OUDE GENEVER --- LOONEN EN PRIJZEN. Algemeen verband. Men behoeft nu juist geen diepgaande economische studiën gemaakt te hebben, om t 3 kunnen begrijpen, dat er tusschen loonen £n prijzen een sterk verband bestaat. Voor een onderneming vormen de loonen een belangrijk onderdeel der productie-kost?n. Ze worden dus betaald uit de opbrengst van de geproduceerde waren. Stijgen de rrijzen, doordat er meer vraag naar de geproduceerde goederen is, dan stijgt de winst en zullen de arbeiders naar loonsverhooging streven, terwijl er bij de ondernemers meer geneigdheid tot, althans minder weerstand tegen een verhooging der loonen zal zijn te bespeuren. Dalen daarentegen de prijzen der geproduceerde goederen, en vermindert daardoor de winst, of verkeert deze zelfs in verlies, dan zal er van de zijde der ondernemers een steeds krachtiger streven opkomen, om tot verlaging der loonen — dus tot vermindering van de productiekosten — te komen. En bij de arbeiders, natuurlijk aanvankelijk geneigd zich daartegen te verzetten, zal tenslotte de weerstand zwakker worden, omdat zij zeer goed begrijpen, dat een onderneming op den duur niet met verlies kan blijven werken. Maar er is nog een ander verband tusschen loonen en prijzen. Immers, wil men vaststellen hoe hoog de loonen zijn, dan moet men niet alleen kennen het geldbedrag, dat de arbeiders als loon ontvangen, maar men moet ook weten wat zij voor dat bedrag kunnen koopen. Zijn de prijzen der eerste levensbenoodigdheden — levensmiddelen, kleeding, woning, enz. — in een land laag, dan kan het geldbedrag der loonen lager zijn dan in een land waar de totale kosten van levensonderhoud hooger zijn, terwijl toch de levensstandaard der arbeiders vrijwel gelijk kan zijn. Vandaar dat stijging der kosten van levensonderhoud noodzakelijk met zich meebrengt een streven bij de arbeiders, om tot verhooging der geldloonen te komen: zij willen zoolang mogelijk den bereikten levensstandaard handhaven. In dit alles lag in het verleden een bron van arbeidsconflicten, al is in ons land hun aantal, eenerzyds door het steeds beter inzicht in de or jerlinge en de marktverhoudingen zoowel bij arbeiders als werkgevers, anderszijds door het tijdig ingrijpen en beleidvol optreden van de Rijksbemiddelaars, aanzienlijk gedaald. Het inzicht brak baan. dat wat men vroeger als klassenstrijd beschouwd had, niet anders was als een belangenstrijd, terwijl het steeds duidelijker L dat de belangen veelal niet tegenover elkaar stonden, maar evenwijdig liepen. Men heeft, in andere landen (bijv België) meer dan ten onzent, deze conflicten ook ntcn te voorkomen, door in de collec■ arbeidsovereenkomsten op te nemen .lijdende loonschaal". Er werd verband gelegd tusschen het loonbedrag en de kosten van levensonderhoud Gingen de laatste omhoog, dan gingen automatisch ook de loonen o trachtte men den levensstandaard der arbeiders op het eenmaal be•<• peil te houden. De ervaring heeft geleerd, dat hier een eigenaardige wisselwerking optrad. Immers, wanneer de prijzen van de eerste levensbenoodigdheden omhoog gingen, dan kwam dit. omdat het evenwicht tusschen vraag en aanbod verbroken was. Dit kon bet gevolg rijn van een stijging van de vraag, maar ook — en meestal — van de daling van het aanbod Gingen nu de loonen omboog, dan beteekende dit praktisch. dat de vraag nog meer werd vergroot, terwijl het te geringe aanbod hetzelfde bleef. la: verder omhooggaan van de prijzen. Gingen dan daardoor weer automatisch de loonen omhoog, dan werd de vraag v vargroot, met al* noodzakelijk gevolg: vr re stijging van de prijken Men heeft dit teekenend genoemd: de schroef zonder e.nd. men arbeidsconflicten voorkomen, dan zal men ernaar moeten streven, om zoowel de loonen als de prijzen zooveel mogelijk te stabiliseer Zeker, men kan die conflicten ock verbieden, gelijk men ten onzent dan ook al gedaan heeft. Maar de ervaring van den ouden tijd. toen men ook dit middel bijna in alle landen had aan*; erei>en. heeft ons wel geleerd, dat 't niet afdoende en daarom zelfs gevaarlijk bleek te zijn Men drong met geweld de uitingen van ontevredenheid terug. maar de ontevredenheid bleef en werd zelfs ernstiger. En in plaats van sta kreeg rrrn oproeren. Daarom zal men. wil men op den duur dit verbod kunnen handhaven, noodzakelijk de rechtspositie der arbeider'» moeten regelen. en I- it nu eenmaal loonconflicten de me< mende oorzaken van stakingen er — zal men er naar r '. alleen de loonen. maar ook de pr.'/cn der eerste levensmiddelen te sta: althans zoo goed mogelijk met elkaar m evenwicht te Vandaar, dat wij — naar wij reeds de vovveek ui- -bben meegedeeld — een loon-vernrdcning hebben gekregen. maar daarnaast ook < rdening. Deze beide regelingen zullen wij thans, en van haar bestaan duidelijk ren. aan een nadere beschouwing onderwerpen. lande nog geenszins samen te vallen. Begrippen hebben immers ook nog een zedelijke waarde, welke haar beteekenis op haar beurt ontleent aan zedelijke normen Wie zich op dit terrein waagt, zal echter al spoedig tot de ontdekking moeten komen, dat juist hier tal van voetangels en klemmen liggen: evenzoovele oorzaken ook voor strijd en meeningsverschil. . What u in a name'"* zou men met Shakespeare kunnen vragen. De heer Goedewaagen zegt Intusschen in zun politiek rekening te zullen houden met het wezen van ons volk Daaraan willen w*J hem gaarne houden. Een juist begrip van dit willen zou inderdaad de grondslag kunnen zijn voor een gezonde cultuur-politiek Van dit goede begrip als gegeven uitgaande, stellen wij vast dat het voor het overige op de uitvoering aankomt. Aan zijn werken kent men den mensch. Wat wij van dr. Gnedewaagen kunnen verwachten, zal dan nok uit zijn daden. Méér dan uit zijn woorden moeten blijken. --- LETTEREN EN KUNST. Teekeningen. WERK VAN GIJS J. VOSKUYL EN VAN MEVR. W.A. SNETHLAGE. In de zalen van Kleykamp te 's-Gravenhage. Gijs Voskuyl is een jong Hagenaar, die nog kort geleden zijn middelbare akte haalde, gemobiliseerd geweest is en thans voor het eerst een tentoonstelling houdt. Hij had daarmee nog wel een half jaartje willen wachten, vertelde hij ons bescheiden. Het komt ons echter voor, dat hij er goed aan deed maar eens in de openbaarheid te treden. Daar moet nu eenmaal ooit een begin mee worden gemaakt en met een kleine collectie werk als deze exposant toont kan men gerust voor den dag komen. Voskuyl is allereerst portrettist. Hij teekent kloeke koppen, meerendeels recht van voren gezien in een rustige, zelfbeheerschte voordracht. De zakelijke ernst van zijn karakteruitbeelding spreekt zeer duidelijk in de portretten van het oude heertje Van der Lee, van den leeraar Dessens (conté) en van mevrouw Kleykamp. Er is verschil van opvatting in zooverre nu eens het detail met groote zorg is behandeld, dan weer gestreefd is naar een samenvatting in een grooten gesloten vorm. Daartusschen kieze eenieder naar zijn smaak. Naar onze meening bereikt Voskuyl zoowel in het eene als in het andere streven te waardeeren resultaten. Wanneer men deze goode en verantwoorde, maar uit een ander gezichtspunt somwijlen bijna nuchtere portretten bekijkt, zou men kunnen meenen met een realist te doen te hebben, wiens blik scherp is maar niet breed en die daarom is aangewezen op wat hij vlak voor zich ziet. Het tegendeel is waar. Voskuyl heeft meer pijlen op zijn boog. Hij toont hier zelfs een aantal fantastische tcekeningen, duister van inhoud en met ingewikkelde motieven als in den bloeitijd van het symbolisme. Men weet het: dat symbolisme uit het eind van de negentiende eeuw was oorspronkelijk een letterkundige aangelegenheid en het is via de boeken in de beeldende kunst gekomen. Deze invloeden zijn niet altijd vruchtbaar en dat kan men ook I ervaren. Als hij het portret combineert met stilleven en landschap in bizarre ccmposities. treft hem niet zelden het lot van den man ~qui trop embrasse" met alle gevolgen daarvan. De litho met den doodsknp kan als een voorbeeld gelden. Maar daarnaast kwam Voskuyl ook tot de fraaie vondst van de meisjesfiguur met het duinlandschap, een meesterlijke litho, waarin de verschillende elementen van deze rijke teekenkunst op harmonische wijze vereenigd zijn tot een verrassend geheel, dat de fijne droorr.erigheid heeft van een Japansche prent. Mevrouw W. A. Snethlage exposeert met de pen geteekende bloemstillevens. soms met een beetje kleur opgewerkt. Zij toont een groote kennis van bloemen en geeft ze in een over het algemeen forsche lineatuur trouwhartig weer. Het komt ons echter voor, dat dit werk in een of andere toepassing beter voldoet dan geheel vrij aan den wand. JAN N. --- Thomas Magyar's vurig spel. Aantrekkelijk programma, vol afwisseling. De violist Thomas Magyar, die concertmeester is bij het Nederlandsch Kamerorkest te Den Haag, gaf gisteren in de groote zaal van het Concertgebouw een uitvoering voor den Amsterdamschen Kunstkring met den voortreffelijken begeleider Hans Schouwen. Reeds eenige malen heeft Magyar op het Amsterdamsche podium gestaan en zijn verschijningen hier wekken steeds prettiger indrukken. In het begin van het seizoen kon men hem hooren in het vioolconcert van Tschaikowsky, in 't voorjaar gaf hij een sonatcnavond in de kleine zaal. Ditmaal stond hij er, wat de accoustiek betreft, veel ongunstiger voor, daar een violist, die slechts door een piano wordt gesecondeerd, de ruimte van de groote zaal onmogelijk vol kan spelen, of het moet zijn, dat deze zoo propvol zit, dat het publiek er aan alle kanten uitpuilt. Maar een verbetering was ongetwijfeld het programma, dat Magyar had samengesteld en dat een zeer prettige afwisseling bood. Beginnend met de oude Italianen Bononcini ei Vitaü, wier muziek hem de gelegenheid gaf ons volop te doen genieten van zijn prachtig instrument, schakelde de violist geleidelijk over op minder bekende werken van uiteenloopende stijlen, die hem vrijwel alle uitstekend lagen. Tusschen de beide Italianen stond een fuga van Bacfi, die met volkomen technisch meesterschap werd gespeeld, maar waarin wij de ware geestelijke geladenheid nog niet vermochten te ontdekken, die de voordracht van een dergelijk werk vereischt. Met volkomen gaaf bravour en met een lichten en toch pctillanten toets gespeeld hoorden wij vervolgens een sonate van Hullmandel. een stuk. dat technisch niet zoovee eischen stelt, maar dat Magyar dan ook de gelegenheid bood, zich geheel te geven. Zijn spel heeft een zeer vurig karakter, zooal: later vooral bleek uit zun voordracht van Dohnanyi's Ruralia liungarica, ware zigeunermuziek van een hartstocht, die een Hongaarse h violist in den zevenden hemel verplaatst en uit de beide toegiften, die het publiek hem afdwong, het recitatief en scherzocaprice van Kreisler en de Bagatelle van den Roemeen Scalcdesco. Maar deze vurigheid oefende haar groote bekoring toch wel het sterkst uit in de charmante muziek van Mozart's tijdgenoot Hullmandel, juist omdat ze daar zoo ingetoomd ble?', zoo vol latente kracht, die Magyar geheel in jienst I te stellen van het werk, dat hij speelt. Na de pauze speelde hu eerst een. sonate van Badings. daarmede weer een geheel anderen kant van zijn muzikaal wezen toonend. Badings kon tevreden zijn met deze.i vertolker en. als er nog menschen zyn, die beweren, dat hij a-romantisch of ongevoelig zou zijn, dan moeten ze beslist Magyar vragen, hun sonate I eens voor te spelen. Wdt. --- ROTTERDAMSCH PHILHARMONISCH ORKEST. Op het derde avondabonnementsconcert van het R. Ph. O. Vrijdag a.s. 20 December te 7.30 ure in de Koninginnekerk zal het volgende programma onder leiding van Eduard Flipse ten gehoore worden gebracht: „Acht Russische Volksliederen' van Anatol Liadow, Celloconcert van Rob. Schumann (Solist Carel van Leeuwen Boomkamp), , Das Wiegenlied" van Robert de Roos (declamatie Iris Zeilinga-Doodeheefver), „De Dageraad —De Dag — De avond", Symphon'sr-h gedicht van Carel Smulders. --- FERDINAND HELCANN 60 JAAR. De eerste concertmeester van het Concertgebouw, Ferdinand Helmarm zal op Donderdag 19 December zestig jaar worden. --- NEDERLANDSCHE VEREENIGING „CONCERTGEBOUW-VRIENDEN”. De Nederlandsche vereeniging ..Concertgebouw-vrienden" te Amsterdam organiseert op 21 December a.s., des namiddags te 3 uur haar derde „vriendenbijeenkomst" in dit seizoen. --- TENTOONSTELLINGEN. Van ló December tot 7 Januari wordt bij Buffa te Amsterdam op de Ie etage een tentoonstelling gehouden van aquarellen door Nederlandsche meesters, Bauer, Breitner, Voerman oa., op de galerij van teekeningen door Jacobus Donker, op de 2e etage van schilderijen door Fransche meesters, Bonvin, Courbet, Ribot e.a. Van 22 December tot en met 19 Januari zal te Utrecht in het Centraal Museum een tentoonstelling worden gehouden van werken van hedendaagsche schilders. --- „DIE SPAERNE SHANGERS”. In de plaats van den heer Lieven Duvosel, die enkele weken geleden naar zijn vaderland. België, is teruggekeerd na sinds den «Vereldoorlog in Haarlem te hebben gewoond en gewerkt, is tot dirigent van het mannenkoor „Die Spaerne Sanghers" benoemd de heer Karel Mengelberg te Amsterdam. --- Vorming, geen dwang De secretaris-fccneraal van het nieuw gevormde Ministerie van \ lichting en Kunst heeft j.l. Zondag in Kasteel Oud-Was- Jenaar het een en ander medegedeeld over de taak, welke volgens zijn inzichten voor het n'"r hem bestuurde departement is wegge- De heer Goedewaagen deed zijn mededeelingen voor een gehoor, dat uit een aantal nationaal-s ."-e Duitsche journalisten en een aantal N< .rlisten van diverse pluimage bestond. De bijeenkomst was georganiseerd door den Duitschen Persdienst en stond onder leiding van den heer Janke. terwijl om. de heer dr. Fischbock en dr. Schmidt mede aanwezig waren. Van dr. Gocdewnagens toespraak gaven Wij een kort resumé in ons ochtendblad var. Dinsdag 16 dezer. De heer Goedewaagen sprak over de cultuur in ons land. en over de taak. de opvoedende taak. welke de Staat te haren aanzien heeft Een opvoedende, d.w.z. een vo r■nende. niet een dwingende taak. Het behoeft nauwelijks te worden herhaald, dat de heer Goedewaagen die vorming gericht wil zien naar wat men tegenwoordig „het volksche" noemt. Een woord, waarvan men het gebruik in den tegenwoordigen tijd waarschijnlijk nog het best aldus kan karaktenseeren: ..Wo eben die Bcgnffe fehlen, aa stellt ein Wort zu rechter Zeil sich ein". d h 1V°r hf. dr. B. Schneke een nieuwe terie iijk gcillustreeide geschriften verschijnen, gewijd aan de kunst en cultuur van primitieve volken. De tekst geeft niet alleen een beschrijving van de voorwerpen, waarin deze cultuur op beeldende wijze tot uiting is gekomen, maar beproeft ook een verklaring van deze kunst in haar gebondenheid aan het religieuze leven dier stammen. Voor den Nederlandschen lezer zijn deze uitgaven ongetwijfeld vin des te meer ge• f. omdat de gebieden in en om Nederlandach-Indie een belangrijke plaats in deze reeks innemen. De foto's zijn in hoofdzaak ontleend aan het prachtige materiaal van het Koloniaal Instituut. Als eerste uitgave der serie verscheen bij van Loghum Slaterus' Uitg. Mij te Arnhem. „Bataks. Dajaks Toradja's". --- MENGELWERK VAN SCHRIJVERS. „NAAKTE VOORSTADIA VAN LITERATUUR”. ..Geur van Bukshou t". door f V Tnussaint van Boelacre — Wereldbibliotheek. Amsterdam — IMO. en vlucht op papier', dnor S Vestdijk — A. A . Maastricht — 1939 De hierboven vermelde publicaties van F V Toussaint van Boelacre. den Vlaamsschrijver van de oudere garde, en S Vestdijk, len Noordnederlandschen auteur van moderner allure, komer zicht overeen dat e boeken verzamelingen zijn van kortere stukjes poza. anecdoten. critieken, indrukken, uitvallen en wat dies meer zij Deze „naakte ra van literatuur", zooals •dijk ze noemt, zijn door sommigen verpen. althans de bundeling ervan zekere reactie uit bij degenen die van meening waren, dat de auteurs beter een hadden kunnen schrijven, of een essay, kortom -dijk antwoordt op dit bezwaar als volgt : ..lemand, die de meer geobjectiveerde kunstvormen een tijd lang laat liggen en uitrust bij het kleine, wantrouwt men. alsof hijzelf daardoor noodzakelijkerwijs „klein ' zou zijn. of worden In de sfeer van het wetenschappelijk onderzoek pleegt men zich grootmoediger te gedragen geen og of botanicus, die zich met gewer- I dieren of hoornen bezighoudt, zal het don collega aanrekenen, wanneer de/e eenige jaren van zijn leven wijdt aan de studie van eencellige wezens; daar hun e:gen objecten eveneens uit cellen zijn opgebouwd, kunnen zij van deze specialisrering slechts voordeel trekken. Men is in onze litteraire critiek. met haar schools afgebakende- genres, veel te gespitst op het Volmaakte Kunstwerk, op de poëtische orchideeën, de essayistische granen en de romanzoogdieren voor een geheel volk : den man, die voor zijn genoegen donderkopjes kweekt, pleegt men van zijn slootkant te verjagen met steenworpen". Het karakter van geschriften als deze van Toussaint van Boelacre en Vestdijk-zelf is hiermede duidelijk aangegeven, alsook hun verhouding tot de „schools afgebakende genres". De boeken bezitten een eigenaardige bekoring voor wie ze eenmaal in eigendom heeft, en de geïnteresseerde leest ze van begin tot einde geboeid door. Vraagt men zich echter af, wie, in een boekwinkel deze publicaties doorbladerende, ze zich zal aanschaffen — ik geloof dat het getal koopers gering zal zijn Men wantrouwt inderdaad dit soort mozaiekachtige bundels, die klaarblijkelijk niet de systematische uiteenzetting bevatten van één idee of levensgevoel, maar eer momentopnamen van. „miniatuurcr ken" op telkens verschillende onderwerix-n. Natuurlr k is er wel degelijk een zekere eenheid, deze ligt echter niet in de stof of het behandelde onderwerp, maar in het feit dat deze beschouwingen de uitingen zijn var geest, namelijk die van den srbrnver Deze uit zich weliswaar — in het geval van Van Boelacre — over zeer uiteenlooponde zaken (over liefde en letterkunde, over de jeugd en een reis door Polen, over volksliedjes en bedelaarsverzoekcnl. maar tenslotte zijn het uitingen over die zaken van Van Boelacre En in alle herkent men dan ook al spoedig de eigenaardigheden van hun schrijver, die van niet geringe waarde zijn. Van Boelacre behoort mentaal tot de generatie der aestheten die leven voor de schoonheid :de belangelowe gen.eting van het schrmne neemt dan ook een groote plaats in Van Boelaere's Geur van Bukshout in. ..Ik wou dat iemand eens inzag en schreef dat mijn boeken de noodzakelijkheid van het onnuttige zijn", zegt hij zijn criticus voo-, die het er alleen niet mee eens is, dat d? schoonheid ..onnut" zou zijn. Hij is het eens met wat Van Boelacre klaarblijkelijk bedoelt. namelijk dat de schoonheid geen materieel voordeel afwerpt, noch per se den mensch het nut van het leerbare of de kennis der waarheid behoeft te bezorgen. De schoonheid kunnen wij. zooals hij op een andere plaats formuleerde, in onzen dagelijkschen hand«l en wandel ..gebruiken" ; wij gebruiken geen boeket rozen, wij gebruiken g-en vazen of schilderstukken, wij' gebruiken geen bloeienden kerselaar of stoer gegroeiden eik. Wij ..genieten" ervan. Maar van iets genieten is geenszins onnut, het is van het hoogste belang voor de menschelijke psyche, wier harmonischen blr»ci ook. en niet op de laatste plaats de ontwikkeling en verzadiging der voor schoonheid ontvankelijke vermogens veronderstelt. De aestheet heeft slechts een kwaden naam verworven, doordat hij een onevenredig groote ontwikkeling dezer vermogens practiseerde. dat wil dus zeggen : andere vermogens zijner ziel. of zelfs doeleinden des levens verwaarloosde. Men zou een voorbeeld van dit overdreven aesthetisme kunnen zien in het volgende fragmentje uit Van Boelaere's boek: „Ik luisterde, op Paaschdag. naar een mis van Palestrina, in de heerlijke kathedraal te Doornik. — Mocht, in een kerk, een mis van Beethoven. Bach of Palestrina worden gezongen (en over de radio uitgezonden) op een dag waarop ik doodga, laat ik ze mogen hoorcn: liever die kerkzang rondom mij terwijl ik stervende ben. dan een zielmis na mijn dood II rr is de hiërarchie der verhoudingen zoek : Van Boelaere «telt de genieting van de natuurlijke schoonheid der muziek (die hem gedurende zijn stervensmomenten troosten kan) boven de bovennatuurlijke voordeelen die zijn ziel (na zijn dood) toestromen krachtens de „zielmis". Bovendien is hij te besch< kten: waarom zou hij niet begeeren te sterven, opgaande in de genieting van de schoonste muziek der wereld, he; preludeum van de eeuwige muziek dcs hemels, maar tevens de gebeden en offeranden der kerk voor zijn zieleheil deelachtig wordend ? Deze laatste zullen hem invoeren in het rijk der onvergankelijke srhoonheii. waarnaar ook zijn hart hunkert blijkens het verlangen naar de deelschoonheid van Palestrina en Bach. Het is duideluk. dat het aesthetisme een overdrijving is van de aesthotische ontwikkeling die het grootste deel der menschheid ontbreekt, tot zijn ongeluk, maar die voor e< | harmonische ontwikkeling noodzakelijk verondersteld wordt. Deze ontwikkeling der voor schoonheid ontvankelijke vermogens is in elk geval het gelukkige deel van Van Boelacre : met name de zintuiglijke vermogens zijn bij hem uiterst actief. Te beweren dat Van Boelaere's Geur van Bukshout een sensueelen indruk maakt, ware overdreven, daarvoor is de auteur ervan tenslotte te rijk genuanceerd, maar sterk ontvankelijk voo-ie .geur" en kleur der dingen is hij toch wel. Tot zelfs in het bizarre. Als hij in een Joodsch dorp in Polen de kinderen ziet. met hun bleeke. magere gelaten, wordt hij onaangenaam getroffen door hei 1 hun „misselijk en vleselijk" uiterlijk en gedoe; maar nog sterker worden zijn zenuwen geschokt door „die papillotten bij groot en klein, die. bij al dat vuil in kleed en gezicht, zorgvuldig schenen gestreken en gekruld, één langsheen elke wang". En dan volgt de/e bijna ongelooflijke reactie in dezen zoozeer passief rie schoonheid des levens genietenden man : „En, God beware mij, geen twijfel er aan of, was ik een kozak geweest, met rie knoet had ik. razend om die papillotten, de akelige bende litcngcdrcven" ! Dat een man met een dergelijke aesthe tische ontvankelijkheid belangwekkende notities schrijft over letterkunde, spreekt -inzelf Hij zoekt in 't litteraire werk uiteraard allereerst de zuiver artistieke schoonheid, de schoonheid van den innerlijken en uiterlijken vorm," zonder dewelke het kunstwerk natuurlijk niet bestaat (al bestaat daaruit het kunstwerk niet uitsluitend). He: is met name zelfs de uiterlijke vorm die hem boeit. En daarover maakt hij vaak buitengewoon interessante opmerkingen. Zij zijn vooral interessant voor den vakman, wien uiteraard de techniek van het werk bijzonder boeit (terwijl het publiek meer kijkt naar de stof zonder meer. Deze opmerkingen zijn van groote fijnzinnigheid en komen mij belangrnker voor dan de. soms in aphoristischen vorm geformuleerde levenswijsheden die in het eerste gedeelte van het boek staan. Deze zijn belangrijker voor de kennis van den auteur dan als levenswijsheid an und fur sich. Wat daarentegen na het gedeelte over de boeken, wederom volgt als „incidenten en belevenissen" is grootendeels de moeite der lezing ten volle waard. En dit alles is geschreven in den voornamen, rustigen. rijken stijl die bij een verwanten geest als Frans Erens opviel ; die van Van Boelacre is echter warmer, artistieker nog dan die van zijn Limburgschen collega. 11. t is de artistieke stijl van een vroegere generatie, maar deze is modern genoeg om in onze dagen in een modern tijdschrift als „Groot-Nederland" te kunnen figureeren (in den jaargang 1939 van dit tijdschrift treft men namelijk enkele dezer beschouwingen aan, die in dit boek versierd zijn met het jaartal 1907 !). • • * Vestdijk is wijsgeeriger aangelegd dan Van B elaere. maar hij is minder „artistiek" (hij ziet de dingen niet altijd in beelden en plastisch voor zich), daarentegen is hij scherpzinniger, en boort hij dieper In een,passage van Van Boelacre bewondert men den kunstenaar, in een fragment van Vestdijk den scherpen denker. Het intellect van Vestdijk richt — in dit boek — zijn aandacht voornamelijk op objecten van letterkundigen aard. maar op tal van plaatsen blijkt een kennis van zoozeer uiteenloopende zaken dat men geneigd is aan een wel zéér bijzonderen geest te denken (die zich ook in zijn creatief werk telkens doet gevoelen, zonder nochtans tot nog toe in de schepping van volmaakt gave meesterwerken te zijn geslaagd). De suggesties van een dergelijken geest mag men niet verwaarloozen ; voor den letterkundige zijn tal van opmerkingen in dit werkje, vooral die van meer algemecnen aard (over de plaats van rhythme, beeldspraak en idee in het geheel van het kunstwerk) de moeite der kennisneming ovewaard. Men betreurt het alleen, ondanks Vestdijk's apologie voor het kleine die in den aanhef van dit artikel werd aangehaald, dat zij niet brceder werden uitgewerkt, maar men troost zich met de gedachte, dat de uiterst vruchtbare auteur in volgende werken op deze zaken ongetwijfeld terugkomt. Maar sterker dan bij Van Boelacre voelt men zich onbevredigd : Van Boelacre lezend, voelt men de verzadiging des geestes door het artistiek afgeronde geheel (al is dit van kleinen omvang) ; Vestdijks kapitteltjes zijn ook „af", maar men is niet verzadigd, integendeel : Vestdijk heeft den geest aan het denken gezet, maar laat het doordenken «verder aan den lezer over. En indien deze nu niet over de intelligentie van Vestdijk beschikt ? GERARD KNUVELDER. --- Het uit pl.m. 1000 dateerende perceel O/ l'oorbtirgual 14 te Amsterdam, dat op ile Monumentenlijst slaat, zal waarschijnlijk geheel worden gerestaureerd. l)e restauralieicerkzaamheden zullen worden uitgevoerd onder auspiciën van de vereeniging Hendrick d< K ■ (Foto: Pat-Hollandi. ---