ADVERTENTIE mr'? v ,/ O --- KUNST PROF. PR. H. TIPPENS: Medisch student moet eerder geoefend zijn in „de rol van arts” Van onze correspondent UTRECHT, 27 Jan. — „liet grondige besef van de positie waarin bet medisch onderwijs in Nederland geraakt Is. door bet samengaan Tan factoren al« een stijgend aantal studenten en mb dalende belangstelling Toor een academische loopbaan in de medische faculteiten, zal het gemakkelijker maken, te komen tot de radicale maatregelen die nodig zijn om de Nederlandse gezondheidszorg in de toekomst veilig te stellen." --- Betoverend Chopin-spel F.R. ZIJN VEEL jonge pianisten, vooral uit de Amerikaanse school, die met ' Chopin geen raad weten. Zij spelen zijn' muziek óf te luid en te snel, ól in de dromerige delen met een bevangen, onnatuurlijke weekheid. Dan doen zij denken aan een verlegen puber die Hogen een oude oom eens extra vriendelijk wil zijn, maar hem eigenlijk een ouwe sok vindt. Dikwijls wordt Chopin zo benaderd. De jonge Amerikaan Agustin Anievas (van Spaans-Mexic. afkomst) doet het anders. Wat hij maandagavond in de Kleine Zaal te Amsterdam deed horen \vas onverbloemde en onbevangen romantiek. Allereerst dient vermeld dat hij prachtig kan pianospelen cn een natuurlijke affiniteit bezit tot de klankmogelljkheden van het instrument Zijn vinger- en octaventechniek zijn schitterend, staalhard en toch soepel.. Waar hij 'zijn hoorders echter mee betovert is zijn voorliefde-voor pathetische gevoeligheid. Hij veroorlooft zich onverdedigbare stijlvrijheden, die echter precies het effect sorteren dat hij wenst, zoals extreme tempo-wisselingen, zwaar dreigende bassen en week gefluister met het linker pedaal. Zijn sentimentaliteit grenst aan gevoelsexhibitionisme. Er zijn. kortom, tekorten aan goede smaak aan te wijzen die op den duur Irriteren. Men zou In een decente nachtclub misschien zo Chopin kunnen horen spelen. Intussen kan Agustin Anievas tot veel mensen . Chopin nader brengen, Juiwt omdat hij niet schroomt de "Kchóbnhedcn van deze onvergelijkelijke.pianomuziek, uitvóerig te etaleren. MO zoekt niet zijn heil in verbluffende snelheden fn verblindend vuurwerk ■waarin alleen de kenners de details nog kunnen onderscheiden. Hij wil regelrecht bekoren met zijn; spel rn zijn onmiskenbare liefde voor de walsen en de etudes overdragen met alle middelen die hem ten dienste staan. Het gevaar dat hij in de mooie kleurspiegelingen blijft steken neemt hij op de koop toe. Dat hij ook de grote vormen beheerst lijkt me echter niet zeker. Zijn interpretatie van Brahm's Handeivariaties vond ik onevenwichtig en te ongelijk van inzet. 11. VAN EEDEN Aldus prof. dr. H. A, Tiddens maandag tijdens zijn ambtsaanvaarding als hoogleraar in de methodiek van het onderwijs in de geneeskunde benevens in de kindergeneeskunde aan de Rijksuniversiteit te Utrecht Als voorbeelden van deze radicale maatregelen gaf hij onder meer aan: het in \een veel vroeger stadium van het studieprogramma aanleren om te gaan met mensen; de student moet reeds lang tevoren geoefend worden in zijn „rol als arts" to.v. zijn- patiënt Hij pleitte voor nieuwe onderwijsmethoden (in samenwerking met onderwijsdeskundigen) die er toe bij kunnen dragen dat iedere student bij zijn vaardigheidsontwikkeling meer individuele begeleiding krijgt Hij noemde o.a. de simulatie (het ' nemen van vrijwilligers als „slachtoffer") en goede studieteksten, waardoor de tijd die nu aan massale hoorcolleges wordt besteed vrij komt voor kontakt in kleinere groepen. „Wij zullen onze studenten beter moeten voorbereiden voor het praktisch werk door opneming in het onderwijs van intensievere vaardigheidstraining." „Het zou een belangrijke winst betekenen wanneer we meer kennisoverdracht kunnen laten plaatsvinden door zelfstudie, zodat de docenten zoveel mogelijk tijd kunnen gebruiken voor die zaken waarin persoonlijk contact wenselijk is." Ten aanzien van de selectie bij studenten merkte prof. Tiddens op dat „zelfs al zouden we nu de toevloed van studenten indammmen, - dan blijft het probleem van het grote aantal studenten reeds in opleiding". Bovendien, vond hij, is nog te weinig onderzocht welke nevenverschijnselen kunnen optreden bij een dergelijke selectie, bijv. de invloed die je uitoefent op het type mens dat in de toekomst nodig is voor de gezondheidszorg. „Voorlopig moeten we in ieder geval door samenwerking met andere klinieken onze plaatsingscapaciteit verhogen", aldus prof. Tiddens. Tot slot pleitte hij voor een wetenschappelijke afdeling aan de universiteit. die zich specifiek met onderwijszaken bezig zal moeten houden. --- MENINGSVRIJHEID Tweede-Kamerlid wil beroepsprocedure zaak Volkskrant-Hiltermann DEN HAAG, 27 Jan. — Dr. Roethof, lid van de Tweede Kamer (PvdA) heeft de minister van justitie schriftelijke vragen gesteld naar aanleiding van het arrest van het Amsterdamse gerechtshof van 8 januari in de zaak van de Volkskrant tegen mr. G. B. J. Hiltermann. Dr. Roethof vraagt minister Polak of hij niet meent, dat ernstig betwijfeld mag worden of het door een hof aan een gedaagde opleggen van de ver-' plichting om een mening, waarin een bepaalde waardering tot uitdrukking komt — hoe onzorgvuldig, grievend of beledigend ook — in het openbaar te herroepen, wel in overeenstemming is met art 10 inzake de vrijheid van meningsuiting van de Europese conventie van de rechten van de mens (conventie van Rome). ■ ;De heer Roethof , suggereert de minister een beroepsprocedure te bevorderen vanwege de procureur-generaal bij de Hoge Raad overeenkomstig art 456 van het wetboek' van strafvordering. Toelichtend laat dr. Roethof hier op volgen dat cassatie „in'het belang der wet" geen nadelen toebrengt aan door partijen verkregen rechten. De vraag betreft uitsluitend het principiële belang van de bescherming van de, ook in de Nederlandse grondwet verankerde, meningsvrijheid en beoogt, aldus dr. Roethof, zeker , geen partij te kiezen tegen de juistheid van het inzicht van het Amsterdamse gerechtshof ten aanzien van de inhoud van het geschilpunt --- Seniliteit niet meer ongeneeslijk LOS ANGELES, 27 jan. — Een professor, van de universiteit van Washington beeft verklaard, dat bepaalde symptomen van seniliteit, zoals geheugenverlies en verwarring, kunnen worden verholpen door behandeling in een hoge-druk-zuurstoftank. Dr. Peter Winters, professor in de narcoseleer, verklaarde op een medische conferentie dat patiënten die in de zuurstoftanks waren behandeld, een merkbare vooruitgang vertoonden. Eén aspect van het experiment dat nog moet worden onderzocht, is hoe lang de genezing duurt. Volgens de professor kan de behandeling echter zonder gevaar met tussenpozen worden herhaald. - , --- „Notenkraker” bezet kantoor Concertgebouw AMSTERDAM, 27 jan. — Eenentwintig leden van de actiegroep „Notenkraker" zaten maandagmiddag -op het hoofdbureau van politie In Amsterdam, waar tegen hun procesverbaal werd opgemaakt wegens lokaalvredebreuk. Het gezelschap, onder wie Peter Schat, Misja Mengelberg en Louis Andrlessen, was het kantoor van de adjunct-administrateur de heer Rösner binnengegaan en eiste dat'een zaak voor discussie zou worden verhuurd. De heer Rösner weigerde dit, ten eerste omdat overleg met de raad van bestuur nodig zou zijn, ten tweede omdat alleen zalen verhuurd worden voor muzikale doeleinden. Zoals bekend wensen Notenkrakers te discussiëren over vernieuwingen in het repertoire van het Concertgebouworkest In dit verband verwees de heer Rösner de leden van de actiegroep naar het bestuur van het orkest, aangezien de administratie van het gebouw geheel buiten de kwestie staat. De groep van 21 na mmet dit standpunt geen genoegen en ging op de grond zitten. Binnen een half • uur waren de deelnemers met zachte drang door de politie uit het kantoor verwijderd en meegenomen naar het hoofdbureau. --- Weer boete voor Mick Jagger LONDEN, 27 jan. — Mick Jagger. de zanger van de Britse popgroep The Rolling Stones, Is tot een boete van tweehonderd pond veroordeeld wegens bet bezitten van verdovende middelen. --- Méér aanslag voor opvoedkunde Van onze universitaire correspondent LEIDEN. 27 Jan. — Er lijkt een oplossing in zicht voor het personeelsgebrek aan de subfaculteit der opvoedkunde van de Leidse universiteit. Van de acht medewerkers die het wetenschappelijk corps van de subfaculteit extra had aangevraagd, om het onderwijsprogramma minimaal ten uitvoer te kunnen brengen, hebben curatoren er ter elfder ure vier toegezegd. Wat betreft de resterende vier zal er eerst overleg gevoerd moeten worden tussen de verschillende 'subfaculteiten van de faculteit der sociale wetenschappen. Wetenschappelijke corps en studenten hadden acties aangekondigd, wanneer curatoren voor 1 februari geen uitspraak zouden doen. Curatoren verwijten nu het bestuur van de subfaculteit, dat het te weinig overleg heeft gepleegd met de andere subfaculteiten. Als de andere vier medewerkers ook nog worden toegestaan betekent dit, dat de studieduurverlenging van een tot drie jaar, die het wetenschappelijk corps begin januari de studenten had aangekondigd, weer voorlopig van de baan is. Een belangrijke conclusie uit het rapport is. dat het Stedelijk Museum' voor wat betreft het Nederlandse publiek sterk afhankelijk is van een vaste kern van bezoekers. Uit de cijfers blijkt, dat bijna dc helft van de Nederlanders zei het museum een keer per maand of vaker te bezoeken. Geconcludeerd kan worden dat de ondervraagde Nederlanders gemiddeld drie keer per jaar naar het Stedelijk Museum komen. Voor de Amsterdammer ligt dit gemiddelde op vijf keer per jaar; 13 procent had het museum nooit eerder bezocht. De collectie Van Gogh blijkt nog steeds de belangrijkste trekpleister te zijn voor de buitenlanders. Bijna de helft * gaf dit als rede op voor zijn komst naar het museum. --- Verraad De psychologie vormt de hoofdschotel van Herzbergs beschouwingen. Trekken we alle argumenten af die ontleend zijn aan Weinrebs „grootheidswaan" en ..hersenkronkel". dan blijft er van de kritiek weinig over. Hier en daar echter wekt Herzberg de indruk aan een meer zakelijke bewijsvoering bezig te zijn: ook op die gevallen moet onze aandacht zich richten. al is het kort. * In de eerste plaats tracht Herzberg aan te tonen, dat Weinreb toch wel het een en ander op zijn kerfstok heeft. Niets ernstigs weliswaar, maar toch voldoende orn hem, zowel in zijn boek als voor ziji\ rechters, tot een leugenachtig mens te stempelen. Ik zal de beweringen weer nummeren. 1. Weinreb zou. althans in Rotterdam, de' lijstmensen telkens ' opnieuw hebben laten keuren, en daarvoor steeds flinke bedragen hebben geeist. Dit, zegt Herzberg, staat vast. Waarom zegt Weinreb e.- dan niets over in zijn boek? Hoezo staat het vast? Het is Weinreb niet ten laste gelegd, de jetuigen uit de tijd van het proces spreken er niet over, voor zover mij bekend. Herzberg baseert zijn verhaal op ongenoemden. die het hem nu, meer dan vijfentwintig jaar later, hebben verteld. Zolang hij die getuigen niet noemt, maar wel de tegengestelde getuigenissen uit de nabeschouwing verzwijgt, zou Herzberg er goed aan doen niet op zo hoge toon aan het sommeren te slaan. 2. Weinreb zou in VVesterbork, bij het bekendmaken van de tweede Sperre, opmerkingen hebben gemaakt die ten doel hadden onderduikers ■ naar Westerbork te lokken, opmerkingen die overigens, volgens Herzberg, „geen enkelgevolg" , gehad, omdat iedereen nu eenmaal zo verstandig was, de wonderdoener niet te vertrouwen.' Hetzelfde beeld doet zich hier voor: > Herzberg baseert zijn stelligheid op het verzwijgen van de na-oorlogse getuigen en op verklaringen van anonimi, vijfentwintig iaar later. In dit geval noemt hij ook één naam: die van Straus, een medewerker van Weinreb. en „een volkomen respectabel man". Dat kan zijn. maar een bijster goed geheugen heeft deze Straus niet, zoals hij aantoonde, toen hij na de oorlog in Palestina een brochure liet verschijnen, waarin hij. in de veronderstelling dat Weinreb de oorlog niet overleefd had. het verhaal van de Weinreb-actie vertelde met zichzelf in de hoofdrol, en zonder Weinreb zelfs maar te noemen. Het verhaal dat deze Straus (wiens werkelijke naam ook mij bekend is) thans aan Herzberg gedaan heeft, is overigens niet in het dossier te vinden. Wel'swaar bevindt zich ' daarin een verklaring van Straus over Weinreb, maar in die verklaring Is uitsluitend sprake van het „aanzienlijke aantal" personen te Westerbork. die voor hun plans op de Weinreb-tijst nooit tets hebben hoeven te betalen. Maar afgezien daarvan, waar gaat het hier eigenlijk om? Weinreb zelf zegt dat hii beloofde dat hij onderduikers die gepakt werden, met zijn Sperre uit de strafbarak zou proberen te halen en zo voorlopig voor doorzending te behoeden. Hij beloofde dat niet alleen, hy deed het ook, zoals uit de getuigenissen achter in het boek blijkt Dat er. in de herinnering van mensen die Weinreb toch al ein griezel vonden, in al die {aren een kleine, beslissende verschuiving is opgetreden, valt te begrijpen. Dat Herzberg. die beter zou moeten weten, hierin een reden ziet >m Weinreb serieus van verraderlijkheid te verdenken, kan alleen maar uiterst merkwaardig worden «er.oemd. ' . ; 3. Een aanval op mijn bewering, dat ~er tegen de door Weinreb gesperrden nimmer represailles zijn genomen na de opheffing van ile Sperren". Herzberp weet 'en uitzondering, en beroept zich daarvoor op Mechanicus. Wat schrijft deze precies? Bij donderdag 2C januari 1944 staat: „Ongeveer vierhonderd alte Kamp-Insassen zijn gisteren met het transport naai Theresienstadt meegegaan. Velen, die de keuze hadden tussen Theresienstadt en de . lijst-Weinreb. hebben voor Weinreb geopteerd. Zij wilden niet. tenzij hoognodig, uit hun kleine huisjes en hun gemak gestoten worden en verwierpen de gift van Theresienstadt van de commandant. ..Het ging dus om een keuze' tussen transport nu. naar een als' gunstig afgeschilderd kamp. of rekken van het verblijf In Westerbrok, met een onzekere bestemming. Mechanicus laat er geen twijfel over bestaan \ (Herzberg trouwens ook niet) dat de Weinreb-beschermlng op zichzelf niet werd beschouwd als meer dan een laatste strohalm, zeker'minder waard dan het privilege, alte Kamp- Insasse te zijn. Wordt vervolgd De TUd .is bereid de artikelen van Nuis en Herzberg, en wat daar eventueel op volgt, in een aparte overdruk b||een te garen, en deze toe te zenden aan degenen, die per giro (228X4) / 0.50 tullen hebben overgemaakt op onze rekening met vermelding „Weinreb". Afd. Exploitatie --- „Al was het er maar één” H. van Leeuwen (New York, voorheen Rotterdam), verklaart op 8 september 1948: Weinreb heeft veel meer gedaan dan hij beloofd heeft: hij heeft als de mensen opgepakt werden en In Westerbork kwamen, hen daar een half jaar weten te beschermen tegen doorzending naar Auschwitz. Nadat ik zes maanden in de gevangenis in Amsterdam had gezeten, werd ik in september '43 in Westerbork In de strafbarak geplaatst. Weer was het Weinreb, die toen 1500 personen in Westerbork sperde, waaronder ikzelf, den heer S. Becker, de familie Heller, Flora Pfeiffer en nog vele anderen, die allen in de strafbarak geplaatst waren en anders onvoorwaardelijk doorgestuurd zouden zijn geworden." En: „Steeds heeft hij gezegd, dat, ab men weg zou gaan of onderduiken. men dat dan moest doen en in dit geval de preferentie zou hebben als de trein werkelijk ging. Het spreekt vanzelf dat Weinreb niet in het openbaar kon zeggen: men moet onderduiken. Ik heb hem herhaaldelijk nog verwijten gemaakt, dat hij, door dit in persoonlijke gesprekken tegen mensen te zeggen en ook door mensen te helpen onderduiken, zichzelf en zijn gehele actie In gevaar bracht, doch hij stoorde zich niet aan mij en nu begrijp ik ook waarom." --- de TOVENAAR VAN FOP door --- KWAADAARDIGE KARIKATUUR VAN WEINEB Van Herzbergs kritiek blijft weinig over door drs. A. NUIS Na de grootheidswaan kan ik korter zijn over de bewijzen die Herzberg geeft voor Weinrebs merkwaardige hersenkronkel vol zwendel en bedrog, en voor de conclusie „Niet de. verzetsman heeft het bedrog gepleegd, maar de bedrieger is in het verzet gegaan". Ik zal ze nummeren. 1. Zonder z'n kronkel kan niemand doen wat Weinreb heeft gedaan, i.c. zulke fantastische plannen bedenken. Afgezien van de bewijskracht van deze stelling (je kunt er elke verzetsman een bijpassende kronkel mee aanmeten), moet ik opmerken dat zij berust op een vertekende samenvatting van het relaas in de Mémoires. leder die dat • gelezen heeft, weet dat bij Weinreb nooit ~met fantastische snelheid" „geniale zwendelplannen" rijpten. Zijn spel werd zo ingewikkeld, omdat hij zo lang en zo *oed wist te improviseren van de ene onmogelijke situatie naar de volgende, maar ongebruikelijke hersenkronkels kwamen daar nimmer bij te pas. Als Weinreb één kenmerk heeft van het geniale, dan is het de eenvoud van zijn vondsten, die ze — achteraf natuurlijk — voor iedereen vanzelfsprekend doet lijken. 2. ..Weinreb gaat prat op bedriegerijen. die hij voor en na de oorlog heeft gepleegd, zowel In Nederland als In Turkiie." Voor de oorlog? Jawel: het illegale smokkelen van Joodse vluchtelingen over de Duits- Nederlandse grens. Na de oorlog, en in Turkije? Ik heb lang moeten nadenken, want in de Mémoires staat daarover niets Tenslotte herinnerde ik me iets uit een interview met Weinreb in het Handelsblad: hij had wel eens. toen hij In , Turkije hoogleraar was, officiële v papiertjes afgegeven aan buitenlandse studenten waar hun studieresultaten eigenlijk nog niet helemaal recht op gaven, als ze daarmee het voortijdig afbreken van hun studie door het vervallen van hun beurs konden voorkomen. Tja. Zeer afkeurenswaardig natuurlijk. Maar een kronkel? 3. Weinreb toont zich nog steeds tevreden over een noodleugen die hij als schooljongen heeft verteld. Dit „grove bedrog", zoals Herzberg het noemt, heeft geen betrekking op het „stiekem spijbelen van bijlessen". zoals hij zegt, maar op het verborgen houden voor zijn vader, die hartpatiënt was,! van het feit dat hij van die bijlessen was weggestuurd. Niemand heeft dat ooit . gemfcrkt. want hij kwam er zonder die bijlessen ook. ..Ik kan het niet helpen, ik vrees, dat het griezelige gevoel dat de menden ockropen heeft voor Weinrebs geniale zwendelknobbel, niet helemaal ongerechtvaardigd is." concludeert Herzberg. Geen commentaar. 4. Weinreb verdedigt het bedrog principieel. zoals blijkt uit een passage over Jacob en Ezau op pagina 451. Dit is de klap op de vuurpijl. Slaan we de bewuste passage op, dan zien we Weinreb gewikkeld in een discussie met zichzelf over de vraag of hij... de SD-er Koch wel zo schandelijk voor de gek mag houden. een etisch probleem waar hij tenslotte door Jacob uit wordt gered. ledereen, behalve Herzberg, zou hier een geval in zien van iemand met aanmerkelijk meer dan gemiddelde scrupules op het punt van de eerlijkheid Herzberg niet. Herzberg ziet een kronkel. Dit waren alle bewijzen voor Weinrebs ingekankerde bedriegersmentaliteit En tot zover het psychologische portret, van Weinreb, geschetst door mr. Herzberg. De conclusie kan kort zijn: het is een idiote en kwaadaardige karikatuur, voor iedereen die de 2000 bladzijden van de Mémoires heeft gelezen. Gelukkig voor Herzberg zijn dat er niet zo erg veel, zodat hij hier cn daar nog wel enige waardering zal kunnen oogsten voor zijn curieuze geestesprodukt. --- Van Gogh trekpleister in Sted. Museum Amsterdam AMSTERDAM. 27 jan. — Het beleid van het Stedelijk Museum in Amsterdam, zo vindt de meerderheid van de bezoeken, is juist. Dit blijkt uit een onderzoek dat het museum in het afgelopen jaar heeft laten instellen en waarvan thans het rapport, is gepubliceerd. Opmerkelijk is. dat de buitenlandse bezoekers aanzienlijk minder kritiek hebben dan de Nederlanders. En voor zover zij kritiek hebben, bestaat deze voornamelijk uit het te vooruitstrevend vinden van het beleid. Niettemin vindt ook ruim 20 procent van de Nederlanders, dat het beleid te vooruitstrevend is. Slechts 7 procent is een tegenovergestelde mening toegedaan. De kritiek te weinig vooruitstrevend te zijn komt vooral van'.de jongere bezoekers. Het onderzoek, waarbij in totaal 1336 bezoekers mondeling werden ondervraagd, geschiedde in twee fasen. De eerste onderzoekperiode viel in het voorjaar, toen 37 procent van het bezoekersaantal uit het buitenland aN komstig bleek te zijn.' De .tweede enquete werd gehouden in augustus, in welke maand men 88 procent buitenlanders telde. --- Westduitse Firma biedt 100 miljoen aan Softenonslachtoffers ALSDORF, 27 jan. (Reuter) — De Westduitse firma „Chemie Grfinethml" heeft de kinderen die misvormd zouden zün doordat hun moeder* tUdens de zwangerschap het slaapmiddel Softenon gebruikte, een bedraf van 100 miljoen gulden aangeboden, al* de aanklacht tegen de firma wordt Ingetrokken. De afdeling voorlichting van de firma heeft bekendgemaakt dat het geld zal worden uitgekeerd op voorwaarde dat „alle verdere risico's voor de firhia en de beschuldigden zijn uitgesloten." Zeven vroegere functionarissen van Grünethal staan In Alsdorf terecht wegens hun aandeel ln de produktie en distributie van het Softenon, ln Duitsland „Contergan" genaamd. Het gebruik van dit slaapmiddel zou tien jaar geleden in West-4Dultstand en andere landen tot de geboorte van misvormde kinderen hebben geleld, j --- Zo klaar als een klontje door ANDRÉ RUTTEN MAAR E£N SOORT toneel wordt er in Nederland gemaakt: toneel voor de stadsschouwburgen. Ja, dat is wel overdreven gezegd. Maar we moeten het niet te ingewikkeld maken, willen we het toneelkoffiedik kunnen lezen. In hoofdzaak is het trouwens waar. Voor het andere toneel is er te weinig tijd. geld, ruimte. De gewone schouwburgbezoeker — zoals die 9 januari bij monde van F. Gerlach aan het woord kwam — lijkt daar weinig bezwaar tegen te hebben. Hij vraagt: wat willen die acteurs nu eigenlijk? Minder werken, minder reizen. andere stukken spelen op een andere manier. Woordvoerder van dc acteurs ben ik natuurlijk niet. Ik probeer door te geven, wat ik gehoord heb. Allemaal willen ze in feite'dit: beter toneel en een dankbaarder publiek. Maar ze willen het niet allemaal op dezelfde manier, langs dezelfde weg, met dezelfde middelen. Misschien zijn er wel, die minder willen werken.. maar dat zijn niet de ware. Sommigen willen minder reizen, omdat ze er van overtuigd zijn dat ze met wat meer rust beter toneel zullen maken. Er zijn er, die een ander repertoire willen — andere stukken dus — en er zijn . er, die toneel willen maken — op straat, in een kerk. in kleine zaaltjes. Een nuttige verscheidenheid. Ze willen niet allemaal de schouwburgen uit, én het merendeel van het toneel zal zich voorlopig nog wel daar blijven afspelen. zodat de gewone schouwburgbezoeker zich nu ook weer niet al te ongerust hoeft te maken.. Willen de Tomaten meer van hen dan dat? Ook hun spreekbuis kan ik natuurlijk niet zijn, maar ik begrijp er dit van. Doordenkende op de aanvankelijk niet zo duidelijk doorziene bezwaren, die zi) tegen het bestaande toneel hadden, kwamen ook zij, net als de acteurs, eerst bij het knellende „bestel" 'terecht En zich afvragende, wat er aan dat bestel verkeerd was, ontdekten zij, dat het historisch gegroeid is als een voortbrengsel van de samenleving, van de maatschappij, zoals die op een gegeven ogenblik was, zeg nu maar rond 1870: '"ir° De toen aangetreden nieuwe leiding van de Amsterdamse stadsschouwburg slaagde er in het toneel als een acceptabele, vorm van kunst ingang te doen vinden bij de uitgaande wereld van die ttjd. en dat was, zoals iedereen '■veet •in feite de , maatschappelijke é'ite. Wat er sindsdien ook veranderd moge zijn in de uitgaansgewoonten van de Amsterdammers, de stadsschouwburg | functioneert nog altijd alleen maar voor een uiterst dunne laag, al weet niemand uit welk deel; van de koek die nu precies gesneden is. --- Kunstmatig EEN TIJD LANG hebben "er 'ln Amsterdam naast die stadsschouwburg nog andere theaters en theatertjes gebloeid met andere soorten dan „kunst"- tonèelT "Zg"~2tjn " allemaal verdwenen omdat de samenleving veranderde er geen behofefte tnéel aafi' bestond of te weinig om ze draaiende te houden. Alleen het kunsttoneel. van de stadsschouwburg is gebleven, omdat >het kunstmatig ln stand gehouden' werd. Er is publiek blijven komen, of, zoals men tegenwoordig zegt: verschillende publieken stappen er over de drempel. Maar. nuchter, gezien wil „verschillende : publieken" > zeggen: een naar smaak en belangstelling nogal onsamenhangende groep, waaronder ook de ..gewone'* schouwburgbezoeker, die ge-' woon in de bestaande toneel cultuur, is op- en meegegroeid. En om hem heen vele anderen, die om uiteenlopende redenen.op een gegeven ogenblik ook smaak voor dat soort toneel gekregen hebben, i Men . kan v ook zeggen: een groep mensen, die later dan de negentiende eeuwse élite in de. gelegenheid kwam om. van kunst te gaan houden, zonder er allemaal hetzelfde van te verwachten. Zo is het ln alle steden met een eigen schouwburg en- een eigen toneelpubliek gegaan. En het maken van < voorstellingen .van al die schouwburgen was hét doel van het toneelbesteL , , Het toneel werkt dus duidelijk naar een rond 1870 vervaardigd patroon, dat paste in de toenmalige samenleving, zoals natuurlijk nog veel patronen van toen blijven doorwerken, zonder dat ze nog echt passen. Dat is voor de Tomaten zo klaar als een, klontje. Voor u nog niet? --- uit de KUNST ; JOSEFINE ? VAN (GASTEREN,, verbonden aan de toneelgroep - Theater, zal bij het Nieuw Rotterdams Toneel een gastrol spelen *in het stuk dat de acteur Eric Schneider heeft geschreven en dat de voorlopige werktitel „Theodoor, een. totall loss" heeft De pre- ■ mière is zaterdag 28 februari in de ' Rotterdamse schouwburg. . DE ..ACTEUR :,Wlm van den Brink, sinds 1963 verbonden aan de Nederlandse Comedie.'gaat het volgend sei- > zoen op (ree-lancebasis werken zonder daarmee alle i bandenmet . het 1 gezelschap te'verbreken." Over een of meer gastrollen t wordt nog ; onderhandeld. ",'V :~ HET GESCHENK .van' de boekenweek 1970 (4.'tot'en met; 11 r april) is „De, Tunnel" < van Jani Gerhard Toonder.'die eind 1968 de opdracht > kreeg . voor het schrijven van de toen nog de ' Boekenweek, organiserende Commissie voor 'de Collectieve < Propaganda van het Nederlandse Boek. De Boekenweek wordt thans door, een uitgeverscommissie voorbereid. . < * •' ..■..••.v'-'.-V > * HET DON KOZAKKENKOOR onder , leiding van Serge Jarofl maakt. een toernee door ons , land, die. op 3 februari in Tilburg start. Hel koor brengt een programma van liturgische gezangen, volksmelodieën en Russische koorzang. Na .Tilburg wordt opgetreden in Apeldoorn, Amsterdam, Den Haag, Rotterdam, Stadskanaal, Groningen, Utrecht, Enschede, Zaandam en Breda. V ' - DE GOUDEN PEN VAN DE „Figaro Litteraire" is toegewezen aan Robert Sabatier voor zijn boek „Les allumettes Suèdoises" (Des Zweedse lucifers). Aan de prijs is een bedrag van tienduizend frank verbonden. De schrijver is 47 jaar. „Les allumettes Soèdoises" is zijn tiende roman. ---