Nederlands EEN ANDERE PIJLER van het beleid van Centrum is het spelen van Nederlandse stukken, al is dat niet zo gemakkelijk in praktijk te brengen — omdat die stukken er te weinig zijn. Vandaar een pleidooi in de richting van subsidiëntan voor extra subsidies voor het doen vervaardigen van Nederlands toneel, waar meer tijd en meer geld in gaat zitten dan in het spelen van buitenlands werk, dat al elders helemaal speelklaar is gemaakt. Bij rijn repertoire-keu»" pretendeert Centrum niet de maatschappij te veranderen maar zoekt het wel naar stukken die een poëtiserende werking hebben of door hun vormgeving bijdragen tot een verdere ontwSckeling van het toneel tn Nederland. --- Universiteiten naar minister UTRECHT, 8 nept. —■ IV colleges van besturen . van alle Nederlapdse universiteiten gaan 13 september spreken met de minister van wetenschappen a.i. over de moeilijkheden rond de inschrijving van studenten voor het nieuwe cursusjaar. IJet overleg zal plaatsvinden op verzoek van de universiteiten. De „duizend gulden" en de boycotacties van de studenten zijn aanleiding voor dit gesprek. --- 257 miljoen gulden voor studietoelagen Van onze onderwjjsredacteur GRONINGEN, 8 sept. — Kind deze week of begin volgende week zal zeventig procent van de studenten een lieolixHende reactie hebben of gaan ontvangen op hun aanvrage op een studietoelage. In de resterende dertig procent van de gevallen zal men liericht krijgen waarom er nog geen besliwtlng 1», bUvoorbeeld wegens onvolledige invulling van het aanvraagformulier. Het aantal aanvragen voor een toelage b(j het wetenschappelijk onderwas is dit jaar met meer dan v(jftig procent toegenomen: van 40.000 tot tegen de 65.000. Bt) het hoger beroepsonderwijs ls er een «tijging van 44.000 tot tegen de 56.000. Op grond van de tot nu bekende gegevens kan, met enige slagen om de arm. de verwachting worden geuit dat bij het wetenschappelijk onderwijs zeventig procent van de aanvragers een of andere toelage (variërend van 1100 gulden tot 6780 gulden) zal ontvangen. Hiervan zal steeds een bedrag van ƒ 1100 bestemd worden voor het en collegegeld. Bij het hoger beroepsonderwijs zal vermoedelijk zestig procent van de aanvragen gehonoreerd worden. © Het gemiddelde toelagebedrag zal b(J het wetenschappelijk onderwijs denkelijk rond ƒ 4400 worden en bjj het hoger beroepsonderwijs rond ƒ 2350. Volgens een ruwe schatting zal men in het totaal uitkomen op een bedrag in de orde van grootte van ƒ 237 miljoen. --- de TOVENAAR VAN FOP door parker en hart --- KUNST JAN PALACH EN WIJ Haagsche Comedie verkijkt zich JAN PALACH. Zegt'die naam u nog iets? Speler* van de Haagse Comedie hebben die vraag aan mensen op straat gesteld. Sommigen herinnerden zich — anderen niet .— dat het de naam was van de Praagse student, die zichzelf uit protest tegen de Russische bescherming van zijn vaderland in brand «tak. Hoe lang geleden ? Da Haagse Comedie speelt ln Hot een voorstelling, die Palach heet. Zij gebruikt daarvoor de: teksten dia da Engelse Amerikaan Charle* Marowltz en de Engelse schrijver Alan Bums, improviserend werkende met de spelers van het Open Space Theatre in Londen, opgeschreven hebben. Die zijn vertaald en bewerkt — naar Nederlandss situaties en mentaliteit aangepast — door Peter Hoeksema. Een reconstructie van da daad van Jan Palach is niet beoogd. Er -wordt iets over medegedeeld, zijn naam wordt genoemd, zijn testament voorgelezen, maar ln feite wordt er hier en daar even over hem gemediteerd, gepraat door een enkele jongen, terwijl alle anderen om hem heen met heel andere alledaagse dingen bezig ztJn. Dat is ook het feitelijke thema van de voorstelling: hoe reageren mensen In hun alledaagse leven op grote politieke crises, op hevig schokkende gebeurtenissen, of liever, hoe reageren ze j>r zoveel dogen, maanden of jaren later op? De aanvankelijke emoties zijn allang verdwenen. Het gaat dus minder over Jan Palach, meer over ons. Charles Marowitz, dia n<«r Den Haag gekomen was om deze Nederlandse voorstelling mee te maken, en ook om de komende tournee van zijn Open Space Theatre met Hamlet-collage in te lelden, stelde nadrukkelijk dat zijn Palach geen enkele propaganda beoogde en ook geen werkelijk politiek theater is. maar een „show" die op een dwarse manier de toeschouwers wil laten voelen hoe gemakkelijk zq morgen alweer verdringen wat hen vandaag hevig opwindt. Een van de uitgangspunten van zijn voorstelling was de idee van een markt met een reeks kraampjes, in een waarvan de zelfverbranding van Jan Palach vertoond zou worden. De mensen zouden er een paar minuten zwtjgend naar kpen en dan naar het volgende kraampje gaan. Dat idee is in de Haagse voorstelling — en ik geloof dat het ongeveer zo ook in Londen gebeurd ls — zó uitgewerkt, dat het publiek in het midden op de grond zit en de spelers zich op vier speelvlakken op ongelijke hoogte daaromheen bewegen. Zfl geven verschillend geaarde impressies van wat er in bet 'dage- leven omgaat, rennen, draven. zingen, praten, leuteren over de kofdn en da krant. Een verjaarsfeeatle. Flarden uit een Romeo- en Julia-scène. (Palat-h was van Komeo's leeftyd. had misschien - ook wel een vriendinnetje, maar wat een andere wereld en wat een andere druk). Telkens wordt er wel even naar 'Jan Palach geprikt. En gemijmerd — Jaap Wieringa doet dat. heel eenvoudig, wel goed — over de vraag wat je er mee aan moet. hoe je het kunt begrflpen, hoe je het op hét toneel duidelijk kunt maken. --- Willy Belinfante blijft zichzelf binnen traditie IN DRONTEN, uiteraard in De Meerpaal, het enige bouwwerk in het nieuwe land, dat de toets der kritiek kan doorstaan wegens een visie op en een werkelijke belangstelling voor de gemeenschap, exposeert deze maand Willy Belinfante. Schilderijen, tekeningen, pastels en aquarellen. Deze expositie is om verschillende redenen interessant. Allereerst omdat hier een schilderes haar werk toont, die, hóewei blijvend binnen de traditie van de Europese echilderkun.it, een heel eigen vertaling van verkregen impulsen tich heeft eigen gemaakt; voorts omdat haar werk een klimaat heeft, dat velen zal aanspreken en tenslotte omdat tij, behorende tot de generatie die net voor de oorlog haar eerste vorming kreeg, blijk geeft van grote authenticiteit binnen de „traditie". Het lijkt gemakkelijk gezegd, dat haar inspiratiebronnen lopen van de impressionist Monet tot aan bepaalde kunstenaars van de oude en de nieuwe Parijse School; maar intussen heeft lij toch waar kunnen maken een zelfstandige schilderkunst als picturaal fett te ontwikkelen, welke op het ogenblik opnieuw actueel aan het worden is. Hoeveel kunstenaars van zuivere kwaliteit zijn er niet uit haar generatie naar voren gekomen? Maar hoeveel zijn er ook het spoor bijster geraakt of hebben het voor zichzelf niet gehaald? Het lijkt me voor Willy Belinfante een gelukkige omstandigheid, dat zij Paul Citroen, die zij tijdens de academiejaren in Den Haag node moest missen, naderhand wel ontmoet heeft, zodat een eerste belangrijk stuk van haar bewuste vorming door hem beïnvloed werd, die een echte artistiek» ontwikkeling op gang bracht. Wanneer wij het werk van Willy Belinfante zien zoals het zich nu presenteert, kunnen wij niet helemaal langs de namen van twee kunstenaars, die voor haar vorming van belang zijn geweest en die als Informatie omtrent de geaardheid van haar kunstenaarschap genoemd moeten worden. Het zijn de ln 1955 overleden schilder Nicola.i de Staël, die in zijn werk de synthese trachtte te bereiken tussen nonfiguratieve kunst en weergave van de realiteit, én Frits Klein, de half Oosters, half Nederlandse. on- Nederlandse schilder, die een paradijselijke lyriek weet op te roepen, lichtvoetig, harmonisch, met een kleur die van binnenuit straalt en draagster Is van gevoelens, transparant en geladen meteen, Frits Klein, die nog steeds als „kleine meester" wordt beschouwd, iets waarin ik en gelukkig met mij nog heel wat anderen niet geloof omdat hij erg groot is. Deze twee dus. De Staël, die in een dramatisch gebaar zijn worsteling laat zien en Klein, wiens werk een voortdurende meditatie op en een hymne aan de vreugde is. Opmerkelijk hoe twee zulke tegenovergestelde figuren een gezamenUJk spoor trekken van herkenning, als klimaat en bron voor een kunstenares, wier werk opnieuw geheel zelfstandig wordt. „Gala". Schilderij van Willy Belinfante, --- Nieuwe psalmvertaling Van onze verslaggever AMSTERDAM. 8 aept. — De Katholieke Bijbelstichting en het Nederlandsch. Bijbenootschap hebben donderdag In Afnstendam een vertaling van de psalmen van dr. Ida G. M. Gerhardt en dr. Marie H. van der Zeyde gepresenteerd. In een Inleiding op het werk zei de criticus Kees Fens dat hier met succes gepoogd is een wetenschappelijke verantwoorde vertaling te leveren die tevens poëzie is. De nieuwe psalmvertaling ls uitgebracht omdat een werkelijk verantwoorde Nederlandse vertahng oog niet bestond. De vertaling, waarover de rooms-katholieken beschikken, dragen het stempel van de voorlopigheid gezien hun Latijnse traditie. De protestantse vertalingen lijden aan een groot stuk verstarring. De nieuwe psalmvertaling is volgens deskundigen zo goed als aan deze euvelen ontkomen. De beide vertaalsters zijn er van meet af aan van uit gegaan dat psalmen poëzie zijn. Zij hopen dat hun vertaling zowel geschikt is voor de' liturgie als voor prlvé-gebruik. Kees Fens is tot de bevinding gekomen dat zij in deze opzet zijn geslaagd. De vertaling in vrije verzen leidt'er volgens hem toe dat de tekst snel vertrouwd aandoet. Het is wel een vertaling die zich bij eerste lezing niet gemakkelijk uitlevert. Van de lezer wordt enig geduld gevraagd. Dat komt overeen met de aard van de psalmen die het toch moeten hebben van herhaalde lezing. Ida perhardt en Marie van der Zeyde zijn beiden literator en beiden gepromoveerd op een poëtisch onderwerp. Beiden zijn vertrouwd met moeilijk vertaalwerk en beiden zijn Nederlands hervormd. Het Nederlandsch Bijbelgenootschap en de Katholieke Bijbelstichting staan volledig achter deze vertaling, zodat zij het werk samen konden presenteren. De prijs van het werk bedraagt ƒ 15.90. Er is reeds een plaat uitgebracht waarop de teksten worden gezonden. De nieuwe vertaling zal te zijner tijd op haar literaire merites in onze krant worden beoordeeld. --- De Weldoener IX DB WELDOENER, een roman van John Rowan Wilson, is de lezer er getuige van hoe het Imago van een Schweitaer-öguur ongenadig wordt afgebroken. Hoofdpersoon is een zekere dr. Barrington die een hospitaal opzet in een uithoek van Afrika in de tijd dat missiepaters en zendelingen nog helden waren. Door wereldtournees voor financiële acties en een paar bestsellers stijgt de naam van de edelmoedige dokter tot de sterren, terwyi zyn naamloze medewerkers in de tropen het eigenlijke werk opknappen. De innerlijke conflicten van Barrington en zjjn manier van samenwerken met zijn assistenten worden knap uitgewerkt. -De roman heeft een degelijke constructie. Het is in feite een reconstructie van een mensenleven vanuit de visie van twee vrouwen die Barrington als echtgenote van heel dichtbij hebben leren kennen. Th. Kc. De Weldoener, John Rowan Wilson: De Fontein, D« Bilt, ƒ 18,90. --- Theater Dat LAATSTE is wel een wezenlijk probleem, waar het theater mee zit, een preoccupatie zeker van Charles Marowltz, maar ook wel van de jongeren van da Haagse Comedie, blijkens uitlatingen van Kees Coolen, regisseur van öeze voorstelling: Onze frustaties op dramatisch terrein zijn te vatten ln de vl-aag ln hoeverre het .mogelijk is op het toneel iets positiefs te doen met wat er nu gebeurt. HiJ noemde niet ten onrechte MUnchen, waar vandaag aiweer weggespeeld wordt wat nog maar gisteren gebeurd is. Maar juist daarom is deze voorstelling ontoereikend — of de Londen.se dat niet was weet ik niet, maar er iB reden tot Zij signaleert onze onmacht soms, een paar minüten lang, maar overdondert onmiddellijk met dezelfde flutdingen die ons toch al dageljjks afleiden. ZQ stelt wel aan de kaak, maar set niet echt op scherp, het blijft theater waar een groep spelers erg hun best op gedaan heeft, zonder er echt ln te geloven. De Londenaren hebben dat misschien wel gedaan, want die hebben het spel helemaal samengemaakt. Ik geloof niet dat zoiets te bereiken Is In ccn normale Nederlandse repetitieperiode, zelfs niet met een regisseur en spelers die best wel willen en gaan werken op basis van een best wel bruikbare Nederlandse bewerking. Als excuus wordt aangevoerd: een repertoire-gezelschap kan zich niet meer ttfd veroorloven. Dan is het wel kiezen of delen: weg met het repertoire-gezelschap of afblijven van dit soort ondernemingen. De Haagse Qomedle verkijkt er zich op. ANDR& RUTTEN Palach: opgezet door Aimn Burin en Charles Marowiti. Vertaling en bewerking: I'eter lloekjc ma Regie: Kees Coolen. Toneelbeeld: tob Logger. Spelers: Jaap Wiertnga. Nannt Vermeer. Eli Blom. Kllia van den Brink. Hans Culeman. Roelof den Ambtman. Marloei Klultima, Herman Frank, liuua Hora. Maria Stiegelia. Guuaje Wrstrrmann. Hoogte Camedte, Hot. Den Haag. 7 september 1972. Scène uit Palach, gespeeld in Hot door de Haagse Comedie. --- NADRUK OP EIGEN SPEELWIJZE Centrum omschrijft de eigen taken DE TONEELGROEP CENTRUM legt bij haar overzicht van het begonnen toneelseizoen uit welke taak zij zich stelt. Haar opdracht, zegt zij, is in de eerste plaats de bespeling van de provincies Noord-Hol'and en Utrecht. Opdracht en geen eigen keus. Een paar jaar geleden hebben de gezelschappen, om het vele reizen door het hele land te beperken, gezamenlijk een plan opgesteld, waarin elk gezelschap een eigen terrein, een eigen regio werd toebedacht. De toenmalige minister van CRM heeft dat aanvaard en sindsdien berust daar de onderlinge taakverdeling op. Wat overigens niet wil zeggen dat de gezelschappen niet meer buiten hun eigen regio optreden, wel minder dan vroeger. Het vele reizen van de gezelschappen is gegroeid op de basisidee, dat iedere Nederlander recht heeft op toneel. In de praktijk was dat geworden dat iedere Nederlander recht had op al het toneel dat er. in Nederland gemaakt werd en dat hij dat zo dicht mogelijk bij huis moest kunnen betrekken. Daar heeft ~het toneel", schoorvoetend gevolgd door CRM voorzichtig aan een andere draai aangegeven: voor elke streek (regio) een eigen gezelschap dat daar voor toneel zorgt. Zo kreeg Centrum Noord-Holland en Utrecht toegewezen. Jarenlang opereerde het uit Amsterdam (het kantoor is daar nog steeds) maar een paar Jaar geleden koos het Haarlem als standplaats, ook omdat het in de schouwburg daar een eigen huis had waar het zijn voorstellingen goed kon voorbereiden. Die zijn dan ook op de toneelruimte daar gesneden en komen het best tot hun recht op tonelen waar dezelfde maten kunnen worden aangehouden. Wat niet bij alle schouwburgen het geval is. Er is dus een voorzichtige trend om het aantal speelbeurten in minder geschikte ruimten nog verder te beperken. Waarbij te denken is aan de mogelijkheid om gemakkelijke vervoersgelegenheden te scheppen naar de wel geschikte schouwburgen. --- Satire BEELD & spiegel MIJN PFRSOOSUJKK voorkrur «i» het werk van Willy Belin- fantr gaat sterk uit naar de bladen, die zij vulde met landschappen. Het prachtige vluchtige gebruik van 0.-1.-4nkt valt hierbij op. Het zijn geen portretten van landschappen, maar verbeeldingen van landschappen naar aanleiding ervan. Haar schilderijen zijn van een andere orde evenals haar op de grens tussen abstractie en figuratie balancerende ballet-impressies. Hierin komen de verworvenheden van haar grote voorbeelden op een nieuwe manier aan bod. ■ Ken bezoek aan deze expositie is alleen echter al de moeite waard voor de toegift: een aantal pastels en enkele schilderijen, die een kostelijke «atire zijn op officieel gedoe als recepties, bijeenkomsten van hoogwaardigheidsbekleders, ontvangsten van de academische senaat. (Zij heeft als de vrouw van de hoogleraar Belinfante dit soort vertoningen vaak moeten meemaken). Ik weet niet wat harder overkomt, d« overdrijving van Daumier. het venijn van Grosz of de kalme maar zeer subtiele knipoog van Willy Belinfante, die met deze pastels en schilderijen een maatschappelijk elitair fenomeen in de maling neemt. --- FRANS DUISTER WtUy Belinfunt»; schilderijen, tekeningen. pastels en aquarellen. De Meerpaal, Dronten. 1 okt. --- Late bekroningen in theaterboek AMSTERDAM. 8 sept. — In het Tonn-lmuseuni is het twintigste the»terjaarlxx'k uitgereikt, dat onder meer een volledige inventarisatie van de toneelprodukties in het seizoen 1910/1911 geeft, geïllustreerd met toto's. Voor het eerst Is nu ook het televisiedrama in het jaarboek opgenomen. De twintigste uitgave verschijnt zo laat omdat de uitgeefster, Ltrisa Treves, ondanks subsidies van crm en de Rotterdamse Kunstkring, niet dan met grote moeite wederom haar financiën rond kon krijgen. Hierom — Luisa Treves wil bovendien weer toneelstukken gaan schrijven — zal de uitgeefster haar taak na twintig Jaar neerleggen. Er zal naar alle waarschijnlijkheid in samenwerking met crm een stichting worden gevormd die het voortbestaan van het Jaarboek zal garanderen. In het' Theaterjaarboek wordt ook nu vermeld wie de lezers van het jaarboek hebben genoemd voor de beste toneelprestaties in liet seizoen 1969/1970. Actrice van het Jaar werd Josephine van Gasteren (als Berthe in Theodoor, of een total loss) en acteur van het jaar: Fons Rademakers (George in Vrijdag). Stuk van het jaar: En zelfs de bloemen werden geboeid van Arrabal. Beste vrouwelijke bijrol: Karin Haage voor Mary in Gered. De beste mannelijke bijrol werd gegeven aan Carl van der Pla* als Hank in Jongens onder elkaar. De prijs voor de beste foto ging naar Maria Austria. --- Follyfoot FOLLYFOOT ls oorspronkelijk een boerderij, ingericht als rusthuis voor paarden, die te oud, ziek of mishandeld zijn om in de gewone maatschappij te leven. Monica Dickens, die bulten haar schrijverscarrière ook ervaring opdeed in de verpleging en ln de gezinsverzorging, schrijft zeer gevoelig over de kinderen die op deze boerderij werken en de paarden, die zij verzorgen. In 'tegenstelling tot de sympathieke sfeer op deze boerderij staat de mentaliteit van Sydney Hammond, eigenaar van een hotel annex paardenstal. Hij en itjn twee afschuwelijke zonen doen hun uiterste best om, vaak met misselijke streken, de zaken op Follyfoot te dwarsbomen. In de Vler-serie zijn weer twee nieuwe boekjes uitgebracht van Monica Dickens: Follyfoot, rusthuis voor paarden (kennelijk gepubliceerd met het oog op de momenteel lopende televisieserie) en „Het vroor dat het kraakte", dat gewoon een vervolg of voorloper Is van het andere boek. De uitgever prijst de boeken aan als geschikt voor jong en oud. maar het is eigenlijk typisch iets voor Jongeren zo tussen de acht en veertien voor wie de goede vertaling dankbaar zal werken. Voor de ouderen heeft Monica Dickens tenslotte een zeer uitgebreid oeuvre (bv. Mariana, Flowers in the Grass of The happy prisoner). De boeken zijn hoogstens iets voor ouders. SP. Follyfoot. rusthui* voor («arden; 't ' i.Vroor dat het kraakte. „De vier-aerle". H. J. W. Becht'a uitgeversmaatschappij N.V., Amsterdam. ƒ 7.80 per deeltje. --- uit de KUNST I.ONDKV, — De Tnetankainon-tentoonstelling in het British Museum wordt met drie maanden verlengd tot 31 december. AMSTERDAM, — In een brief doet de Nederlandse toonkunstenaarsbond een dringend beroep op minister Engels van ('KM het in ernstige financiële moeilijkheden verkerende gewestelijke orkest voor Zuid-Holland een bedrag van ƒ 400.000 te geven. Dit bedrag heeft het orkest op korte termijn nodig om de werkzaamheden te kunnen voortzetten. AMSTERDAM — Namens het Pen- Oentrum voor Nederland hebben de auteur* Margaretha Ferguson, Gerti Kvenhuis en pen-voorzitter Theun de Vries een gesprek gehad met een vertegenwoordiger van de Indonesische ambassadeur, waarin zij hem de bezorgdheid en het protest hebben uitgesproken over het harde lot van geïnterneerde Indonesische Intellectuelen, schrijvers en journalisten, speciaal die op het gevangenis-eiland Boeroe. Zy hebben een memorandum overhandigd. GRONINGEN — De Watelerprtfi van de Carnegiestichting in Den Haag is voor 1972 toegekend aan prof. dr. B. V. A. RöUng, hoogleraar-directeur van het polemologlsch instituut van d« rijksuniversiteit te Groningen, De prijs wordt jaarlijks toegekend aan een pereoon of instelling die „de zaak van de vrede naar beste krachten heeft gediend". De bestaat uit een geldbedrag van 30.000 gulden. ---