen, met Egypte en Soedan binnen zijn grenzen. De heele natie zou opstaan cm zich te verdedigen, als maar een poging tot invasie wordt gedaan, en een aanval op den Soedan zal beschouwd worden als een vijandelijke daad. Tenslotte waarschuwt de briefschrijver Mussolini, dat hij zich niet moet laten misleiden door zijn agenten, omdat zij de waarheid verdraaien; - Men weet over het geheel te onderscheiden — niet alleen in Egypte maar_ ook in Marokko, in Jemen en overal el-i ders — tusschen de Italiaansche en Britsche heerschappij. Men weet, dat het 'bij de Italianen gaat om „Lebensraum", wat in dagelijksche termen neerkomt op uitplundering en bezitneming van den bodem. De boven geciteerde briefschrijver Fikry Effendi Abaza, zei het nogal cru, als men in aanmerking neemt, dat hij zich. richt tot het hoofd van een staat, waarmee Egypte niet op voet van oorlog verkeert; wij willen ons niet associeeren met Italië — zegt hij — met het land waarvan de imperialistische tactiek zoo wreed Is geweest, e n w a a,r v a 11 de b e w o n e r s zoo arm zijn, dat zij elk bezet gebied tot eigen voordeel explo i t s e r en. --- „De Beschermer van den Islam" Italiaansche Propaganda onder de Arabieren is mislukt Het Bombardement van Alexandrië Groote Verbittering gewekt (Speciale Aneta-correspondentie) Het heet, dat er een groot Italiaansch offensief op komst is, op hetzelfde moment, dat Hitier zijn Blitz-krieg tegen Engeland beginnen gaat. Er zijn • verontrustende berichten, dat een gemengd Italiaansch-Duitsche commissie Syrië bezoeken zal, en dat daarom de oorlogsvoorbereidingen in Turkije met verdubbeld tempo worden voortgezet. Dit zijn alles geruchten en gissingen, waarbij het moeilijk is na te gaan, wat er van waar is ; eigenlijk zouden berichtgevers ook beter doen te wachten, tot bewaarheid wordt wat zij gisten of dachten. Wat men wèl kan doen is na te gaan, in hoeverre de Italianen slaagden met de voorbereidingen voor een dergelijk groot offensief, in het bijzonder in hoeverre zij met hun jarenlange propaganda in de Arabische landen hun doel bereikt hebben. Hier meenen we gerechte reden tot twijfel te mogen hebben. ' De Italiaansche propaganda, oostelijk ( en zuidelijk van de Middellandsche Zee, dus hoofdzakelijk in de Mohammedaan' sche landen, beoogde een tweeledig doel; ( eensdeels was. zij gericht op economi. sche en cultureele beïnvloeding, ander- L deels op directe politieke resultaten. Er . zijn in het Nabije Oosten reeksen van ! Italiaansche scholen gesticht, voor de verspreiding van de Italiaansche taal en cultuur, en evenals Duitschland opende Italië de poorten van zijn universiteiten wijd voor Arabische studenten. Op economisch terrein trad de Italiaansche activiteit nog duidelijker aan het licht. Overal werden filialen van Italiaansche banken gesticht, en werd Italiaansch kapitaal geïnvesteerd, voor zoover het dit kapitaals-arme land mogelijk was. De Italiaansche scheepvaart-maatschappijen. onderhielden verbindingen met vele Middellandsche Zeehavens, ook als het transport-volume en het aantal passagiers slechts gering was. De tarieven werden zoodanig verlaagd, dat de concurrentie tegen alle | andere maatschappijen kon worden opgenomen — een vorm van dumping, I welke ook elders niet onbekend zijn zal. En bij dit alles werd de Italiaansche emigratie, niet alleen naar eigen koloniën, maar ook naar Egypte en Tunis bijv. stelselmatig georganiseerd. Italiaansche ziekenhuizen verrezen in verschillende Arabische landen, geleid door Italianen, en met Arabische medewerkers, die echter Italiaansche schelen doorloopen moesten hebben. De Italiaansche .propaganda had altijd aggressieve vormen, en richtte zich In- het bijzonder tegen Engeland en Frankrijk. Een Fransch journalist, die hiernaar een onderzoek instelde, moest tot de slotsom komen, dat dit werk verricht werd door in hooge mate deskundige personen, die het Nabije Oosten door en door kenden en de Arabische taal uitstekend beheerschten. Toen men aannam, dat de publieke opinie voldoende was voorbewerkt, proclameerde Mussolini zich tot „beschermer van de Mohammedanen en van den Islam"; men zal zich de theatrale vertooning nog herinneren. Deze Italiaansche propaganda gebeurde in Libye, in hetzelfde Libye waar Mussolini's gemachtigden de Mohammedaansche bevolking onderdrukt en vertrapt hebben. Deze Libysche proclamatie was echter de Inleiding voor een breed opgezette propa'ganda-actie — sindsdien werkten de Italiaansche agenten overal, in Jemen, Egypte, Palestina, den Hedsjas en Syrië. Vooral aan Jemen werd veel aandacht besteed, dat een belangrijke strategische po?itie inneemt aan den ingang van de Middellandsche Zee. In Syrië erv den Libanon' werden Arabische extremisten ondersteund, om Frankrijk dwars te zitten-. --- KARAKTERISTIEK Ook het volgende is karakteristiek. Toen het Syrische probleem ingewikkeld dreigde te worden, na den Fransnh Duitschen wapenstistar.d werden nie alleen de Syriërs doof vrees aangeere pen, maar ook de buurlanden maakten izich bezorgd. Niet voor niets reisde een Iraksche delegatie naar Ankara : de vraag was, hoe Syrië te redden, als Italië zou probeeren het land te veroveren. De Syiërs in Egypte belegden vergaderingen om te overleggen wat er te doen stond, maar elders gaven ze nog een duidelijker antwoord : daar hebben Syriërs gelden ingezameld, en die ter beschikking gesteld van de Britsche oorlogskas. De Britsche verklaring, dat H. M. Regeering niet werkloos zou toezien, indien er veranderingen werden gebracht in Syrië's status, is met diepe bevrediging ontvangen. De Italiaansche'bombardementen von de burgerbevolkingen van Alexandrië. Aden, Khartoem en Haifa hebben het duidelijkste bewijs geleverd, dat de vriendschap der Italianen voor de Arabieren niet zeer diep gaat. Er zijn honderden omgekomen. Wat echter de diepste verontwaardiging gewekt heeft is dat de radio-staticns van Bari het leugenbericht verspreidden, dat de Arabieren met vreugde de Italiaansche vliegtuigen begroetten. In Arabische kringen heerscht groote verbittering, en scherp reageerde de Arabische pers dat de omroeper in Bari klaarblijkelijk een «ogenblik met zijn. houding geen raad wist. In artikelen in de Arabische pers worden nu ook andere wandaden van de Italianen gememoreerd, de wandaden, die bedreven zijn in Libye en Abessynië, en zelfs kan men daar nu lezen over de gebeurtenissen in 1912, toen de Italianen de Turken in de haven van Beyrouth achtervolgden en daarna hun kanonnen riphtten tegen de weerlooze stad. Hier te lande worden nu protest-betoogingen gehouden, in de eerste plaats in' antwoord op de luchtóvervalleri op Haifa. De bewoners van Jaffa en Beersjeba hebben telegrammen gezonden aan de Arabische vorsten, die ook in andere aangelegenheden voor de Palestijnsc'ne Arabieren in de bres gesprongen zijn. jt- Het prestige van de Italianen daalt iniét den dag. De Arabieren zeggen nü •aljïdat de Italianen heldenmoed getoond hebben in den oorlog tegen ongewapende burgerbevolkingen, maar niet meer dan dat. Als het nog meer voorkomt, dat dé Italiaansche vloot op de vlucht slaat, of het onderspit delft tegen een kleinere macht, dan is de heele, jarenlange propaganda van nul en geener waarde — zonder die propaganda wes het dan beter geweest, want dan was de blamage minder groot. --- Onze Schepen achter ons Verbranden Er is geen „Terug" meer, geen „Compromis", het Leven vraagt slechts Opoffering Veranderende Wereld (Van een specialen correspondent) In alle toonaarden is het al gezongen en in allerlei formuleering aan een goedgezinde menschlieid voorgehouden... en toch verandert er oogenschijnlijk niets. Er blijft te veel bij het oude. Het gevaar wordt niet of te weinig beseft. Het wordt niet begrepen, dat wij in een totalen oorlog zijn gewikkeld en tegenover een vijand'staan, die geen scrupules heeft, die' zijn " werkpak - heeft'aangetrokken en niet bang is'zich vuil te maken, integendeel, ' die het „hoe viezer, hoe mooier" huldigt. Tegenóver zoo'n tegenpartij geplaatst, kunnen wij ons niet veroorloven om ieder 00-jenblik in den spiegel na te gaan of ons dasje nog wel recht zit. Veel te veel menschen in dit goedf land hebben geen flauw besef van hetgeen op het spel staat en sjokken in fin tragen vooroorlogschen gedachtengung voort, huldigen nog precies dezelfde idealen en blijven er 'n goed eind vandaan om zichzelf te herkennen 'n het portret van den slappen vaderlander... Zij haten en verachten den Hun en diens practijken, o stellig, maar met mate en in het fatsoenlijke, en maar al te vaak, omdat zijn bedrijf, hun schoonen droom van 'n ouden dag met een póndok op den Poentjak, compleet met pijp en vilten pantoffels, wel eens zou kunnen verstoren. Maar overigens, redeneeren zij, is er vcor iedereen een plaats onder de zon, en hoe eer er 'n eind aan de ruzie komt hoe beter. Deze lieden zijn geen défaitisten in den zin, die daar gewoonlijk aan gehecht wordt, hun verlangens zijn noch onredelijk noch onfatsoenlijk. Maar deze leven-en-laten-leven mentaliteit is uitermate schadelijk zoolang de Nazi's nog in eigen huis de lakens uitdeelen. En dat deze er ooit voor te vinden zouden zijn om deze mentaliteit nog eëns 'n' kans te geven, beteekent miskenning van den aard van de ramp, die thans over het menschdom is gebracht. --- GEEN VERDRAAGZAAMHEID De Nazi doctrine is nu eenmaal wars van verdraagzaamheid. Voor' Hitier en de zijnen geldt uitsluitend als recht datgene wat nuttig is voor den staat. Slechts wat bruikbaar is in hun stelsel mag blijven leven, en binnen hun geestelijken horizon valt alleen de machtswellust, die op zijn weg alles vernietigt. Dat de Nazi's als dolle honden uit hun hokken zijn losgebroken en öf weer opgevangen öf afgemaakt moeten worden, is waarlijk niet het eenige probleem. Het is de hondsdolheid zelve, die ons zorgen baart, 'omdat zij de heftige reactie belichaamt van allen, die voor het ontwaken eerier nieuwe wereldorde vrees koesteren. Voor, de komende wenteling van het rad van den tijd draagt de behoudsman vrees in het hart, en daarop speculeeren Hitler en zijn gangsters. I\:sn heeft het in Frankrijk kunnen aanschouwen, waar het bewuste verraad in de hand werd gewerkt door de bezettende klasse, die haar 5 procent rente veilig wilde stellen en heimelijk sympathiseerde met een Ilitler-regime. Liever dan te trachten een opkomende volksbeweging te begrijpen en,' zoo mogelijk, in .?opde banen te leiden, lieten zij toe, dat de fascistische kanker hun zelfstandigheid aanvrat. Ilöe ver zij daarmede zijn gekomen, wordt niet den dag duidelijker. Het lijkt onontkoombaar, dat het rad van den tijd zal wentelen. Er roert zich iets in de wereld, een nieuwe geest kondigt zich aan, al is de gestalte nog vaag en onduidelijk. Schrijvers en sociologen van naam houden zich ermede bezig, tiachi/êii' de ■ richtlijnen uit tc zetten. Een ding is is zeker, aan een terugkeer naar de toestanden van voor den oorlog, denkt niemand, al leeft in ieders hart de hoop, dat er in de nieuwe ordening plaats zal zijn voor recht en naastenliefde, voor verdraagzaamheid, en een stellig streven naar sociale rechtvaardigheid, de geestelijke waarden, die op'de democratisch bestuurde landen haar stempel drukten. In hoeverre de landen daarbuiten, deze k o lon ie b ijvoor beeld die geestesgesteldheid zullen overnemen, is een open vraag. x Maar als onder den druk der gemeenschappelijke beproevingen ook hier te lande niet een gelouterde menschheid te voorschijn komt, die in een streven naar hooger en beter het sociaal onrecht uitsnijdt en zichzelf ernstig herziet, aan kan niet anders worden vastgesteld dan dat zij hare beste kansen heeft laten voorbijgaan. Voor het oogenblik echter dient alle aandacht op het oorlogsbedrijf te worden geconcentreerd. Want men geve zich er terdege rekenschap van, dat het thans ' woedende " conflict is een oorlog a oü trance. Wie zich daarvan een afwijkende voorstelling maakt,' speelt eenvoudig mét 'gevaarlijke1 gedachten. Wint'de andere partij; dan is de gedachte aanv opbouw van'| èen vrij ë wereld niets anders- dan zelfbedrog en dé onderdrukking van de vrije' gedachte'verdér absoluut en universeel'géworden.''Er bestaat geen' alternatie dan dé volledige'I'destructie'vaii' hét ' Hitle'rismé ën"' vah'al wat daarmede'samëriHangt; .eri ' Dé taak leek onmérischelijk zwaar en dreigde ''bijwijlen dë krachtèn'dër verbonden democratieën té" boven te gaan. Dat perspectief heeft zich allengs gewijzigd; dé a!arival op Engeland'lijkt mislukt, ohzè bóndgehoóten hebben aan de heerschappij ter. zee' thans ook'die in