KUNST EN LETTEREN. ... LEVEN TE ANTWERPEN. (Van onzen correspondent). v-nVBRPEX. 85 Febr. — Gisteren had in Schouwburg het zilveren van den heer en mevr. B»- Alaats 'l Was een tooneeljubileum W ranerlatief; met alles wat nu eenmaal bij ?LC feesten hoort: cadcaux, bloemen, gS wenen en tranen óók in superin Holland zijn deze beide artistcu niet tkend. Zij hebben eigenlijk nooit AntwertcrUten. Maar ze hooren wel bij de alltr„. 0ie we to bieden hebben. Zoo was er h'tin jubileum ook slechts belangstelling ln L!d geweest bij de daar achtergebleven She arUsten en bij den heer en mevrA an Hor»* die hier toch twee winters met de .Irissen hebben samengewerkt, cn die een nigewoon hartelijken brief gronden had- Uvoerd werd „Pygmalion", waarin mevr. Shb een verantwerpschtc, zeer ammante a is geworden, en haar echtgenoot een ln , opzicht beter dan voortreffelijke Higgias. 'is wel zeer eigenaardig, hoé dicht de opjjsg van Bertrijn deze van Louis Gimbers ',.x al heeft Bertrijn nooit Gimbcrg als Hisrezien. . 4lfred Doollittle" van Piet Janssens :s .l0O*pend • er naast. Als vergissing is ■ interpretatie zoo ongeveer compleet. -Iers doét het stuk hét hem hier wel. maar serie van honderd valt nïot te denken. m avond van 't jubileum-Bertrijn gat, Ö0S8 ache Opera de première van „L'Hötc , van Missa. 't Ding werd een dertigtal jaren den als pantomime geschreven, en foiteüjK • niet meer dan slechte bioscoop. Latei- comeerde Missa cr zang bij, en zoo moet het \ in 18!)9 voor 't eerst tc Parijs in het ■éitre Lyrique dc la Renaissance" gegaan,. dden hebben we iets zoo goedkoop en zoo hai geboord. Met deze muziek „ian we tot derjjar voorbij Plotow achteruit. Ze mist Iedere ■cue en iedere originaliteit, 't ls een spionjeschiedenis: Een Duitsche verspieder heeft vrijheid gevraagd in de woning van een iwachter in de streek van Belfort Mij geit er verslingerd op de dochter, en ziet y.ijn ie beantwoord. Maar er is een medeminnaar, jong Franseh sergeant, cn die vindt nit, dat ;>lier een spion is. Deze wil op den loop doch een kogel achterhaalt hem. dt u nu voor, dat dc componist er ni3t;5 is op gevonden hevft, dan dezen spion ais Imotief" do „Wacht arn Rbein'! mee tc <&! Iets im grotesks hebben we nog zelden zemaakt. En dan is 't pijnlijk, dezen muziekritant af cn toe 'n bovcnmenschelijke moci- Ii hooren doen, om voor sommige van zijn ii rn koren, dio hoogte van een „Vrlse i»-1 of „Sous les ponts dc Paris" te bereiken, ie verdiensten van de vertolking ten spijt, publiek hij deze historie vri; koel gebleven, „première" waarvan de noodzakelijkheid al evenmin deed gevoelen als die van „La unda" van Ponchiclli, -waarop de Fransche -& ons een paar weken geleien vergastte. : vorige week liep ik hier Speenhof! en iijn v op 't lijf op de doorreis van Brussel naar c'rdam terug. Ik vroeg hem of hij graag te Antwerpen zou optreden. — Wat graag! ï geloof, dat de zaak reeds in orde is. Air, ril, kan hij midden Maart komen, als invité den Cerclo Artistiquo. AUGUST MONET. --- Firmin Roz. • „A'lianee Frauealsc** zal binnenkort het recht hebben, van een ber.or* van drn hcconférencier en publicist Firmin Roz, óp Woensdag 3 Maart te SVi uur, in het oaw „Industria", eene voordracht zal hoaj orer: Honoré de Ealzac en zijne vrien len. Kv heer Roz, die onlangs in de „Revue pe" een belangwekkend artikel publiceerde r Paul Adam, is langen tijd medewerker geil aan da „Revue des deux Moniles" en tle Tie Hebdomadaire" en is thans adjunctuear vau het „Office National des Univcr| et Ectncs francaises". i i is driemaal bekreond geworden door de iémie, en verwierf o.a. in ISO", mot zijne ên over Alfred de Vigny, de prix d élo:ce. : maakte een g.-ooten naam met zijne con-ties a:.n de Paiijsche Universiteit in —17, over „l'Idéalisme Américain" et „la -ement transcendant de la nouvelle Anglein 1917—IS over 1'ldéalismc dans i'acie Washington et Lincoin". — In 1903 nam Js conférencier deel aan de groote de „Alliauce fraucaise" door Amerika ca ida. i heeft verschillende Engelsche werken iald, o.a. van Hardy en Móore. Van zijne üroukelijk criüeken zijn vooral. bekend, «er Sainte Beuve a Lausanne, de biogravan Edouard Roel en commentaren op 'é Chcnler. or het bijwonen der lezing over Balzac he: gelegenheid tot introductie aan de zaal. --- De schilderijen der jaarbeurs. t bestunr van „St Maarten" bericht ons. jury voor de bekroningen van tic afciecisehilderkunst heeft de volgende onderdingen toegekend: den Jaarbeursprijs aan . Breitner, voor zijne inzending, "getiteld:rak". De zilvwre* medaille van de gemeente Utrecht aan mevr. Suze Bisschop-Robertson, voor hare inzending, getiteld: „Oudheidsjtatletje". I)e bronzen medaille aan mej. Coba Rltsema, voor hare inzending, getiteld: „Stilleven". Juryleden waren de hoeren: A. M. Gorter, Jan Sluyters en HJ J. Wolter. Voor de afdeelingen grafische kunst en beeldhouwkunst moet de jury nog bijeenkomen. --- Kroniek der Nederlandsche Letteren. WAAROM „GAAN” SCHETSENBUNDELS NIET? «neer hoopvol een auteur bij een uitgever met een bundel schetsen of vertellingen, ook al waren *t louter „juweeltjes", kijkt :tgever zóó zuinig, als had men hom hten voorgehouden. Wat zeg ik, hij kijkt eer. Want in 't geval van de gedichten bij, dat de dichter weet, hoe de poëzie al Mij hoeft te zijn, indien zij niet als „paying doch „met gesloten beurzen" bij den 'yer blijven mag Over zijn schetsen of 'Hngen echter hoorde de auteur vaak zoo- Soeds, ook van onseletterden, dat hij zich r niet indenken kan, waarom deze dingen, verkocht zouden worden, toch, het raadsel is een feit: 't publiek :'et van bundels weten. Kn dit is zóó waar, uitgevers, ongaarne aan den titel den •fel" doende kennen, er niet tegen opzien, 'Krs er (zachies) in te laten loopen, door iet boek dea naam te geven van de eerste, ' nieuwe, vertelling. 5 niet, dat het publiek niet aan bundels wi'., omdat die verhalen reeds bier en daar henen. Het tegendeel is waar, want de iep van romans wordt eerder aangewakdan verzwakt door de voorafgegane verding in een tijdschrift; terwijl de lezer «en bundel schetsen er vroeger allicht "e gemist heeft. een kleine vertelling dan noodzakelijke?; iets minders van soort of gehalte, of iets er aantrekkelijks, dan omvangrijker werk? 3 nogmaals is het tegendeel waar. Want een verhaal heeft niet alleen kans, meer be"ht en dus beter te zijn dan een zwaar 'de Baekelmans. De Idealisten. V vaa Kampen & Koon). tto r d e Meyere. De gekke hoert, Querido). 111 van der Leeuw. Sin t-V e i t ea t» TerteUlngen, (Nederl. Bibliotheek). doorwerkte roman, maar ook vooral lichter en dus bekoorlijker. Ea inderdaad, om iu hun oeuvre den meesterarbeid aan te wijzen, is men voor vele auteurs niet bij hunne grootere werken, doch bij hunne kleinere verhalen terecht, 't Is ook zoo logisch: in de breodere composities zijn altijd partijen, dio den auteur wat minder goed „liggen"; hij heeft met geweldige technische moeilijkheden te kampen, die zelden geheel overwonnen worden. Hoeveel gemakkelijker wordt een klein, scherp verhaal zóó, gaaf, als uit de ziel van den schrijver gesneden. Welke voorkeur door dik en dun mag dan toch het publiek we! hebban voor den „roman"? Is het enkel de we'.voldaan-materialistische I reden van „waar-voor-zijn-geld", van de vette portie, waar flink van te smullen valt? Allerminst! Want letterkundig smullen kost tijd, en de moderne lezer hééft geen tijd. Ik heb prachtige boeken succesloos zien voorbijgaan, omdat (lk . weet geen andere oorzaak) zM te ouderwetsch-lang" waren en geduld vergden voor rustig genieten. Xeen, er is een betere roden, die tevens vaak een mooiere is. In een roman kkn men iets,'vrat in een bundel korte schetsen niet gaat: zich vergeten, zich onderdompelen in een wereld, vreemd aan dc eigene; en in de romans-vauwaarde is dit vergeten met der daad z i c li I verdiepen. Want wat ook de korte vertelling op het uitgebreider werk moge vóórhebben, in dit laatste toch alleen is het mogelijk, een leven, een ziel zóó „uit te diepen", dat. de lezer er zich geheel in verliezen kan. Het is bijv. denkbaar, dat. het gaafste kunststukje van Johan de Meester onder zijn kleinere vertellingen te vinden Is, — doch heel zeker geen menschelijke figuur die te vergelijken zou zijn met Geertje en haar onuitputtelijke liefde, hoezeer dan het boek vaa dien naam, bezwaard met een vracht van verouderd realisme, verte van volmaakt zij. En door deze mogelijkheid, zich er in te vergeten, leest een roman zooveel gemakkelijker dar» een sehcteen-bundel! Hoe bezwaarlijk vallen dikwijls niet de eerste-'tien bladzijden van een beek ..vliegt" men, zonder «f op te letten, de vijftigtallen van bladzijden door! In een bundel ntJ van dia zoo-gcnaaml „luchtige" vertellingen, blijft feitelijk men gedurig zwoegen in de eerste tien pagina's van een roman! En dit dus „is" cr tegen een buudél korte verhalen: dat die korte verhalen eigenlijk niet gebundeld moesten worden! Ik heb het juist ervaren, nu ik in den loop dezer week drie van zulke bundeltjes gelezen heb. of. laat ik eerlijk zijn, heb trachten uit te lezen. Toch zijn het betrekkelijk maar kleine boeken,'van 216, van 190, en van 171 bladzijden. Het laatste, „De gekke hoeve", van wit papier nog rijkelijk doorschoten, en met een heel kleine pagina, heb ik zoowaar geheel gelezen, hoev i 'r misschien niet het waardevolste werk 's. Doch de mooie vertellingen van Aart van der Leeuw heb ik niet aile kunnen door-vorste';::'., jjh toen ik van de veel eenvoudiger cn vlotter verhaaltjes van Loda Baekcluiaas.' Uic wellicht Let spontaanste talent heeft van Q2 drie. — toen ik van die dertig verhaaltjes er zeventien, uit had, toen, oef, bet leek mij of ik vele deelen van eeu zwaar wetenschappelijk werk had moeten zwelgen. Dit is de zaak, dat kleine verhalen geschapen zijn voor do gelegenheden, dat ons voor een gróót de tijd ontbreekt. In een min of meer begrensd bestek, vaa dagblad-feuilleton ot tijdschrift-bijdrage, vindt men dan zijn behoefte aan een afleidende „vertelling" bevredigd. Maar een rééks van zulke rotnans-ln-dno decimo, — is het eigenlijk niet uit den hooze? Want nauwli.iks, in het beste geval, is men door een korte maar heftige spanning héén, tot het verlossende o£ pijnlijke slot genaderd, en droomt men nog na ia een zachte vervuldheid, die weldadig verbloedt, — of, opnieuw, moet ge u latea ophij srhen ln een gansch andere situatie mat gansch andere menschen, en wéér moet ge u laten meevoeren en laten pijnigen of vermaken, om, na gehoorzaam aan bet slot ja en amen te hebben gezegd, — van nieuws af aan naar verdere oorden en histories te worden gesleept! Als u dat dertig maal achtereen gebeurt, sta lk nergens voor ln; ik voor mij vind zoo'n bundel levensgevaarlijk. Tenzij — dc lezer verstandiger büjkt dan-... een recensent, en zich uit zoo'n boekje eens ni en dan, als dc stemming cr naar is. wat voorvertellen laat; of.wel — de verteller een verteller is als Andersen! ~ ,. Want, ja, onlangs las ik nog weer in dien fijnen dichter, maar dat ls vertellen, en d;it zijn vertellingen, zoo poëtisch, zoo verrukkelijk geestig, en zoo fonkelend van fantas tl ache verscheidenheid, dat zij zijn als overdadiglijk lavende vruchten, die toch den zoeten diepen dorst laten naar altijd maar meer. En hier vinden wij dan tevens het simpel geheim, waarom de meeste auteurs niet tij machte zullen blijken, een als-boek-leesbaren bundel verhalen te maken: omdat zij missen die geniale bewegelijkheid vaa geest, die begint met toverrassea, om dan den bij verrassing gegrepene naar alle gebieden die den dichter goeddunken te ontvoeren! Men zou daarbij al gauw aan een virtuoze handigheid willen denken, waardoor zoo'n bundel zou worden tot een bont en stijlloos allegaartje, — was daar niet juist de onvolprezen Andersen, om u te doen gevoelep, hóe levendigheid kan fonkelen en uitschieten in de onverwachtste sprongen, bij een volkomenc, natuurlijke eenheid van- totaalaspect; omdat het al is overschencn van dien eencn peinzenden glimlach en doorgloeid van dien éénen diepen blik. . De boekjes echter, althans van twee dezer Noord- en Zuld-Xederlandsche broeders, zijn, als de meeste verhalen-bundels, eentonig. Van der Leeuw heeft aldoor den ccnen toon van. Van Schendelsche dichterlijkheid, wat voller geladen met plastiek, omdat de spontane verbeelding ontbreekt; en die zoo zichtbaar bedachte, maar, o zeker, vaak móói bedachte, cn vooral vol móóis gedachte „vertellingen", die alleen den waren vertel-toon missen en dus allesbehalve lichtvoetig zijn. vermoeien terdege. ; Baekelmans, hoewel hij In echte verhaaltjes dikwijls het saillante détail vindt dat de korte vertelling zoozeer behoeft, om aanstonds in te slaaa, — Baekelmans, in dit boekje „De Idealisten", is eentonig door een groot aantal „gevallen" van ongaar idealisme, voorgedragen als discussies van het jaar nul, waarbij men wel de» auteurs Ironie, ontwaart, maar toch zijn dio gesprekken noch gek genoeg, nóch voldoende karakterisesrend voor.de opgevoerde personen, om niet al heel gauw te vervelen. • Het zou onbillijk zijn te beweren, dat slechts De Mcyoro niét bezwaart uit gebrek aan gewicht Het is waar, menigmaal in vroeger werk werd, hij te licht bevonden, en telde, tegenover de brecde rij van beroemde* en bekende Vlaamsche auteurs, eigenlijk in 't geheel niet mee. En ook nu. la dit bundeltje, staan weer een paar dingen, o.a „Twee Kind erdroomen", van zonderlinge onbeduidendheid. Maar toch heeft hij hier een paar verhalen, dio er waarachtig wezen mogen! En zijn de onderwerpen op zich zélf al onbetaalbaar, — men moet die vooreerst maar weten te vinden, en dan: er is toch vrijwat van gemaakt óók! In „De gekke hoeve" is de vondst een vondst; de vondst nl., achter den dijk, van een gestrande schuit met elf vaten wijn, door Sik, den koeier van boer Jeurlssen. Men ziet aanstonds de grandioze mogelijkheden: eea arbeider, die èlf viltea wijn vindt, — drinkgelagen zonder maat, zotternij ad libitum, en tragisch verloop naar goesting en temperament! Maar wat men niét-ziet dat zija de beste dingen in dezen „conté drolatique"; dat is de volkomene, ingeboren slaafschheid van zoo'n jongen als Sik, hoe'n jolige kwant en grappenmaker hij ook is; een slaafschheid die zelfs niet op het idéé komt, dat dio gevonden vaten van hém zouden kunnen zijn, of zelfs maar gedeeltelijk voor hem. Nee, hij hölt naar de hofstee, om hc. „aan den boer te zeggen"! En de boer, die wel slim en bang bevroedt dat de vinder misschien rechten kon doen gelden, niettemin heeft hij onmiddellijk de gedachte: die vaten zijn voor mij! Alleen, denkt hij, ik zal aanmerkingen voorkomen door een drinkgelag toe te zeggen; ik voer ze allemaal dronken, en als ze goed dronken zijn, zeg ik dat alles op is; wij steken een paar leege tonnen in brand, tot besluit; en de rest blijft stiekem in mijn kelder. Het gaat echter heel anders dan hij voorzien had. Na het eerste vat zijn de zoons ea de knechten 'al zóó dol, dat zij het tweede bij 'i openen kapot slaan; de wijn stroomt, zij drinken hem bij teilen; de baas zelf, 't eerst dronken, begint te huilen, en zij dragen hem op bed; één vat loopt leeg voor zij er iets aan kunnen doen; tegen den morgen Is de verwarring volkomen; een oud ventje is stapelgek gewordon en zóó gevaarlijk, dat zij hem in de schuur aan een paal moeten vastbinden; dan laten zij de paarden en de koeien wijn slobberen (van dit eeae motiet was véél meer te makea geweest); eindelijk liggen zij allemaal voor mirakel; de dorpelingen dringen to hoop, slaan op hun beurt aan den zuip; alles gaat kort en klein, en als de hoer eindelijk uit zijn roes ontwaakt vindt hij zijn huis ééa scherven- vaalt, drie koeien bezweken, en het deliriumventje, vergeten en gestorven aan zijn paal. — Na de psychologische verdienste der inleiding, is in het verhaal-zelf vooral dit te prijzen, dat alle tendenzieuze sentimentaliteit ot tragisch-doenerij te eenenmale vermeden zijn. Het is gehouden geheel in dien toon van wreede. rauwe dwaasheid, die zulke tafereelen verwant maakt aan Breughel, — een dwaasheid en een wreedheid, die echter bij Breughel haar verzoening vinden in ik weet niet wat voor waas van weemoed en van pijn, waarin die wreedheid aamloos ligt verstard. Natuurlijk is deze qualiteit, die bij Breughel het sublieme beteekent, bij een auteur als Da Meyere niet aanwezig. Doch hot is al heel mooi. dat het wroed-dwaze niet verzwakt wordt door mindere accenten. De eind-indruk blijft nu die van eene opmerkelijke kracht, — al zaUi die kracht dan misschien diepte. Het tweede verhaal, „Die van Helmers", bevestigt op merkwaardige wijze deze indrukken. Ock hier een allermalst geval van menschelijka verdwazing, van stompzinnige gierigheid, volkomen droog voorgedragen, tot in het schrilh» ongeloofelijk-gekke slot toe: het bultje en haai glazige broer Vinus, die in het varkenskot kruipen, uit angst dat do pastoor om «ld zal komen voor het glasraam, dat hij hun opdrong En ' ja, het is kranig gedaan, bet is eigenlijk voortreffelijk ln zijn eigen stijl; doch veel scherper dan bij het voorgaande, dringt zich de vraag aan ons op: kunnen zulke uitersten vai maniakke zotheid, zonder meer, ons nu wel beschouwd iets schelen? — Tenzij dat wij ar ons .voor een oogenblik, vermaakt, aan vergapen? Want alweer, hetgeen ontbreekt, dat if over het tafereel het waas der schoonheid, ea achter het tafereel het diepe fond. In „De rosse Lodde" is ook nog iet» goeds; de andere schetsen zijn wetaig- Toch heeft, van r.n r.f aan. De Meyere zich eei plaats verworven onder de auteurs, die on» aandachtige belangstelling verdienen. De volgende maal wil ik nader Baekelmaaa» vertelkunst beschouwen, en die van zijn Bot landschen genoot. Aart van der Leeuw. CAREL SCHARTEM, --- Duitsch Tooneel. Half Maart zal te Berlijn in het vroegere gebouw van de „Freie Volksbühne" het „Neue Volkstheater" worden geopend, onder leiding van Erail Berisch en II. Goldberg. Als eerste voorstellingen zijn aangekondigd:. ' Heyermpn's „Op Hoop van Zegen", de eerste opvoering van „Die Bruder Karamasow" naar Dostojewsïci's roman door Kaselowsky en o.m. „Die Schiffbrïichigeu" vajn Bricux, ;,Medea'! van F. von Lasalle. --- BOEKENNIEUWS. Bij W. Ij. en J. Brusse's Uitgeversmaatschappij verscheen P. C. Boutens vertaling van Platoons „Phaidoon". In de W. B. verscheen een nieuwe druk (zesen-twintig8te tot dertigste duizendtal) van Sara Burgerhart, een tweede druk van Emersons „Zeven Essays" en een vierde druk (dertiende tot vijftiende duizendtal) van Tols'.oi's .,Iwan de Dwaas" en andere volksvertellingen. Ter gelegenheid van Uö'.derlins l.ïOsten geboortedag verschijnen 20 Maai t in het Insel- Verlag de langen tijd verloren gewaande brieven van „Diotima" aan den dichter. Het tijdschrift „Insel sehiff" drukte er reeds een uit Januari 1S00 van af in de laatste aflevering. Einde Maart zal er een nieuw -werk van Walte x Bloem verschijnen, die, sinds hij vijf jaar geleden „Gottesferne" publiceerde, niets meer jr.in zich Het hooren. De nieuwe roman ..Got- Tesferne" speelt in den laatsten tijd drr middeleeuwen, toen het oude Duitsche rijk te gronde ging. --- NEDERLANDSCH OOST-INDIË. DE GRANAATPERS IN INDIË. Het Bat. Nwsbld. heeft onlangs mededecling gedaan ran een door de Indische regeering bij de firma Krupp voer dc somma van f S00.000 aangekochte granaatpers, welke thans, begeleid door een Duitsche montage-ingenieur dier firma, iu Indiö is aangekomen. Senator van Kol heeft op grond van dit bericht aanleiding gevonden den Minister van Koloniën inlichtingen te vragen en uit het ingekomen antwoord, dat wij iu ons Ochtendblad van 27 dezer publiceerden, blijkt, dat inderdaad deze aankoop — volgens de begrooting 191S — heeft plaats gehad en deze pers naar Indië is verzonden. Het eigenaardige verschijnsel onbesproken latende, dat er tijdens de behandeling van die begrooling geen, of althans niet voldoeneie. aandacht aan dat onderwerp schijnt te zijn geschonken, waardoor eerst twee jaren later een lid der Eerste Kamer er ever struikelt, is de zaak op zich-zelf toch belangrijk genoeg om er een oogenblik bij stil te staan. Want er blijkt alweer uit op hoe roekclooze en onbillijke wijze er met de gelden wordt omgesprongen. Alle ambtenaren klagen steen en been over een te geringe bezoldiging, het ontoereikende van hunne pensioenen enz., en trachten door uiterste middelen te bereiken, dat aan hun rechtmatige verzoeken om verhooging (of toekenning) van duurte-toesiagm wordt tegemoet gekomen. -, 1 . . . . , Nog zeer onlangs Waren het de Indische artsen, die dreigden te zullen staken als de aangevraagde gelden voor hun weeide-verhooging niet werden toegestaan. Niettegenstaande de post op de begrooting re>eds geschrapt wa.-, (of dreigde geschrapt te zullen worden) heeft de Regeering hem toen, nadat een ultimatum-telegram aan Kamer en Rerreering reeds door de artsen was verzonden behouden. Zonder dit uiterste middel zou ook deze post gevallen en natuurlijk de artsen gedupeerd geweest zijn. Zoo zijn er tal van gevallen aan te wijzen, waarin te vergeefs gezocht wordt naar de hand, die met tact ingrijpt. En om nu de vele klagers voor eenigen tijd den mond ten snoeren, wordt het lapmiddel tot uitke-ering van ten extra-maand salaris gebezigd. Deze, jn tik opzicht, beau geste, want meer is het niet, komt de regeerisg op rond negen miiüoen gulden ta staan. Ze hoeft tot ondergrond het tweeledige doel: primo om een tijd lang verlost te zijn van het hinderlijke .gekanker" van de gehéële ambtenaarswereld en 2o. om het droevige figuur te redden van een regeering, wie het maar steeds mangelt aan tact om op een gegeven oogenblk op te treden. Enfin, in Indië is men cr — althans voor een maand! — med.; geholpen en als zoodanig treft d<5ze maatregel dus ten minste éénig doel. Hit dit alles spreeïrt onbillijkheid. Roekeloosheid spreekt nu uit den aankoop van een granaatpers. waaraan Indië op "t oogenblik zeker wel 't allerminst behoefte heeft, even sterk als ze pl.m. drie jaren geleden aan de orde was, toen Indiö met een onderzeeboot werd opgescheept, waarmede men thans, in al zijn eenzaamheid, om zoo te ze.rgen geen raad woet. Die roekeloosheid van thans zetelt voor ditmaal niet in 't bedrag van „maar" een half mil- Hoen gulden, doch ze schuilt in de daad. Deze daad, bedreven door een regeering, die haar tot uitvoering brengt op een oogenblik, dat zij zoo goed ais zeker tot den Volkenbond zal toetreden valt af to keuren cn is zeker niet goed te praten door er op te wijten, dat de bewuste post op de goedgekeurde Begrooting van 1918 voorkomt Zeker, zon rilt voor de huidige regeering een motief künnen wezen om dekking achter te zoeken, doch aan den anderen kant zou er voor diezelfde regeering een succes aan tact geboren zijn, wanneer zij dezen koop, die door de lange oorlogsjaren nog maar steeds niet uitgevoerd kon worden, had vernietigd. Dit zoude haar ten koste van wellicht ettelijke duizenden guldens voor .schadevergoeding, zeker jrelukt zijn. Maar dergelijke successen laten onze reg?e-i-ingsmannen koud; tacfis hun vreemd tn alleen de stevig gepantserde „ambtelijke" ka-zemat, waarin zij zich tegen aanvallen van buiten beveiligen, ceofl hun randacht Daarop zijn aller oogen van „laag" tot „hoog" gericht en als die maar in orde is is tV.cs in orde. Maar dat is niet alléén de zaak. Het Nederlandsche volk wil ook ...in het kleine" de bewijzen wel eens zien, dat het groote huishouden van den Staat met overleg wordt beheerd en dat er geen duur gp<>e!goed vcor de kinderea wordt aang;kccht, nu zij zeiven geen pleizier meer hebben er mede te rpelen. - . * --- PERSONALIA. Mr. H.G.Derx. Het „Nws." vernoemt d.d. 23 Jan. j.1. uit Soerabaja: De val van zijn fiets van den Officier van Justitie Mr. It G. Derx, bleek het gevolg van een beroerte te zijn. De heer Mr. Dcrx is hedenmorgen om half zes in de ziieken-inrichting Ngemplak overleden. --- Geen gratie. Het verzoek van den heer Löogtnstraten, journalist, om gratie, dan wel remissie vaa de hem opgelegde gevangenisstraf van twee maanden, is afgewezen, meldt het „Indisch, Xws." --- OFFICIEELE BERICHTEN. De „Petodje”-gelden. In do jongste „Javasche Courant" treffen wij de bekrachtiging aan van het besluit van den Gomeenteraad van Batavia, strekkende tot tijdelijke wijziging vaa de bestemming der drie millioen leening. Een bedrag van ƒ2.000.000 zal worden benut voor don aankoop enz. van het land P e t o d j o. Laatstgenetur.de som zal te zijner tijd, zcodra daarvoor een nieuw-e leening zal zijn aangegaan, weder tot den dienst der /".OOO.OOO's leening 1019 worden teruggebracht * * * De lozer zal zich herinnoren, op welke schitterende, even „eervolle" als „tactvolle" wijze de Gemeente Batavia, dit van tc voren reeds ais zoodanig „geteekende". proces, verloren heeft. --Red. --- ONDERWIJS. De zaak—Holtappel Wij outlcencn aan bet ..S. Hbld.": De heer Holtappel, die ais leeraar van de Koningin Emma-school alhier '.verd geschorst, wacht nog steeds op een beslissing in zijn zaak. Wegens het lange uitblijven daarvan werd heden door hem het volgende gezegelde telegram aan den voorzitter van den Volksraad gezonden: „Dringend beleefd verzoek om medewerking van den Volksraad ter verkrijgmg, van eeu spoedige beslissing der; regeling „ln, -zake hfijf. geschil wegens mijn-weigering om les te geven in landmeten. De schorsing is onredelijk. Ik ben voornemens de regeering aansprakelijk te stellen voor alle materieels en reputatieschade, ten aanzien, waarvan :'.; mij refereer aan het entrefilet, voorkomende in het „Socr. Handelsblad" van £aterdag jl." Wij gelcoven niet, zegt het blad. e".at het telegram véél zal uitwerken. Wij kunnen nochtans Volkomen begrijpen, dat de gedupeerde leeraar, wachtensmoode, zich tot den Volksraad wendde. De wijze waarop de:e zaak, zeeten nadeele van den betrokkene, gerelit wordt, verdient strenge afkeuring. In .deze trage afdoennig sou nog kunnen worden berust, indien de heer Holtappel niet was geschorst, doch do schorsing kan niet anders bctcckenen, dan dat do regeering omtrent het principieele van het geschil een gevestigde meening had. Waarom talmt de regeering dan zoolang met do afdoening? In het „Middelbaar Onderwijs" vond het blael nog het volgende, omtrent de zaak-IIoitappel, voorkomende in hot kort verslag van de vergadering van het hoofdbestuur, den Sden Jan. te Weltevreden gehouden: De voorziter geeft kennis van het te dezer zake toegezonden schrijven van de afdeelingsvoorziter en leest daarna het gedetailleerd verslag voor van de afdeelingsvergadering te Soerabaja, waar de zaak-Holtappel in den breede werd besproken. Besloten wordt om ean verder oordeel over deze kwestie voorloopig op te schorten, op verzoek der afdeeling an naar aanleiding van een schrijven van den heer i'oltappel de notulen der bovengenoemde vergadering nog niet te publioeeren. Betreurd wordt intusschen, dat de quintessenee dezer kw-esüe, d-w.z. de vraag: „in hoeverre een leeraar verplicht Is lessen te gevon in vakken, die niet in zijn benoemingsbesluit zijii aangegeven", nof niet door 't hoofdbestuur kan worden geëntameerd. De voorzitter zegt Ïntusschen een conferentie toe over het onderwerp „administratief recht voor den ambtenaar" mot den heer Suijs en is van oordeel, dat het hoofdbestuur zich beijveren moet om de kwestie der verplic hting, die thans nog op zeer losse gronden staat, nader onder de oogen te zien ea tot een billijke oplossing te brengen. --- DE INLANDSCHE BEWEGING. Onbegrijpelijk. Men schrijft aan de „Pr. bode" van geachte lnl8,ndsctie zijde: „Eenige dagen geleden las 'ï in Uw blad dat ue heer D. D., in de oogen van de revolutiomiairo 'broeders een „Genie", naar Seniarang werd vervoerd om aldaar terecht te staan wegens zijn bekende actie in het Solosche. „Tevergeefs zocht ik een verklaring voor de door de huidige regeering gevolgde gedragslijn ten aanzien van voor de openbare rust en orde beslist gevaarlijke personen als D. D..en censorten. De regeering laat toe, dat , die heeren de groote domme massa door hun verderfelijke actie opzwepen, en eerst als het te erg wordt, worden zij daarvoor ter verantwoording geroepen. Of zij veroordeeld worden of niet doet niets ter zake, en de beslissing van den Rechter kan de zaak niet ongedaan maken. Het zaad van revolutie is ïntusschen kwistig gestrooid, om eenmaal tot onkruid gewassen zóó te groeien dat het niet meer zal zijn weg te krijgen. „Wat helpt nu het verdelgen van den taaier waar het zaad tot ontkieming is uitgezaaid. • „Een revolutie in dcye gewesten is voor iedereen, blank of bruin, erger dan de oorlog. „Men moet niet denken dat ik behoudzuchtig ben en ook niet raeencn dat ik geen voorstander ben vau evolutie, integendeel, elke verbetering juich ik toe met hart en ziel 'en hoe spoediger dea te beter. ,„Alleen tegen de wijze waarop men te werk gaat, wil ik met allo kracht opkonien, overtuigd als ik ben, dat de Indiër wel evolutie doch in geen geval revolutie verlangt. „Wat zou men zeggen van een Officier van Gezondheid die voor-de hygiëne zorgen moet, als hij eerst rustig aanziet dat men overal in de putten vergift werpt, om eerst daarna den heilloozen giftmenger aarzelend te vragen waarom hij dat gedaan lieeft? „Van alle kanten wijst men den geneesheer op het gevaar van het vergift, vele menschen zijn reeds slachtoffer gewertien van de praktijken van den vergiftmenger.... de geneesheer ziet het pij herhalins gebeuren en trekt oi:gcloovig de schouders op! „Een rare methode, voorwaar." --- Journalistiek. Volgens dc „Sum. Post" i:; de heer Ismael ontslagen als redacteur van panning cn werkt ijverig mee, om allerlei versieringen aan te brengen, de wegen een extrabeurt tc geven met de bezems enz. enz. Het is een lust om te zien, hoe die menschen geheel opgaan in hun vorst, die ongeveer 13 jaren geleden voor het eerst aan Telawa, behoorende tot zijn rijk, een bezoek bracht. Of 't toen ook was om ren „zoontje", konden de menschen mij niet zeggen". --- Brutaal. Onze stadgenoot dr. v. d. E., (te Djocdja) is het slachtoffer geworden van een zeer brutalen diefstal schrijft „Mataram". De gauwdief, die het feit bedreef, heeft zich verborgen onder een bank in de wachtkamer, een afdruk op den muur wees daar tenminste op. Toen de dokter even voor twaalf uur een boodschap ging doen en mevrouw ia de achtergalerij bezig was, heeft hij zijn kans schoon gezien en is op het „oorlogspad" getogen. Als buit vielen hem in handen eenige gouden sieraden, een stapel sarongs en een wit pakean. Onder het bed in de slaapkamer heeft hij de bokken van de schapen gescheiden, d. w. z. alles wat minder van waarde was werd netjes op zij gelegd en onder hei ledikant gedeponeerd. Heel kalm heeft-ie toen de deur van de wachtkamer, cüe n.b. door mevrouw zelf gesloten "was, open gemaakt en in met z'n hebben en houden het erf afgewaadél&3ÉH9i Een politiepost, vlak over de woning van dea dokter, heeft niets verdachts gezien. Toen dr. v. d. E. cm half een in zijn woning terugkeerde, vond hij in de wachtkamer enkele dingen niet ol> hun plaats. Dat leek verdacht. Een onderzoek werd ingesteld en toen bleek hem al heel spoedig dat hij een paar honderd pop lichter was geworden. Maar 't mooiste konu nog. Tegen vier uur na ommekomst van't gewone middagdutje, bleek er in huis een ongewoon en minder aangenaam luchtje to zweven. De oorzaak daarvan was dra gevonden. In een hoek van de kamer, onder 'n stoel, bedekt met een matje, had do dief iets achtergelaten wat in de verste verte niet leek op een „duimafdruk"! --- Surinaamsche artsen voor Indië. Naar hot „Indisch Nwa" verneemt is bij de regeering het denkbeeld gerezen om, bij wijze van tijdelijke voorziening, gebruik te maken van de aan de geneeskundige school in de kolonie Suriname opgeleide en aldaar overcomplete geneeskundigen tot dekking, althans tot vermindering, van het te kort aan geneeskundigen in Indië zoowel bij ondernemingen van landbouw- of mijnbouw op de buitenbezittingen als bij de scheepvaart * Daartoe zou de tusschen komst van de Hoofden van Gewestelijk Bestuur zijn ingeroepen, onder mededeeling elat de heer M. Nassy. oud buitengew. lid v. d. Raad van Bestuur en oud District Commissaris in Suriname, thans als correspondent van de immigratie voor Suriname te Weltevreden woonachtig, zich heeft bereid verkiaard als bemiddelaar op te treden tusschen eventueele werkgevers hier en de Surir.aamsche artsen, dief en plaatsing in Ned. Indië begeeren. --- De rijstmisére. Men schrijft aan het „Nws." uit Padang: Hoewel door den Resident van S. W. K. maximum-prijzen werden vastgesteld voor Padang, bleek deze maatregel in de praetijk van weinig waarde te zijn. Immers: de rijsthandelaren schenen als bij afspraak alle goede rijst achter te houden en verkochten slechts inferieure rijst en dan slechts en detail. En gros kon men geen rijst machtig worden, althans geen eetbare. Was het een emissie in de verordening, om niets van de kwaliteit te reppen? In elk geval: vorschillendo tokohouders profiteerden van deze onduidelijkheid in de bepalingen en verkochten verlegen waar, herkenbaar aan „klonten" en aan draden, waarmee de rijstkorrels onderling vastzaten. Wilde mea betere rijst hebben, dan had de Chinees wel privé-rijst, voor z.g. eigen verbruik a raison van zooveel gulden de picol meer! En dan kostte het nog veel pourparlers, om zich den» „gunst" toegekend te zien!.., Toen de S.S.-Codperatie verscheidene dagen lar.g overal op Padang tevergeefs SOO a IOO» picols trachtte in te koopen, beklaagde zij zich. te bevoegdcr plaatse, dat op Padang tegen, maximum-prijs geen eetbare rijst was te krijgen, lx knoop werd toen door den Resident na gehouden onderzoek doorgehakt, en alle rijst ter plaatse is thans door het bestuur in beslag genomen. -Begonnen is met distributie van overheidswege. --- Het stervende Weenen. Ook in Indië is een comité tot steunverleening aan de noodlijdende bevolking van Weenen opgericht, ln het comité, waarvan Mevr. van Limburg Stinun—van Srainia rxficherravrouwe is. hebben de volgende dames ea hoeren zitting genomen; da dames: Mevr. J.'CL A. Bron—Hos-, .Mevr. A. C M- vaa den Berg— Geertsema. Mevr. C S. Baretta—Wiederhold, Jlevr. C. Bisschop—-tea Harmseii van der Reek, Mevr. J. L. C. van dea Bosch—Jonkrvr. van der Willige von Schmidt auf Altenstadt, Mevr. H. M. Creutzberg—Rijk, Mevr. C A tt Ooppenberg—Sasburg, Mevr. JL C. Dunlop— Buurman van Vreeden, Mej. F. CL H. vaa Helsdingen, Mej. H. C. II. Hoetink, Mevr. J. A. Houtsma—Hoorweg, MevT. A. A. Hulshoff Fot —Hoffmann, Mevr. J. W. Jelgerhuls Swildena —Alten, Mevr. Lle Tjian Tjoen. Mevr. H, 3£ohamed Achtmad—Djajadiniagrat, Mevr. M. A. Muurling -Kamerling, Mevr. W. E. Ott de Vries—Hovens Greve, Mevr. F. J. de Roo de la Faille—Essers, Mevr. I. A. C. de Roon Swaan—bar. van der Feltz, Jontvr. J. A. M. von Schmidt auf Altenstadt Mevr. M Teillera —Van Bommel, Mevr. II. C. Theunissen—Doe» nik, Mevr. A. IL Thole—Obertop, Mevr. A. Wesselink—van Griethuyzen (Secx.) en de heeren: J. Hulshoff Pol, F. B. H. Asselbergsv. T. P. Baart do la Faille, W. F. van Beuningen, Mr. G. J. Bisschop, Jhr. IL J. van den Boer*, M. de Bruyn, A. Th. van Hoof, G. J.. Houtama, J. D. Hunger, P. A. de Jager, H. H Kan, C. van der Einde, M. van Loon, (Secretaris). W, C. Loudon, Raden Jlohamad Achmad, Dr. G. X Xieuwenhuis, P. J. W. Noorduyn, (Penningmeester), J. Rookers, J. Schaap, W. Stolte, (Secretaris), J. M 3. Thole en E. A. Zeilinga --- UIT DE INLANDSCHE PERS. Het hongerspook op Madoera. I>e Xeratja schrijft: „Ia eea uit Soeraencp ingezoadea stuk worelf geschreven dat het spook van den honger i\ Madoera rondwaart omdat dit land, wat levensmiddelea betreft, bijna uitsluitend op OosUIava is aangewezen. Bovendien heerscht tegenwoordig in Noord-Madoera een ziektewelke vele „kromo's" ten grave sleept. Schrijver weet niet of dit malaria is dan wel hongerziekte. „In de laatste twee maanden loopt de rijstprijs in Madoera van f L'4.— tot f 30.— de picol cn die van djagoeng van f 11.— tot f 13.—. Andere producten, welke als voedingsmiddel zouden kunnen dienen, zijn bijna alle door ('hineesche handelaren opgekocht. Het is schrijver bekend, dat vele goedangs van de handelaren nog goed gevuld zijn met rijst en djagoeng maar. belust Op nog grooter winst, verkoopen zij die voedingsmiddelen slechts bij kleine gedeelten tegen steeds hoogere prijzen. Waar blijft dc rijst van het Gouvernement? vraagt schrijver. „In Soemenep komen tegenwoordig veel diefstallen voor, welke het voedselgcvaar nog meer bedreigen omdat men bezig is aan dea padi-.en djagoeng aanplant. Over diefstallen sprekende, wijst schrijver er tevens op. dat, sedert de S. I. haar intrede deed in Madoera, aldaar tegen een „Sarikat maling" is verrezen waarvan de leden bestaan uit booswichten, die naar men zegt, door geldmannen worden betaald om opzettelijk de veiligheid te verstoren en op die wijze de S. I. ten onder te brengen. Indertijd werd n.1. beweerd dat vele misdrijven werden bedreven onder invloed van de S. I. „Gehoopt wórdt dat, zooals op vele'plaatsen op Java geschiedt, ook op Madoera verkoop van rijst van bestuurwege zal plaats hebben, maar dan moet in Soemenep de voedselvoorziening niet worden geleid door den Kapitein del Chineezen aldaar zooals vroeger is gedaaawant het is een bekend feit dat iémand die hl welstand verkeert en geen levenszorgen kent, er niet van houdt om zich veel moeite en last tc getroosten, vooral niet ten opzichte van bes» die niet tot zijn ras behoorea". --- Uit Pekalongan. Iemand, die zich Saturnus noemt, schrijft aan de Neratja, „dat sedert de regens goed zijl doorgekomen, de landbouwers zich goed beijv*. ren voor de beplanting hunner velden. Het la echter jammer dat, hoo groot de opbrengst daarvoor ook is, de landbouwer zelf er weinig van geniet omdat hij te voren bij Europeanen, Chineezen of eigen rasgenooten geld heeft opgenomen tegen verband van den oogst. „Van een balven bouw sawah, die Kromo met ketela heeft beplant, heeft hij, toen het gewas een maand te velde stond, de opbrengst verkocht voor f 1.50 tot f 2.50, terwijl de verbandhouder den oogst later kan verkoopen voor f 50. (Het bekende idjon-stelsel. Rapp.) „Van een districtshoofd in I'ekalongan wordt bericht, dat hij een afschrift van do Regeeringscirculaire betreffende landsdienaren die de „revolutionnaire" richting volgen, heeft rond gezonden aan de ambtenaren in zijn district om daaronder hun handuekening te stellen. Zij, die dit niet willen doen, zouden worden beschouwd zich niet met de houding der Regeering ten deze te kunnen vereenigen en dua zelf de revolutionnaire richting voor te staan". ---