HALF MILJOEN KILO VUILNIS In één keer fevert de trein het compostbedrljf een half rrtiljoen kilo vuilnis. kiizenden dode vissen: fabrieksafval in het wa- Zo schoon zijn nu de Amsterdamse grachten als ze ter heeft de zuurstoftoevoer afgesneden. , •'r* ' - gebruikt als vuilnisstortplaats. --- Middeleeuws - De meest directe bedreiging voor het lèefrailiea is'de'dodrdrenking vsin de bios£ter:met allerlei chemische middelen / met '■ nog onafzienbare • gevelgen. „De vervuiling van lucht en water, het verdwijnen van aardige terreinen, dat begint de gewone burger te merken. Maar dat probleem is oplosbaar, als we de kosten maar betalen. Tot nu toe mocht de verwerking van afval niets kosten. In de Middeleeuwen werd de rommel opgeruimd door dieren en voddenraper»; nu dempt de stadsreiniging er een aardig plasje mee, overal liggen stinkende massa's. De industrie mag. ook al niet op kosten worden gejaagd. Maar met onze bevolking»- dichtheid is dat niet meer om. vol te houden.' Dat is gewoon een kwestie van het domme getal. Op Java was het traditie dat men zijn behoefte deed in de kali, waar verderop weer uit gedranken werd. Toch was het vroeger een hygiënisch verantwoorde manier; in het water werd de afval snel afgebroken. Maar het zelfreinigend vermogen van water is beperkt. Bij overbelasting met organische stof is de zuurstof snel opgebruikt en de rottende stoffen bieden dan ideale mogelijkheden aan patogene bacteriecn. --- Wassenaar Daarbij komen dan de stoffen, die niet of slecht worden afgebroken en zich ophopen in weefsels, waarbij er twee grote groepen zijn; de gechloreerde verbindingen en de zware metalen. Het; is nu zover dat bepaalde toepassingen van DDT verboden zijn. Men vreest dat het een carcinogene werking heeft. Hoe moeilijk dergelijk vergif uit het milieu verdwijnt is gebleken uit de catastrofe van de eidereenden en de grote. sterns In de Waddenzee. Ze ' zijn het slachtoffer. geworden van een stommiteit van een industrie aan de Nieuwe Waterweg, die zo'n stof in de rivier loosde met het idee: die verdunt wel. Maar rivierwater ' mengt zich slecht met zeewater, al het vuil van de Waterweg vind je weer terug op het strand van Wassenaar en Scheveningen en zo kwam de stof met de kuststroom in de Wadden terecht. \ Ik denk wel eens: was de ment maar gevoeliger, dan wa% het allang afgelopen. Maar alleseters hebben nu eenmaal een zekere resistentie tegen vergiften. Natuurlijk werkt het wel door op de duur. Ik verwacht dat de gemiddelde levensduur, die nu al daalt, in de toekomst belangrijk zal zakken, een gevolg van de belasting van de mens met vergiften en met de straling van de atoom proeren die we gehad hebben: dat heeft al een paar honderdduizend mensen een paar weken van hun leven gekost, dat kan niet missen. De moeilijkheid is ■ dat •je het niel duidelijk kunt aanwijzen.■> de mensen gaan gewoon eerder dood. de man is versleten, zegt de dokter. We weten intussen ook dat er, „synerèisme" voorkomt: versterking van de nadelige werking van een middel door combinatie met een ander, waardoor het effect groter is dan hun optelsom." --- Bijzonder apparaat Dr. Nielen ziet in de computer een heel bijzonder apparaat al vindt hij dat voor overschatting gewaakt "moet worden. De vraag: kan de computer denken. acht hij ontoelaatbaar. Ze zou verboden moeten worden. Hij zou er ook nooit met „nee" op antwoorden. Dr. Nielen zou eerder zeggen dat het •ven onzinnig is te vragen: is een auto ictirizofreen of: is het 's avonds kouder dan buiten. : Dit. betekent niet dat hij de computer, ziet als „zomaar een machine", als een instrument zonder meer. Dr. Nielen beschouwt de computer wel degelük als' een, met Reen enkel ander vergelijkbaar apparaat. vanwege de exclusieve eigenschap dat zij, mits daartoe geprogrammeerd, haar eigen instructies kan.wijzigen. Wanneer het niet al te menselijk zou klinken, - zou men kunnen; zeggen < dat de computer.. al naargelang de omstandigheden, zitfh aanpast en 'haar gedragspatroon verandert. Dr.' Nielen geeft het voorbeeld van het •, vliegtuig met een . automatische piloot. Wanneer het toestel op een bepaald traject vier keer achtereen in een onweer terecht komt, zou het. met computerbesturing -in zo'n geval kunnen „besluiten".voortaan een andere route te nemen. Dit „zelfbeschikkingsrecht". gevoegd bij het nagenoeg onbeperkt grote geheugen'en de enorm snelle verwerkingssnelheid; van gegevens maakt haar tot een volstrekt apart Instrument, dat ten goede, maar ook ten kwade kan worden gebruikt. Het publiek zal dus attent moeten zijn op wat e'r met computers gebeurt, wie er aan de knoppen zit en welke waarborgen voor misbruik'er. moeten zijn: een sociaal probleem van de eerste orde. --- Data-bank Ook Nederland zal bemerken dat de computer steeds meer in ons leven doordringt.- Het ogenblik lükt niet zover meer dat elke Nederlander, verspreid over verschillende instanties, met zijn hele „verleden" en heden in computergeheugens wordt opgeslagen. Het zal technisch geen enkele moeilijkheid geven . al die" verschillend# gegevens. bij al die verschillende Instanties samen.te brengen zodat men meteen de ■ beschikking kan krijgen over meer gegevens van een individu (of van een • groep) j dan ooit voor mogelijk is gehouden. Alle gewenste combinaties zullen "er ook uitgelicht kunnen worden.' Zonder veel moeite zal het mogelijk zijn dirc«t een lijstje te krijgen met bijvoorbeeld alle Nederlandse eenogige, roodharige classificeerders boven de loongrens met een hond. Dat is een gegeven waarom men nu niet zo dringend verlegen zit, maar er zijn wel allerlei ander*, gelijksoortige combinaties van gegevens denkbaar waarmee wel-veel gedaan kan worden: door-goedwillenden veel nuttigs. door kwaadwillenden (bijvoorbeeld bij een . bezetting of een staatsgreep) veel nadeligs. • Een kort overzicht van de gegevens die nu al op computergeheugen staan, of. waarvan dit vroeger of later zal gebeuren, maakt duidelijk hoeveel men van een -ieder te i weten ■ kan. komen wanneer alle gegevens die verspreid beschikbaar zijn; — financiële, medische, personalia •'— • worden samengevoegd in een „data-bank". ' ' " '" X 1 In principe is al de beslissing genomen elke Nederlander een registratienummer te geven, waardoor de «verwerking van. allerlei persoonlijke gegevens door de computer kart gebeuren. In dit geval zal het vooral gaan om personalia en de gegevens van de burgerlijke staat.ln de toekomst-zullen ook alle belastinggegevens in de computergeheugens Worden opgeslagen. In .theorie, maar misschien ook nog wel eens' in praktijk, zal men een volledig waterdicht systeem*kunnen krijgen door de ultrasnelle, feilloze controle die de computer • kan , uitvoeren: elke. met naam en toenaam opgegeven uitgave moet voor een ander een inkomste hebben betekend. Nu wordt dit alleen ' maar steekproefsgewijs gecontroleerd.- in hoeverre die inkomsten zijn opgegeven, maar bij gebruik van de computer i kan deze controle desgewenst routinewerk worden. Het is niet denkbeeldig dat straks ook de justitie alle gegevens van mensen die. veroordeeld zijn op magneetbanden gaat bewaren. Dan zijn 'er de: banken en andere Instellingen' die leningen verstrekken en in het bezit zijn van gegevens over, de kredietwaardigheid van duizenden Nederlanders. Het is het middel voor de banken om een zwarte lijst op te stellen van hen die elders niet. aan hun verplichtingen hebben voldaan. En dan wordt, zij het nog maar zachtjes. gesproken over het bijeenbrengen van alle persoonlijke medische gegevens, in computergeheugens. De weerstand ertegen is nog groot, bij het publiek, maar ook bij artsen, die grote waarde hechten aan het beroepsgeheim. dat wellicht bedreigd wordt. Maar vroeg of laat zal men er toe overgaan. De voordelen xUn dermate groot dat men deze op de duur niet zal kunnen negeren. Het risico dat er misbruik van gemaakt wordt, hoeft geen reden te zijn er helemaal van af te zien. is ook de mening van dr. Nielen. Er worden toch ook nog altijd broodmessen verkocht, ook al' wordt daar een enkele keer iemand mee doodgestoken. --- Te veel gegevens Die centralisatie van medische gegevens zal de., behandelende arts een hoeveelheid informatie geven over de patiënt die hij op andere manier nooit zou kunnen krijgen. Omdat de patiënt zelf die niet wil of kan geven en ook omdat het uit praktisch oogpunt onmogelijk is de bij vele artsen en ziekenhuizen verspreide gegevens bijeen te ,brengen. Het ziet er zelfs naar uit, zo denkt dr. Nielen. dat wanneer dit plan gerealiseerd zal zijn. het aantal gegevens zelfs te groot zal blijken voor' de arts om er grondig kennis van te nemen. Dat zou te veel van zijn tijd vergen. Er zal dan door ■de arts een selectie moeten worden gemaakt welke soort informatie vooi hem van belang is om zich daar dan toe te beperken. Weer geheel andere gegevens berusten bij ziekenfondsen en controlerende instanties op het gebied van ziekte en arbeidsverzuim. Wanneer al die gegevens, en er zijn er veel meer denkbaar, bijeengebracht zouden kunnen worden, kan men wel zeggen dat men daarmee een grondig doorkijkje in het' leven van de mensen heeft. De verbluffende eigenschappen van de computer behoeven in het geheel geen gevaar voor wie dan ook op te leveren. Het is alleen de vraag door wie en waarvoor de computer gebruikt gaat worden. Zoals het ook de vraag was — en is — door wie en waarvoor de atoomkracht gebruikt wordt: dooi de militair, door de technocraat •; ol door de democraat. Technisch gezien Is de computer voor ongewild misbruik te beveiligen. Er zijn allerlei manieren om te voorkomen dat onbevoegden de beschikking krijgen over de vastgelegde gegevens. De .vraag is alleen wit ten slotte zal uitmaken wie bevoegd is ert wie onbevoegd. In het ergste geval de onbevoegden zelf. Maar dat is geen zaak meer van de computer, maar van de mensen. Alle mensen. --- ALS ER NIETS GEBEURT De mens gaat aan zijn vuil milieu ten onder Van onze speciale verslaggever VIC LANGENHOFF ARNHEM, 20 dec. — Zelfs bij een verdubbeling van de bevolking is het aantal mensen nog niet te groot om de aarde, voor de mens aangenaam en bewoonbaar te houden en een goede plaats in te ruimen voor andere levende wezens; MITS men bereid is daarvoor de prijs te betalen. Dat is de overtuiging van dr. W. H. van Dobben, oecoloog, die er wel in één adem aan toevoegt, dat die prijs dan niet betaald wordt voor luxe of hobbies, maar voor een levensnoodzaak. „Het i» een directe levensbehoefte van de mens, dat de temperatuur van de aarde en het zuurstofgehalte ran de atmosfeer constant blijven: wij zijn daaraan aangepast. Als het zuurstofgehalte (van 20 pet.) sterk daalt, doemt het perspectief op dat we allemaal met zuurstofmaskers moeten gaan lopen. Dan zijn alle andere planeten net zo bewoonbaar als de aarde, maar dat is niet zo'n aangenaam perspectief. Dr. Van Dobben Is directeur van het Instituut voor Oecologisch Onderzoek, dat, populair gezegd, milieukunde beoefent; in principe met zuiver wetenschappelijk doel, maar de barre praktijk van het milieubederf lokt de onderzoekers voortdurend naar de concrete dingen van de dag. Dr. Van Dobben is dan ook in zijn „vrije tijd" secretaris van de commissie „Mens en milieu" van de Koninklijke Academie van Wetenschappen, die- binnenkort een serie forse aanbevelingen zal doen aan de regering. Het resultaat moet zijn dat de eisen voor een goed milieu in het beleid even zwaar gaan wegen als b.v. kwesties van werkgelegenheid. „Er wordt gedacht aan een Milieuraad naar het model van de Sociaal Economische Raad en aan voorbereidend onderzoek zoals de rijksplanologische dienst het'doet op sociaal-economisch vlak." --- Risico bij behandeling persoonlijke gegevens COMPUTER NOOPT TOT WAAKZAAMHEID Van onze speciale verslaggever AMSTERDAM, 20 fdeÜ£— 'Na • ;i • . . • ' -- ' alle hiep-hiep-hoera verhalen over de computer die ons beloven het leven zo prettig en zo gemakkelijk te gaan maken, wordt het tijd eens de keerzijde van de medaille te laten zien: het gevaar dat een efficiënt gebruik van de com■ ..*• . ■ puter voor de burger kan meebrengen. \ * 7<~" Het beeld wordt ons voorgehouden door dr. ir. G. C. Nielen, niet behorend tot een emotionele sekte van fervente computerbestrijders, maar * afkomstig uit' het kamp van de computermakers zelf: Hij :is staflid bij Philips van de afdeling Informatie, ' Systemen en Automatie, bestudeert het gebruik ien de <■ toepassing van computers. „Bestuurders sx noch bestuurden • denken nauwelijks lna over wat er met de computer ook ten kwade ■ kan worden aangericht", zegt hij. „Men zal zich toch - met (die • zaken moeten gaan bezig houden om waakzaam te kunnen zijn .tegen misbruik van de computer". Dr. Nielen hangt het. vooralsnog denkbeeldige ' schrikbeeld op van de machtswellustige technocraat, die elk individu in het land aan een touwtje heeft: een druk op de knop van' de computer is voldoende om i la minute alle gegevens van wie dan ook zwart op wit . voor • hem te krijgen. „Een dictatuur zou het met een computer honderd jaar langer uit-, houden. dan zonder computer" is dr. Nielen» overtuigen. y. Da IR G. C. NIELEN --- Syriergisme „Een van de ergste dingen is dat men allerlei stoffen in het milieu brengt zonder te ietten op het effect. In Zweden ontdekte men in vis gechloreerde bifenylen (PCB's). Bij onderzoek bleek, dat deze werden toegevoegd aan smeerolie voor machines die onder water moesten draaien. Dit tekent de hele situatie. Ik geloof dat we er niet aan ontkomen" dat er een internationaal verbod komt voor allerlei toevoegingen, tot bewezen is dat ze niet accumuleren en dat ze gemakkelijk .worden afgebroken. Je k«nt dacht ik moeilijk een bewijs vragen dat ze op de lange duur niet giftig of carcinogeen zijn, want dat bewijs is niet te leveren; maar het accumuleren en de afbreekbaarheid zijn met eenvoudige proefjes aan te tonen." ' --- INDUSTRIE VERVUILT De'industrie kan een érnstige bedreiging'vormen voor de zuiverheid "en het zuurstofgehalte van de lucht'- : j --- Loze kreten „De geluidshinder**, aldus de beer Hermesdorf. „zouden we desnoods nog voor lief nemen, wanneer men ons sou aantonen, dat de lusten groter rijn dan de lasten. Deze afweging van belangen heeft evenwel nooit plaats gehad. Het bestuur van de NV Luchthaven Zuid- Limburg neemt zijn toevlucht tot loz* kreten en vage cijfers. Met passagiersaantallen wordt listig gegoocheld. Een werkelijk steekhoudende prognose ontbreekt. Ook het verband van de luchthaven en de industrialisatie wordt niet behoorlijk aangetoond. Voor. onderin mingen spelen de korte afstanden naar Duitse en Belgische . luchthavens - van internationale betekenis, geen roL- Temeer. omdat' Beek niet eens aan een snoorlijn gelegen - is. Met\ verbetering van het internationale'.wegennet sou Zuid-Limburg meerl gebaat zijn dan met een goed geoutilleerd maar onvolledig benut vliegveld. En ook met een beter gebruik van de aanwezige spoorverbindingen." ' Onbewezen jioemen de comitéleden de stelling, dat het vliegveld Beek bet toerisme bevordert. Met evenveel recht geldt, dat het vliegveld, vanwege ide geluidshinder, het toerisme en de sacreatie . benadeelt. Heeft het bestiÉir van de luchthaven al' eens ■ serieus nagegaan, waar de Engelse toeristen, die per. vliegtuig in Beek aankomen, verblijven? Gaan de voorstanders niet al»te luchthartig been over de problemen van de geluidshinder?. Hebben zij al, kennis genomen van de rapporten van de Stichting Geluidshinder Schipbol? De comitéleden hebben zich Sde moeite getroost de situatie van Schip-' hol te projecteren op - Zuid-Limburg. Zij zijn • daarbij * tot' de * ontstellende conclusie gekomen, da' hier nog meer mensen dan rond Schiphol de dupe zullen worden van het lawaai van de straalvliegtuigen en van de schadelijke uitlaatgassen. Het! academisch I ziekenhuis van de toekomstige medische fa-, culteit •in < Maastricht zal ment op een andere plek moeten bouwen, willen de patiënten tenminste geen' last van de geluidshinder ondervinden. --- Veel klachten Het recent nu al klachten: van de bevolking van Ulestraten, met. name van de bungalowbewoners in het landelijke Schietecoven. alsmede van beiaarden en kinderen in Meerssen. Niet voor niets maken directieleden \ van bejaardencentra en. scholen deel uit van het anti-bulderbaan-comité. s Een ander argument; is nog." dat mogelijkheden tot verdere uitbreiding van het vliegveld Beelc. na : verlenging van de startbaan, niet meer aanwezig zijn. Gesteld dat' de voorstanders van . uitbreiding ■ gelijk mochten krijgen ten aanzien < van • de ontwikkelingen van het luchtverkeer, dan; komt ooit'het moment, waarop Beek toch niet meer meekan. In dat geval zal elders naar een ander terrein moeten worden uitgekeken. Waarom dan nu niet meteen? Ook Noord-Limburg denkt aan' een vliegveld maar daar begint men in te Zien..dat aktivering van het slapende militaire vliegveld bil I Venrav . of«de aanleg' van een < vliegveld op :de beide bij i Venlo. op moeilijkheden zal' stuiten bij de [bevolking. Beide; terreinen t liggen ;te dicht; bij de bebouwde centra. Erl gaan 1 daar ■ dan i ook i steeds meer stemmen1 de 1 Peel: een ' grote luchthaven 3 — eventueel een 5 tweede Schiphol — aan te leggen. Zolang ii de * economische noodzaak van uitbreiding van het vliegveld Zuid- Limburg niet is [aangetoond, blijft het anti-bulderbaan-comité zich tegen deze: plannen verzetten. ;;ffe hebben sterk de indruk, dat deze zaak wordt doorgedrukt. | Kwestie van prestige en hobby.l Gouverneur Van Booy is Immers voorzitter van de NV Luchthaven Zuid-Limburg. Een NV;wil nu eenmaal rendement zien van de geïnvesteerde miljoenen. Bovendien is vliegen zUn hobby", aldus de mening van veie tegenstanders. Zij zijn tevens fel gekant. tegen de wijze, waarop de uitbreiding van bet vliegveld is voorbereid. Misschien w*l legaal, maar desondanks toch zeer ondemocratisch. De omwonenden, wisten van niets. Zelfs gemeentebesturen bleken niet op de hoogte van de plannen te. zijn. Van .enige inspraak is geen • sprake geweest. Bij toeval kwamen de L comitéleden achter de plannen, bij uitvoering waarvan ook nog tal wan buurtschappen worden afgesneden van de hoofdkernen. Schietecoven bijvoorbeeld komt sterk geïsoleerd te liggen ten opzichte van de gemeente Ulestraten. De bewonen, die indertijd aldaar op aanraden van de gemeente, fraaie woonhuizen hebben gebouwd, zullen de gemeente aansprakelijk stellen voor het te verwachten ongemak. ---