MERKWAARDIGE STRIJD IN DE SIGARENINDUSTRIE. VOOR EN TEGEN DE MACHINE. MECHANISATIE-VERBOD AAN DE REGEERING GEVRAAGD. Arbeiders er sterk voor en de meeningen in de werkgevers-kringen niet eenstemmig er tegen. (\ait onzen ppecialen verslaggever). EINDHOVEN, 10 Aug. — Er i- oen strijd ontbrand in «lc Nederlandsche sigarenindustrie. den Lij uitstek voornamen tak van nationale nijverheid. Het is thans nog een stille strijd, want tot dusver is hij nog niet ten volle gekomen op publiek terrein. Het betreft hier het vechten der arbeiders in de bedrijven togen de mechanisatie. Dc werkgevers verzeilen zich over het algemeen tegen ooit onlang* gedaan verzoek om een verbod tier machine of zij betuigen deels geen atlhaesie er mede, omdat.... sigaar, niet het omblad er omheen. Twee meisjes vervangen tegenwoordig aan die machines reeds een belangrijk aantal handarbeiders. Deze bosjes-machines, apparaten dus uitsluitend voor de binnengoed-vervaardiging. zijn op verschillende fabrieken reeds volkomen ingeburgerd. De gewone sigarenmaker heeft op rie fabrieken, waar de machines staan, nog wel volop arbeid, wijl vele merken geheel in handenarbeid gemaakt worden en er dan hovendien nog tallooze arbeidskrachten noodig zijn om het dek te leggen om de machinaal vervaardigde bosjes. Liefst zou natuurlijk de sigarenmaker zien. dat alles nog maar ..recht op en neer" zou zijn. zooals het in vakterm heet. d w z. alles geheel en al in handwerk vervaardigd zou moeten worden, maar hij voelt echter wel, dat de fabrikanten tle binnengoedmachines, welke zoo tusschen de 30 k 45.000 bosjes per week uitschieten, niet meer missen kunnen of kwijt willen. --- Verplichte arbitrage in landbouwconflicten. Twee uitspraken van den door minister Steenberghe aangewezen scheidsrechter. OP THOLEN EN IN Z.-VLAANDEREN. 's-GRAVENHAGE, 1" Aug. — Zooals onlangs is medegedeeld heeft de minister van Economische Zaken krachtens het crisis-organisatiebesluit prof. mr. P. S. Gerbrandy aangewezen als scheidsrechter in de arbeidsconflicten op het eiland Tholen en in Oost- Zecuwsch Vlaanderen I landbouwbedrijven). Thans heeft prof. Gerbrandy ln deze beide zaken uitspraak gedaan. Het geldt hier een eerste toepassing van de verplichte arbitrace in geval van mislukking der tussohenkomst van een der rijksbemiddelaars. Ten aanzien van het conflict op Tholen komt de uitspraak van prof. Gerbrandy op het volgende neer: Het minimum-uurloon voor volwaardige arbeiders zal 23 cent bedragen. In aangenomen werk en bij toepassing van stukloon moeten de tarieven zoodanig zijn gesteld, dat minstens het standaarduurloon wordt bereikt. De vrouwenloonen bedragen minstens 2/3 der mannenloonen.. Deze regeling zal geldigheid hebben van Maandag 6 Aug. af en geldigheid behouden tot April 1933. De arbeidersorganisaties zullen gehouden zijn. het overleg omtrent de regeling, die zal gelden na 30 April te openen uiterlijk 1 Maart 1935. De beslissing van prof. Gerbrandy in het conflict in Oost-Zeouwsch Vlaanderen houdt In het kort het volgende in: Het minimum-loon voor normale arbeiders zal tot 30 September 1031 bedragen f 2.15 per dag: vnn 1 October 1934 tot 31 Maart 1935 f 2.— per dag. Indien het stuiken, snijden of gangen pikken en het mennen in dagloon wordt uitgevoerd, zal daarvoor worden betaald f 2 fit». Het loon der vrouwen zal minimaal 2/3 van het loon der mannon bedragen. Hij toepassing van aanneming van werk of van stukloon zal het gemiddelde uurloon niet beneden het normale loon van arbeiders mogen dalen. In de gemeente Westdorpe en binnen den kring Axel (gemeenten Axel. Zaanslag. Terneuzen. Hoekt zullen twee eenigszjns afwijkende regelingen gelden. Deze drie laatste regelingen zullen van 6 Aug. 1934 af geldigheid hebben en geldigheid behouden tot 31 Maart 1935. --- De Hollandsche Dames Zwemclub is vanmorgen naar Engeland vertrokken om te Hastings aan polo- en zwemwedstrijden deel te nemen. V . I. n. r. de dame» Meyer ( daarachter) U rber, Thim, Ketelaar, Pra-ing, Apteroek en Philippo. --- Openbaar en bijzonder onderwijs. Interessant zijn de bedrage:i per inwoner en per leerling. Ons land besteed:!e voor de lagere scholen in 1930 per inwoner f 18.— tegen f 17.30 in 1929. De kosten per leerling bedroegen gemiddeld f 115.10 (1929: f 111.50 i. Wanneer wij het totaal bedrag der uitgaven (143 milllcen) splitsen voor het openbaar en het bijzoader lager onderwijs, dan kom-n wij tot verrassende resultaten. Terwijl de uitgaven voor het openbaar lager onderwijs in 1930 slechts met f SOO.OOO stegen (van f 61.9 op i 62.7 millioen), kostte het*bijzonder onderwijs in gsnoemd jaar f 6.4 millioen meer dan in 1929 (van f 74 op f 50.4 millioeni. Zoo kwam dus 43.Sc van het totaal bedrag aan het openbaar onderwijs ten goede en 56.2 % aan de bijzondere scholen. Wij wezen er reeds eerder op, dat de salarissen bij de openbare scholen ec:t grootere plaats innemen dan bij de bijzondere. Van de totale uitgaven ten behoeve van het openbaar onderwijs werd 76.4 % besteed aan de leerkrachten: voor de bijzondere school was dit percentage slechts 72.4 %. Als oorzaak van dit verschil mag o.m. genoemd worden, dat de onderwijzers hij het openbaar onderwijs meerdere akten van bekwaamheid bezitten dan hun collega's van de bijzondere school, waardoor zij in financieel opzicht ook hooger aangeslagen worden. Hovendien zijn er bij het bijzondere onderwijs veel ongehuwde leerkrachten: men denke in dit verband eens aan de talrijke religieuzen op da Roomsen-Katholieke scholen! Elke leerling van een openbare lagere school kostte in 1930 f 132.40 en een leerling van een bijzondere school f 104.40. Deze bedragen waren in 1929 respectievelijk f 125.60 en f 100.40 --- Buitengewoon L.O. Voor ditmaal nog enkele gegevens betreffende buitengewoon lager en vervolgonderwijs. Het buitengewoon lager onderwijs, dat b.v. scholen voor doofstommen, blinden en zwakzinnigen omvat, kostte in 1930 bruto f 3.035.000 tegen f 2.796.000 in 1929. dit is resp. f 310.— en f 316.—• per leerling. Hiervan vroegen de openbare scholen f 1.8 millioen of f 330.60 per leerling en het bijzonder onderwijs f 1.235.000 of f 254.60 per leerling. De rijksuitgaven .ten behoeve van het buitengewoon 1. 0., in het genoemde bedrag begrepen, bedragen f 1.928.000. De gemeentelijke uitgaven ten behoeve van het vervolgonderwijs (het Kijk had in 1923 tle subsidieering gestaakt» bewegen zicli in dalende lijn. Zij bedroegen nl. in 1930 f 57S 000 tegên f 597.000 in 1929, respectievelijk f 22.90 en f 29 per leerling der openbare en gesubsidieerde bijzondere scholen. Ook de kosten van het schooltoezicht behoeven weinig toelichting. De netto-uitgaven van het Rijksschooltoezicht beliepen in 19,10 nog f 711.000, terwijl het gemeentelijk schooltoezicht niet meer dan f 173.000 kostte. Als wij deze bedragen samentellen, dan bedragen de uitgaven voor het schooltoezicht per leerling gemiddeld t 0.73. Voor diverse examens gaf liet Ilijk bruto uit een bedrag van f ISS.OOO, doch aangezien de examengelden f 77.000 beliepen, bedragen de netto-uitgaven niet meer dan f 111.000, d.i. f 2000 meer dan in 1929. --- MALVERSATIES BIJ DE GRAANCENTRALE TE GRONINGEN. DRIE PERSONEN IN ARREST. Bij het laden in de schepen werden leege zakken op den wal gegooid en meegeteld als volle. (Van onzen correspondent.) GRONINGEN, 10 Aug. — Naar aanleiding van het onderzoek, ingesteld door de marechaussee te Stadskanaal, in verband met de oplichtingen, gepleegd ten nadeele van de Graanrentrale, heeft de Groningsche politie op verzoek van den brigade-commandant, der Koninklijke marechaussee te Stadskanaal, te Groningen aangehouden den 40-jarigen korenmeter J. K. B„ den graankleurder D. K., werkzaam bij de Graancentrale en den 57-jarigen E. ¥~ eveneens kleurder bij de Graancentrale te Groningen. Alle drie zijn overgebracht naar Stadskanaal. Omtrent de in Westerwolde ontdekte oplichtingen van de Graancentrale vernemen wij nog, dat de verduisteringen op twee manieren geschiedden. Wanneer liet graan onder toezicht in het schip werd gestort, werden de zakken op den wal gegooid. Men wist echter tusschen deze zakken ook zakken te smokkelen, die geen graan hadden bevat, waardoor meer graan werd afgerekend dan was geleverd voor denaturallsatie. Men ging ook anders te werk. Men gooide onder ln het schip blanke rogge, doch bovenin gekleurde, dus gedenatureerde rogge, waarvoor reeds door de regeering was betaald en liet dan alles met elkaar opnieuw weer keuren en natuurlijk ook betalen. In verband hiermede is men een onderzoek gaan instellen naar het aandeel van controleurs en kleurders. Men verdenkt de drie te Groningen aangehoudenen er van zich te hennen laten omkoopen. Op deze verdenking zijn z'j gearresteerd. De gearresteerde korenmeter was controleur, tevens kleurder. Omtrent de hoeveelheid graan, die ten onrechte is afgerekend en het bedrag der knoeierijen konden wij nog geen inlichtingen krijgen. Een en ander staat blijkbaar nog niet geheel vast. Het bedrag zal vermoedelijk niet hoog zijn. Het onderzoek is ongeveer drie weken aan den gang en is nog steeds niet beëindigd. Ook over den duur der knoeierijen konden wij nog niets vernemen. Dit zal echter wel niet lang zijn, daar het hier gaat om rogge van den nieuwen oogst. --- Volledige mechanisatie. Echter, met leede oogen kijken de met de handen werkende vaklieden in de Industrie naar de z.g. comple et-machine?, moderne machinale inrichtingen, welke de sigaar met dek en al. dus kant en klaar voor de verpakking afleveren. Kr zouden, hoorden wij. nu al ruim zestig compleet-machines in de Nederlandsche fabrieken in geregeld gebruik zijn. welke machines dus tallooze handwerkers uitsparen. Duitsehland heeft voor de sigaren-industrie de machine, ten einde de werkgelegenheid te bevorderen, verboden. Nu schijnen er langzaam aan, mede door dat verbod, verscheidene machines tegen veel goedkoopere prijzen dan vroeger op de Nederlandsche markt te komen. Ken groot fabrikant alhier verklaarde ons, dat de compleet-machine allengs meer volmaakt is geworden. De vooruitgang in de techniek, zegt hij, is nimmer tegen te houden, ook niet in de siga renlndustrie. Kn verder om tal van redenen voelen verscheidene fabrikanten hoe langer hoe meer voor aanschaffing van machines. Zij sparen in de eerste plaats aan loon uit. Maar om het loon alleen zou het nog niet gaan. Echter daarop drukken steeds meer sociale lasten, zoodat de machine ntt als een soort uitkomst beschouwd kan worden. Kn dan is er nog; h.v. de factor, dat de ondernemer, die zijn bedrijf wil uitbreiden, voor do machine veel minder aan lokaliteit noodig heeft dan voor de ettelijke handarbeiders. Kr is dan ook ontegenzeggelijk wel een streven naar meer machtnalen arbeid in de sigarenindustrle. De volledige of compleet-machine levert nu hoofdzakelijk nog alleen de goedkoopore sigaar af en zat dit voorloopt.? wel blijven doen. Ook omdat er tegenwoordig zooveel kleine ondernemers zijn, meest eigenwerkmakers, en voor een deel uitgetrokken werkloozen. achten vele fabrikanten de machine brood noodig tegen de groote en felle concurrentie van die zijde in de goedkoope merken. Maar er is toch nog verdeeldheid in de meeningen bij de werkgevers. Verscheidene fabrikanten toch zijn er, die de machines, vooral dan de compleet-machines, niet willen.... F.en Mgaar uit de „compleetmacliitie*' of één met de hand gefabriceerd? De moker «eet het niel. doch zijn sigaar «maakt hem er niet minder om --- De stroomingen. Hoe zijn nu de werkelijke stroomingen? De samenwerkende arbeidersorganisaties in de sigarenindustrie verzochten den werkgevers, om adhaesie met een verzonden adres aan den minister van Economische Zaken tot een algeheel verbod van het gebruik van machines in de sigarennijverheid. De grootste tier werkgeversorganisaties, de „Ned. R. K. \erceniging van Sigarenfabrikanten"' (het Zuidelijk Verbond) willigde dat verzoek niet in. omdat, zoo antwoordde het. ..ge- zien ile stemming in ile vereeniging, besloten was zich van alle actie o|> het terrein in kwestie te onthouden . Kn het „Verbond van Sigarenfabrikanten in Nederland I Noordelijk Verbond) weigerde met stelligheid een adhaesie-betuiging. I)ezc werkgeversorganisatie mengde zich echter in den st rijd. Dit verbond zond dezer dagen een adres aan de regeering. waarin o m. betoogd wordt, dat een verbod van machines in de sigarenindustrie, welke het product half of geheel maken, de aanpassing der fabricatie aan de vraag naar een goedkooper product ten zeerste zou belemmeren. De bosjes-machines, zoo zegt het Noordelijk Verbond, zijn In den loop der jaren zoozeer met de fabricage-methode samengegroeid, dat een verbod er van de geheele outillage van vele ondernemingen geheel in gevaar zou brengen. Vooral voert deze werkgevers-organisatie zeer ernstige bedenkingen aan tegen een verbod der z.g:. compleet-mat hines. Zij zegt. dat het aantal geheel machinaal vervaardigde sigaren nog uiterst gering is en op de totale productie vrijwel geen rol speelt. Stilzetting van deze compleet-machines zou h.i. alleen tot gevolg hebben: het sluiten van de ondernemingen, waar met deze machines gewerkt wordt en welke geheel zijn ingesteld op het vervaardigen van de speciaal goedkoope sigaren. Ken ongunstige invloed van rie mechanisatie op de werkloosheid is er verder volgens het Noordelijk Verbond niet. omdat de werkloosheid, vergeleken met die in 1933. niet toegenomen is. gezien de gegevens van het Centraal Bureau voor de Statistiek. --- WOL-CONTINGENTEERING IN BELGIË. Grondstof zelf is vrij. (Van onzen correspondent), BRUSSEL, 10 Aug. — Zooals bekend heeft de Relgische regeering den invoer van wollen draden, gekaarde en geverfde wolten goederen aan het stuk alsmede wollen confectiegoederen gecentingenteerd. De grondstof zelf, dat wil zeggen de wol, valt niet onder de getroffen maatregelen. Het contingent maakt uit van de invoeren in 1933. Men zal dus slechts 3 000 quintalen gekaarde wollen draden inplaats van 5.000, 21.000 quintalen geverfde wollen draden inplaats van 35.000, 1700 quintalen wollen draden bestemd voor den detailverkoop inplaats van 2.900 en 8.500 quintalen wollen goederen aan het stuk inplaats van 14.000 kunnen invoeren. In officieele kringen geeft men de verzekering, dat de minister voor Economische Zaken een tegemoetkomende houding zal aannemen bij het verleenen van importvergunningen. --- Vóór verbod pleitende werkgevers. Ken yrlj groot aantal fabrikanten te Tegelen neemt een afzonderlijke positie in. Het kleine, vlak bij Venlo gelegen Tegelen, met zijn ± 11.000 inwoners, kent eerst sedert ruim tien jaren een vrij belangrijke sigarenindustrie. Er zijn daar nu ongeveer 26 kleinere »n grootere fabrieken, met tezamen ongeveer 1000 arbeiders. Wij spraken daar den heer H. Fe yen. een der fabrikanten aldaar. Deze vertelde on«, dat de Tegelensche fabrikanten niet in liet Zuidelijk Verbond georganiseerd zijn. Wij heliben het nog al kritieke moment, dat nu aangebroken schijnt, heel goed begrepen, zeide deze fabrikant. Wij staan voor de keuze, compleet-machines aan te schaffen, met het gevolg, dat er een buitengewone werkloosheid za! ontstaan —■ nu is er bijna geen enkele v.erklooze sigarenmaker in onze gemeente — of wel, te trachten, een algemeen verbod tot gebruik der machines te verkrijgen. Men zou de machines, welke uit het buitenland komen, wel zwaar kunnen belasten, doch dat zou, aldus de heer Feyen, slechts een lapmiddel zijn. De Tegelensche fabrikanten hebben daarom dan ook aan minister mr. Steenberghe om een algeheel verbod voor het gebruik van machines in de sigarenindustrie gevraagd. In een htirfnerzijds gemotiveerd adres hebben zij het verzoek gedaan, zoo spoedig mogelijk alle maatregelen te willen treffen tot het verbieden van het bezigen van de volledige machines in de Nederlandsche sigarennijverheid. vooral ook, aldus verklaarde de fabrikant ten slotte, omdat zij veel voelen voor hun arbeiders en hun gezinnen, die de dupe zouden worden, wat in den huldigen tijd niet te gedongen is. Zoo is de situatie in den strijd voor en tegen de machine, Hoe zal de minister van Economische Zaken reageeren op de verlangens en wenschen in de i uiteenloopende verzoekschriften? DOETINCHEM. — Het S-jarige dochtertje van den timmerman T. te Wijnbergen, is op den Wijnbergsohewep door een vrachtauto aangereden ei op .«lag gedood. --- LANDBOUW-BEDRIJF ONTWIJKT LOONSVERHOOGING. Zoo groot mogelijk streven naar verlaging der productiekosten. DOOR MECHANISATIE EN ZELFHELP. Zooals blijkt uit de toestanden in het Zuiden is de verhouding tusschen werkgever en werknemer in het landbouwbedrijf aan het veranderen. Tot voor enkele jaren was er van organisatie onder de landarbeiders geen sprake, maar nog minder waren de boeren in hun functie van werkgever georganiseerd. De arbeiders hebben zich in de laatste jaren georganiseerd en treden als zoodanig op. Waren tot nu toe de te maken schikkingen niet belangrijk, dan lag dit zeker in de eerste plaats aan het feit, dat de boeren als werkgevers niet georganiseerd waren en als zoodanig als groot geheel niet onderhandelden. In verhand met art. .'! van de Crisisorganisatie-best hikking 1931 11. die, zooals uit de staking op Tholen blijkt, reeds haar toepassing vindt, hebben wij zeer zeker een veranderden lossta»:! gekregen, welk» toestand zich in de toekomst zeker nog meer zal wijzigen en er twee georganiseerde lichamen tegenover .elkaar zal stellen. Van deze ministerieele beschikking, aldus het ~Alg. Ned. Landbouwblad", zij het volgende vermeld: Zij heeft betrekking op: A. werkgevers, die georganiseerd zijn bij de provinciale landbouwcrisisorganisatie: 11. landarbeiders, die aangesloten zijn bij: le. den Nederlandsehen Bond van Arbeiders in het Landbouw-, Tuinbouw- en Zuivelbedrijf, gevestigd te Utrecht: 2e. den Nederlandschen Christeüjken Landarbeidersbond, gevestigd te Utrecht: 3e. den Nederlandschen B.K. Landarbeidersbond ~St. Deus Dedit", gevestigd te Haarlem. De beschikking verplicht de hiervoor bedoelde werkgevers, om: le. de genoemde arbeidersorganisaties te erkennen; 20. overleg te plegen met de genoemde arbeidersorganisaties over de arbeidsvoorwaarden van de arbeiders, die in dienst zijn bij de hiervoor genoemde werkgevers en die georganiseerd zijn bij de hiervoor genoemde landarbeidersbondon. (In welke gevallen dit overleg moet worden gepleegd, zal de minister van Economische Zaken bepalen.) •3e. de door hen gesloten collectieve arbeidsovereenkomsten getrouwelijk na te komen; 4e. arbitrage te aanvaarden bij die arbeidsgeschillen, waarhij de minister van Economische Zaken dit wenschelijk acht. Waar wij dus een toestand verkrijgen, die de boeren reeds "naar elkaar toe drijft, vragen wij ons af: Welke resultaten zijn hiervan te verwachten? In het Groninger Landbouwblad zegt de heer Tonkes o. a. het volgende: „Men kan constateeren. dat, waar de werkgevers-organisaties het sterkst zijn, de loonen het hoogst zijn. ; • I)e reegeering zal denkelijk wel inzien, dat in verhouding tot de prijzen der producten — hooge loonen direct minder werk en meer werkloosheid ten gevolge hebben. Vooral in den oogsttijd. Wanneer het er he meest op aan komt, zooveel mogelijk onafhankelijk te zijn van vreemde werkkrachten, staan ons sterk verbeterde en nieuwe machines ten dienste, zooals zelfblnder, ele'.atOT, tractor, verbeterde dorst hmachine, vrachtauto, enz. Daarbij komt. dat tl» landbouwer.een betere vsrdceling van het werk cvrr het ji'ar zoekt en overgaat een msei eitlensieva exploitatie; dit alle.) cm met minder arbeidsloon t» kunnen volstaan, ten einde van de onderneming een zoo hoog mogelijk nuttig 'effect te verkrijgen. --- KOSTEN VAN HET LAGER ONDERWIJS. Veelzeggende cijfers over 1930. Ons land besteedde voor de lagere scholen in dat jaar per inwoner ƒ 18.-; elke leerling gemiddeld kostte ƒ 115.10. LICHTE DALING DER UITGAVEN BIJ VERVOLGONDERWIJS. AMSTERDAM, 10 Aug. — Zoo juist verscheen bij de Algemeene Landsdrukkerij een nieuwe statistiek over de kosten van het lager onderwijs in 1930, welke bewerkt is door de afdeeling Onderwijsstatistiek van het Centianl Bureau voor de Statistiek. Waar deze nieuwe uitgave samenvalt met de voorbereidende werkzaamheden van de nieuwe begrootingen en het woord .bezuiniging" nog steeds haar invloed niet heeft verloren, behoeft het wel geen betoog, dat de ons thans ten dienste staande gegevens op een bijzondere belangstelling kunnen rekenen. Het trekt onze aandacht, dat de kosten van het onderwijs zich nog altijd in stijgende lijn bewegen. In het jaar 1930 werd door Rijk en gemeenten te zamen in totaal voor de openbare en bijzondere lagere scholen uitgegeven een bedrag van f H3.131.000. Dit is ongeveer 7U mil- Hoen gulden meer dan in 1929. Dit accres vinden wij voor een goed deel in de personeelsuitgaven terug. Werd in 1929 aan salarissen een bedrag besteed van f 101.600.000, in 1930 steeg dit tot f 106.200.000, hetgeen op 74.2 ''< van de totale uitgaven komt te staan. Voorts werd nog 3G.fi millioen ot 23.6 % van het totaal uitgegeven aan materleele exploitatie. Dit laatste bedrag ondervond geen wijziging in vergelijking met 1929. Duur lager onderwijs: voor elk van deze kinderen werd in 1930 gemiddeld ƒ jló.lo uitgegeven. --- ONTWERP WIJZIGING IND. PENSIOENEN. Twintig jaar minimum diensttijd voor uitgezondenen. BATAVIA. 10 Aug. — Ter voorbereiding van de behandeling van de wijziging van het pensiornreglement voor burgerlijke landsdienaren is een speciale commissie ingesteld. Vertier kunnen nog als bijzonderheden omtrent dit ontwerp worden medegedeeld, dat de minimum diensttijd voor de groep uitgezondenen 20 jaar zal bedragen en 2,"> jaar voor hen. die hier te lande zijn aangenomen. Afvloeiing kan niet meer plaats hebben alvorens het normaal pensioen, volgens den diensttijd, is bereikt. Ken waarborg van het pensioenpercentage op 40 procent wordt aannemelijk geacht. De handhaving van het instituut van verminderd pensioen bij korter diensttijd wordt niet langer verantwoord geacht. (Aneta) --- Zooveel mogelijk familie-bedrijf. Ken tweede gevolg van de afhankelijkheid van den ondernemer t. o. v. de arbeiders is, dat veelal de voorkeur wordt gegeven aan een kleiner bedrijf, waarop gheel. of grootendeels. d': familie het werk kan doen. Vreemde werkkrachten zijn dan minder noodig. Ken dergelijk bedrijf krijgt steeds meer voordcelen. Niet alleen is de ondernemer dan onafhankelijk van de arbeiders en hun bonden, ook met de sociale wetten (zegelplakken enz.) heeft hij niets te maken." De landbouw, die er naar streeft om in tijden ais deze haar productiekosten zooveel mogelijk te verlagen, zal bij elk streven, dat zich hiertegen keert, tezenmaar- regelen nemen en zeer zeker zal op 't oogenblik een verhooging van loonen het gevolg hebben.